ژاپۆن گەورەترین وێستگەی وزەی ئەتۆم لە جیهاندا بەكاردەخاتەوە . 

دەستەی رادیۆ و تەلەفزیۆنی ژاپۆن ئاشكرایكردووە ، چاوەروان دەكرێت بریاری دوبارە بەكارخستنەوەی وێستگەی "كاشیوازاكی كاربوا" ی ژاپۆن پەسەند بكرێـت كە گەورەترین وێستگەی ئەتۆمیە لە جیهاندا و 220 كیلۆمەتر لە باكوری رۆژئاوای تۆكیۆوە دورە ، ئەوەش خاڵێكی وەچەرخان دەبێت لە گەرانەوەی وڵاتەكە بۆ هێزێكی ئەتۆمی .

وێستگەی "كاشیوازاكی كاربوا" یەكێك بوو لەو 54 وێستگە ئەتۆمیەی ساڵی 2011 لە ژاپۆن بەهۆی كاریگەرییەكانی بومەلەرزە وسونامییەوە داخران ، تا ئێستا شژاپۆن 14 لەو وێستگانەی بەكارخستوەتەوە .

وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، تا ئێستا ئەمریكا ئامادەیی تێدا نییە بۆ رێككەوتنێكی دادپەروەرانە.

عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران لە چاوپێكەوتنێكی تەلەفزیۆنیدا لەگەڵ كەناڵی روسیا تودەی رایگەیاند، دەستپێكردنەوەی دانوستانەكان لەگەڵ ئەمریكادا پەیوەستە بەوەی كە ئەو وڵاتە تێبگات دانوستان جیاوازە لە دیكتاتۆری.

وتیشی، ئامادەین بۆ رێككەوتنێكی دادپەروەرانە و هاوسەنگ  لە رێگەی دانوستانەوە ، بەڵام ئامادە نین دیكتاتۆریەت قبوڵ بكەن.

راشیگەیاند، دوای شەش مانگ لە هێرشەكەی سەر دامەزراوە ئەتۆمیەكانمان تا ئێستاش ئەمریكا ئامادەی رێككەوتنێكی داپەروەرانە نییە، بۆیە دەبێت چاوەڕێ بكەن تا دەگەنە ئەو خاڵە، دواتر دەتوانین بەشداری گفتوگۆ بكەین.

سەبارەت بە پیتاندنی یۆرانیۆمیش عراقچی رایگەیاند،  راستە دامەزراوە ئەتۆمیەكانمان زیانیان بەركەوتووە، بەڵام تەكنەلۆژیاكەیان وەك خۆی ماوەتەوە ناتوانرێت بۆردومان بكرێت.

 

ستیڤ ویتكۆف نێردەی تایبەتی ئەمریكا رایگەیاند، لە سێ رۆژی رابردوودا وەفدی ئۆكراینی زنجیرەیەك  كۆبونەوەی بەرهەمدار بنیاتنەریان لەگەڵ هاوبەشە ئەمریكی و ئەوروپییەكان لە ویلایەتی فلۆریدا ئەنجامدا لەبارەی كۆتیی هێنان بە جەنگی ئەو وڵاتە لەگەڵ روسیا.

وتیشی: جگە لەو كۆبونەوانە وەفدی ئەمریكی و ئۆكراینی بەجیا كۆبونەتەوە و باسیان لە هەنگاوەكانی پلانی ئاشتی لە ئۆكراین كردووە.

 ستیڤ ویتكۆف راشیگەیاندووە، نابێت ئاشتی لە ئۆكراین تەنها لە راگرتنی شەڕدا خۆی ببینێـەوە بەڵكو دەبێت ببێتە بنەما بۆ داهاتویەكی سەقامگیر.

نێردەی تایبەتی ئەمریكا جەختیشی كردەوە كاری لەپێشینەی هاوبەشی ئەمریكا و ئۆكراین راگرتنی شەرو كوشتار و زەمینەخۆشكردنەوە بۆ بوژاندنەوە و سەقامگیری لە ئۆكراین.

 

فەرەنسا کەشتییەکی فڕۆکەهەڵگری نوێ دروست دەکات کە توانایی هەڵگرتنی 30 فڕۆکەی هەیە.

ئەمڕۆ ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەرەنسا رەزامەندیی خۆی لەسەر دروستکردنی کەشتی فڕۆکەهەڵگرێکی نوێ راگەیاند، کە بڕیارە جێگەی فڕۆکەهەڵگری شارل دیگۆل بگرێتەوە.

سەرۆکی فەرەنسا ئاماژەی بەوەکرد، ئەو کەشتی فڕۆکەهەڵگرە بە نوێترین تەکنەلۆژیا دورستدەکرێت و بە وزەی ئەتۆمیی کاردەکات، هەروەها بڕیارە لە سالی 2038 بچێتە خزمەتی ئەو وڵاتەوە.

ئەوەشی خستەڕوو، دروستکردنی ئەو کەشتییە گەورەترین پڕۆژەیە لە مێژووی هێزی دەریایی فەرەنسادا و بۆ رووبەڕووبوونەوەی دڕندەکان بەکاریدەهێنن.

ئەو کەشتی فرۆکەهەڵگرە کێشی نزیکەی 80 هەزار تۆنە و درێژییەکەی نزیکەی 310 مەترە، بەڵام کەشتی فڕۆکەهەڵگری شارل دیگۆل 42 هەزار تۆنە و 261 مەترە.

ستیڤ ویتکۆف، نوێنەری سەرۆکی ئەمریکا وردەکارییەکانی کۆبوونەوەی میامی ئاشکرا کرد، کە رۆژی هەینی بەڕێوەچوو، تێیدا نوێنەرانی ئەمریکا، میسر، قەتەر و تورکیا بەشداربوون، بۆ پێداچوونەوە بە جێبەجێکردنی قۆناغی یەکەمی رێککەوتنی ئاگربەست لە غەززە و بەهێزکردنی ئامادەکارییەکان بۆ قۆناغی دووەم.

ئەمڕۆ شەممە، نێردەی تایبەتی دۆناڵد ترەمپ بۆ رۆژهەڵاتی ناوەراست رایگەیاند، قۆناغی یەکەمی رێککەوتنی غەززە پێشکەوتنی بەرچاوی بەدەستهێناوە، لەوانە فراوانکردنی یارمەتییە مرۆییەکان، گەڕاندنەوەی تەرمی بارمتەکان و کشانەوەی بەشێکی سەربازی ئیسرائیل، لەگەڵ کەمبوونەوەی ئاستی دوژمنایەتییەکان.

ویتکۆف لە پەیامێکیدا، کە لە تۆری کۆمەڵایەتی ئێکس بڵاویکردوەتەوە رایگەیاندوە، لە کۆبونەوەکەدا لە میانیی گفتوگۆکان سەبارەت بە قۆناغی دووەم، بەشداربووان جەختیان لە گرنگی بەهێزکردنی دەزگایەکی حوکمڕانی لە غەززە کردەوە، کە لە ژێر دەسەڵاتی یەکگرتووی فەلەستینیدا کاردەکات، هاوکات پشتیوانی خۆیان بۆ دامەزراندنی و کاراکردنی "ئەنجومەنی ئاشتی" لە ئایندەیەکی نزیکدا دەربڕیوە. 

کە ئەنجومەنەکە وەک دەزگایەکی ئینتقالی کاردەکات، کە سەرپەرشتی رێڕەوی مەدەنی و ئەمنی و ئاوەدانکردنەوە دەکات.

لە کۆتایی دا ویتکۆف ئەوەشی خستوەتەڕووو، لە کۆبونەوەکەیاندا جگە لەوەی پێداچوونەوە کرا بۆ هەنگاوەکانی داهاتوودا قۆناغ بە قۆناغ، جەختیان لەسەر گرنگی رێکخستن و هەماهەنگی و میکانیزمی چاودێری کاریگەر کردەوەتەوە، بە هاوکاری لەگەڵ دامەزراوە ناوخۆییەکانی غەززە و هاوبەشە نێودەوڵەتییەکان بۆ چونە قۆناغی دووەمی رێککەوتنی ئاشتی لە غەززە.

میدیایەکی ئەمریکی بڵاویکردوەتەوە، بەرپرسانی ئیسرائیل نیگەرانن، لەوەی ئێران بەرنامەی موشەکی بالیستیکی فراوانتر دەکات، دەیانەوێت لە کۆبونەوەی داهاتووی ناتانیاهۆ و ترەمپدا ئەو دۆسییەیە گفتوگۆ بکەن، کە دەبێتەهۆی دروستکردنی مەترسییەکی نوێ لە ناوچەکەدا و رەنگە ناتانیاهۆ پێشنیازی دووبارە هێرشکردنە سەر ئێران بخاتە بەردەم ترەمپ.

کەناڵی NBCـی ئەمریکی ئاشکرای کردوە، بەرپرسانی ئیسرائیل نیگەرانن لەوەی، ئێران بەرهەمهێنانی بەرنامەی موشەکی بالیستیکی فراوانتر دەکات، لە دوای ئەوەی  بەهۆی هێرشە سەربازییەکانی ئیسرائیلەوە لە سەرەتای ئەمساڵدا زیانیان پێگەیشت.

کەناڵە ئەمریکییەکە، ئەوەشی خستوەتەڕوو، بەهۆی هەوڵەکانی تاران بۆ خۆبەهێزکردنەوە لە روی سەربازییەوە بەرپرسانی ئیسرائیل  ئامادەکاری دەکەن بۆ ئەوەی دۆناڵد ترەمپ لەبارەی بژاردەکانی  دووبارە هێرشکردنە سەر تاران ئاگادار بکەنەوە.

بەرپرسانی ئیسرائیل نیگەرانن لەوەی ئێران لە هەوڵی چاکردنەوەی دامەزراوە ئەتۆمییەکانیدا، کە پیتاندنی یۆرانتۆمی تێدا ئەنجامدەدات و لەلایەن ئەمریکاوە کرانە ئامانج، هەروەها هەوڵەکانی ئێران بۆ دووبارە بنیاتنانەوەی ئەو دامەزراوانەی کە موشەکی بالیستیکی تێدا بەرهەمدەهێنن و چاککردنەوەی سیستەمی بەرگری ئاسمانی، کە زیانی پێگەیشتبوو.

ئەم کارانەی ئێران وایکردوە، ئیسرائیل ئەو هەنگاوانە بە مەترسیەکی نوێ بزانێت بۆسەر وڵاتەکەیە و بە گوێرەی ئەو سەرچاوانەی قسەیان بۆ کەناڵیNBC ئەمریکی کردوە، ئیسرائیل دەیەوێت دووبارە هێرش بکاتەوە سەر ئێران و بۆ ئو مەبەستەش ناتانیاهۆ ترەمپ ئاگاداردەکاتەوە.

بڕیارە لە کۆتایی ئەم مانگەدا دۆناڵد ترەمپ و بنیامین ناتانیاهۆ لە ویلایەتی فلۆریدا کۆببنەوە و سەرچاوەکان دەڵێن، چاوەڕوان دەکرێت ناتانیاهۆ ئەو دۆسیەیە بۆ ترەمپ بخاتەڕوو، کە فراوانکردنی بەرنامەی موشەکی بالیستی ئێران هەڕەشە دروست دەکات و رەنگە پێویسی بە کاردانەوەی خێرا بێت.

سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاند، بە مەبەستی کۆتای هێنان بە شەڕ واشنتۆن پێشنازی نوێی کردوە بۆ ئەنجامدانی خولێکی تری گفتوگۆ لە نێوان وڵاتەکەی و روسیادا، سەرۆکی ئۆکراین راشیگەیانداوە ئەگەر ئاسایش گەرەنتی بکرێت، دەتوانن هەڵبژاردن  ئەنجام بدەن.

ئەمڕۆ شەممە، ڤۆلۆدیمیر زیلینسکی، سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاند، ئەمریکا پێشنیازی کردووە لەسەر ئاستی راوێژکارانی ئاسایشی نیشتمانی دانوستان لەنێوان تیمەکانی ئۆکراین و روسیا لە میامی ئەنجام بدرێت، وتوشیەتی دڵنیا نییە، لە جددیەتی ئەو کۆبوونەوە پێشنیاز کراوە، بەڵام ئەگەر ببێتە هۆی ئاڵوگۆڕی دیلەکان یان رێگە خۆش بکات بۆ کۆبوونەوەی لوتکەی سەرکردەکان، ئەوا قبوڵ دەکەن.

ناوبراو ئاماژەی بەوەکردوە، بە گوێرە پێشنیازەکەی واشنتۆن، کۆبونەوەکە لە نێوان ئەمریکا و ئۆکراین و روسیا دەبێت و ئەو پێی وایە لۆژیکی دەبێت ئەگەر وڵاتە ئەوروپییەکانیش ئامادەیان هەبێت لە کۆبوەوەکەدا.

لەبارەی هەڵبژاردنیشەوە سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاندوە، لەگەڵ لایەنی ئەمریکی باسیان لە پرسی دەستەبەرکردنی ئاسایشی هەڵبژاردنەکان کردوە، ئەوانیش دەزانن چۆن دەتوانن هاوکاریان بن و ئەگەر ئاسایش گەرەنتی بکرێت، دەتوانرێت هەڵبژاردن لە ئۆکراین ئەنجام بدرێت سەرەڕای ئەوەی لەگەڵ روسیادا لە جەنگدان.

سەرۆکی ئۆکراین ئەوەشی رونکردەوە، پوتن بڕیار نادات، کە چۆن هەڵبژاردن لە ئۆکراین بەڕێوەدەچێت، ئەگەر هەڵبژاردنیشیان ئەنجامدا ئەوا ئەو شوێنانە ناگرێتەوە، کە لە ئێستادا لەژێر دەسەڵاتی روسیادایە.

وەزارەتی داد-ی ئەمریکا بەشێکی نوێی لە بەڵگەنامە چاوەڕوانکراوەکانی تایبەت بە دۆسیەی "جێفری ئێپستاین"، ملیاردێری کۆچکردووی ئەمریکا بڵاوکردەوە، کە وردەکاریی نوێ و شۆکهێنەری تێدایە و پێدەچێت دەرهاویشتەی سیاسیی لێبکەوێتەوە.

شاردنەوەی ناوی 254 "مەساجکەر"

لەو کۆمەڵە بەڵگەنامە زۆرەی کە بڵاوکراونەتەوە و قەبارەکەیان دەگاتە 3 گێگابایت، حەوت لاپەڕە هەن کە تێیدا ناوی 254 "مەساجکەر" هاتووە، بەڵام بە پاساوی "پاراستنی زانیاریی قوربانییە ئەگەرییەکان" سەرجەم ناوەکان بە رەش داپۆشراون و شاراوەن.

کلینتۆن بە عەزی و پێڵاوی پاژنە بەرزەوە:

یەکێک لە سەیرترین ئەو بەڵگانەی ئاشکرا بوون، وێنەیەکە کە لە شوقەکەی ئێپستاین لە مانهاتن هەڵواسراوە و تێیدا بێڵ کلینتۆن، سەرۆکی پێشووتری ئەمریکا بە عەزییەکی رەنگ شین و پێڵاوی پاژنە بەرزەوە دەردەکەوێت.

هەروەها لە بەڵگەکاندا وێنەی کلینتۆن بڵاوکراوەتەوە کە پشوویەک لەگەڵ ئێپستاین و گیسلێن ماکسوێڵ و ژنێکی نەناسراودا بەسەر دەبات.

لە بەشێکی دیکەی بەڵگەنامەکاندا، وێنەیەکی جێفری ئێپستاین لەگەڵ مایکڵ جاکسۆن، ئەستێرەی پۆبی جیهانی دەردەکەوێت. هاوکات وێنەیەکی دیکەی ئێپستاین بڵاوکراوەتەوە کە بە "شەوقەوە" سەیری کێکێک دەکات کە لەسەر شێوەی سنگی ژن دروستکراوە.

ترەمپ و یاسای بڵاوکردنەوەکان:

سەبارەت بە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ناوی لە دەفتەرێکی پەیوەندییەکاندا هاتووە کە لەناو دۆسیەکەدا دۆزراوەتەوە، بەڵام روون نییە دەفتەرەکە هی کێیە.

بەپێی زانیارییەکان، ئیدارەی ترەمپ بۆ ماوەی چەند مانگێک پرۆسەی بڵاوکردنەوەی بەڵگەکانی دواخستبوو، بەڵام دواجار لەژێر فشاری کۆنگرێسدا مانگی رابردوو یاسایەکی ئیمزا کرد کە پابەندی دەکات بە بڵاوکردنەوەی بەڵگەکان.

تۆد بلانچ، بەرپرسی باڵا لە وەزارەتی داد و پارێزەری پێشووی ترەمپ رایگەیاند، وەزارەتەکە دەسەڵاتی تەواوی هەیە لە شاردنەوەی ناو و زانیارییە هەستیارەکان بۆ پاراستنی سەدان قوربانیی ئێپستاین.

ململانێی دیموکراتەکان:

ئەم شێوازە لە بڵاوکردنەوەی بەڵگەکان توڕەیی دیموکراتەکانی لێکەوتووەتەوە؛ چاک شومەر، سەرۆکی دیموکراتەکان لە ئەنجومەنی پیران دەڵێت یاساکە روونە و دەبێت "هەموو بەڵگەکان" ئاشکرا بکرێن.

هاوکات ئانجێل ئۆرێنا، بەڕێوەبەری نووسینگەی کلینتۆن رایگەیاندووە، دواخستنی بڵاوکردنەوەی بەڵگەکان لەلایەن کۆشکی سپییەوە بۆ پاراستنی کلینتۆن نەبووە، بەڵکو "بۆ پاراستنی خۆیان بووە".

جێفری ئێپستاین ساڵی 2019 لە زیندانێکی نیویۆرک بە مردوویی دۆزرایەوە، ئەوەش لەکاتێکدا بوو چاوەڕێی دادگایی کردن بوو بە تۆمەتی بازرگانیکردن بە کچانی خوار تەمەن 18 ساڵ.

سەرۆكی ئۆكراین هۆشداری دەدات و دەڵێت ئەگەر وڵاتەكەی شكست بهێنێت روسیا دەستبەرداری پێشێلكاریەكانی نابێت و هێرش دەكاتە سەر پۆڵەندا.

ڤۆلۆدیمێر زیلینسكی، سەرۆكی ئۆكراین، لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانی هاوبەشدا لەگەڵ كارۆڵ ناوڕۆكی، هاوتا پۆڵەندییەكەی، هۆشداری دایە ئەو وڵاتە و رایگەیاند، ئەگەر روسیا لە شەڕی ئۆكرایندا سەركەوتوو بێت، ئەوا بە دڵنیاییەوە پەلیش دەهاوێژێت بۆ خاكی پۆڵەندا.

سەرۆكی ئۆكراین جەختیشی لە گرنگیی یەكڕیزیی نێوان كیێڤ و وارشۆ كردەوە و وتی، ئەگەر ئۆكراین سەربەخۆیی لەدەستبدات، ئەوا گومانی تێدا نییە مۆسكۆ بەرەو پۆڵەندا دەڕوات.

زیلینسكی ئاماژەی بەوەشكرد، مانەوەی هەردوو وڵات بە یەكترەوە بەستراوەتەوە و پێویستە لە بەرەیەكدا دژی داگیركارییەكانی روسیا بوەستنەوە.

ئەو لێدوانانەی زیلینسكی لەكاتێكدان، فشارە سەربازییەكانی روسیا بۆسەر ئۆكراین بەردەوامن و ئۆكراینیش هەوڵ دەدات پشتگیریی هاوپەیمانە نزیكەكانی لە ئەوروپای رۆژهەڵات بە پتەوی بهێڵێتەوە بۆ پێشگیری لە فراوانتربوونی جەنگەكە.

سەرۆكی ئەمریكا راگەیاند، دەستپێكردنی شەڕ لەگەڵ ڤەنزوێلا بەدوور نازانێت، ئەو بابەتە كۆتایی نەهاتووە.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە وەڵامی پرسیارێكی رۆژنامەنوسدا سەبارەت بە ئەگەری هەڵگیرسانی  شەڕ لەگەڵ ڤەنزوێلادا، راگەیاند، ئەو ئەگەرە بەدوور نازانێت و تا ئێستاش لەسەر مێزی گفتوگۆكانیانە

 وتیشی، ئۆپراسیۆنی زیاتر دژی كەشتیە نەوتهەڵگرەكانی ڤەنزویلا بەردەوامە.

ئەو قسانەی لە كاتێكدایە، كە رۆژی دوو شەممەی رابردوو، ترەمپ جارێكی دیكە زۆر بە توندی كەرتی وزەی حكومەتی ڤەنزوێلا كردە ئامانج و رایگەیاند، گەمارۆ دەخاتە سەر تەواوی ئەو كەشتیە نەوت هەڵگرانەی ڤەنزوێلا كەپێشتر سزایان بەسەردا سەپێنراوە.

سێرگی مێلیک بۆگداسارۆڤ، باڵیۆزی روسیا لە ڤەنزوێلا، ئەو هەواڵانەی رەتکردەوە کە ژمارەیەک لە میدیاکانی ئەمریکا بڵاویانکردوەتەوە و   باس لەوەدەکەن، ڤەنزوێلا داوای لە روسیا کردوە هێزی سەربازی لە خاکەکەیاندا جێگیر بکات.

لە چاوپێکەوتنێکی رۆژنامەوانیدا، باڵیۆزەکەی روسیا پشتراستیکردوەتەوە،کە دەسەڵاتدارانی ڤەنزوێلا هیچ داواکارییەکی لەو جۆرەیان لە رێگەی کەناڵە دیپلۆماسییەکانەوە پێشکەش نەکردووە، رونیکردوەتەوە، کە هاوکارییە سەربازی-تەکنیکییەکانی ئێستای نێوان مۆسکۆ و کاراکاس  سنووردارە بە جێبەجێکردنی ئەوەی کە لە گرێبەستەکانی پێشوودا لەسەری رێککەوتوون، بەبێ هیچ فراوانکردنێک و داواکارییەکی نوێ.

جەختیشیکردوەتەوە لەوەی روسیا  پشتیوانییەکی بێوچانی خۆی بۆ حکومەتی ڤەنزوێلا بە سەرۆکایەتی نیکۆلاس مادۆرۆ سەرۆک کۆماری ڤەنزوێلا دوپاتدەکاتەوە.

ئەمەش لە کاتێکدایە کە تا ئێستا روون نییە ئەمریکا چۆن فەرمانەکەی ترەمپ جێبەجێ دەکات، کە بڕیاریداوە  بە قەدەغەکردنی هاتنە ناوەوە یان دەرچوونی  کەشتییە نەوتهەڵگرەکانی لە ڤەنزوێلاو  سزادانیان، لە کاتێکدا نیکۆلاس مادۆرۆ فەرمانی بە هێزە دەریای وڵاتەکەی کردوە، یاوەری ئەو کەشتیانە بکەن، کە نەوتی وڵاتەکە دەگوازنەوە.

دوای ئەوەی یەکێتی ئەوروپا بڕیاریدا بە پاڵپشتیکردنی ئۆکراین بە 90 ملیار یۆرۆ لە سامانە بلۆکراوەکانی روسیا، ئیمانوێل ماکرۆن داوایکرد، رێگەچارەیەک بدۆزرێتەوە بۆ دەستپیکردنەوەی گفتوگۆکان لەگەڵ روسیا لە هەفتەکانی داهاتوو دا.

سەرۆکی فەرەنسا رایگەیاندوە؛ لە هەفتەکانی داهاتوودا، دەبێت رێگە و هۆکارەکان بۆ ئەورووپییەکان بدۆزینەوە، لە چوارچێوەیەکی گونجاودا، بۆ ئەوەی جارێکی تر دەست بە گفتوگۆیەکی تەواو و روون لەگەڵ روسیا بکەن.

ماکرۆن پێی وایە، گفتوگۆکردن لەگەڵ روسیا لە بەرژەوەندی ئەوروپیەکان و ئۆکرایندایە، سەرەڕای پابەندبوونی بەردەوامی یەکێتیی ئەوروپا بە دابینکردنی پارە و پشتیوانی بۆ ئۆکراین، جەختیکردوەتەوە پێویستە لە هەفتەکانی داهاتوودا رێگە و میکانیزمێک بدۆزرێتەوە، کە رێگە بە دەستپێکردنەوەی گفتوگۆیەکی تەواو لەگەڵ روسیا بدات. 

ئەم قسانەی ماکرۆن لە دوای ئەوە دێت، یەکێتی ئەوروپا بڕیاریدا لە پارە بلۆکراوەکانی روسیا، بە بڕی 90 ملیار یۆرۆ پاڵپستی دارایی ئۆکراین بکات لە دوو ساڵی داهاتوودا.

جیی باسە، لە مانگی تەمموزی رابردوودا یەکەم پەیوەندی تەلەفۆنی لە ماوەی سێ ساڵی رابردودا لە نێوان پوتن و ماکرۆن ئەنجامدرا و لە پەیوەندییەکەدا هەردوو سەرکردەکە روشی ئۆکراین و گرژییەکانی نێوان ئێران و ئیسرائیل و هێرشەکانی ئەمریکا بۆ سەر دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێرانیان تاوتوێ کرد.

یەکێتی ئەوروپا بڕیاریدا 90 ملیار یۆریۆ  وەک پاڵپشتی دارایی بە شێوەی قەرزی بێ ئەوەی سووی بچێتە سەر بداتە ئۆکراین ئەمەش لە دوای ئەوە دێت سەرۆکی ئۆکراین هۆشداری دابوو، ئەگەر پاڵپشتی نەکرێن رەنگە شکستبهێنن و یەکێتی ئەوروپاش بە خوێن بەجاکەی دەدات.

دوای کۆبوەنەوەی یەکێتی ئەوروپا، لەسەر پاڵپشتیکردنی ئۆکراین بە پارە بلۆکراوەکانی روسیا، یەکێتی ئەورپا بڕیاریاندا 90 ملیۆن یۆریۆ بە شێوەی قەرز بدەنە ئۆکراین و قەرزەکەش لە پارە بلۆکراوەکانی روسیا نییە، ئاماژەی بەوەش کردوە ئەو پاڵپشتییە داراییە  بۆ ساڵەکانی 2006 و 2027 دەبێت.

ئەنتۆنیۆ كۆستا سەرۆكی ئەنجومەنی ئەوروپا رایگەیاند، سەركردەكانی یەكێتی ئەوروپا رۆژی هەینی رێككەوتنێكیان ئەنجامدا بۆ پێدانی قەرزێكی 90 ملیار یۆرۆیی بە ئۆكراین بۆ پڕكردنەوەی كۆرتهێنانی بودجەی ئەو وڵاتە، ئۆرسولا ڤۆن دێر لاینی سەرۆكی كۆمیسیۆنی ئەوروپا رایگەیاند، ئۆكراین لە كاتی وەرگرتنەوەی قەرەبوی جەنگ دەبێت قەرزەكانی بداتەوە.

ئەمە لە کاتێكدای، پێشتر لەسەر هەمان پرس دۆناڵد تاسک سەرۆک وەزیرانی پۆڵەنداش رایگەیاند، سەرکردەکانی یەکێتی ئەوروپا لە برۆکسیل، رێکککەوتون لەسەر ئەوەی لە ساڵەکانی 2026 و 2027 دا بە بەکارهێنانی سامانە بلۆکراوەکانی روسیا پاڵپشتی دارایی ئۆکراین بکەن، نەک پشت بەستن بە قەرزکردن.

تاسک بە رۆژنامەنووسانی راگەیاند، بە دڵنیاییەوە ئامانجیان پێشکەوتنە، ئەمەش مانای ئەوەیە هەمووان هاوڕان لەسەر ئەوەی، کە شایەنی هەوڵدان و بەکارهێنانی سەروەت و سامانی روسیا بۆ بەرژەوەندی ئۆکراین رەوا و باش دەبێت بۆ ئەوروپا. 

لە دوای لەشکرکێشییەکەی روسیا بۆ سەر ئۆکراین، 210 ملیار یۆرۆ لە سەروەت و سامانی روسیا لە یەکێتی ئەوروپا بلۆکراوە، کە 185 ملیاریان لە بەلجیکایە و ئەو وڵاتە ترسی ئەوەی هەیە ببێتە ئامانجی تۆڵەسەندنەوەی روسیا ئەگەر رازی بێت بە پێدانی پارەکانی روسیا بە ئۆکراین وەک ئەوەی لە پلانی یەکێتی ئەوروپادا هەیە.

ئەمە لە کاتێکدایە، ڤلادیمیر پوتنی سەرۆکی روسیا هەڕەشی کردبوو، لە ئەگەری پێدانی پارە بلۆکراوەکانی بە ئۆکراین، لە هەمان کاتدا سەرۆکی ئۆکراینیش رایگەیاندبوو، لە قەیرانی دارایی قوڵدان، ئەگەر یەکێتی ئەوروپا ئەو پارەیان پێنەدەن، کە پێوستیانە ئەوا رەنگە بەرانبەر روسیا شکست بهێنن و یەکێتی ئەوروپاش باجەکەی بە خوێن دەدات.

وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا رایگەیاند، سزای نوێیان بەسەر ژمارەیەک کەشتی دا سەپاندوە، کە بە ناڕاستەوخۆ سەر بە ئێرانن و نەوت و بەرهەمە نەوتییەکانی ئەو وڵاتەیان  بە شێوازێکی فریودەرانە گواستوەتەوە، ئاماژەیان بەوەشکردوە، بەردەوام دەبن لە دەستبەسەرداگرتنی داهاتی نەوتی تاران، کە بۆ دابینکردنی دارایی بەرنامە سەربازی و چەکدارییەکانی بەکاری دەهێنێت.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، نووسینگەی کۆنتڕۆڵی داراییەکانی بیانی سەر بە وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا رایگەیاندوە، سزای نوێی بەسەر 29 کەشتی دا سەپاندوە کە بە ناڕاستەوخۆ سەر بە ئێرانن و بە گوێەری راگەیەندراوەکە سزاکان، کۆمپانیا بەڕێوەبەرەکانی پەیوەندیدار بەوانیش دەگرێتەوە کە بە بەهای سەدان ملیۆن دۆلار بەرهەمی نەوتیی ئێرانیان گواستووەتەوە.

ئاماژەیان بەوەشکردوە، لە نیو سزادراوەکاندا، حاتم ئەلسەید فەرید ئیبراهیم سەکر، بازرگانی میسڕیش دەگرێتەوە، کە کۆمپانیاکانی لەگەڵ حەوت لەو کەشتیانەدا کاری کردوە کە نەوتی ئێرانیان گواستوەتەوە.

لەبارەی ئەم سزایانەوە، جێگری وەزیری خەزێنە لە کاروباری تیرۆر و زانیارییە داراییەکانی ئەمریکا وتویەتی؛ هەروەک سەرۆک ترەمپ چەندین جار رایگەیاندووە، ویلایەتە یەکگرتووەکان رێگە بە ئێران نادات چەکی ئەتۆمی هەبێت و وەزارەتەکەیان  بەردەوام دەبێت لە دەستبەسەرداگرتنی داهاتی نەوتی تاران، کە بۆ دابینکردنی دارایی بەرنامە سەربازی و چەکدارییەکانی بەکاری دەهێنێت.

سەرۆکی ئۆکراین رایگەیاند، کورتهێنانی دارایی کاریگەری تەواوی کردوەتە سەریان لە شەڕی روسیادا، ئاماژەی بەوەشکرد زۆر بەی سەرکردەکانی ئەوروپا پشتگیری ئەوە دەکەن قەرزێکیان پێبدرێت، لە پارە بلۆککراوەکانی روسیا.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، ڤۆلۆدیمێر زیلینیسکی، سەرۆکی ئۆکراین هۆشداری دا لەوەی توشی قەیرانی دارایی دەبن و ئەوەش کاریگەری تەواو دەکاتە سەر تواناکانیان لەشەری روسیادا، بە تایبەت لە سەنگەرەکانی پێشەوە.

سەرۆکی ئۆکراین ئەوەشی ئاشکراکرد، زۆرینەی سەرکردەکانی یەکێتیی ئەوروپا پشتگیریی ئەوە دەکەن، کە قەرزێکیان پێبدرێت، کە سەرچاوەکەی پارە بلۆککراوەکانی روسیایە لە ئەوروپادا و هۆشداریشیدایە وڵاتانی ئەوروپا لە ئەگەری هاوکاری نەکردنی ئۆکراین، ئەوان رەنگە نەتوان بەردەوام بن.

زینلینسکی، پەیامێکیشی ئاراستەی وڵاتانی ئەوروپا کرد، دەڵێت ئەگەر هاوکاری نەکرێن، تەنها ئۆکراین زەرەر ناکات، بەڵکو ئەوروپاش باجەکەی دەدات و جەختیکردوەتەوە باجەکەش بە خوێن دەبێت.

سەرۆکی ئۆکراین ئەوەشی خستوەتەڕوو، لە ئێستادا  لە قەیرانێکی گەورەی داراییدان و ئەگەر وڵاتەکەی  ئەو پارەیەی پێویستیەتی دەستی نەکەوێت، ئەوا بە ناچاری  بەرهەمهێنانی فڕۆکە بێفڕۆکەوانە کەمدەکەنەوە، کە لە شەڕی روسیادا یەکێکە لە چەکە بەهێزەکانی وڵاتەکەی و ئەمەش کاریگەری لەسەر سوپاکەیان دەبێت.

سەڕەڕای گەمارۆكانی ئەمریكا، ڤەنزوێلا جەخت لە بەردەوامی هەناردەكردنی نەوت دەكاتەوە و دەڵێت هەرەشەكانی ترەمپ ناتوانێت رایانبگرێت.

ئیڤان جیل،وەزیری دەرەوەی ڤەنزوێلا رایگەیاند ، كۆمپانیای نەوتی نیشتیمانی ، پێترۆلیۆس دی ڤەنزوێلا، بەردەوامە لە هەناردەكردنی نەوت وەك كاتی ئاسایی، جەختیشی لەوەش كردەوە ، تانكەرەكانی كۆمپانیاكە بە گەرەنتی ئاسایشی  تەواوەوە دەڕۆن.

سوپای ڤەنزوێلاش بە دووپاتكردنەوەی هەڵوێستی رەسمی یەكگرتووی خۆی، رایگەیاند، هەڕەشەكانی ترەمپ ناتوانێت رایانبگرێت.

لەلایەكی ترەوە، ئەمڕۆ لە دەستپێكی ئاڵوگۆڕی بازرگانی لە لەندەن، نرخی نەوت رووی لە بەرزبوونەوە كردووە، ئەمەش دوای هەفتەیەك لە دەستبەسەرداگرتنی كەشتییە نەوت هەڵگرەكانی ڤەنزوێلا دێت لەلایەن هێزەكانی ئەمریكاوە.