جیهان
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ئەمڕۆ سێشەممە، جەختی کردەوە کە وڵاتەکەی لە ئێستادا سەرقاڵی دانوستانە لەگەڵ ئێران، ئاماژەی بەوەش کرد کە تاران دەیەوێت بگاتە رێککەوتنێکی زۆر باش.
تۆڕی هەواڵی "سی ئێن ئێن" لە زاری ترەمپەوە بڵاویکردەوە: ئێستا لەگەڵ ئێرانییەکاندا لە دانوستانداین و ئەوان دەیانەوێت بگەنە رێککەوتنێکی زۆر باش، هەروەها دووپاتی کردەوە کە: ئێرانییەکان ئامادەن هەموو شتێکمان پێبدەن و ئامادەن لەوەی کە چەکی ئەتۆمییان دەستنەکەوێت.
ترامپ راشیگەیاند: نرخی نەوت دادەبەزێت کاتێک لە ئایندیەکی زۆر نزیکدا سەرکوتنی تەواوەتی خۆمان بەسەر ئێراندا رادەگەیەنین.
پوتن دەرگای گفتوگۆی بەڕووی زیلینسکیدا داخست، سەرۆکی ئۆکراینیش هۆشداری دەدات روسیا بە ئاشکرا ئاشتی رەتدەکاتەوە.
ڤۆڵۆدیمیر زیلینسکی، سەرۆکی ئۆکرانین، لە کاردانەوەیەکدا بەرانبەر بە رەتکردنەوەی دیداری ڕاستەوخۆ لەلایەن ڤلادیمیر پوتنەوە، رایگەیاند: "بەداخەوە، لایەنی روسی جارێکی تر شەڕی هەڵبژاردووەتەوە و پوتن بە ئاشکرا نایەوێت کۆتایی بە شەڕ بێنێت".
زیلینسکی ئاماژەی بەوەشکرد، هەموو جیهان وەڵامەکەی ئەمڕۆی پوتنی بیست؛ ئەوەی دەرخست کە ئەو دەیەوێت بەردەوام بێت لە شەڕ".
جەختیشیکردەوە، ئەو هەڵوێستەی سەرۆکی روسیا دەبێتە هۆی "بێهیوابوونی زۆر کەس" لە سەرانسەری جیهاندا، بۆیە داوایکرد کە چیتر کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بێدەنگ نەبێت و "پەستانی زیاتر بخرێتە سەر روسیا" بۆ ئەوەی ناچار بکرێت بگەڕێتەوە سەر مێزی گفتوگۆ.
ئەم پەرچەکردارەی زیلینسکی لە کاتێکدایە کە شەڕی نێوان روسیا و ئۆکراین پێی ناوەتە ساڵی چوارەمەوە، سەرەڕای هەوڵە دیپلۆماسییەکان، تا ئێستا نەگەیشووەتە هیچ بەرەوپێشچوونێکی راستەقینە بۆ گەیشتن بە ئاشتی و کۆتاییهێنان بەو جەنگە.
لە بەرانبەر داواکارییەکەی سەرۆکی ئۆکراین بۆ ئەنجامدانی دیداری رووبەڕوو، سەرۆکی روسیا کۆبوونەوەکە بە بێسوود ناودەبات و مەرجی بۆ رێککەوتنی ئاشتی هەیە.
ڤلادیمێر پوتن، سەرۆکی روسیا ئەمڕۆ هەینی لە وەڵامی بانگەوازەکەی ڤۆڵۆدیمیر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین بۆ ئەنجامدانی کۆبوونەوەیەکی راستەوخۆ رایگەیاند، "هیچ هۆکارێک بۆ ئەو کۆبوونەوەیە نابینم"، جەختیشیکردەوە کە تا رێککەوتنی ئاشتی ئامادە نەکرێت، کۆبوونەوەکە بێ سوود دەبێت.
پوتن ئاماژەی بەوەشکرد: "کۆبوونەوەی راستەوخۆ تەنها لە بەرژەوەندیی ئۆکرایاندایە بۆ ئەوەی پێشڕەوییەکانی هێزە چەکدارەکانمان رابگرن"، وتیشی: "پێویستە مەودا بدەین بە شارەزایان تا کار بکەن و چارەسەرەکان ئامادە بکەن، پاشان دەتوانین یەکتر ببینین".
سەرۆکی روسیا ئەوەشی خستەڕوو، بەخێرایی سەیری نامە کراوەکەی زیلینسکی کردووە و رایگەیاند: "هەرگیز رەتم نەکردووەتەوە چاوم بە زیلینسکی بکەوێت، بەڵام قبوڵ ناکەم فێڵ و فێڵبازی بکرێت".
پوتن دەشڵێت، زیلینسکی لە نامەکەیدا ئاماژەی بەوەداوە، ناتوانێت پابەند بێت بە دەرەنجامەکانی لوتکەی ئالاسکاوە، لە بەرانبەردا پوتن جەختیکردەوە، کە دەیەوێت "رێککەوتنەکانی ئاشتی هەمیشەیی بن".
لەلایەکی ترەوە، سەرۆکی روسیا رەخنەی لە هەڵوێستی ئۆکراین گرت و وتی: "ئۆکراین داوای چەک لە ئەمریکا دەکات، بەڵام نایەوێت دۆناڵد ترەمپ وەک گەرەنتی بۆ رێککەوتنەکە بمێنێتەوە".
لە کۆتایی لێدوانەکەیدا، ڤلادیمیر پوتن بە توندی جەختیکردەوە کە "شەڕی ئۆکراین کۆتایی نایەت تا روسیا نەگات بە ئامانجەکانی خۆی".
وتەبێژی کرملن رایدەگەیەنێت، ڤلادیمێر پوتن لە ناوەڕۆکی نامەکەی ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی ئاگادارکراوەتەوە، هاوکات ئاماژە بەوە دەکات، لە ئێستادا هیچ پەیوەندییەکی راستەوخۆ لە نێوان روسیا و ئۆکرانیادا نییە.
دیمیتری پیسکۆف، وتەبێژی کرملن رایگەیاند، لە نوێترین لێدواندا رایگەیاند، نامەکەی سەرۆکی ئۆکراین خراوەتە بەردەم سەرۆکی روسیا؛ جەختیشی کردەوە، مۆسکۆ هیوادارە دانوستانەکان بۆ چارەسەرکردنی قەیرانی ئۆکراین دەستپێبکەنەوە.
پێسکۆف ئاماژەی بەوەکرد، هەڵوێستی کۆشکی سپی بەرانبەر پرسی ئۆکراین هاوشێوەی رابردوو "دژبەیەک"ـە و لەئێستادا هیچ پلانێک بۆ سازدانی کۆبوونەوە لە نێوان پوتن و ترەمپ لە ئارادا نییە، سەبارەت بە فەرەنساش رایگەیاند، پوتن پلانی بۆ پەیوەندی تەلەفۆنی لەگەڵ ماکرۆن نییە، بەڵام بۆ هەر دیدار و گفتوگۆیەک ئامادەیە.
هاوکات جێگری وەزیری دەرەوەی روسیا، لێدوانەکانی زیلینسکی بە بەڵگەی ناڕازیبوونی کیێڤ بۆ دۆزینەوەی چارەسەری ئاشتییەنە لەقەڵەمدا و رایگەیاند: "ئەم وتارەی سەرۆکی ئۆکراین بەرهەمی پشتیوانییەکانی بەریتانیا و ئەوروپایە کە دەیانەوێت کیێڤ بەو ئاڕاستەیەدا بەرن، کە گوایە توانای درێژەپێدانی شەڕی بۆ دوو تا سێ ساڵی دیکە هەیە
بەردەوامی جەنگی غەززە و لوبنان و ئێران ئاستی جەماوەریی سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیلی لە ناوخۆی ئەو وڵاتە كەمكردووەتەوە.
بەپێی ئەو راپرسییەی كەناڵی 12ی ئیسرائیلی ئەنجامیداوە پێگە و ئاستی جەماوەریی بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆك وەزیرانی ئەو وڵاتە زۆر كەمبووەتەوە، بە شێوەیەك بۆ یەكەمجار گادی ئایزنكۆت سەرۆك ئەركانی پێشووی سوپا ئیسرائیل، بە پێی راپرسییەكە وەك گونجاوترین كەسایەتی بۆ سەرۆكایەتی حكومەت كەوتووەتە پێش ناتانیاهۆ.
بەپێی ئەنجامەی راپرسییەكە گادی ئایزنكۆت 38%ی دەنگی بەشداربووانی بەدەستهێناوە وەك گونجاوترین كەس بۆ سەرۆكایەتی حكومەتی ئیسرائیل، لە بەرانبەردا بنیامین ناتانیاهۆ تەنها 35%ی دەنگەكانی بەدەستهێناوە، هۆكاری ئەو پاشەكشەیەش بۆ بەردەوامی جەنگی غەززە و لوبنان و ئێران گەڕێنراوەتەوە.
لەبارەی كورسییەكانی پەرلەمانیش (كنێست)، پێشبینییەكان ئاماژە بەوە دەكەن، پارتی "یشار" بە سەرۆكایەتی ئایزنكۆت پێگەی بەهێزتر كردووە و پێشبینی دەكرێت 19 كورسی لە كنێستی داهاتوودا بەدەستبهێنێت، كە بەراورد بە راپرسی پێشوو دوو كورسی زیادیكردووە.
خولی ئێستای كنێستی ئیسرائیل لە مانگی تشرینی یەكەمی داهاتوودا كۆتایی دێت، چاوەڕوان دەكرێت هەڵبژاردنەكان لە ناوەڕاستی ئەیلول یان كۆتایی تشرینی یەكەمی ئەمساڵ بەڕێوەبچن.
بەهۆی رێگرییەکانی تاران لە گەیشتنی تیمەکان بە کۆگاکانی یۆرانیۆم، ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم هۆشداری لە مەترسییەکانی بڵاوبوونەوەی چەکی ئەتۆمیی دەدات.
ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمیی لە راپۆرتێکی نهێنیدا هۆشداری لە رەوشی چاودێریکردنی دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران دەدات و رایدەگەیەنێت، نەتوانینی پشکنەرانی ئاژانسەکە بۆ گەیشتن بەو دامەزراوانە، نیگەرانییەکانی پەیوەست بە بڵاوبوونەوەی چەکی ئەتۆمیی زیاتر کردووە.
ئاژانسەکە لە تاپۆرتەکەیدا ئاماژەی بەوەکردووە، لەوەتەی شەڕی نێوان ئیسرائیل و ئێران لە حوزەیرانی 2025ـەوە دەستیپێکردووە و تێیدا سێ دامەزراوەی سەرەکیی ئەتۆمی ئێران لەلایەن ئەمریکاوە کراونەتە ئامانج، تیمەکانی پشکنین نەیانتوانیوە سەردانی ئەو شوێنانە بکەن.
سەرەڕای ئەوەی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمیی دانی بەوەداناوە کە هێرشە سەربازییەکان رەوشێکی بێوێنەیان دروستکردووە، بەڵام جەختی لەوەشکردووەتەوە کە "گرنگە بەبێ دواکەوتن چالاکییەکانی پشکنین و دڵنیایی لە ئێران ئەنجامبدرێن".
راپۆرتەکە ئاشکراشیکردووە، نەگەیشتنی پشکنەران بە کۆگاکانی یۆرانیۆمی پیتێنراو بۆ ماوەی نزیکەی ساڵێک، پێشێلکردنی ستانداردەکانی کاری ئاژانسەکەیە بووەتە جێگەی نیگەرانی، لەو چوارچێوەیەشدا، رافائێل گرۆسی، بەڕێوەبەری گشتیی ئاژانسەکە داوای لە تاران کردووە بەشێوەیەکی بنیاتنەرانە لەگەڵ ئاژانسەکەدا کاربکات بۆ ئاسانکاری لە جێبەجێکردنی تەواوەتیی رێکارەکانی چاودێری.
لە بەرانبەردا، سەرەڕای ئەوەی ئێران هەمیشە جەختی لەوە کردووەتەوە، بەرنامە ئەتۆمییەکەی بۆ مەبەستی ئاشتییانەیە، بەڵام دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا جەختیکردووەتەوە، هەر رێککەوتنێک بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دەبێت دڵنیایی بدات لەوەی ئێران دەست بۆ بەرهەمهێنانی چەکی ئەتۆمیی نابات.
بڕیارە هەفتەی داهاتوو لە ڤییەنا، ئەنجومەنی پارێزگارانی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆمیی تاوتوێی ئەم راپۆرتە بکات، ئەمەش لە کاتێکدایە کە پرسی چارەنووسی کۆگاکانی یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئێران بووەتە یەکێک لە خاڵە هەرە ناکۆک و ئاڵۆزەکانی ناو دانوستانەکانی نێوان تاران و واشنتۆن.
ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا یاسایەکی نوێی پەسەند کرد کە ئامانج لێی پێشکەشکردنی هاوکاری دارایی و سەربازییە بۆ ئۆکرانیا، هاوکات لەگەڵ سەپاندنی سزای توند بەسەر کەرتە سەرەکییەکانی ئابووری روسیادا.
پەسەندکردنی ئەم یاسایە دوای تێپەڕاندنی تێبینی و نەخێرەکانی سەرکردە کۆمارییەکان هات، کە پێشتر هۆشدارییان دابوو لە لێکەوتەکانی ئەم هەنگاوە.
ئەم یاسایە کە لەلایەن "گریگۆری میکس" ئەندامی دیموکراتەکان لە ویلایەتی نیویۆرک سەرپەرشتی دەکرا، هەوڵدەدات پشتگیرییەکانی ئەمریکا بۆ کیێڤ لە رێگەی دوو هێڵی داراییەوە بچەسپێنێت ؛ە بریتییە لە تەرخانکردنی زیاتر لە یەک ملیار دۆلار بۆ مەبەستی هاوکاری ئەمنی و دووبارە بنیاتنانەوە، ودابینکردنی 8 ملیار دۆلاری تر بۆ پاڵپشتیی بەرگری ئۆکرانیا کە لە رێگەی قەرزەوە پێشکەش دەکرێت.
ئەنجامی دەنگدانەکە رەنگدانەوەی ناکۆکی ناوخۆیی و ئاڕاستەیەک بوو بۆ سنووردارکردنی دیدگای ئیدارەی ترەمپ بەرامبەر بە جەنگەکە، کە تییدا 226 ئەندام دەنگی بەڵێیان بۆ بڕیارەکە دا، لە بەرانبەردا 195 ئەندام دژی وەستانەوە.
ناوى "ئۆباما" خۆى ئامادە دەکات بۆ گەڕانەوە بۆ سەر شانۆی سیاسی لە ویلایەتی کالیفۆرنیای ئەمریکا، ئەمەش دوای ئەوەی بەربژێرێک کە بە شێوەیەکی یاسایی ناوی خۆی گۆڕیوە بۆ ناوی سەرۆکی پێشوو باراک ئۆباما، بەشداری لە هەڵبژاردنە بەراییەکاندا دەکات بۆ پۆستی حاکمی ویلایەتەکە.
"باراک د. ئۆباما شۆ"، یەکێکە لە نێو زیاتر لە 60 بەربژێر لە هەڵبژاردنە بەراییەکانی پۆستی حاکمی کالیفۆرنیا کە بڕیارە ئەم هەفتەیە بەڕێوەبچێت.
داتاکانی ماڵپەڕی هەڵمەتی هەڵبژاردنەکەی نیشانی دەدەن کە "شۆ" زیاتر لە دە ساڵ لەمەوبەر و لە کاتی خزمەتکردنیدا لە هێزی یەدەگی سوپای ئەمریکا لە نێوان ساڵانی 2008 بۆ 2016، ناوی خۆی بە یاسایی گۆڕیوە، کە پێشتر ناوی راستەقینەی "سیسیل شۆـی سێیەم" بووە.
ئۆباما شۆ لە لێدوانێکدا بۆ تۆڕی "سپێکتڕەم نیوز" وتی: کاتێک بۆ سڵاوی سەربازی دەوەستام و وێنەی ئەو (باراک ئۆباما) لەسەر دیوارەکە بوو، هەستم بە شانازی دەکرد ئەو سەلماندی کە کەسێکی وەک منیش دەتوانێت ببێتە سەرۆک.
ئەم بەربژێرە لە رێگەی ماڵپەڕی هەڵمەتەکەیەوە ئاماژەی بەوە کردووە کە سەرسامبوونی بە سەرۆکی پێشووی دیموکراتەکان دەگەڕێتەوە بۆ "ئەو ئومێدەی کە بەخشییە جیهان"، و وەسفی کردووە بەوەی کە "هاندەر" بووە بۆ گۆڕینی ناوی بە مەبەستی پێشکەشکردنی هەمان جۆری ئومێد بە دەنگدەرانی ئەمڕۆ.
شۆ لە کۆمەڵگەی ناوخۆیی خۆی لە شاری ئەلامێدا چالاکە، لەوێ بەرنامەیەک بۆ بەهرەمەندە ناوخۆییەکان پێشکەش دەکات و کاری وانەبێژیی مۆسیقا بە منداڵان دەکات.
هەڵمەتی هەڵبژاردنی شۆ تیشک دەخاتە سەر چارەسەرکردنی قەیرانی بێماڵان، دروستکردنی یەکەی نیشتەجێبوونی نوێ، و کەمکردنەوەی خەرجییە ناپێویستەکانی حکومەت.
راپرسییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئۆباما شۆ بە جیاوازییەکی زۆر لە دوای بەربژێرە دیارەکانەوەیە، کە لە پێشەنگیاندا ملیاردێر و چالاکوانی بواری کەشوهەوا "تۆم ستایەر" و وەزیری تەندروستی و خزمەتگوزارییە مرۆییەکانی ئەمریکا "خاڤیێر بێسێرا" دێن.
سەرەڕای ئەمەش، شۆ جەختی لەسەر پێداگریی خۆی کردەوە بۆ بەردەوامبوون لە بەشداریکردن لە هەڵبژاردنەکانی داهاتوودا بە هەڵگرتنی هەمان ناوەوە.
شۆ لە کۆتاییدا وتی: باراک ئۆباما پاڵەوانە گەورەکەیە، منیش ئەو پیاوەم کە قاتەکەی ئەو دەپۆشێت.. شەرەفی هەڵگرتنی ئەم ئاڵایەم پێبڕاوە.
وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاند، نامە گۆڕینەوە لەگەڵ ئێران بەردەوامە و سزاكانیشیان ئێرانی لە ملیۆنان دۆلاری رۆژانە بێبەشكردووە.
تۆمی پیگەت وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاند، دانوستان و پەیوەندییەكانی نێوان واشنتۆن و ئێران لە رێگەی نێوەندگیرەكانەوە بەردەوامە و نامە لە نێوان هەردوولادا دەگۆڕدرێتەوە.
وتیشی، كاریگەریی گەمارۆكان و سزاكانیان رێگری لە ئێران كردووە رۆژانە ملیۆنان دۆلار بەدەستبهێنێت و لە ئێستادا بە توندی سەرنجیان خستووەتە سەر بەئامانجگرتنی ئەو تۆڕە دارایی و داهاتانەی ئێران كە هەوڵی دزەكردن و دەربازبوون لە سزاكانی ئەمریكا دەدەن.
ئاماژەی بەوەش كرد، سەرۆك دۆناڵد ترەمپ كارتی فشاری بەهێزی لە دژی ئێران هەیە و بە هیچ شێوەیەك رازی نابێت بە ئیمزاكردنی رێككەوتنێكی لاواز و خراپ لەگەڵ تاراندا
ئەڵمانیا، فەرەنسا و بەریتانیا سەرقاڵی داڕشتنی پلانێكی نوێن بۆ ناچاركردنی روسیا بۆ ئەنجامدانی دانوستانی ئاشتی لەگەڵ ئۆكراین، ئەمەش لە كاتێكدایە كە واشنتۆن بەهۆی شەڕی ئێرانەوە بایەخی كەمتری بەو دۆسییە داوە.
ئاژانسی بلومبێرگ لە زاری سەرچاوە ئاگادارەكانەوە بڵاویكرۆتەوە، كە هەریەكە لە ئەڵمانیا و فەرەنسا و بەریتانیا لەگەڵ ئۆكراین كار دەكەن بۆ ئامادەكردنی پلانێك بە مەبەستی هاندانی روسیا بەرەو دانوستانێكی ئاشتی جدی، ئامانجی سەرەكیی ئەم هەوڵە سێقۆڵییەش، رێگریكردنە لەوەی جەنگەكە زیاتر درێژە بكێشێت.
بەپێی راپۆرتەكە، بەرپرسانی ئەو سێ وڵاتە تاوتوێی ئەگەری ئەنجامدانی گفتوگۆیان كردووە كە هەردوو لایەنی جەنگ بگرێتەوە.
جەختیش كراوەتەوە كە بڕیاری كۆتایی بۆ دەستپێكردنی هەر دانوستانێك تەنها لە دەستی ڤۆلۆدیمێر زێلێنسكی سەرۆكی ئۆكرایندایە و وڵاتانی ئەوروپا هیچ ستراتیژییەك بەسەریدا ناسەپێنن كە خۆی پێی رازی نەبێت.
ئەمەش لە كاتێكدایە كە واشنتۆن بەردەوام پشتگیری خۆی بۆ ئۆكراین دەردەبڕێت و ماركۆ رۆبیۆ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا ،لەبەردەم كۆنگرێس ئاماژەی بەوە كرد وڵاتەكەی بە رەسمی لایەنگری خۆی بۆ ئۆكراین هەڵبژاردووە و لەم رەوشەدا رۆڵی بێلایەن نابینن.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رەخنەی لە بڕیارەکەی ئەنجومەنی نوێنەران گرت بۆ سنووردارکردنی دەسەڵاتە جەنگییەکانی و بڕیارەکەی شەوی رابردووی بە کارێکی "ناقۆناغی و دژە نیشتمانی" وەسف کرد.
ترەمپ، ئەمڕۆ پێنجشەممە، لە پۆستێکدا لە هەژماری خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی "ترووس سۆشیاڵ" نووسیویەتی: دوێنێ، لە دەنگدانێکی بێمانادا، ئەنجومەنی نوێنەران ــ کە چوار کۆماریی خراپ و سەرجەم دیموکراتەکان بوون ــ دەنگیان دا بە سنووردارکردنی دەسەڵاتە جەنگییەکانم، ئەوەش لە ناوەڕاستی دوایین دانوستانەکانمدا بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ لەگەڵ ئێران.. کێ هەیە کارێکی وا دژە نیشتمانی بکات؟"
هەروەها ترەمپ پێیوابوو کە دیموکراتەکان "تووشی گرێی رقبوونەوە لە ترەمپ بوون" و وتی: ئەوان شکستی ئەمریکایان پێ باشترە لەوەی سەرکوتنێکی تر بخەنە سەر لیستی سەرکەوتنە زۆرەکانی من.
ماڵپەڕێكی ئەمریكی ئاشكرایكرد، ترەمپ دەوێت شەڕی لوبنان كۆتایی پێبێت و ناتانیاهۆ دەیەوێت دەستپێبكاتەوە.
ماڵپەڕ ئەكسیۆس لە زاری سەرچاوەیەكی ئیسرائیلی ئاشكرایكردوە، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە پەیوەندییەكی تەلەفۆنیدا بە توندی داوای لە بنیامین ناتانیاهۆ كردووە هێرشەكانی بۆ سەر بەیروت رابگرێت.
ئەم هەڵوێستەی ترەمپ لە كاتێكدایە كە واشنتۆن هەوڵی جدی دەدات بۆ ئیمزاكردنی رێككەوتنێكی نوێ لەگەڵ تاران و نایەوێت ئاڵۆزییەكانی ناوچەكە رەوشی دانوستانەكان تێكبدەن.
ئەو سەرچاوەیە ئاماژەی بەوەشكرد، پاشگەزبوونەوەی ناتانیاهۆ لە هێرشكردنە سەر بەیروت لەژێر فشاری ئەمریكادا، ناتانیاهۆ رووبەرووی رەخنەی توندی لێپرسراوانی ناوخۆی ئیسرائیل كردووەتەوە، ناتانیاهۆ ترسی هەیە لەوەی لە داهاتوودا واشنتۆن فشار و سنوورداركردنی زیاتر بخاتە سەر ئۆپراسیۆنە سەربازییەكانی وڵاتەكەی دژی حزبوڵا و رێگری لە جوڵە ئازادەكانی سوپا بكات.
دۆناڵد ترامپ سەرۆکی ئەمریکا، رایگەیاند کە خۆکاندیدکردنی جەی دی فانس، جێگری سەرۆک، و مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوە پێکەوە لە هەڵبژاردنە سەرۆکایەتییەکەی ساڵی 2028ی ئەمریکادا، وایان لێدەکات "شکستنەهێنەر" بن، ئەمەش لە کاتێکدایە کە ئاماژەکانی ململانێیەکی ئەگەری لە نێوان ئەو دووانەدا بۆ گەیشتن بە کۆشکی سپی خەریکە دەردەکەون.
تا ئێستا نە فانس و نە ڕۆبیۆ، هیچ ئارەزوویەکیان بۆ جێگرتنەوەی ترامپ لە رێگەی خۆکاندیدکردن بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکایەتی داهاتوو دەرنەبڕیوە.
ترامپ لە پۆدکاستێکی رۆژنامەی "نیویۆرک پۆست"دا کە رۆژی چوارشەممە بڵاوکرایەوە، وتی: هەردووکیان نایابن. رێزی هەمویان دەگرم، بێ ئەوەی دیاری بکات کامەیان دەبێتە کاندیدی سەرۆکایەتی و ئەوی تریان دەبێتە جێگری.
هەروەها ئاماژەی بەوەدا کە ئەو دوو پیاوە "زۆر تەبان" و وتی: نازانم چۆن دەکرێت تێکبشکێنرێن ئەگەر تیمێک پێکبهێنن.
بەپێی راپۆرتێکی ئاژانسی فرانس پرێس، جەی دی فانس بەهۆی پۆستەکەیەوە بە توندی بەستراوەتەوە بە ئەنجامی کارەکانی سەرۆکی ئێستاوە، ئەمەش لە کاتێکدایە کە جەماوەریبوونی ترامپ بەهۆی شەڕی لەگەڵ ئێراندا روی لە پاشەکشە کردووە.
وەک هەنگاوێک بۆ بەهێزکردنی تواناکانی بەرگری و گۆڕینی هاوسەنگیی هێز لە ناوچەکەدا، کۆریای باکور هەوڵەکانی بۆ پەرەپێدانی چەکی ناوکی خێراتر دەکات.
کیم جۆنگ ئون، سەرۆکی کۆریای باکور، ئاشکرایکرد، وڵاتەکەی لە ماوەی پێنج ساڵی رابردوودا توانیویەتی ئاستی بەرهەمهێنانی ئەو مادە ئەتۆمییانەی کە بۆ دروستکردنی چەک بەکاردێن، زیاتر لە دوو هێندە بەرز بکاتەوە و بەڵێنیشیدا تواناکانی هێزی ناوکیی وڵاتەکەی بەشێوەیەکی خێرا پەرە پێبدات.
بەپێی هەواڵێکی ئاژانسی هەواڵی ناوەندیی کۆریا (KCNA)، سەرۆکی کۆریای باکور لە میانەی سەردانێکیدا بۆ دامەزراوەیەکی نوێی بەرهەمهێنانی مادە ئەتۆمییەکان، جەختی لەوە کردەوە کە خاوەنی "پلانێکن بۆ داهاتوو بۆ ئەوەی هێزی ناوکیی دەوڵەت بەخێرایی بەهێز بکەن.
کۆریای باکورهێزی ئەتۆمی خۆی وەک قەڵغانێکی پارێزەر بۆ رووبەڕووبوونەوەی هەر هێرشێکی ئەگەری لەلایەن کۆریای باشور و هێزە ئەمریکییەکانی جێگیر لەو ناوچەیە دەبینێت
کیم جۆنگ ئون بەرهەمهێنانی ئەو مادانەی بە "گۆڕانکارییەکی سەرسوڕهێنەر و سەرکەوتوو" وەسف کرد و رایگەیاند کە ئەمە "روداوێکی مێژوویی و خاڵێکی وەرچەرخانە لە گەشەپێدانی تواناکانماندا".
ئەم هەنگاوەی پیۆنگ یانگ لەکاتێکدایە کە گرژییەکانی نیمچە دورگەی کۆریا بەردەوامە و کۆریای باکور لە رێگەی پەرەپێدانی زیاتری توانای ئەتۆمییەوە، دەیەوێت باڵانسی هێز لە ناوچەکەدا بەلای خۆیدا بشکێنێتەوە.
گۆڤارێکی ئەمریکی ئاشکرایکرد، فڕۆکەی جەنگیی نوێی روسیا ناسراو بە کش مات، پێشبینی دەکرێت ببێتە خاوەن کەمترین تێچووی بەرهەمهێنان و کارکردن لە نێوان فڕۆکەکانی نەوەی پێنجەمدا.
گۆڤاری "میلیتاری وۆچ"ی ئەمریکی لە راپۆرتێکدا ئاشکرایکردووە، فڕۆکەی جەنگیی نوێی روسیا بە ناوی "سو-75" ناسراو بە 'کش مات ' Checkmate، پێشبینی دەکرێت ببێتە کەمترین تێچووی فڕۆکەکانی نەوەی پێنجەم لە جیهاندا.
گۆڤارەکە ئاماژەی بەوەداوە، بەراورد بە خێزانی فڕۆکەکانی "سو-27" (وەک سو-30، سو-34 و سو-35) کە قەبارەیەکی گەورەتریان هەیە، فڕۆکەی "سو-75" بە جۆرێک دیزاین کراوە کە تێچووی کارکردن و چاککردنەوەی زۆر کەمتر بێت. بەپێی زانیارییەکان، کۆمپانیای سوخۆی لە دیزاینی ئەم فڕۆکەیەدا گرنگییەکی زۆری بە کەمکردنەوەی تێچووی ئۆپەراسیۆنەکان داوە، بە جۆرێک کە رەنگە کەمترین تێچووی بەرهەمهێنانی لەنێو فڕۆکەکانی نەوەی پێنجەمدا هەبێت.
تەکنەلۆژیا و سودوەرگرتن لە "سو-57" بەپێی راپۆرتەکە، پڕۆگرامی پەرەپێدانی "کش مات" سوود لەو تەکنەلۆژیایانە وەردەگرێت کە پێشتر بۆ فڕۆکەی "سو-57" بەکارهاتوون، بەتایبەت لە سیستمە لاوەکییەکان و بزوێنەری هاوبەشدا، ئەمەش کاریگەری راستەوخۆی لەسەر کەمکردنەوەی تێچووی کۆتایی فڕۆکەکە دەبێت. هەر لەم چوارچێوەیەدا، میدیاکانی روسیا رایانگەیاندووە کە کۆمپانیای یەکگرتووی فڕۆکەوانیی روسیا، دەستی بە بەرهەمهێنانی مۆدێلی سەرەتایی (نموونە)ی ئەم فڕۆکەیە کردووە.
فڕۆکەی "سو-75" (کش مات):
فرۆکەی جەنگی کشومات فڕۆکەیەکی نەوەی پێنجەمە و خاوەن یەک بزوێنەرە، بەشێوەیەک دیزاین کراوە خۆی لە رادارەکان دەشارێتەوە.
خێراییەکەی نزیکەی 2200 بۆ 2470 کم/لە سەعاتێکدا ، واتا دوو هێندەی خێرایی دەنگ، هەروەها خاوەن رادارێکی پێشکەوتووە کە دەتوانێت لەیەک کاتدا 30 ئامانج دیاری بکات و هێرش بکاتە سەر 6 ئامانجیان.
مۆسکۆ ئامانجییەتی ئەم فڕۆکەیە هەناردەی وڵاتانی ئاسیا، ئەفریقیا و ئەمریکای لاتین بکات (وەک هیندستان، ڤێتنام و ئەرجەنتین) و پلان هەیە لە ماوەی 15 ساڵدا نزیکەی 300 فڕۆکە بفرۆشێت.
لە رووی نرخیشەوە، پێشبینی دەکرێت نرخی هەر فڕۆکەیەک لە نێوان 25 بۆ 35 ملیۆن دۆلار بێت، کە ئەمەش بە بەراورد بە "ئێف-35"ی ئەمریکی کە نرخی لە 100 ملیۆن دۆلار کەمترە.
بەراوردکاریی لە نێوان فڕۆکەی "سو-75"ی روسی و فڕۆکەی "ئێف-35"ی ئەمریکی:
تێچووی بەرهەمهێنان:
فڕۆکەی "سو-75" (کش مات) پێشبینی دەکرێت نرخی هەر دانەیەکی لە نێوان 25 بۆ 35 ملیۆن دۆلار بێت.
فڕۆکەی "ئێف-35"ی ئەمریکی نرخی هەر دانەیەکی لە 100 ملیۆن دۆلار زیاترە.
تێچووی کارکردن و چاککردنەوە:
دیزاینی "سو-75" بە جۆرێک کراوە کە کەمترین تێچووی ئۆپەراسیۆن و چاککردنەوەی هەبێت و پێشبینی دەکرێت کەمترین تێچووی بەرهەمهێنانی لەنێو فڕۆکەکانی نەوەی پێنجەمدا هەبێت.
بە پێچەوانەوە، فڕۆکە گەورەکانی وەک خێزانی "سو-27"ی رووسی، بەهۆی قەبارە گەورەیانەوە خاوەن تێچووی بەرزترن لە رووی کارکردن و چاککردنەوەوە.
تەکنەلۆژیا و دیزاین:
هەردوو فڕۆکەکە سەر بە نەوەی پێنجەم و خاوەن تەکنەلۆژیای خۆشاردنەوەن لە رادارەکان.
رۆژنامەیەکی ئەمریکی ئاشکرایکردووە، ترەمپ بە نهێنی بە راوێژکارەکانی وتووە؛ کوژرانی هەر سەربازێکی ئەمریکی بە واتای کۆتاییهاتنی ئاگربەست لەگەڵ ئێران دێت.
رۆژنامەی وۆڵ ستیریت جۆرناڵ بڵاویکردووەتەوە، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بە شێوەیەکی نهێنی بە تیم و راوێژکارەکانی راگەیاندووە، لە ئەگەری کوژرانی هەر سەربازێکی ئەمریکی لەلایەن ئێرانەوە، ئاگربەستی نێوانیان بەتەواوەتی کۆتایی پێدەهێنێت.
ئەم پەیامەی ترەمپ لەکاتێکدایە کە لە ماوەی رابردوودا چەند جارێک جەختی لەسەر بژاردەی دیپلۆماسی کردووەتەوە، بەڵام هاوکات بژاردەی سەربازیشی بە کراوەیی هێشتووەتەوە، بەپێی راپۆرتێکی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ"، سەرەڕای زنجیرەیەک پێکدادانی کاتی لە نێوان هەردوو وڵاتدا، بەڵام بۆ ماوەی چەند هەفتەیەکە ئۆپەراسیۆنە ئاسمانییەکان راگیراون.
لە بەرانبەردا، مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە کۆبوونەوەیەکدا لە ئەنجومەنی نوێنەران، ئەو پێکدادانانەی بە "رێوشوێنی بەرگری" وەسفکرد و رایگەیاند، ئەو چالاکییانە بە مانای گەڕانەوە بۆ شەڕی هەمەلایەنە نایەت، رۆبیۆ وتیشی: "ئەو پێکدادانانە وەڵامی کردەوەکانی ئێرانن، ئەگەر ئەوان دەستپێشخەری نەکەن، ئێمەش هیچ ناکەین، بەڵام ناچارین وەڵامی هەر دەستدرێژییەک بدەینەوە."
سەرچاوە ئەمریکییەکان ئاماژەیان بەوەشکردووە، بەردەوامبوونی ئەو هێرش و پێکدادانانە، گوشارێکی زۆری لەسەر ئیدارەکەی ترەمپ دروستکردووە و بووەتە هۆی ئەوەی گومان لەسەر مانەوەی ئاگربەستەکە بۆ ماوەی درێژخایەن دروست ببێت.