رۆژنامەی "واشنتن پۆست" لە راپۆرتێکی نهێنیدا ئاشکرایکرد، لە سەرەتای دەستپێکردنی جەنگەکەوە تا ئێستا، روسیا زانیاریی هەواڵگریی هەستیاری لەسەر شوێنی جێگیربوونی هێزەکانی ئەمریکا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست خستووەتە بەردەستی ئێران.

سێ لێپرسراوی باڵا کە ئاگاداری راپۆرتە نهێنی و هەواڵەگرییەکانن بە رۆژنامەی واشنتۆن پۆستیان راگەیاندووە، مۆسکۆ شوێنی وردی کەشتییە جەنگییەکان و فڕۆکە جەنگییەکانی ئەمریکای لە ناوچەکەدا بۆ تاران دیاری کردووە.

ئاماژەیان بەوەشکردووە، ئەم زانیارییانە بە مەبەستی یارمەتیدانی ئێران بووە بۆ دەستنیشانکردنی ئەو ئامانجانەی پەیوەندییان بە هێزەکانی ئەمریکاوە هەیە لە سەرتاسەری ناوچەکەدا.

لە راپۆرتەکەدا ئەوەشخراوەتەڕوو، ئەمە یەکەمین نیشانەیە کە دەری دەخات زلهێزێکی تری جیهانی و نەیارێکی گەورەی ئەمریکا بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ تێوەگلاوە لەم ململانێیەدا.

لەلایەکی دیکەوە، شارەزایانی سەربازی لە ناوەندە لێکۆڵینەوە جیهانییەکان ئاشکرای دەکەن، ئەو وردکارییە زۆرەی لە هێرشە موشەکییەکانی ئەم دواییەی ئێراندا دەبینرێت، بەرهەمی هاوکارییە هەواڵگرییە بۆشاییەکانی روسیایە.

دارا ماسکۆت، شارەزا لە کاروباری سەربازیی روسیا لە "دەزگای کارنیگی بۆ ئاشتی"، ئاماژە بەوە دەکات کە ئێران بە شێوەیەکی زۆر ورد رادارەکانی ئاگادارکردنەوەی پێشوەخت، سیستمی فەرماندەیی و کۆنتڕۆڵ، تەنانەت جوڵەی کەشییە جەنگییەکانیشی لە رێگەی مانگە دەستکردەکانەوە دەست ئێران کەوتووە..

بەهۆی ئەوەی ئێران خاوەنی تۆڕێکی تەواوی مانگە دەستکردە سەربازییەکان نییە، پەنای بۆ مۆسکۆ بردووە، روسیا وێنەی مانگە دەستکردە سیخوڕییەکانی خۆی دەداتە تاران کە زۆر وردترن.

ئەوەشخراوەتەڕوو، مۆسکۆ ئەو شارەزاییەی لە شەڕی ئۆکراین لە دەستنیشانکردنی ئامانجەکان بەدەستی هێناوە، ئێستا بۆ لێدانی هێزەکانی ئەمریکا پێشکەشی ئێرانی دەکات.

لەلای خۆشیەوە، نیکۆڵ گرایفسکی، توێژەر لە زانکۆی هارفارد، دەڵێت: "هێرشە تۆڵەسێنەرەوەکانی ئێران ئاستێکی بەرزی پێشکەوتنیان پێوە دیارە، تاران توانیویەتی لە هەندێک شوێندا بەرگرییە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی ببڕێت، ئەمەش نیشانەی گۆڕانکارییەکی گەورەیە لە هاوسەنگیی هێزدا."

هاوکات، ئەم جوڵە هەواڵگرییە و نهێنییە بووەتە مایەی نیگەرانیی قووڵی کۆشکی سپی، چونکە نەک هەر مەترسی لەسەر ژیانی سەربازانی ئەمریکا دروست دەکات، بەڵکو ئاماژەیە بۆ دروستبوونی بەرەیەکی نوێی جیهانی (روسیا-ئێران) دژی بەرژەوەندییەکانی واشنتۆن، تا ئێستا لێپرسراوانی ئەمریکا بە رەسمی لێدوانیان لەسەر ئەم زانیارییە هەواڵگرییانە نەداوە، بەڵام چاودێران پێیان وایە ئەمە واشنتن ناچار دەکات بە ستراتیژیی خۆیدا بچێتەوە.

ئەمریكا لەگەڵ كۆریای باشور لە گفتوگۆدایە بۆئەوەی بەشێك لەو سیستمە بەرگرییەی لە كۆریا جێگیركراون بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بگوازێتەوە.

چۆ هیون وەزیری دەرەوەی كۆریای باشور رایگەیاند، لەگەڵ ئەمریكا سەرقاڵی گفتوگۆن بە مەبەستی گواستنەوەی بەشێك لە سیستمی بەرگریی وڵاتەكەیان بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

بەپێی راپۆرتی رۆژنامەی چۆسون دەیلی كۆریای باشور، سیستمی بەرگریی ئەو وڵاتە كە پاتریۆت و تادی ئەمریكییە و پێشتر لە واشنتۆنیان كڕیوە، لە وڵاتەكەیاندا جێگیریان كردووە.

هەربەپێی رۆژنامەكە و لێدوانەكانی پێشووی وەزیری دەرەوەی كۆریای باشور، چاوەڕوان دەكرێت لەگەڵ گواستنەوەی سیستمە بەرگرییەكەدا بەشێك لە كەرەستە و پێداویستی جەنگیی تریش بگوازرێنەوە، لەوانەش، فڕۆكەی سیخوڕی و چاودێریی.

پێشتریش لە هێرشەكەی مانگی شەشی ساڵی رابردووی ئەمریكا و ئیسرائیل بۆسەر ئێران، ئەمریكا لە كۆی هەشت سیستمی بەرگیی پاتریۆت لە كۆریای باشور، سێ سیستمی گواستەوە بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دواتر لە مانگی 10دا گەڕاندییەوە بۆ كۆریا.

وەزیری بەرگری بەریتانیا دەڵێت؛ بەشداریکردنی هێزەکانی وڵاتەکەی لە هێرشەکان بۆسەر ئێران بەدوور نازانێت.

لە نوێترین پەرەسەندنی جەنگی ئێران و ئەمریکا-ئیسرائیل، جۆن هیلی، وەزیری بەرگری بەریتانیا، لە میانی سەردانەکەیدا بۆ قوبرس رایگەیاند، وڵاتەکەی ئامادەیە بۆ گۆڕینی ستراتیژییە سەربازییەکانی و بەشداری فڕۆکە جەنگییەکانی بەریتانیای لە بۆردومانکردنی ئێران دوور نییە.

وەزیری بەرگری بەریتانیا لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی "سکای نیوز" ئاماژەی بەوە کرد، کە بارودۆخی شەڕ گۆڕانی بەسەردا هاتووە و دەبێت ئەوانیش خۆیان لەگەڵ پێشهاتەکان بگونجێنن.

ئەوەشی خستەڕوو، بەریتانیا سیستمی بەرگری تایبەت بە بەرپەرچدانەوەی درۆن و کەشتییەکی جەنگی لە جۆری "تایپ 45" کە بە سیستمی بەرگری ئاسمانیی پێشکەوتوو دیزاین کراوە، دەنێرێتە ناوچەکە.

جۆن هیلی راشیگەیاند، بەریتانیا لە رێگەی پلانداڕێژەرە سەربازییەکانییەوە کار دەکات بۆ هەماهەنگی لەگەڵ کەشتییە جەنگییەکانی ئەڵمانیا و یۆنان کە چوونەتە ناوچەی ململانێکان.

سەبارەت بە بەشداریکردن لە هێرشەکان بۆ سەر ئێران، وەزیری بەرگری بەریتانیا ئاشکرایکرد، هەموو ئەو کارانەی تا ئێستا کردوویانە بەرگرییانە و یاسایی بووە و لەگەڵ هاوپەیمانەکانیاندا هەماهەنگییان کردووە، ئەمەش وەک ئاماژەیەک بۆ ئەوەی کە ئەگەر پێویست بکات بەریتانیا ئامادەیە لە قۆناغی بەرگرییەوە بچێتە قۆناغی هێرشبەری.

لە حەوتەمین رۆژی جەنگی نێوان ئێران و ئیسرائیلدا، رەوشەکە بەرەو ئاڵۆزیی زیاتر هەنگاو دەنێت و دەنگی تەقینەوە گەورەکان پایتەختی ئێرانی هەژاندووە.

لە حەوتەمین رۆژی جەنگی نێوان ئێران و ئەمریکا - ئیسرائیلدا، ئاستی گرژییەکان رووی لە هەڵکشانی زیاتر کردووە، سوپای ئیسرائیل ١٤ـەیەمین شەپۆلی هێرشە ئاسمانییەکانی بۆ سەر تاران ئەنجامدا و رایگەیاند، ژێرخانە ستراتیژییەکانی ئەو وڵاتە کراونەتە ئامانج، هاوکات دەنگی تەقینەوەی گەورە لە پایتەختی ئێران بیستراوە.

لە بەرانبەردا، سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند، بە دەیان موشەک و درۆن هێرشیان کردووەتە سەر تەلئەبیب و بنکەی ئاسمانی "رامات دەیڤد"،وتەبێژی سوپای پاسداران جەختی کردەوە، وڵاتەکەی ئامادەیە بۆ "شەڕێکی درێژخایەن" و هێشتا چەکە نوێ و داهێنراوەکانیان بەکارنەهێناوە.

لە پێشهاتێکی تردا، سوپای پاسداران رایگەیاند، لە رێگەی درۆنەوە بنکەیەکی سەربازیی هێزەکانی ئەمریکایان لە هەولێر کردووەتە ئامانج.

لەلای خۆشیەوە، پێت هێگسێس وەزیری جەنگی ئەمریکا ئاشکرایکرد، واشنتۆن ئامانجە سەربازییەکانی لەناو خاکی ئێراندا فراوانتر ناکات، بەڵام جەختی کردەوە کە خشتەی کاتیی جەنگەکە تەنها لەژێر کۆنترۆڵی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادایە.

ئاماژەی بەوە کرد، ئۆپراسیۆنە سەربازییەکەیان کە بە ناوی ' داستانی توڕەیی' ناسراوە، ئامانج لێی تێکشکاندنی توانای موشەکیی ئێران و کارگەکانی بەرهەمهێنانی چەک و هێزی دەریایی ئەو وڵاتەیە، هاوکات رێگریکردنە لەوەی تاران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.

ئاژانسەکانی هەواڵ بڵاویانکردەوەتەوە، لە ناوخۆی ئێرانیش، رەوشەکە بەرەو قۆناغێکی هەستیار هەنگاو دەنێت؛ میدیاکانی ئەو وڵاتە بڵاویانکردەوە کە ئەنجومەنی سەرکردایەتی کاتی بە سەرۆکایەتی مەسعود پزیشکیان کۆبووەتەوە. ئامانجی سەرەکی کۆبوونەوەکە ئامادەکارییە بۆ کۆبوونەوەی "ئەنجومەنی شارەزایانی رێبەری" بە مەبەستی دیاریکردنی رێبەرێکی نوێ بۆ ئێران ئەوەش دوای ئەوەی دەسەڵاتی فراوان بە ئەنجومەنی سەرکردایەتی دراوە بۆ بەڕێوەبردنی جەنگ و دەستبەکاربوونی فەرماندە سەربازییەکان.

لەگەڵ بەردەوامیی ئەم پێکدادانە سەربازییە توندانە و ئەگەری بەکارهێنانی چەکی نوێتر، رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەبەردەم تاقیکردنەوەیەکی سەختدایە، رەوشی ناوخۆیی ئێران و گۆڕانکاری لە لوتکەی دەسەڵاتدا، لەگەڵ دەستێوەردانە دەرەکییەکان، ئاماژەن بۆ ئەوەی کە سەعاتەکانی داهاتوو رەنگە نەخشەی سیاسی و سەربازیی ناوچەکە بە تەواوی بگۆڕن و ئاراستەیەکی تر بدەنە ململانێکان.

ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا دەنگ لەسەر پڕۆژەبڕیارێک دەدات بۆ سنووردارکردنی دەسەڵاتەکانی دۆناڵد ترەمپ سەبارەت بە ئەنجامدانی هێرشی سەربازیی زیاتر بۆ سەر ئێران.

پڕۆژەبڕیارەکە داوای کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لەو ململانێیە دەکات مەگەر ئەوەی کۆنگرێس رەزامەندی لەسەر ئۆپەراسیۆنەکە بدات. بەڵام هەوڵەکانی پێشوو شکستیان هێناوە و روون نییە کە سەرکەوتنی ئەم بڕیارە تا چەند گۆڕانکاری لە جەنگەکەدا دەکات.

دیموکراتەکان پێیان وایە کە ترەمپ کۆنگرێسی پەراوێز خستووە و پاساوی گۆڕاوی بۆ جەنگەکە هێناوەتەوە. لە بەرامبەردا، زۆربەی کۆمارییەکان دەڵێن رێگری لە بڕیارەکە دەکەن، بەڵام رەنگە هەڵوێستیان بگۆڕن ئەگەر جەنگەکە فراوانتر بێت.

ئەم دەنگدانە پێنج رۆژ دوای ئەوە دێت کە ئەمریکا و ئیسرائیل دەستیان بە هێرشکردنە سەر ئێران کرد، و ئێرانیش لە بەرامبەردا هێرشی کردە سەر ئیسرائیل و وڵاتانی هاوپەیمانی ئەمریکا لە کەنداو. لەو کاتەوە، بەشێک لە یاسادانەران لە دڵەڕاوکێدان و چاوەڕێن بزانن چ رۆڵێکیان دەبێت لەم هێرشانەی کە بەردەوامن.

لەم بارەیەوە، سیناتۆر تیم کەین، نوێنەری دیموکراتەکان لە ڤێرجینیا کە سپۆنسەری پڕۆژەیاساکەیە، رایگەیاند: "پێویستە هەموو سیناتۆرێک بە ئاشکرا هەڵوێستی خۆی رابگەیەنێت کە ئایا لە بەرژەوەندیماندایە کوڕ و کچەکانمان بنێرینە ناو ململانێیەکەوە دژی ئێران". هەروەها وتی: "نزادەکەم هاوپیشەکانم دەنگ بدەن بۆ کۆتاییهێنان بەم جەنگە مەترسیدار و بێپێویستە کە تا ئێستا بووەتە هۆی لەدەستدانی شەش سەرباز و برینداربوونی چەندانی دیکە".

بەڕێوەبەری گشتیی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم هۆشداری دەدات کە بەهۆی رێگریکردن لە پشکنەرەکان و کەڵەکەبوونی یۆرانیۆمی پیتێنراو، ناتوانن دڵنیایی بدەن کە بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران تەنیا بۆ مەبەستی ئاشتییانەیە.

لە نوێترین لێدوانیدا سەبارەت بە دۆسیەی ئەتۆمیی ئێران، رافائیل گرۆسی رایگەیاند کە لە راپۆرتەکانیدا هەمیشە هەڵوێستێکی روون و جێگیری هەبووە. ئاماژەی بەوە کرد کە هەرچەندە تا ئێستا هیچ بەڵگەیەک نییە کە بیسەلمێنێت ئێران سەرقاڵی دروستکردنی بۆمبی ئەتۆمییە، بەڵام هەبوونی بڕێکی زۆر لە یۆرانیۆمی پیتێنراو کە نزیکە لە ئاستی دروستکردنی چەک، جێگەی نیگەرانییەکی زۆر جدییە.

هەروەها رەخنەی توندی لە تاران گرت بەهۆی ئەوەی رێگە نادات پشکنەرەکانی ئاژانسەکە بە تەواوی دەستیان بگاتە بنکە و دامەزراوە ئەتۆمییەکان.

گرۆسی جەختی لەوە کردەوە کە بەپێی راپۆرتەکانی پێشووی، تا ئەو کاتەی کۆماری ئیسلامیی ئێران هاوکاریی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم (IAEA) نەکات بۆ چارەسەرکردنی کێشە هەڵپەسێردراوەکانی پەیوەست بە رێکارەکانی پاراستن، ئاژانسەکە لەو پێگەیەدا نابێت کە دڵنیایی بدات بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران بەدەر لە چەک و تەنیا بۆ مەبەستی ئاشتییانەیە.

ئەم لێدوانەی گرۆسی لە کاتێکدایە کە گرژییەکان گەیشتوونەتە لوتکە و ئیسرائیلیش بانگەشەی خاپوورکردنی پێگە ئەتۆمییەکانی ئێرانی کردووە، ئەمەش زیاتر دۆخەکە ئاڵۆزتر دەکات.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا هێرشێکی توندی کردە سەر ئێران و بە دەوڵەتێکی شەیتانی ناوی برد، هاوکات ئاشکرای کرد کە تاران هێرشی کردووەتە سەر وڵاتانی دراوسێی لە کەنداو.

لە نوێترین لێدوانیدا سەبارەت بە جەنگی دژی ئێران، ترەمپ رایگەیاند کە رژێمی ئێران دەوڵەتێکی شەیتانییە و 35 هەزار هاووڵاتیی خۆی کوشتووە.

هەروەها ئاشکرای کرد کە ئێران هێرشی کردووەتە سەر دراوسێکانی و هەریەک لە قەتەر، ئیمارات، عەرەبستانی سعوودیە و تەنانەت سوڵتاننشینی عومانیشی کردووەتە ئامانج کە پێشتر هاوکارییان دەکرد. سەبارەت بە بەرنامە ئەتۆمییەکەشی، سەرۆکی ئەمریکا جەختی لەوە کردەوە کە بەدیهێنانی ئاشتی لە ناوچەکەدا مەحاڵە ئەگەر رێگە بە ئێران بدرێت بەردەوام بێت لە پەرەپێدانی بەرنامە ئەتۆمی و موشەکییەکانی.

لە بەشێکی تری قسەکانیدا، ترەمپ رەخنەی توندی لە ئیدارەی پێشووی ئەمریکا گرت و وتی: ئۆباما دوو فڕۆکەی پڕ لە پارەی کاشی بۆ ئێران نارد. هەروەها وتیشی کە ئەگەر ئەو رێککەوتنە ئەتۆمییەکەی ئۆبامای لەگەڵ ئێران هەڵنەوەشاندایەتەوە، ئەوا سێ ساڵ پێش ئێستا ئێران دەبووە خاوەنی چەکی ئەتۆمی، و دووپاتیشی کردەوە کە ئەگەر ئێرانییەکان چەکی ئەتۆمییان هەبووایە، بێگومان بەکاریان دەهێنا.

واشنتۆن هەوڵەکانی بۆ بەهێزکردنی تواناکانی لە ناوچەی تۆژهەڵاتی ناوەڕاست چڕتر کردووەتەوە و بەپێی نوێترین زانیارییەکان، ئەمریکا بەنیازی گواستنەوەی چەندین سیستمی بەرگریی ئاسمانیی پێشکەوتووە لە کۆریای باشورەوە بۆ ناوچەکە، ئەم هەنگاوەی واشنتۆن دوای ئەوە دێت کە فشارەکان بۆ سەر کۆگا ستراتیژییەکانی چەک و تەقەمەنی زیادیان کردووە و لێپرسراوانی سەربازیی ئەو وڵاتە ترسیان هەیە لە کەمبوونەوەی موشەکە بەرگرییەکان، ئەمەش وایکردووە پەنا بۆ ئەو پارچە سەربازییانە بەرن کە لە بنکەکانی کۆریای باشور جێگیر کراون، ئەم رەوشە نوێیەش کاردانەوە و نیگەرانیی زۆری لای لێپرسراوانی سیئۆل دروست کردووە.

رۆژنامەی "تشوسون دەیلی" بڵاویکردەوە، ئەو کەرەستە سەربازییانەی ئەگەری گواستنەوەیان هەیە بریتین لە سیستمی بەرگریی ئاسمانیی پاتریۆت و پاترییەکانی سیستمی تاد کە لە ناوچەی سۆنگجۆ جێگیر کراون، هاوکات فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی چاودێری و هەواڵگری لە جۆری MQ-9 Reaper کە لە ساڵی رابردووەوە لە بنکەی ئاسمانیی گۆنسان جێگیر کراون، بەشێکی تر دەبن لەو هێزەی دەگوازرێنەوە بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بۆ رووبەڕووبوونەوەی هەر ئەگەرێکی نەخوازراو و پڕکردنەوەی ئەو بۆشاییانەی بەهۆی شەڕەکانەوە دروست بوون.

شارەزایانی سەربازی لە کۆریای باشور هۆشداری دەدەن لەوەی ئەم هەنگاوە کاریگەریی نەرێنی لەسەر ئاسایشی نەتەوەیی وڵاتەکەیان دەبێت، شین جۆنگ وو، سکرتێری گشتیی کۆڕبەندی توێژینەوە بەرگرییەکانی کۆریا، ئاماژە بەوە دەکات کە ئەگەر هێرشە ئاسمانییەکان لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست درێژە بکێشن، واشنتۆن ناچار دەبێت زیاتر سوود لە تواناکانی سوپای ئەمریکا لە کۆریا و ناوچەکانی تر وەربگرێت، هەروەها ئیم چۆل گیۆن، توێژەری باڵا لە پەیمانگای کۆریا بۆ توێژینەوە ستراتیژییەکان، دەڵێت بەهۆی هەڕەشە موشەکییەکانی کۆریای باکور، گواستنەوەی ئەم سیستمانە کێشەی گەورە بۆ سیئۆل دروست دەکات.

مێژووی ئەم جۆرە گواستنەوانە بۆ ساڵی رابردوو دەگەڕێتەوە، کاتێک لە مانگی حوزەیراندا ئەمریکا سێ پاتریی پاتریۆتی لە کۆی هەشت پاتری لەگەڵ زیاتر لە 500 سەرباز گواستەوە بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، بەپێی راپۆرتێکی رۆژنامەی فاینانشیاڵ تایمز، تەنها لە ماوەی شەڕێکی 12 رۆژەی ساڵی رابردوودا، نزیکەی 150 موشەکی بەرگریی سیستمی تاد بەکار هێنراون، ئەمەش وایکردووە واشنتۆن هەست بە مەترسیی کەمبوونەوەی چەکەکانی بکات و پەنا بۆ هێزەکانی لە ناوچەکانی تری جیهان بەرێت بۆ ئەوەی رەوشەکە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەدەست دەرنەچێت.

لە کۆتاییدا، گواستنەوەی ئەم سیستمە بەرگرییە پێشکەوتووانە نیشانەی گۆڕانکارییە لە ئەولەویەتە سەربازییەکانی ئەمریکا لەسەر ئاستی جیهان. هەرچەندە ئەمە وەک رێکارێکی کاتی بۆ پاراستنی رەوشی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و بەرپەرچدانەوەی هێرشەکان دەبینرێت، بەڵام هاوکات بۆشاییەکی ئەمنی لە نیمچە دوورگەی کۆریا دروست دەکات کە رەنگە لە داهاتوودا واشنتۆن و هاوپەیمانەکانی بخاتە بەردەم تاقیکردنەوەیەکی سەختتر و ئاڵۆزتر.

سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت؛ بەردەوامن لە هێرشەکانیان بۆسەر ئێران و رەنگە شەڕەکە ماوەیەکی زۆر بخایەنێت.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە نوێترین لێدوانیدا سەبارەت بە پەرەسەندنە سەربازییەکانی ناوچەکە، رایگەیاند، ئەمریکا لە پێناو لەناوبردنی هەڕەشەکانی ئیسلامی ئێران، بەردەوامە لە ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی لە ناوچەکە و ناو خاکی ئێراندا.

ترەمپ جەختیکردەوە، هۆشداری توندیان دابووە تاران لە دروستکردنی دامەزراوەی ئەتۆمی نوێ، بەڵام ئێران گوێی نەداوەتە هۆشدارییەکان و رەتیکردووەتەوە واز لە هەوڵەکانی بۆ بەدەستهێنانی چەکی ئەتۆمی بهێنێت.

وتیشی، ئامانجیان لەناوبردنی موشەکە بالیستییەکان و هێزە دەریاییەکانی ئێرانە، تا ئێستاش 10 کەشتی ئێرانییان نوقم کردووە.

سەرۆکی ئەمریکا ئاشکراشیکرد، ئامانجی سەرەکییان ئەوەیە ئێران هەرگیز نەتوانێت چەکی ئەتۆمی بەدەست بهێنێت.

ترەمپ دەشڵێت؛ ئێران هەڕەشەیەکی گەورەیە بۆ سەر رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و هاووڵاتیانی ئەمریکا.

سەبارەت بە درێژخایەنی شەڕەکە، سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکرد، پێشبینییان دەکرد شەڕی ئێران چوار بۆ پێنج هەفتە بخایەنێت، بەڵام رەنگە بۆ ماوەیەکی درێژتر درێژە بکێشێت.

سێنتکۆم رایدەگەیەنێت: ئێران بە شێوەیەکی هەڕەمەکی موشەک ئاراستەی سەرانسەری ناوچەکە دەکات.

فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا 'سێنتکۆم' رایگەیاند، ئێران بەردەوامە لە هەڵمەتە موشەکییەکانی و بە شێوەیەکی هەڕەمەکی و بێسەروبەر موشەک دەگرێتە ناوچە جیاوازەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

سێنتکۆم ئاماژەی بەوەکردووە، ئەم هێرشە موشەکییانە هیچ ئامانجێکی سەربازیی روون ناپێکن و تەنها دەبنە هۆی تێکدانی سەقامگیری و دروستکردنی مەترسی بۆ سەر ژیانی هاووڵاتیانی مەدەنی لە وڵاتانی ناوچەکەدا.

هێزەکانی ئەمریکا جەخت دەکەنەوە، ئەرکەکانیان بەردەوامن بۆ لەناوبردنی ئەم هەڕەشانە، هەروەها ئاماژەی بەوەکردوە: "ئیرادەی ئێمە بۆ رووبەڕووبوونەوە لە هەموو کاتێک بەهێزترە."

ئەم لێدوانەی سێنتکۆم لە کاتێکدایە کە گرژییە سەربازییەکان لە نێوان ئەمریکا و ئێران گەیشتوونەتە ئاستێکی مەترسیدار و واشنتۆن جەخت لە پاراستنی هاوپەیمانەکانی لە ناوچەکەدا دەکاتەوە.

پیت هێگسێس رایدەگەیەنێت: ئامانجیان لەم جەنگەدا لەناوبردنی تەواوی تواناکانی ئێرانە و جەختیش دەکاتەوە کە رێگە نادەن تاران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.

پیت هێگسێس ، وەزیری بەرگریی ئەمریکا لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، تاران لە رابردوودا مەبەستی دانوستان نەبووە، بەڵکو تەنیا کاتی کوشتووە بۆ ئەوەی پەرە بە بەرنامە ئەتۆمییەکەی بدات.

هەروەها ئاماژەی بەوەکرد، ئێران سەرقاڵی دروستکردنی موشەک و درۆنی بەهێز بووە تەنیا بۆ ئەوەی پارێزگاری لە پەرەپێدانی چەکە ئەتۆمییەکانی بکات. لەبارەی قەبارەی هێرشەکانیشەوە، وەزیری جەنگ بە راشکاوی رایگەیاند، هێرشی زۆر کوشندەیان لە ناوخۆی ئێران داوە و بۆ هیچ یەکێک لەو هێرشانەش داوای لێبوردن ناکەن.

لە بەشێکی تری قسەکانیدا، ئامانجی سەرەکیی وڵاتەکەی لەم ئۆپەراسیۆنە سەربازییەدا روون کردەوە و ئەوەی خستەڕوو، بەشێکی زۆری هێزی دەریایی و توانای موشەکیی ئێرانیان لە ناوبردووە.

ئاشکراشیکرد،  هێرشەكان بۆسەر ئێران بۆ گۆڕینی سیستمی سیاسیی نەبووە و هیچ هێزێكمان لەسەر خاكی ئێران نییە .
 

ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم هۆشدارییەکی توند دەداتە وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و رایدەگەیەنێت کە مەترسیی دزەکردنی تیشکی ئەتۆمی هەیە کە ببێتە هۆی چۆڵکردنی ناوچەی زۆر گەورە، هاوکات ئاشکرای دەکات کە پەیوەندییان لەگەڵ ئێران پچڕاوە.

لە وتارێکدا بۆ دانیشتنی تایبەتی ئەنجومەنی پارێزەرانی ئاژانسەکە، بەڕێوەبەری گشتیی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم رایگەیاند کە بە وردی چاودێریی هێرشە سەربازییەکانی ئێران دەکەن بۆ سەر رۆژهەڵاتی ناوەڕاست. 

ئاماژەی بەوە کرد کە سەنتەری رووداو و فریاگوزاریی ئاژانسەکە (IEC) کارایە و تیمێکی تایبەت خەریکی هەڵسەنگاندنی دۆخەکەن. بەپێی وتەکانی، تا ئێستا هیچ بەرزبوونەوەیەک لە ئاستی تیشکدانەوە لە وڵاتانی دراوسێی ئێران تۆمار نەکراوە، و هیچ ئاماژەیەکیش نییە بۆ پێکرانی وێستگە ئەتۆمییەکانی ئێران وەک بوشەهر و وێستگەی لێکۆڵینەوەی تاران.

بەڵام ئەوەی جێگەی نیگەرانییە، هەوڵەکان بۆ پەیوەندیکردن بە دەسەڵاتدارانی رێکخستنی ئەتۆمیی ئێرانەوە بێ وەڵام ماونەتەوە و پەیوەندییەکان پچڕاون، ئاژانسەکەش هیوادارە بە زووترین کات ئەو کەناڵە گرنگەی پەیوەندی دروست ببێتەوە.

بەڕێوەبەری ئاژانسەکە هۆشداریی دا کە جگە لە ئێران، چەندین وڵاتی تری ناوچەکە کە رووبەڕووی هێرش بوونەتەوە وەک ئیمارات، ئەردەن، سوریا، بەحرەین، عێراق، کوەیت، عومان، قەتەر و سعودیە، خاوەنی وێستگەی ئەتۆمی یان بەرنامەی بەکارهێنانی وزەی ئەتۆمین، ئەمەش هەڕەشەی سەر سەلامەتیی ئەتۆمی زیاتر دەکات و داوای دانبەخۆدادانی تەواوی لە پرۆسە سەربازییەکاندا کرد.

هاوکات ئاشکرای کرد کە بەشداریی لە دوایین گەڕی دانوستانەکانی جنێڤ کردووە بۆ دۆزینەوەی چارەسەرێکی دیپلۆماسی، بەڵام بێئاکام بووە. لە کۆتاییدا جەختی کردەوە کە ناتوانن ئەگەری دزەکردنی تیشکی ئەتۆمی رەتبکەنەوە کە لێکەوتەی مەترسیداری دەبێت و رەنگە پێویست بە چۆڵکردنی ناوچەیەک بکات کە هێندەی شارە گەورەکان یان گەورەتریش بێت، بەڵام ئاژانسەکە ئامادەیە بۆ هەر حاڵەتێکی لەناکاو.

سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت: 48 فەرماندەی باڵای ئێران لە یەک هێرشدا کوژراون.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە لێدوانێکدا رایگەیاند کە هێزەکانیان گورزێکی کوشندەیان لە سەرکردایەتی سەربازیی ئێران وەشاندووە.

ترەمپ ئاشکرایکرد، لە یەک هێرشی ورد دا، 48 فەرماندە و سەرکردەی باڵای ئێران کوژراون.

سەرۆکی ئەمریکا ئەم ئۆپەراسیۆنەی بە "سەرکەوتنێکی گەورە" بۆ ئاسایشی ناوچەکە و جیهان وەسف کرد.

هەرچەندە ترەمپ وردەکاری زیاتری دەربارەی شوێن و کاتی هێرشەکە نەخستە ڕوو، بەڵام جەختی لەوەکردەوە، سوپای ئەمریکا ئامادەی بەرپەرچدانەوەی هەر کاردانەوەیەک و پاراستنی بەرژەوەندییەکانی خۆیەتی لە ناوچەکەدا

پیت هیگسێس، وەزیری جەنگی  ئەمریکا، رایگەیاند، لەسەر فەرمانی راستەوخۆی سەرۆک دۆناڵد ترەمپ، سوپای ئەمریکا ئۆپراسیۆنی هێرشی دژی ئێران دەستپێکردووە.

 هیگسێس ئەم هەنگاوەی وەک "کوشندەترین و ئاڵۆزترین ئۆپراسیۆنی ئاسمانی لە مێژوودا" وەسف کرد و ئاماژەی بەوە دا کە ئەمە وەڵامێکە بۆ نیو سەدە لە سیاسەتەکانی تاران و شکستهێنانی هەوڵەکان بۆ گەیشتن بە رێککەوتن.

ناوبرا جەختیکردوەتەوە،  کە ئامانجی سەرەکی ئەم هێرشانە بریتییە لە لەناوبردنی تەواوەتی توانای موشەکی و هێزی دەریایی ئێران و رێگریکردن لە دەستڕاگەییشتنی ئەو وڵاتە بە چەکی ئەتۆمی بۆ هەمیشە..

وەزیری جەنگ هۆشدارییەکی توندی دایە تاران و رایگەیاند، کە ئەمریکا چیتر بەرگەی هەڕەشە بۆ سەر هاووڵاتییانی ناگرێت و "ئەم شەڕە دەبەنە قۆناغی کۆتاییەوە".

 ئاماژەی بەوەشکردوە، کە هێزەکانی ئەمریکا بە تەواوی "ئازاد کراون" بۆ پێکانی ئامانجە ستراتیژییەکان و پاراستنی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکەدا.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە وتارێکی ڤیدیۆییدا دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنێکی سەربازیی "فراوان و بەردەوام"ـی دژی ئێران راگەیاند.

دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، ئامانجی هێرشەکانیان "پاراستنی ئەمریکییەکانە و بەڵێنی دا کە "بەرنامە موشەکییەکەی ئێران بە تەواوی بسڕێتەوە.

ئەوەشی خستەڕوو، ئێران بۆ چەندین ساڵ هێرشی کردووەتە سەر ئامانجەکانی ئەمریکا و دروشمی "مەرگ بۆ ئەمریکا"ی بەرزکردووەتەوە، ئێستا واشنتۆن ئەمریکا کار دەکات بۆ ئەوەی تاران چیتر هەڕەشەیەکی ئەتۆمی نەبێت.

سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەشکرد، سوپای پاسداران دەبێت چەکەکانیان دابنێن، ئەگەرنا لەناویان دەبەن، هەروەها پێویستە ئێران فێری ئەوە بێت کە ناتوانێت ئاڵەنگاری ئەمریکا بکات.

راشیگەیاند، ئەمریکا پشتگیری لە گەلی ئێران دەکات و کاتی ئازادی نزیک بووەتەوە.

سەرۆکی ئەمریکا جەختی لەوەشکردەوە، ئێران نابێتە خاوەنی بۆمبی ئەتۆمی و لە دانوستانەکاندا ئێران تەنها كاتی بە فیڕۆدا.

ترەمپ راشیگەیاند، بەرنامەی موشەكی و هێزی دەریایی ئێران لەناو دەبەن و داوا لە هاووڵاتیانی ئێران دەكەات لەماڵەكانیان نەیەنە دەرەوە.