جیهان
جۆرجیا مێلۆنی، سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا رایگەیاند، رێککەوتنی بەرگریان لەگەڵ ئیسرائیل هەڵپەساردوە، کە بریتییە لە کە بریتییە لە ئاڵوگۆڕی ئامێرە سەربازییەکان و توێژینەوەی تەکنەلۆژی.
بەگوێرەی ئاژانسی فرانس پرێس، سەرۆک وەزیرانی ئیتاڵیا لە میانی سەردانەکەیدا بۆ شاری ڤێرۆنا بە رۆژنامەنووسانی راگەیاندووە، "بە لەبەرچاوگرتنی رەوشی ئێستا، ئەنجومەنی وەزیران بڕیاری داوە نوێکردنەوەی ئۆتۆماتیکی رێککەوتنی بەرگری لەگەڵ ئیسرائیل رابگرێت".
ئەم هەنگاوەی ئیتاڵیا لە دوای ئەوە دێت، هێزەکانی ئیسرائیل لە لوبنان تەقەیان لە کاروانێکی ئاشتیپارێزی نەتەوەیەکگرتووەکان کرد کە ئیتاڵی بوون، حکومەتی ئیتاڵیا وەک ناڕەزایەتییەک باڵیۆزی ئیسرائیل بانگهێشت کرد و ئیدانەی ئەو کارەیان کرد، کە بەرانبەر بە تیمە ئیتاڵیەکە ئەنجامدراوە.
پێشتریش حکومەتی ئیتاڵیا لە هەفتەی سێیەمی جەنگی ئەمریکا و ئیسرائیل بەرانبەر ئێران، وەک ئەندامێکی ناتۆ، مۆڵەتی نیشتنەوەی فڕۆکەیەکی ئەمریکی، کە بەرەو رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەڕۆیشت بۆ بەشداریکردن لە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکان دژی ئێران لە یەکێک لە فرۆکەخانە سەربازییەکانی رەتکردەوە.
ئاژانسی رۆیتەرز بڵاویکردوەتەوە، کەشتییەکی نەوتهەڵگری چینی سەرەڕای گەمارۆکانی ئەمریکا، گەروی هورموزی تێپەڕاند، بە گەوێرەی زانیارییەکانی ئاژانسەکە کەشتییەکە 250 هەزار بەرمیل مادەی میسانۆڵی پێبوە.
ئەمڕۆ سێشەممە، ئاژانسی رۆیتەرز بە پشتبەستن بە داتای کەشتیوانی بڵاویکردوەتەوە کەشتی نەوتهەڵگری "ریچ ستاری" بە گەرووی هورمزدا تێپەڕیوە و گەمارۆکانی ئەمریکای بۆسەر گەروی هورمز تێپەڕاندوە.
بەمەش ئەم کەشتییەکی وڵاتی چین دەبێتە یەکەم کەشتی کە گەمارۆکای ئەمریکا تێکبشکێنێت، کە لە سەعات پێنجی ئێوارەی دوێنێوە چوەتە بواری جێبەجێکردنەوە.
ئاژانسەکە ئاماژەی بەوەشکردوە، کەشتییەکە نزیکەی 250 بەرمیل هەزار مادەی میسانۆڵی هەڵگرتووە و بارەکەی لە بەندەری حەمرییە لە ئیمارات بارکردو، و ئاڵای وڵاتی مالاوییان لەسەر کەشتییەکە بەرز کردوەتەوە و ئەو تیمەی سەرپەرشتی کەشتییەکە دەکەن، هاووڵاتی وڵاتی چینن.
لە نوێترین لێدوانیدا، دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، بە هیچ شێوەیەک رێگە نادەن ئێران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی و بە هەر رێگەیەک بێت یۆرانیۆمە پیتێندراوەکە لە دەستی ئێران دەردەهێنن.
ترەمپ ئاماژەی بەوە کرد، کە ئێران تا ئێستا رەزامەندی نیشان نەداوە بۆ دەستبەرداربوون لە پیتاندنی یۆرانیۆم، بەڵآم پەیوەندییەکی تەلەفونی بۆهاتووە و وەک دەردەکەوێت پەرۆشی رێککەوتن.
لەبارەی گەروی هورمزیشەوە، سەرۆکی ئەمریکا وتی، هیچ وڵاتێک ناتوانێت بە داخستنی گەروی هورمز کێشە بۆ جیهان دروست بکات و ئەوان گەروی هورمز بەکارناهێنین و پێویستمان پێی نییە، چونکە نەوت و غازیان زیاترلە لەوەی پێویستیانە.
ترەمپ جەختیکردوە، سەرەڕای ئەوەی ژمارەیک وڵات ئامادەن بەشداری بکەن لە گەمارۆدانی گەروی هورمز، بەڵام ئەوان پێویستیان بە بەشداریی وڵاتانی دیکە نییە لە گەمارۆدانی بەندەرەکانی ئێران.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، کە هێزی دەریایی ئێرانیان بە تەواوەتی لەناو بردوە و 158 کەشتیان تێکشکاندوە.
ئەمڕۆ دووشەممە، دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا لە تروس سۆشیال، کە خۆی خاوەندارێتی دەکات، لەگەڵ جێبەجێکردنی گەمارۆکان لەسەر گەروی هورمز رایگەیاندوە، هەر کەشتییەکی ئێرانی لە هێڵەکانی گەمارۆ نزک ببێتەوە دەکرێتە ئامانج
سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەشکردوە، 158 کەشتی ئێرانیان لەناو بردوە ولە ئێستادا لە بنی دەریادان، تەنها ژمارەیکی کەم کەشتیان ماوە کە شایەنی لەناوبردن نەبوون
دۆناڵد ترەمپ هۆشداریشیداوە، ئەگەر کەشتییەکانی ئێران، کە کەشتی خێارن و بۆ هێرشکردن بەکاردەهێندرێن، لە هێڵی گەمارۆکانیان نزیک ببنەوە دەیانکەنە ئامانج و لە ناویان دەبەن.
لای خۆشیەوە، رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ بە پشت بەستن بە بەرپرسێکی ئەمریکی بڵاویکردوەتەوە، گەمارۆی ئەمریکا بە زیاتر لە 15 کەشتی جەنگی چوەتە بواری جێبەجێکردنەوە و پشتیوانی ئۆپەراسیۆنەکە دەکەن.
دوای بڕیاری گەمارۆدانی گەروی هورمز لەلایەن ئەمریکاوە، حکومەتی ئیسپانیا ئەو بڕیارەی دۆناڵد ترەمپی بە شتێکی بێمانا وەسف کرد و رایگەیاندوە، بە تەواوەتی شتێکی نالۆجیکییە و جیهان دەخاتە رەوشێکی خراپەوە.
مارگاریتا رۆبلێس، وەزیری بەرگریی ئیسپانیا لە لێدوانێکیدا بۆ میدیای نیشتمانی وڵاتەکە جەختی کردوەتەوە، کە رەوتی روداوەکان لە سەرەتای جەنگەکەوە "بە تەواوی نالۆژیکی" بووە و هیچ هۆکارێکی روون نییە بۆ دەستپێکردنی جەنگەکە.
ناوبراو ئاماژەی بەوەشکرد، هێرشکردنە سەر ئێران بڕیاربوو شەڕێکی کورت بێت ئێستا گۆڕاوە بۆ قەیرانێکی ئاڵۆز و خراپ و بە تەواوەتی کاریگەری لەسەر جیهان دروست کردوە.
وەزیری بەرگری ئیسپانیا هۆشداریداوە لەوەی ئەم هەڕەشە نوێیە، کە مەبەستی گەمارۆدانی گەروی هورمزە، رەوشی ناوچيکە زیاتر ئاڵۆز دەکات و کاریگەری لەسەر هەموو جیهان دەبێت.
حکومەتی ئیسپانیا بە سەرۆکایەتی پێدرۆ سانچێز، یەکێکە لەو وڵاتانەی بە راشکاوانە دژی هێرشکردنە سەر ئێرانە و پێشتریش کایەی ئاسمانی وڵآتەکەی بەرووی فڕۆکەکانی ئەمریکا ئیسرائیلدا داخستبوو
رۆژنامەکان ئاشکرایانکردووە، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا، تاوتوێی وەشاندنی گورزی ئاسمانی نوێ بۆ سەر ئێران دەکات، وەک پاڵپشتییەک بۆ ئەو گەمارۆ دەریاییەی کە بەسەر گەرووی هورمزدا سەپاندوویەتی, ئەم بڕیارە دوای ئەوە دێت کە دانوستانەکانی نێوان واشنتۆن و تاران لە ئیسلام ئابادی پایتەختی پاکستان بە تەواوی شکستیان هێنا.
رۆژنامەی "نیویۆرک پۆست" لە وتارێکی شیکاریدا تیشک دەخاتە سەر بڕیارە نوێیەکەی دۆناڵد ترامپ بۆ سەپاندنی گەمارۆی دەریایی بەسەر گەروی هورمزدا و دەڵێت، سەرۆکی ئەمریکا توانیویەتی بە "زیرەکییەوە" کۆتایی بەو هەڕەشانە بهێنێت کە تاران هەمیشە وەک کارتێکی فشار بەکاریهێناون.
ترەمپ رایگەیاند، هێزە دەریاییەکانیان رێگری لە "هەر کەشتییەک" دەکەن کە بیەوێت بچێتە ناو گەروەکە یان لێی بێتە دەرەوە.
رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ بڵاویکردەوە، ئیدارەی ترامپ تاوتوێی دوو بژاردە دەکات؛ یەکەم، هەڵمەتێکی بۆردومانی سەرتاسەری، دووەم، گورزی سەربازیی سنوردار بۆ سەر ژێرخانی ئێران.
ترەمپ لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ فۆکس نیوز هەڕەشەی لێدانی وێستگەکانی ئاو، وێستگەکانی شیرینکردنی ئاوی دەریا و وێستگەکانی کارەبای ئێرانی کرد و وتی: "پێم ناخۆشە بیکەم، بەڵام بائامانجگرتن و تێکشکاندنی ئەو وێستگانە زۆر ئاسانە."
دانوستانەکان لە کاتێکدا شکستیان هێنا کە ئەمریکا جەخت لە کۆتاییهێنان بە بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران دەکاتەوە، بەڵام تاران رەتیکردووەتەوە دەستبەرداری پڕۆژە ئەتۆمییەکەی ببێت، لەگەڵ راگەیاندنی دەستپێکردنی گەمارۆکە لە سەعات10ـی بەیانی بەکاتی ئەمریکا، نرخی نەوت لە بازاڕەکانی جیهاندا بە رێژەی ٨٪ بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینی.
دوای رەخنەكانی پاپای ڤاتیكان لە هێرشكردنە سەر ئێران لە لایەن ئەمریكاوە، ترەمپ هێرشێكی توند دەكاتە سەر پاپای ڤاتیكان و دەڵێت هیچ پاپای بە دڵ نییە.
دۆناڵد ترەمپ لە هەژماری رەسمی خۆی هێرشی توندی كردە سەر پاپا ی ڤاتیكان و رایگەیاند كە پاپا لیۆ لە مامەڵەكردن لەگەڵ تاواندا لاوازە و لە سیاسەتی دەرەوەشدا خراپە و ناتوانێت رۆڵی كاریگەر بگێڕێت.
ئاماژەی بەوەشكرد، هیچ پاپای بە دڵ نییە و دژی بەرەنگاربوونەوەی تاوانە، ئەمەش دوای ئەوە دێت كە پاپا لیۆ هێرشی ئەمریكا و ئیسرائیلی بۆ سەر ئێران بە قبوڵنەكراو تاوان وەسف كردبوو، هەروەها داوای پێداچوونەوەی رەوشی كۆچبەرانی كردبوو لە ئەمریكا.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رادەگەیەنێت، گەمارۆی دەریایی بۆ سەر ئێران دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە و تاران چیتر ناتوانێت نەوت بفرۆشێت.
ترەمپ لە بنکەی ئاسمانیی "ئەندرۆز" لە ویلایەتی ماریلاند بە رۆژنامەنووسانی راگەیاند: مەبەستیانە گەرووی هورمز بکەنەوە، ئێران لە رەوشێکی بێهیوایی دایە و هەرگیز رێگە نادەن ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.
سەرۆکی ئەمریکا رەخنەی توندی ئاراستەی هاوپەیمانی ناتۆش کرد و وتی: بە ملیاران دۆلاریان بە ناتۆ داوە، بەڵام لە جەنگی ئەم دواییەی سەر ئێران لەگەڵیان نەوەستان. سەبارەت بە دانوستانیش ئەوەی خستەڕوو، بۆی گرنگ نییە تاران دەگەڕێتەوە سەر مێزی گفتوگۆ یاخود نا.
لە لایەکی تریشەوە، فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا (سێنتکۆم) بڵاویکردەوە، کە لە ئەمڕۆ دووشەممەوە سەعات 10ـی بەیانی بەکاتی کەناراوەکانی رۆژهەڵات، گەمارۆی هاتوچۆی دەریایی بۆ سەر بەندەرەکانی ئێران دەستپێدەکات.
ئاشکراشیکرد، گەمارۆکە بە یەکسانی بەسەر کەشتیی هەموو ئەو وڵاتانەدا جێبەجێ دەکرێت کە دێنە ناو بەندەرەکانی ئێران یان لێی دەچنە دەرەوە.
سێنتکۆم راشیگەیاند، ئەو کەشتیانەی تەنها بە گەروی هورمزدا تێپەڕ دەبن و ناچنە بەندەرەکانی ئێران، رێگرییان لێ ناکرێت.
ترامپ لە هەژماری خۆی لە سۆشیاڵ تروس ئاماژەی بەوە کرد، هێزە دەریاییەکانی ئەمریکا هەر کەشتییەک لە ئاوە نێودەوڵەتییەکاندا بپشکنن کە باجی تێپەڕبوونی بە ئێران دابێت، وتیشی: "ئێران دەیەوێت بە پرسی مینڕێژکردنی گەرووی هورمز باجگیریی جیهانی بکات، بەڵام ئێمە دەست دەکەین بە لەناوبردنی ئەو مینانە و هەر ئێرانییەک تەقەمان لێ بکات، بەتەواوی تێکی دەشکێنین."
لە کۆتاییدا ترەمپ دوپاتی کردەوە، وڵاتەکەی لە ئامادەباشی تەواودایە و هێزە سەربازییەکانیان ئەوەی لە ئێران ماوەتەوە "کۆتایی پێدەهێنن" ئەگەر بێت و تاران بە خێرایی دەست نەکات بە کردنەوەی رێڕەوە ئاوییە نێودەوڵەتییەکان.
کونسوڵخانەی ئەمریکا لە بەغداد پیرۆبایی خۆی ئاراستەی نزار ئامێدی، سەرۆک کۆماری نوێی عیراق کرد.
ئەمڕۆ یەکشەممە، کونسوڵخانەی ئەمریکا لە بەغداد لە بڵاوکراوەیەکدا رایگەیاند، گەرمترین پیرۆزبایی خۆی ئاراستەی سەرۆک نزار ئامێدی دەکات بەبۆنەی هەڵبژاردنی و دەستبەکاربوونی وەک سەرۆک کۆماری نوێی عیراق.
جەختی لەسەر ئەوەشکردەوە، کە بەوپەڕی خۆشحاڵییەوە چاوەڕێی کارکردن لەگەڵ سەرکردایەتی نوێی عیراق دەکەن بۆ هەنگاونان بەرەو ئایندەیەکی سەروەری و سەقامگیر و خۆشگوزەران بۆ هەموو عیراقییەکان، لە چوارچێوەی بەرژەوەندییەکانی هەردوولا.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، هێزە دەریاییەکانی وڵاتەکەی دەست دەکەن بە پرۆسەی گەمارۆدانی هەموو ئەو کەشتیانەی کە هەوڵی چوونەژورەوە یان چونە دەرەوە لە گەروی هورمز دەدەن و ئەگەر باج بدەنە ئێران سەلامەت نابن، ئاماژەی بەوەشکردوە ئێران بەڵێنی کردنەوەی گەروی هورمزی دابوو، بەڵام ئەو کارەی نەکرد.
لە نوێترین پەیامیدا لە تروس سۆشیال، کە خۆی خاوەندارێتی دەکات، دۆناڵد ترەمپ رایگەیاندوە، ئێران بەڵێنی کردنەوەی گەروی هورمزی دابوو، بەڵام بە ئەنقەست ئەوەی نەکرد و بەڵێنەکەی نەبردە سەر، ئەوەش بوەتە هۆی نیگەرانی و ناسەقامگیری بۆ زۆرێک لە وڵاتان.
سەرۆکی ئەمریکا جەختی کردوەتەوە، کە رێگە بە ئێران نادرێت قازانج لە سەپاندنی باجی نایاسایی بۆ تێپەڕبوونی کەشتییەکان وەربگرێت.
لە بەشێکی تری قسەکانیدا، ترەمپ هۆشداری توندی دایە لایەنە ئێرانییەکان و رایگەیاند، کە فەرمانی بە هێزە دەریاییەکان کردووە هەر کەشتییەک لە ئاوە نێودەوڵەتییەکاندا باج بە ئێران بدات، رێگری لێ بکەن و دەستی بەسەردا بگرن، چونکە هیچ لایەنێک بەو کارە پارێزبەندی بۆ تێپەڕبوونی نابێت.
هەروەها ئاماژەی بەوە کردوە، ئەمریکا دەست دەکات بە لەناوبردنی ئەو مینانەی ئێران لە گەروی هورمز چاندوویەتی، و هۆشداری دا ئەگەر هێرشیان بکرێتە سەر ئەوا دەکرێنە ئامانج
سەبارەت بە دۆسیەی ئەتۆمییش دۆناڵذ ترەمپ دەڵێت؛ ئێران ئامادە نییە دەستبەرداری بەرنامەی ئەتۆمییەکانی ببێت و جەختی کردەوە ،کە نابێت ئێران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.
جێگیری سەرۆكی ئەمریكا شكستهێنانی دانوستانەكانیان لەگەڵ ئێران لە پاكستان راگەیاند، وڵاتانیش داوای بەردەوامی ئاگربەستی هەردوولا دەكەن.
جەی دی ڤانس جێگری سەرۆكی ئەمریكا كە سەرۆكایەتی وەفدی ئەمریكای دەكرد لە پاكستان، بەرەبەیانی ئەمڕۆ لە كۆنفراسێكی رۆژنامەونیدا رایگەیاند، دانوستانەكان لەگەڵ ئێران بەبێ رێككەوتن كۆتاییهاتووە سەرەرای ئەوەی زۆر نەرم و نیان بوون لە گەڵ وەفدی ئێران و بژاردەی باشیان پێشكەش كردوون.
ڤانس ئاماژەی بەوەشكرد، وەفدەكەیان دەگەرێنەوە بۆ واشنتۆن.
لە بەرانبەردا وەفدی ئێران رایگەیاندووە، مەرجەكانی ئەمریكایان پێ قبوڵنەكراوە، دووپاتیشدەكاتەوە كەگەیشتن بە رێككەوتن لەگەڵ واشنتۆن لە یەك دانیشتنی دانوستاندا چاوەڕوان نەكراو بووە.
ئاماژەیان بەوەشداوە، داواكاری ناعەقڵانی ئەمریكا بووە هۆی داڕمانی دانوستانەكانی ئیسلام ئاباد.
لە دوای شكستی دانوستانەكان، زۆرێك لە وڵاتان داوایانكرد، سەرەرای نەگەیشتن بە رێككەوتن پێویستە ئاگربەستی هەردوو وڵات بەردەوام بێت، پاكستانیش جەختی لەوە كردەوە، لە هەوڵەكانی بەردوام دەبێت بۆ گەیشتن بەرێككەوتن.
بە پێی زانیارییەكانی ئەمریكا، چین ئامادەكاری دەكات بە مەبەستی ناردنی چەك و سیستمی بەرگری ئاسمانی بۆ ئێران، بەڵام حكومەتی چین ئەو دەنگۆیانە رەتدەكاتەوە.
هەواڵگری ئەمریكا لە زاری سێ سەرچاوەوە بڵاویكردوەتەوە، حكومەتی چین دەستی بە ئامادەكاری كردووە بە مەبەستی ناردنی چەك و سیستمی بەرگری ئاسمانی بۆ ئێران، ئاماژەی بەوەشكردووە، ئێران هەلی ئاگربەست دەقۆزێتەوە بۆ خۆپڕچەككردن و دەستكەوتنی چەكی پێویست لەگەڵ هاوبەشەكانی.
راشیگەیاندووە، حكومەتی چین بە نیازە لە رێگەی كەشتی ئاسایی و وڵاتی سێیەمەوە چەك بنێرێت بۆئەوەی بەبێ گرفت بگاتە دەستی ئێران.
وتەبێژی باڵیۆزخانەی چینیش لە واشنتۆن رایگەیاند، وڵاتەكەی بە نیاز نییە چەك بۆ هیچ لایەنێكی بەشداری لە جەنگی ئێران بنێرێت و ئەو زانیاریانەش نادروستن و چین پابەندە بە یاسا و بنەما نێودەوڵەتییەكان و داوا لە ئەمریكاش دەكەن خۆی لەو تۆمەتانە بەدوربگرێت.
ئاژانسی تاوانی نیشتمانی بەریتانیا رایگەیاند، دوو بازرگان کە شوشتنگەیەکی ئۆتۆمبیلیان لەبەریتانیا بەڕێوەدەبرد، بە نهێنی خەریکی پلاندانان بوون بۆ کاری گەورەی قاچاخچیەتیکردنی خەڵک و سەدان کۆچبەریان لەسەرانسەری ئەوروپادا گواستووەتەوە.
ئاژانسەکە ئاماژەی بەوەشکردووە: دوو قاچاخچییەکە تەمەنیان 43 و 42 ساڵ بووە و هەریەکەیان سزای 19 ساڵ زیندانیکردنی بۆ دەرچوو، کە تەنها لە شەش مانگدا 400 کۆچبەرییان گواستووەتەوە.
ئاژانسی نیشتمانی تاوان رایگەیاندووە، کە دەستگیرکراوەکان وەک بەشێک لە گرووپێکی گەورەی تاوانی رێکخراو، ئاسانکاریان کردووە بۆ گواستنەوەی کۆچبەران لە عیراق و سوریاوە لەرێگاکانی (بیلاڕوس، مۆڵدۆڤا، بۆسنە، ئیتاڵیا، کرواتیا، رۆمانیا، بولگاریا، سلۆڤینیا، ئەڵمانیا و فەرەنسا)وە.
بەگوێرەی زانیارییەکان، ئەو دوو کەسە بە چەندین رێگای جیاواز کۆچبەرەکانییان گواستووەتەوە لەوانە، بەپێ یان رێگەی VIP یان ئۆتۆمبیلی بچووک یاخود بە بارهەڵگر و یەخت، هەروەها دابینکردنی گەشتی فڕۆکە.
ئاژانسەکە ئەوەشی خستووەتەڕوو، ئەو دوو قاچاخچییە لەرێگەی نوسینگەکانی حەواڵە کە بنکەکانیان لە عیراق و هەرێمی کوردستان و ئیستەنبوڵ بووە پارەیان لە کۆچبەران وەرگرتووە بۆ ئەوەی گەشتەکانیان ئەنجام بدەن.
کاتی دەستگیرکردنی قاچاخچییەکان دەگەڕێتەوە بۆ مانگی نیسانی 2023 ئەمڕۆ هەینی 10ی نیسانی 2026 بە بڕیاری دادگا سزای 19 ساڵ زیندانی بۆ هەردووکییان دەرکرا.
ئەنجومەنی نێودەوڵەتیی فڕۆکەخانەکانی ئەوروپا (ACI) هۆشدارییەکی بەپەلەی داوەتە کۆمیسیۆنی ئەوروپا کە ئەگەر لە ماوەی سێ هەفتەی داهاتوودا تەنگی هورمز بە شێوەیەکی جێگیر نەکرێتەوە، کیشوەرەکە روبەڕوی قەیرانێکی سیستماتیکی کەمیی سوتەمەنی فڕۆکە دەبێتەوە.
دامەزراوەکە، کە نوێنەرایەتی زیاتر لە 600 فڕۆکەخانە دەکات، داوای گرتنەبەری رێکاری خێرا دەکات وەک کڕینی بەکۆمەڵی سوتەمەنی و کەمکردنەوەی بەربەستە یاساییەکان بۆ هاوردەکردن، هەروەها داوای دروستکردنی سیستمێکی تایبەت دەکات بۆ چاودێریکردنی ئاستی بەرهەمهێنان و کۆگاکانی سوتەمەنی.
لەو نامەیەدا کە ئاراستەی کۆمپسۆنی ئەوروپا کراوە، جەختکراوەتەوە، قەیرانی سوتەمەنی، سوتەمەنی نەک تەنها گەشتە ئاسمانییەکان پەک دەخات، بەڵکو زیانێکی قورس بە ئابووری ئەوروپا دەگەیەنێت.
ئەم هۆشدارییە لە کاتێکدایە کە نرخی نەوت بەهۆی جەنگی ئەمریکا وئیسرائیل بەرانبەر بە ئێران بەراورد بە پێش دەستپێکردنی جەنگەکە زیاتر لە دوو هێندە بەرزبووەتەوە و ئەم قەیرانە دەبێتە هۆی خراپتربونی لێکەوتە ئابوورییەکان.
ئەوروپا رێوشوێنەكانی دژی هاتنی كۆچبەران توندتر دەكاتەوە و لە ئەمڕۆوە شێوازێكی نوێ بۆ هاتنی كەسانی بیانی لە ئەوروپا جێبەجێ دەكرێت.
كۆمیسیۆنی یەكێتی ئەوروپا رایگەیاند كە لە چوارچێوەی سیستمی نوێی گەشت بۆ ناو وڵاتانی ئەوروپا لانیكەم رێگریی لە هاتنەناوەوەی 27 هەزار كەسی بیانی بۆ ئەو وڵاتانە كراوە و ئەوەش وەك هەنگاوێكی نوێ بۆ رێگریی لە كۆچبەرانی نایاسایی.
كۆمیسیۆنەكە ئاماژەی بەوەكردووە سیستمە نوێیەكە لە رۆژی هەینییەوە دەستی بەكار كردوە و زیاتر لە 52 ملیۆن هاتن بۆ ناو وڵاتانی ئەوروپا تۆمار كرا كە هاتنی 27 هەزار كەستیان رەت كراوەتەوە.
هاوكات لەو ژمارەیەش 700 كەسیان بە مەترسیدار تۆمار كراون كە ئەوەش بەهۆی سیستمە نوێیەكی هاتوچۆ بۆ ئەوروپا بووە.
یەكێتی ئەوروپا روونیكردوەتەوە ئەو سیستمە نوێیە جێگەی مۆركردنی دەستی پاسپۆرتی گرتوەتەوە و هاوكات زانیاری ناسنامە و زانیاری بایۆمەتری گەشتیاران تۆمار دەكرێت و ئەو گەشتیارانەش ماوەی مانەوەكەیان لە هاتنیان تا رۆیشتنیان لە ژێر چاودێریدا دەبێت بەوەش پێشێلكارییە یاساییەكانی ماوەی ڤیزا و كۆچبەران رادەگیرێت.
لە نوێترین لێدوانیدا بۆ رۆژنامەی نیویۆرک پۆست، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، ئەوان لە گفتوگۆکانیان لەگەڵ ئێراندا، مامەڵە لەگەڵ کەسانێکدا دەکەن نازانن راست دەکەن یان نا.
سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەشکردوە، کەشتییەکانیان پڕچەکن و لە ئەگەری رێککنەکەوتنیان و شکستهێنانی دانوستانەکان گورزی سەربازیی توند لە ئێران دەوەشێنن.
ئەوەشی خستوەتەڕوو، لە 24 سەعاتی داهاتودا دەزانن و بۆیان یەکلای دەبێتەوە لەگەڵ ئێران دەگەنە رێککەوتن یاخود نا.
دۆناڵد ترەمپ بە زمانێکی هەڕەشەئامێز ئاماژەی بەوە کردوە، کە ئەم چەکە نوێیانە لەو چەکانەش بەهێزترن کە پێشتر بەکاریان هێناوە و دەڵێت؛ خەریکی بارکردنی باشترین چەکن کە تا ئێستا دروست کرابێت بۆ ئەوەی لە کاتی پێویستدا وێرانکارییەکی تەواو ئەنجام بدەن.
ئەم لێدوانانەی سەرۆکی ئەمریکا لە کاتێکدایە کە بڕیارە جەی دی ڤانس، جێگری دۆناڵد ترەمپ، بە هاوڕێیەتی کۆشنەر و ستیڤ ویتکۆف، نێردەی تایبەتی ئەمریکا، لە ئیسلام ئابادی پایتەختی پاکستان لەگەڵ لایەنی ئێرانی کۆببنەوە.
ئامانجی کۆبوونەوەکە گەیشتنە بە رێککەوتنێکی کۆتایی دوای ئەو ئاگربەستە دوو هەفتەییەی، کە رۆژی سێشەممە راگەیەندرا.