لە بەردەوامیی جەنگی نێوان هەردوو وڵاتدا، سوپای روسیا بە دوو شەپۆلی موشەکیی بەهێز پایتەختی ئۆکراینی کردە ئامانج و بەهۆیەوە چەندین کەس بریندار بوون و زیانی مادی گەورەش بە ژێرخانی وزەی شارەکە گەیشت، هاوکات وەزارەتی بەرگریی روسیاش رایدەگەیەنێت؛ کۆمەڵگەی پیشەسازیی سەربازی و بەندەرەکانیان پێکاوە.

ئەمڕۆ شەممە، تیمور تکاچینکۆ، سەرۆکی کارگێڕیی سەربازیی کیێڤ رایگەیاند؛ بەهۆی هێرشە موشەکییەکانی روسیاوە بۆ سەر پایتەخت، دەنگی لانی کەم پێنج تەقینەوەی بەهێز بیستراوە و زەنگی ئاگادارکردنەوە لە شارەکەدا لێدراوە.

لای خۆشیەوە ڤیتالی کلیچکۆ، سەرۆکی شارەوانیی کیێڤ ئاماژەی بەوەکرد، هێرشەکان بوونەتە هۆی ئاگرکەوتنەوە لە وێستگەیەکی گواستنەوەی کارەبا، شکانی پەنجەرەی چەندین باڵەخانەی نیشتەجێبوون و برینداربوونی لانی کەم 10 کەس، بەپێی ڕاپۆرتی کارگێڕیی سەربازیی شارەکەش، زیان بە باڵەخانەیەکی کارگێڕی و چەندین شوێنی ناونیشتەجێبوون گەیشتووە و دووکەڵێکی زۆر ئاسمانی ناوچەکەی گرتووەتەوە.

لەلایەکی دیکەوە، وەزارەتی بەرگریی روسیا لە راگەیەنراوێکدا ئاشکرایکرد، هێزەکانیان بە چەکی زۆر ورد و پێشکەوتوو، دامەزراوەکانی کۆمەڵگەی پیشەسازیی سەربازیی ئۆکراینیان لە کیێڤ و ژێرخانی بەندەرەکانیان لە پارێزگای ئۆدیسا کردووەتە ئامانج.

مۆسکۆ جەختیشی کردووەتەوە، لە چوارچێوەی ئەم هێرشە بەکۆمەڵەدا، بەندەری "یوژنی"یان پێکاوە کە وەک ناوەندێکی لۆجستیی گرنگی هێزە چەکدارەکانی ئۆکراین و شوێنی هەناردەکردنی بەرهەمە کشتوکاڵی و کانزاییەکان بەکاردێت، تێیدا کۆگاکانی هەڵگرتنی کەرەستەی سەربازی و کۆگاکانی سووتەمەنی خاپوور کراون.

ئەمە لە کاتێکدایە توسیا لە چەند هەفتەی رابردوودا هێرشەکانی بۆ سەر پایتەختی ئۆکراینچڕتر کردووەتەوە، بە شێوەیەک کە لە سەرەتای ئەم مانگەوە تا ئێستا، بەهۆی بۆردومانەکانەوە بۆ سەر کیێڤ و دەوروبەری، زیاتر لە 60 کەس گیانیان لەدەستداوە.

دەسەڵاتی فڕۆکەوانیی فیدراڵیی ئەمریکا ئاشکرایکرد، ناوی فڕۆکەخانەی "پاڵم بیچ" لە فلۆریدا بە رەسمی گۆڕدرا بۆ فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی "سەرۆک دۆناڵد جەی ترەمپ" و لە ناوەڕاستی مانگی داهاتووشەوە کۆدی فڕۆکەخانەکە دەبێتە (DJT).

دەسەڵاتی فڕۆکەوانیی فیدراڵیی ئەمریکا رایگەیاند، ناوی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی "پاڵم بیچ" لە ویلایەتی فلۆریدا بە رەسمی گۆڕدرا بۆ فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی "سەرۆک دۆناڵد جەی ترەمپ"؛ ئەمەش دوای ئەوەی پڕۆژەیاساکە لەلایەن پارێزگاری ویلایەتەکەوە ئیمزاکرا و سەرەڕای دژایەتیی بەهێزی دیموکراتەکان چووە بواری جێبەجێکردنەوە.

دوای ڕەزامەندیی پەرلەمانی ویلایەتی فلۆریدا، رۆن دیسانتیس، پارێزگاری فلۆریدا کە لە پارتی کۆمارییە، پڕۆژەیاسای گۆڕینی ناوی فڕۆکەخانەکەی ئیمزاکرد و لە بەیانیی رۆژی پێنجشەممەوە بڕیارەکە بووە رەسمی، ئەم هەنگاوە لە کاتێکدایە کە یاسادانەرانی پارتی دیموکرات لە ویلایەتەکە بە توندی دژی وەستانەوە و رایانگەیاند، گۆڕینی ناوەکە پێویستی بە نوێکردنەوەی هێماکان، نەخشەکان و پێداویستییەکانی دیکە هەیە، کە نزیکەی پێنج ملیۆن دۆلار لەسەر خەزێنەی دەوڵەت دەکەوێت.

لێپرسراوانی فڕۆکەوانی ئاماژەیان بەوەشکردووە، لە رۆژی 18ی ئابەوە کۆدی سێ پیتیی فڕۆکەخانەکە لە (PBI) رەسمی کۆنەوە دەگۆڕدرێت بۆ کورتکراوەی ناوی سەرۆکی ئەمریکا واتە (DJT).

ئەم فڕۆکەخانە نێودەوڵەتییە تەنها چەند میلێک دوورە لە "مار-ئا-لاگۆ" کە یانەی تایبەت و شوێنی نیشتەجێبوونی سەرەکیی دۆناڵد ترەمپە لە ویلایەتی فلۆریدا.

رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ ئاشکرای کرد کە ئێران ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای ئاگادارکردووەتەوە کە تەقەکردن لە کەشتییە بازرگانییەکان لە گەروی هورمز "هەڵە" بووە، و جەختیشی لەسەر ئارەزووی خۆی بۆ بەردەوامبوونی دانوستانەکان کردووەتەوە، ئەمەش لە کاتێکدایە کە گومانەکان لە ناوخۆی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکادا سەبارەت بە دەرفەتەکانی گەیشتن بە رێککەوتنێکی ئەتۆمی گشتگیر لەگەڵ تاراندا روو لە زیادبوونە.

رۆژنامەکە لە زاری بەرپرسێکی ئەمریکییەوە بڵاویکردووەتەوە، تاران لەم دواییانەدا واشنتۆنی ئاگادارکردووەتەوە کە بەئامانجگرتنی کەشتییە بازرگانییەکان بەبێ مەبەست بووە، و داوای کردووە رێڕەوی دانوستانەکانی نێوان هەردوولا بەردەوام بێت.

لە بەرانبەردا، رۆژنامەکە لە زاری بەرپرسانی باڵای ئیدارەی ترەمپەوە بڵاویکردەوە، دەرفەتەکانی گەیشتن بە رێککەوتنێکی ئەتۆمی کۆتایی کەمتر بووەتەوە، و هۆشداریشیان داوە کە هەر تێکدانێکی ئازادیی هاتوچۆی دەریایی لە گەروی هورمزدا رەنگە ببێتە هۆی دەرئەنجامی مەترسیدار.

راپۆرتەکە ئاماژەی بەوەش کردووە، واشنتۆن داوای لە ئێران کردووە راگەیەندراوێکی رەسمی بڵاوبکاتەوە کە تیایدا جەخت لە کراوەیی گەروی هورمز بە رووی هاتوچۆی نێودەوڵەتیدا بکاتەوە و کۆتایی بە بەئامانجگرتنی کەشتییە بازرگانییەکان بهێنێت، بەبێ ئەوەی وادەیەکی کۆتایی بۆ جێبەجێکردنی ئەم داواکارییە دەستنیشان بکات.

بەپێی وۆڵ ستریت جۆرناڵ، ئەم پێشهاتە دوای ئەوە دێت کە سەرۆکی ئەمریکا کۆتاییهاتنی ئاگربەستی لەگەڵ ئێراندا راگەیاند، لە کاتێکدا ئیدارەی ئەمریکا تاوتوێی بژاردەکانی دەکات لە نێوان بەردەوامبوون لەسەر رێڕەوی دیپلۆماسی یان گەڕانەوە بۆ بژاردە سەربازییەکان بە مەبەستی رێگریکردن لە تاران لە پەرەپێدانی چەکی ئەتۆمی.

بێڵ بۆڵت، سەرپەرشتیاری کارەکانی بەڕێوەبەری هەواڵگریی نیشتمانیی ئەمریکا، دەستپێکردنی خولێکی نوێی لەکارکەنارخستنی کارمەندانی لە ناوخۆی دەزگاکەدا راگەیاند.

بۆڵت لە پۆستێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس نووسیویەتی: هەواڵگریی نیشتمانیی ئەمریکا لە ئێستادا بە بەرهەمداریی و کاراییەکی بەرزتر لە هەر کاتێکی تر کار دەکات، و ئەمڕۆ قۆناغی سێیەمی کەمکردنەوەی ژمارەی ئەو فەرمانبەرانەمان دەستپێکرد کە زیادە لە پێویستن یاخود ئەو پۆستانەیان هەیە کە گرنگییەکی بنەڕەتی و هەستیاریان نییە.

نووسینگەی بەڕێوەبەری هەواڵگریی نیشتمانی خاوەنی داهاتوویەکی زۆر گەشە و تەرکیز دەکاتە سەر پابەندبوون بە یاسا و دەقە تەشریعییەکان.

هاوکات تۆڕی هەواڵی CNN بڵاویکردەوە، بێڵ بۆڵت دەستی بە جێبەجێکردنی پلانێکی بەرفراوان کردووە بۆ کەمکردنەوەی ژمارەی فەرمانبەرانی دەزگاکە، ئەمەش لە چوارچێوەی هەوڵەکان بۆ دووبارە داڕشتنەوەی پێکهاتەی دامەزراوەی هەواڵگری و رێکخستنەوەیدا.

ئەم هەنگاوەش لە چوارچێوەی هەوڵەکانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکادایە بۆ رێکخستنەوەی دامەزراوە ئەمنیی و هەواڵگرییەکان و کەمکردنەوەی خەرجییە حکومییەکان، ئەمەش لە کاتێکدایە کە مشتومڕێکی بەردەوام هەیە لەسەر رۆڵ و هەژموونی ئاژانسە فیدراڵییەکان لە ناوخۆی دەوڵەتی ئەمریکادا.

پێشتریش ترەمپ لە لێدوانێکدا بۆ رۆژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ" رایگەیاندبوو فەرمانی بە بۆڵت کردووە دەست بە پرۆسەی بچووککردنەوەی دەزگاکە بکات، بەو پێیەی نووسینگەی بەڕێوەبەری هەواڵگریی نیشتمانی زیاد لە پێویست گەورە بووە و کواڵیتی و کارایی پێویستی نییە.

وەزارەتی دەرەوەی کۆریای باکور بە توندی سەرکۆنەی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی دەکات بەهۆی بەهێزکردنی هاوپەیمانێتییە سەربازییەکان، ئاشکراشیدەکات، لوتکەی ئەمدواییەی ناتۆ لە ئەنکەرە سەلماندی کە ئەو هاوپەیمانێتییە تەکەتولێکی ئامادەکراوە بۆ جەنگ و رووبەڕووبوونەوە.

ئەمڕۆ شەممە، وەزارەتی دەرەوەی کۆریای باکور لە راگەیەنراوێکدا کە ئاژانسی هەواڵی رەسمی وڵاتەکە بڵاویکردووەتەوە، سەرکردەکانی ناتۆی تۆمەتبار کرد بەوەی کە پەیڕەوکردنی مافە سەروەرییە رەواکانی پیۆنگیانگ وەک "هەڕەشە" پیشان دەدەن، ئەوەش لە کاتێکدایە لە لوتکەی رۆژی سێشەممەی ناتۆ لە تورکیا، رێککەوتنی کڕینی چەک و پیشەسازیی سەربازی بە بەهای زیاتر لە 50 ملیار دۆلار راگەیەندرا، ئەمەش لە ژێر فشاری بەردەوامی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لەسەر هاوپەیمانە ئەوروپییەکان بۆ گرتنەئەستۆی پشکی شایستەی خۆیان لە تێچووی بەرگریی.

لە پەراوێزی ئەو لوتکەیەدا، لی جای میۆنگ، سەرۆکی کۆریای باشور هیوای خواستبوو کە سیئۆل هاوکارییەکانی لەگەڵ ئەندامانی ناتۆ لە بوارەکانی توێژینەوە، گەشەپێدان و تەکنەلۆژیای پێشکەوتووی بەرهەمهێنانی چەکدا فراوانتر بکات.

لای خۆیەوە وەزارەتی دەرەوەی کۆریای باکور جەختی کردەوە؛ لوتکەکەی ناتۆ دەریخست کە ئەم هاوپەیمانێتییە تەنها بۆ بەدیهێنانی بەرژەوەندیی جیۆپۆلەتیکی بەرتەسک کار دەکات، ئەوەش لەسەر حیسابی ئاشتی و ئاسایشی ئەوروپا و ناوچەی ئاسیا و زەریای هێمن، راشیگەیاند کە پیۆنگیانگ لە رێگەی بەکارهێنانی بەرپرسیارانەی مافە سەروەرییەکانیەوە، پارێزگاری لە سەروەری، ئاسایش و ئاشتیی ناوچەیی دەکات.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، رایگەیاند کە هێزە چەکدارەکانی وڵاتەکەی لە ئامادەباشی تەواودان بۆ وەڵامدانەوەی هەر هەڕەشەیەک، ئاشکراشی کرد کە 1000 موشەک ئامادەکراون بۆ ئەوەی راستەوخۆ ئاڕاستەی ئێران بکرێن لە ئەگەری هەر هەوڵێک بۆ تیرۆرکردنی.

ترەمپ لە لێدوانێکدا رایگەیاند: 1000موشەک ئامادەی هاوێشتنن بەرەو ئێران ئەگەر ئەو وڵاتە سەرکێشی بکات و هەوڵی جێبەجێکردنی هەر پلانێک بۆ تیرۆرکردنم بدات. روونیشی کردەوە کە فەرمانی پێشوەختە لەو بارەیەوە دەرکراوە و لە کاتی رودانی هێرشێکی لەو شێوەیەدا، دەستبەجێ هەزاران موشەکی دیکە بەدوایاندا دێن.

سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەش کرد کە سوپای وڵاتەکەی لە تەواوی ئامادەکارییەکدایە بۆ جێبەجێکردنی ئەم فەرمانە سەربازییانە. جەختیشی کردەوە کە ئەم رێنمایی و بڕیارانە بۆ ماوەی ساڵێک بە کارپێکراوی دەمێننەوە و گۆڕانکارییان بەسەردا نایەت، لەگەڵ ئەگەری درێژکردنەوەی ماوەکەیان، ئەمەش لە پێناو بەرپەرچدانەوەی هەر هەڕەشەیەک کە ڕووبەڕووی ببێتەوە.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، رێککەوتون لەگەڵ ئێرانییەکاندا بەردەوام بن لە گفتوگۆکانیان، سەرەڕای کۆتایی هاتنی ئاگربەستی نێوانیان.

ئەمڕۆ هەینی، دۆناڵد ترەمپ پەیامێکی لە تۆڕی تروس سۆشیان، کە خۆی خاوەندارێتی دەکات بڵاوكردوەتەوە، دەڵێت؛ ئێرانییەکان داوایان لێکردوە بەردەوامی بدەن بە دانوستانەکانی نێوانیان.

سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکردوە، وڵاتەکەی رەزامەندی دەربڕیوە لەسەر بەردەوامبوونی گفتوگۆکان لەگەڵ ئێران، ئەمەش دوای ئەوەی تاران خۆی داوای درێژەدان بەو دانوستانانەی کردووە.

ترەمپ جەختی لەوە کردەوە، کە واشنتۆن بە شێوازێکی زۆر رون و بێ هیچ تەمومژێک بە لێپرسراوانی ئێرانی راگەیاندوو، کە رێککەوتنی ئاگربرست لە نێوان هەردوولادا کۆتایی پێهاتووە و چیتر کاری پێناکرێت.

ئەمە لە کاتێکدایە، ئاژانسی رۆیتەرزیش رایگەیاندوە، سەرەڕای گرژییەکان تیمی دانوستانکاری قەتەری لەتارانن بۆ کۆبوەنەوە لەگەڵ لێپرسراوانی ئێران و گفتوگۆکانیش بە هەماهەنگی کۆشی سپی ئەنجام دەدرێت.

شێرپەنجە ئەو نەخۆشییە كوشندەیەی ئێستا بەشێوەیەكی نا ئاسایی لە جیهاندا بڵاودەبێتەوە، ترسی خستووەتە دڵی رێكخراوی تەندروستی جیهانیی و لەو بارەیەوە رێكخراوەكە زەنگی مەترسی لێدەدات.
رێكخراوی تەندروستیی جیهانی هۆشداریی دەدات لە بەرزبوونەوەی بەرچاوی رێژەی توشبوون بە نەخۆشی شێرپەنجە لە جیهانداو دەڵێت، ئەگەر رێكاری خێرا نەگیرێتە بەر، تا 24 ساڵی تر رێژەی توشبوون لە جیهاندا بۆ 66.7% بەرزدەبێتەوە.
لە دوایین راپۆرتی خۆیدا رێكخراوی تەندروستی جیهانیی زەنگی مەترسی لەبارەی زیادبوونی نائاسایی توشبوون بە شێرپەنجە لە جیهاندا لێدەدات و باسی لەوە كردووە، ئەم بازدانە ترسناكە پەیوەستە بە زیادبوونی تەمەنی مرۆڤ، گەشەی دانیشتوان، زیادبوونی هۆكارەكانی وەك قەڵەوی، پیسبوونی ژینگە و كەمبوونەوەی چالاكیی جەستەیی.
راپۆرتەكە تیشك دەخاتە سەر گرفتی گەورە لە دابەشكردنی خزمەتگوزارییە پزیشكییەكاندا، چونكە زۆربەی ئەم بارگرانییە دەكەوێتە سەر شانی وڵاتانی كەم داهات.

رێكخراوەكە پێشبینی دەكات، زۆرترین رێژەی تووشبوون لە ئەفریقا بە رێژەی 125.2% و رۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست بە رێژەی 109.8% تۆماربكرێت، 

بۆ نموونە، رێژەی رزگاربوون لە شێرپەنجەی مەمك لە وڵاتە دەوڵەمەندەكاندا زیاترە لە 85 لەسەد، لە كاتێكدا لە وڵاتانی هەژاردا كەمترە لە  45 لەسەد، ئەمەش بەهۆی درەنگ دەستنیشانكردنی نەخۆشییەكە.

لەو بارەیەوە تێدرۆس ئەدهانۆم بەڕێوەبەری گشتیی رێكخراوی تەندروستی جیهانیی رایگەیاندووە، نابێت ژیانی هیچ كەسێك بەهۆی شوێنی لەدایكبوون یان ئاستی داهاتییەوە بكەوێتە مەترسییەوە، ئەم نادادپەروەرییانە قەدەری نەگۆڕ نین، بەڵكو دەرەنجامی بڕیارە سیاسییەكانن.

سەرەڕای ئەوەی 82%ی وڵاتان پلانی نیشتمانییان هەیە، بەڵام وەك رێكخراوی تەندروستی جیهانیی ئاماژەی پێداوە، پێشكەوتنەكان خاون. 

تەندروستی جیهانیی داوا لە حكومەتەكان دەكات وەبەرهێنان لە سیستمی داتا و خۆپاراستندا بكەن، چونكە بڕیارەكانی ئێستا داهاتووی ملیۆنان نەخۆش دیاری دەكەن.

لە دوای نەخۆشییەكانی دڵ، شێرپەنجە بە دووەم هۆكاری سەرەكیی گیانلەدەستدان لە جیهان دادەنرێت. 
لە ساڵی 2024دا، نزیكەی 20.6 ملیۆن حاڵەتی نوێ و 9.7 ملیۆن گیانلەدەستدان بەهۆی شێرپەنجەوە تۆماركراون كە شێرپەنجەی سییەكان و پرۆستات لە نێوان پیاواندا و شێرپەنجەی مەمك و سییەكان لە نێوان ژناندا باوترینیانن.

ناوی محەمەد پێگەی خۆی وەک باوترین و بەربڵاوترین ناوی کوڕان لە ئینگلتەرا و وێڵز بەهێزتر کرد، دوای ئەوەی بۆ سێیەم ساڵی لەسەریەک لە پێشەنگی لیستی ناوی منداڵە تازەلەدایکبووەکاندا مایەوە.

بەپێی ئامارەکانی نووسینگەی نیشتمانی بۆ ئامار (ONS) لە ساڵی 2025دا، نزیکەی شەش هەزار کۆرپەلە ناوی محەمەدیان لێنراوە، کە ئەمەش بە جیاوازیی نزیکەی دوو هەزار منداڵ زیاترە لە ناوی نوح  (Noah)کە لە پلەی دووەمدایە.

ناوی محەمەد بە پلەی یەکەم و ناوی نوح بەپلەی دووەم، بۆ  ماوەی سێ ساڵە پێشەنگی ئەو ناوانەن، کە لە لیستەکەدان.

هاوکات لە لیستی ئەمساڵدا، ناوەکانی (لیۆ و لوکا) بۆ پلەکانی سێیەم و چوارەم بەرزبوونەتەوە و پێش ناوەکانی (ئارسەر، ئۆلیڤەر و جۆرج) کەوتوون، لە کاتێکدا ناوی "ئۆلیڤیا" (Olivia) وەک باوترین ناوی کچان لە پلەی یەکەمدا ماوەتەوە.

ئامارەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوی محەمەد بە رێنووسە جیاوازەکانییەوە پێگەیەکی مێژوویی هەیە؛ چونکە ناوی "Mohammed" بۆ یەکەمجار لە ساڵی 1924دا چووەتە نێو لیستی 100 باوترین ناوەکان و لە ساڵی 2016ـشەوە هەمیشە لە نێو 10باوترین ناوەکاندایە.

نووسینگەی نیشتمانی بۆ ئامار رونی کردووەتەوە، کە زاڵبوونی ناوی محەمەد لە بەریتانیا بۆ چەند هۆکارێک دەگەڕێتەوە، لەوانەش گەشەکردنی بەردەوامی رێژەی کۆمەڵگەی موسڵمانان، کە لە ئێستادا ژمارەیان دەگاتە نزیکەی چوار ملیۆن کەس (واتە نزیکەی 6٪ی کۆی گشتی دانیشتوانی بەریتانیا).

ناوی محمەد، وەک نەریتێکی سەرەکی و هێمایەکی پاراستنی رەسەنایەتی و کەلەپوور لە نێو خێزانە موسڵمانەکاندا ماوەتەوە، لە کاتێکدا لە بەرانبەردا ناوی منداڵانی تری بەریتانیا زیاتر بەرەو هەمەجۆری رۆشتووە و چەندین ناوی تریش، کە بنچینەی بەریتانییان نییە هاتوونەتە نێو لیستەکە.

وەزارەتی بەرگریی روسیا، ئەمڕۆ هەینی رایگەیاند  هێزەکانی بەرگریی ئاسمانی لە شەوێکدا 376 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئۆکراینیان لە چەند ناوچەیەکی روسیادا خستوەتە خوارەوە.

وەزارەتەکە لە راگەیەندراوێکدا رایگەیاندوە،  لە سەعات هەشتی شەوی پێنجشممە تا سەعات حەوتی بەیانی ئەمڕۆ، سیستمی بەرگریی ئاسمانی 376 فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئۆکراین لە 13 ناوچەی وڵاتەکەدا خراوەتە خوارەوە.

سێرگی سۆبیانین، سەرۆکی شارەوانی مۆسکۆ بە میدیای وڵاتەکەی راگەیاندوە، چوار درۆن کە ئامانجیان مۆسکۆبوە تێکشکێندراون، ئەمەش مەترسی درۆنەکانی ئۆکراین ئاشکرا دەکات کە دەتوانن بگەنە دڵی روسیا.

ئەمە لە کاتێکدایە، میدیای روسیا، رایگەیاندوە، لە ماوەی 24 سەعاتی رابردوودا، بەهۆی شيپۆلی هێرشيکانی ئۆکراینەوە، چەندین پاڵاوگەی نەوت کراونەتە ئامانج و ئاگریان لێ بەرز بوەتەوە.

جی باسە ماوەیەکی ئۆکراین تاکتیکی جەنگی بەرانبەر بە روسیا گۆڕیوە و لە دورەوە بە شەپۆلی درۆنی خۆکوژ، پاڵاوگە و کەتی وزەی روسیا دەکاتە ئامانج و ئەمەش بوەتە هۆکی کەمبونەوەی سوتەمەنی لەو وڵاتەدا.

مانگی حوزەیرانی رابردوو بە تۆماركردنی تێكڕای پلەی گەرمی 20.74 پلەی سیلیزی بوو بە گەرمرترین مانگ لە مێژووی ئەوروپادا و لە سەرەتای ئەمساڵیشەوە تا ئێستا، شەپۆلی گەرما بووەتە هۆی گیانلەدەستدانی نۆ هەزار و 900 كەس.

ئەوروپا روبەڕووی گەرمترین مانگ بووەتەوە لە مێژووی خۆیدا، خەڵك بەگشتیی بۆ كاری پێویست نەبێت ناچنە دەرەوەی ماڵەكان و زۆرینەی ئەو كارانەشی لە ژینگەی دەرەوە ئەنجامدەدرێن، راگیراون.

زۆرترین ژمارەی گیانلەدەستدان لە ئەڵمانیا تۆماركراوە، لە سەرەتای ئەمساڵەوە تا ئێستا پێنج هەزار و 120 كەس لەو وڵاتە بەهۆی گەرماوە گیانیان لەدەستداوە، بەدوای ئەویشدا فەرەنسا دێت، كە 2025 كەس لەو وڵاتەدا بەهۆی گەرماوە گیانیان لەدەستداوە.

بەشێكی زۆری كۆمپانیاكانی ئەوروپا رێگەیان بە كارمەندەكانیان داوە لە ماڵەوە كار بكەن، لەگەڵ ئەوەشدا، زۆرینەی ئەو كارانەی لە ژینگەی دەرەوەدا دەكرێن راگیراون، یان لانیكەم لە نیوەڕواندا ئەنجام نادرێن، بۆ نمونە؛ لە فەرەنسا ئەو كەسانەی لەرێگەی ماتۆڕسكیل و پاسكیلەوە كاری گەیاندن دەكەن، لە نیوەڕواندا كار ناكەن.

رێكخراوی تەندروستی جیهانی شەپۆلی گەرمای ئەوروپا بە بكوژە بێدەنگەكە ناودەبات. 

پڕۆگرامی كۆپەرنیكۆسی جیهانیش تایبەت بە كەشوهەوا راپۆرتی خۆی لەسەر گەرمای ئەوروپا بڵاوكردووەتەوە و دەڵێت: مانگی رابردوو گەرمترین حوزەیران بووە لە مێژووی ئەوروپادا و تێكڕای پلەی گەرمی لە رۆژئاوای ئەوروپا گەیشتووەتە 20.74 پلەی سیلیزی.

لەو بارەیەوە سامانسا بۆرگس لێپرسراوی ستراتیژیی كاروباری كەشوهەوا لە كۆپەرنیكۆس رایگەیاندووە، ئێستا گۆڕانی كەشوهەوا لە گرفتێكی ئامار و ناو راپۆرتەكانەوە بووەتە هەڕەشەیەكی جدی و رۆژانە و ئەگەر رێكاری خێراشی بۆ نەگیرێتە بەر، ئەو شەپۆلانە بەشێوەیەكی توندتر دووبارە دەبنەوە و زیانی گەورەیان لێدەكەوێتەوە.

بەپێی راپۆرتی ناوەندە جیهانییەكان تایبەت بە كەشوهەوا، ئەوروپا دوو هێندە خێراتر لە هەر شوێنێكی تری جیهان گەرم دادێت و رێكخراوی تەندروستی جیهانیش هۆشداری داوەتە حكومەتەكانی ئەو كیشوەرە هەنگاوی خێرا بگرنە بەر بۆ روبەڕووبوونەوەی گەرما.

یەكێك لەو هەنگاوە خێرایانەش كەمكردنەوەی فڕێدانی گازە ژەهراوییەكانە بۆناو ژینگە و گەیشتنە بە ئاستی كاربۆنی سفر تا ساڵی 2050، هەروەها زیادكردنی رێژەی سەوزایی بۆ ئاستێك، كە دەردانی ئەو گازە ژەهراوییانە بۆناو ژینگە سفر بكاتەوە.

 

فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا (سێنتکۆم)، ئەمڕۆ پێنجشەممە رایگەیاند: لە ماوەی دوو رۆژی رابردوودا زنجیرەیەک هێرشی ئاسمانیی بەرفراوانیان ئەنجامداوە و تێیدا زیاتر لە 170 ئامانجی سەربازیی ئێرانیان کردووەتە ئامانج.

ئەمەش وەک گەورەترین پەرەسەندنی سەربازیی لە جۆری خۆی لە ناوچەکەدا دادەنرێت، هاوکات جەختیش کراوەتەوە کە هێرشەکان توانایەکی سەربازیی هەستیاری ئێرانیان پەکخستووە.

لە راپۆرتێکدا کە رۆژنامەی "نیویۆرک تایمز" لە زاری فەرماندەیی ناوەندییەوە بڵاویکردووەتەوە، هێرشەکان بە شێوەیەکی ورد سەرنجیان خستووەتە سەر جومگەکانی هێزی سەربازیی ئێران، بە جۆرێک تێکشکاندنی سیستمە پێشکەوتووەکانی بەرگریی ئاسمانی، پێگە ستراتیژییەکانی کۆگا و ئامادەکردنی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکان (درۆن)، و سەکۆکانی هاوێشتنی مووشەکی گرتووەتەوە.

فەرماندەیی ناوەندیی جەختی کردووەتەوە کە ئۆپەراسیۆنەکان ژێرخانی لۆجستیی گرنگیشیان لەسەر درێژایی کەناراوەکانی ئێران لە نزیک گەروی هورمز کردووەتە ئامانج، ئەمەش لێدانێکی راستەوخۆیە لە تواناکانی ئێران بۆ کۆنترۆڵکردنی رێڕەوە دەریاوانییە نێودەوڵەتییەکان.

پێگەی ئەکسیۆس بڵاویکردوەتەوە، کۆشکی سپی خۆی بۆ روبەڕوبوونەوەیەکی سەربازیی  لەگەڵ ئێران ئامادە دەکات، کە پێشبینی دەکرێت لە چەند ڕۆژێکەوە تا چەند هەفتەیەک بخایەنێت؛ ماوە و توندیی ئەم شەڕەش بەندە بە بڕیارەکانی داهاتووی ئێرانەوە.

پێگەی ئەکسیس لە زاری لێپرسراوانی  ئەمریکاوە بڵاوکراوەتەوە، ململانێکان سەرەتا بە ئامانجی لاوازکردنی توانای موشەکی و بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران دەستی پێکرد، بەڵام ئێستا گۆڕدراوە بۆ شەڕێک لەسەر کۆنترۆڵکردنی گەروی هورمز.

رونیشی کردووەتەوە، دوای هەرەسهێنانی پرۆسەی دیپلۆماسی، فشاری سەربازی دووبارە بووەتەوە بە ئامانجی سەرەکیی ستراتیژیی دۆناڵد ترەمپ و واشنتۆن پاراستنی ئازادیی کەشتیوانی لە گەروی هورمزدا وەک لەپێشینەی کارەکانی دەبینێت.

 لە بەرانبەردا، ئێران جەخت لەسەر رۆڵی خۆی لە بەڕێوەبردنی گەروی هورمز دەکاتەوە  ئەمش هۆکاری سەرەکیی هەڵکشانی دووبارەی گرژییەکانە و لە ئەگەری بەردەوامبوونی هێرشەکانی ئێران بۆ سەر کەشتییە بازرگانییەکان، ئەمریکاش لەسەر ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی بەردەوام دەبێت.

جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا هۆشداری توند دەداتە ئێران و رایدەگەیەنێت، هێزە سەربازییەکانیان بەردەوام دەبن لە جوڵەکانیان ئەگەر تاران هێرشەکانی بۆ سەر کەشتییەکان رانەگرێت.

جەی دی ڤانس، ئاماژەی بەوە کرد، ئەوان لە پێگەیەکی زۆر بەهێزەوە رێککەوتنیان لەگەڵ ئێرانییەکاندا ئیمزا کردووە، کە تێیدا هاتووە ئەگەر ئێران تەقە لە کەشتییەکان بکات، ئەوا واشنتۆن بە توندی و بە هێزێکی گەورەترەوە وەڵامی دەداتەوە.

لەبارەی قسەکانی دۆناڵد ترەمپەوە، کە وتبوی ئەمشەو رەنگە هێرشبکەنەوە سەر ئێران، جەی دی ڤانس دەڵێت شتێک رودەدات ئەمشەو، بەڵام  ئاشکرای ناکەین.

جێگری سەرۆکی ئەمریکا، ئەوەشی خستەڕوو، کە ئێران پێشتر بەڵێنی دابوو هێرشەکانی بۆ سەر کەشتییەکان رابگرێت و بۆ ماوەی نزیکەی هەفتەیەکیش رەفتارەکانی باشتر کردبوو، بەڵام لە ماوەی 24 سەعاتی رابردوودا دیسانەوە دەستی بە تەقەکردن کردووەتەوە

جەی دی ڤانس جەختی کردوەتەوە، کە پێویستە تاران پابەندی بەڵێنەکانی بێت، دەنا روبەڕووی هەمان ئەو رەوشە دەبێتەوە، کە شەوی رابردوو بەسەریدا هاتووە.

سەبارەت بە چارەنووسی گەروی هورمزیش رایگەیاند، دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا بە رونی ئاماژەی بەوە کردووە، دەبێت گەروی هورمز بە کراوەیی بمێنێتەوە و پێویستە ئێرانیش بە باشی لەم پەیامە تێبگات؛ چونکە هەر هەوڵێک بۆ داخستنی ئەو گەروە، روبەڕووی وەڵامی سەربازیی راستەوخۆی ئەمریکا دەبێتەوە.

لە کۆتاییدا ئاماژەی بەوە کرد، کە سەرۆک ترەمپ چەندین بژاردەی جۆراوجۆری لەبەردەستدایە  بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ ئێران، بەڵام لە ئێستادا بە دیاریکراوی ئاشکرای ناکەن، کە ئەمشەو چی رودەدات.

دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، سەرکردەکانی هاوپەیمانی ناتۆ جەختیان لەسەر پێویستی زیادکردنی خەرجییە بەرگرییەکانیان کردووەتەوە، سەبارەت بە ئێرانیش دەڵێت؛ خراپ هەڵسوکەوت دەکەن و رەنگە هێڕشیان بکەینەوە سەر.

سەرۆکی ئەمریکا رەخنەی توندی لە رەفتارەکانی ئێران گرت و رایگەیاند، ئێرانییەکان بۆ ماوەی 47 ساڵە بە شێوەیەکی زۆر خراپ رەفتار دەکەن.

ئاماژەی بەوە کرد، دوای ئەوەی کەشتییەکانیان لە گەروی هورمز کردووەتە ئامانج، هێزەکانی ئەمریکا بۆردومانیان کردوون.

ترەمپ باسی لەوەش کرد، ئەو بە هیچ شێوەیەک لە رەفتارەکانی ئێران رازی نییە و رونی کردەوە کە بابەتەکە پەیوەندی بە گۆڕینی رژێمەوە نییە، بەڵکو تەنها نایانەوێت تاران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.

دۆناڵد ترەمپ وتیشی، لەگەڵ ڤۆلۆدیمیر زێلینسکی سەرۆکی ئۆکرانیا، تاوتوێی ئەو هاوکارییانە دەکەن کە دەتوانن پێشکەشی وڵاتەکەی بکەن.

سەرۆکی ئەمریکا جەختیکردەوە، پێویستە جەنگی ئۆکراین کۆتایی بێت و هەردوولای شەڕەکەش دەیانەوێت بگەنە رێککەوتن.

 

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، ئەمرۆ چوارشەممە، لە پۆستێکدا لەسەر سەکۆی "ترووس سۆشیاڵ" رایگەیاند: ئێران کاتێکی زۆری بەفیڕۆ دا لە گفتوگۆکردن لەسەر ڕێککەوتنێک کە دەکرا بۆ ئەو 'ناوازە' بێت، و جەختیشی کردەوە کە "ئێستا دەبێت ئێران باجی ئەوە بدات.

ترەمپ هێزە چەکدارەکانی ئێرانی بەوە وەسف کرد کە لە ناو "پێشێوەچوون و پاشاگەردانییەکی تەواو"دا دەژین، و تەئکیدی کردەوە: بەشە سەرەکییەکانی، وەک هێزی دەریایی و ئاسمانی، لە ڕاستیدا چیتر بوونیان نەماوە"، و وتیشی: ئەوان بە تەواوی شکستیان هێناوە.

لە پۆستێکی پێشووتردا، ترەمپ دیسانەوە ئێرانی وەک "شەقاوەکەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست" وەسف کرد و لە درێژەی قسەکانیدا وتی: ئێران تەنها قسە دەکات و هیچ کردارێکی نییە.. شەقاوەکە کۆتایی پێهات.

ترەمپ پۆستەکەی بەوە کۆتایی پێهێنا: تاران کاتێکی زۆری لە دەست دا لە گفتوگۆکردن لەسەر رێککەوتنێک کە دەکرا بۆی زۆر باش بێت، و ئێستا دەبێت باجەکەی بدات.

ئەم لێدوانانە لە کاتێکدا دێن کە گفتوگۆکانی نێوان ئەمریکا و ئێران بەدەست ئاڵۆزی و مەترسییەکانی پەرەسەندنی نوێی گرژییەکانەوە دەناڵێنن، ئەمەش دوای ئەو قەیرانانەی کە پەیوەستن بە دۆسیەی ئەتۆمی و هاتوچۆی دەریایی لە گەروی هورمزدا.

سەرڕای قسەکردن لەسەر گەیشتن بە یاداشتنامەیەکی لێکتێگەیشتنی پێشوو، تاران واشنتۆنی تۆمەتبار کرد بەوەی کە گفتوگۆکانی بەرەو شکست بردووە، لە کاتێکدا سەرۆک دۆناڵد ترامپ هەڕشەی "کۆتاییهێنان بە ئەرکەکە" دەکات لە نێوان بەردەوامبوونی هەڕەشەکان بۆ بڕینی مۆڵەتەکانی فرۆشتنی نەوتی ئێران.