سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت: ئیدارەکەی لە ماوەی رابردوودا سەرکەوتنی گەورەی بەدەستهێناوە و توانیویەتی ئاشتی بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بگەڕێنێتەوە.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە وتارێکدا رایگەیاند، ئیدارەکەی لەو ماوەی 11  مانگی رابردوودا سەرکەوتنی گەورەی بەدەستهێناوە، هەروەها توانیویەتی کۆتایی بە جەنگ لە غەززە بهێنێت و مەترسیی ئەتۆمیی ئێران بنبڕ بکات، دەشڵێت، بۆ یەکەمجار لە دوای سێ هەزار ساڵەوە ئاشتیی بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەدەستهێناوە.

وتیشی، کۆتایی بە هەشت جەنگ هێناوە لە ماوەی دە مانگدا و بارمتە  ئیسرائیلییەکانی لە غەززە گەڕاندووەتەوە بە زیندوو و مردووەکانیشەوە.

ترەمپ ئەوەشی خستەڕوو، هێزی سەربازی بۆ وڵاتەکەی گەڕاندووەتەوە و ئێستا ئەوان بە جیاوازییەکی زۆرەوە بەهێزترین سوپایان هەیە لە جیهاندا.

لە بارەی ناوخۆی وڵاتەكەشیەوە،  ترەمپ ئاشکرایکرد، یاسای بێ وێنەیان دەركرد بۆ پاراستنی سنوورەكانیان كە بەهۆیەوە لە مانگی رابردوو هیچ كۆچبەرێكی نایاسایی نەچووەتە ناو ئەمریكاوە، وتیشی ،واشنتۆنی پایتەخت لە جاران سەلامەتترە.

رۆژنامەی "وۆڵ ستریت جۆرناڵ"ـی ئەمریكی ئاشكرایكرد، هاوپەیمانانی ئۆکراین لە ئەوروپا، بەردەوامی جەنگیان پێباشترە لەوەی رێککەوتنێکی "ئاشتی لەرزۆک" قبوڵ بکەن، کە ببێتە هۆی بەهێزبوونی روسیا و دروستبوونی مەترسی نوێ لەسەر کیشوەرەکە.

بەپێی راپۆرتەکە، سەرکردەکانی ئەوروپا جگە لە پاڵپشتیكردنی دیموكراسی و یاسای نێودەوڵەتی بۆ بەرگریکردن لە کیێڤ، ترسێکی گەورەیان هەیە لەوەی هەر رێککەوتنێک لە بەرژەوەندی مۆسکۆ بێت، دەرگا بۆ جەنگێکی فراوانتر دەکاتەوە کە رەنگە هەموو ئەوروپا بگرێتەوە. ترسەکە لەوەدایە روسیا بە هێزێکی سەربازی و بەرهەمهێنانی گەورەوە لە دانوستانەکان دەربچێت و متمانەی ئەوەی هەبێت سنورەکان بە زەبری هێز بگۆڕێت.

لە بەرامبەردا، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریكا و تیمەکەی هەوڵی چارەسەرێکی خێرا دەدەن بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگەکە کە خەریکە پێ دەنێتە ساڵی پێنجەمەوە. بەڵام بۆ ئەوروپا و ئۆکراین، "ئاشتییەکی خراپ"، کیێڤ دەکاتە نێچیرێکی بریندار و لاواز لەبەردەم مۆسکۆدا، بۆیە بەردەوامی جەنگ و بەرگرییان پێ باشترە.

بۆریس پیستۆریۆس، وەزیری بەرگریی ئەڵمانیا لە کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ وڵاتانی ئەوروپا هۆشداریدا و وتی: "داهاتووی ئۆکراین بە توندی بەستراوەتەوە بە داهاتووی ئێمەوە، ئەگەر ئاشتییەکی دادپەروەرانە و بەردەوام بۆ ئۆکراین مسۆگەر نەکرێت، هیچ گەرەنتییەک بۆ ئاسایشی ئێمەش نامێنێت".

ئەم جیاوازییە لە بۆچوونەکان، درزێکی قوڵی لە پەیوەندییەکانی نێوان ئەوروپا و ئەمریكا دروستکردووە؛ ئیدارەی ترەمپ دەیەوێت لەپێناو "سەقامگیری ستراتیژی" و دەرفەتی بازرگانی لە روسیا نزیک بێتەوە، بەڵام ئەوروپییەکان مۆسکۆ وەک مەترسییەکی درێژخایەن دەبینن و پێیانوایە دەبێت سزای دەستدرێژییەکەی وەربگرێت و متمانە بە دەستبهێنێتەوە.

راپرسییەک کە لەلایەن پەیمانگای زانکۆی ئەوروپاوە ئەنجامدراوە و رای زیاتر لە 500 شارەزای ئەمنی وەرگرتووە، دەریدەخات کە "ئاگربەست لە بەرژەوەندی روسیا" یەکێکە لە دوو مەترسییە گەورەکەی سەر یەکێتیی ئەوروپا بۆ ساڵی داهاتوو، چونکە پەیامێک دەبێت بەوەی ئەوروپا توانای پاراستنی خۆی و رێگریكردن لە مەترسییەکانی داهاتووی روسیای نییە.

سەبارەت بە هەنگاوە کردەییەکان، بڕیارە رۆژی پێنجشەممە سەرکردەکانی ئەوروپا لە برۆکسل کۆببنەوە بۆ بڕیاردان لەسەر بەکارهێنانی پارە بلۆککراوەکانی روسیا بۆ پێدانی قەرزێک بە بڕی 105 ملیار دۆلار بە ئۆکراین، تا بتوانێت پێداویستییە سەربازییەکانی دوو ساڵی داهاتووی پێ دابین بکات.

پوتن رایگەیاند، لە ساڵی 2025 دا زیاتر لە 300 شار و شارۆچکەیان لە ئۆکراین کۆنتڕۆڵکردوە، دەشڵێت؛ ئەگەر دیپلۆماسی شکستی هێنا، ناچار دەبن خاکە مێژووییەکانیان بە رێگەی سەربازی  کۆنتڕۆڵبکەنەوە.

فلادیمێر پوتنی سەرۆکی روسیا  ئەمڕۆ چوارشەممە، لە وتارێکیدا رایگەیاند، ئەوان سورن لەسەر گەیشتن بە ئامانجەکانیان لە شەڕی ئۆکرایندا و دەشزانن، کە وڵاتانی زلهێزی ناتۆ لە پشت ئۆکراینەوەن و چەک و کەرەستەی سەربازی بۆ کێیڤ دابین دەکەن.

پوتین جەختی لەوە کردەوە کە وڵاتەکەی بەردەوامە لە پشت بەستن بە هێزی سەربازی وەک گەرەنتییەکی یەکلاکەرەوە بۆ سەروەری و ئاسایشی نەتەوەیی روسیا.

ناوبراو ستایشی هێزە چەکدارەکانی کرد وەک "قەڵغانی پاراستنی دەوڵەت" ناوی بردن وبەڵێنیدا هەموو شتێک بکات بۆ دەستەبەرکردنی کەرامەت و خۆشگوزەرانی خۆیان و خیزانەکانیان.

پوتن ئەوەشی خستەڕوو، هێزەکانیان لە ساڵی 2025 دا زیاتر لە 300 شار و شارۆچکەیان لە ئۆکراین کۆنتڕۆڵکردوە و ئەوەشی ئاشکرا کرد، بەردەوام دەبن لە هەنگاونان بۆ پێشەوە لە بواری سەربازیدا و  بەم نزیکانە روسیا مووشەکی نوێی هایپەرسۆنیک دەخاتە خزمەتی سەربازییەوە.

سەرۆکی روسیا جەختیکردەوە ئەوان، هێشتا پێیان باشترە لە رێگەی دیالۆگەوە چارەسەری رەگ و ریشەی ململانێکان بکەن، هۆشداریشیدا لەوەی روسیا "رێگای گونجاو دەدۆزێتەوە" بۆ کۆنتڕۆڵکردنی  خاکە مێژوییەکانی ئەگەر لایەنە دوژمنکارەکان و لایەنگرانیان بەردەوام بن لە پشتگوێخستنی چارەسەرە دیپلۆماسییەکان.

وەزارەتی دەرەوەی ڤەنزوێلا رایگەیاندوە، دۆناڵد ترەمپ  بە شێوەیەکی ناعەقڵانی هەوڵ دەدات  گەمارۆی دەریایی بەسەر ڤەنزوێلادا بسەپێنێت بە ئامانجی دزینی سامانی میللەتەکەیان.

وەزارەتەکە ئەوەشیان خستوەتەڕوو، وڵاتەکەیان جارێکی تر هەرگیز نابێتەوە بە داگیرکراوی  هیچ ئیمپراتۆریەتێک یان دەسەڵاتێکی بیانی و بەردەوام دەبێت لە بەرگریکردنی بێ مەرجی سەربەخۆیی خۆی.

داواش لە گەلی ئەمریکا و گەلانی جیهان دەکات، بەرانبەر بەم هەڕەشانەی دۆناڵد ترەمپ بێدەنگ نەبن، کە بە ئاشکرا مەبەستی بردنی سامانی وڵاتەکەیانە.

وەک وەڵامیک بۆ ئەگەری ‌هێرشی ئەمریکا بۆ سەر وڵاتەکەیان، وەزارەتی دەرەوەی ڤەنزوێلا جەختدەکاتەوە، گەلی ڤەنزوێلا، بە یەکگرتوویی جەماوەری سەربازی تەواوەوە، دەزانێت چۆن بەرگری لە مافە مێژووییەکانی بکات.

ئەمە لە کاتێکدایە، دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، گەمارۆی تەواوی ئەو کەشتیانە دەدەن، کە دەچنە ڤەنزوێلا و ئەوانەشی ئەو وڵاتە بەجێدەهێڵن، ترەمپ ڤەنزوێلای بە بردنی نەوتی ئەمریکا تۆمەتبار کردوە و  رایگەیاندوە، گەمارۆکان بەردەوام دەبن تا ئەو نەوت و سامانەی ئەمریکایان بردوە نەیگەڕێننەوە.

دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا فەرمانی گەمارۆدانی تەواوەتیی  بەسەر کەشتییە نەوت هەڵگرەکان بۆ چونە ژورەوە و هاتنەدەرەوەی لە ڤەنزوێلا دەرکرد، دەسەڵاتەکەی نیکۆلاس مادۆرۆشی وەک رێکخراوێکی تیرۆریستی بیانی دەستنیشان کرد و تۆمەتباری کرد بە بەکارهێنانی سەروەت و سامانی دزراوی ئەمریکا بۆ دابینکردنی بودجەی تیرۆر و قاچاخچێتی و چالاکییە تاوانکارییەکانی تر.

سەرۆکی ئەمریکا لە پلاتفۆرمی تروس، کە خۆی خاوەندارێتی دەکات پەیامێکی بڵاوکردوەتەوە و نوسیویەتی؛ ڤەنزوێلا بە تەواوی دەورە دراوە و گەمارۆکە بەردەوام دەبێت تا هەموو ئەو نەوت و زەوی و سەروەت و سامانانەی تر کە لێیان دزیوین بۆ ئەمریکای دەگەڕێنرێنەوە.

ئاماژی بەوەشکردوە؛ دەسەڵاتی ناشەرعی مادورۆ نەوتی ئەم کێڵگە نەوتییە دزراوانە بەکاردەهێنێت بۆ دابینکردنی بودجەی خۆی بۆ مادەی هۆشبەر، بازرگانیکردن بە مرۆڤ، کوشتن و رفاندن.

ترەمپ نوسیویەتی؛ بەهۆی دزینی سەروەت و سامانەکانیان و بەهۆی چەندین هۆکاری دیکەوە، لەوانە تیرۆر، بازرگانیکردن بە مادە هۆشبەرەکان و بازرگانیکردن بە مرۆڤ، دەسەڵاتی ڤەنزوێلا وەک رێکخراوێکی تیرۆریستی بیانی دەستنیشانکراوە.

ترمپ دەشڵێت؛ ئەمڕۆ فەرمانی گەمارۆی تەواوەتی بەسەر هەموو کەشتییە نەوت هەڵگرەکەندا دەدات و هەموو ئەو کەشتیانە سزادەدات، کە دەچنە ڤەنزوێلا یاخود ئەو وڵاتەا بە جێدەهێڵن.

ترەمپ جەختیکردوەتەوە لەوەی، ئەو کۆچبەر و تاوانبارانە نایاساییانەی کە دەسەڵاتی مادۆرۆ لە سەردەمی ئیدارەی لاواز و ناکارامەی بایدندا بۆ ئەمریکا ناردوە، بە خێرایی دەگەڕێندرێنەوە بۆ ڤەنزوێلا و ئەمریکا رێگە نادات تاوانباران، تیرۆریستان، یان وڵاتانی دیکە هەڕەشە لە گەلەکەیان بکەن و تاڵان بکەن یان زیانیان پێ بگەیەنن.

گرنگترین ئەو روداوانەی لە ساڵی 2025 رویانداوە و گەورەترین کاردانەوەیان لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیی هەبووە، لەوانە گەڕانەوەی ترەمپ بۆ کۆشکی سپی و شەڕی 12 رۆژەی نێوان ئیسرائیل و ئێران.

یەکەم روداو گەڕانەوەیەکی بەهێز بۆ کۆشکی سپی، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لە مانگی یەکی 2025 گەرایەوە کۆشکی سپی و بە سەرۆکی ئەو وڵاتە هەڵبژێردرایەوە، ژمارەیەکی زۆر رێکار و فەرمانی جێبەجێکاری دەرکرد، سەرەڕای ئەوەی دادگاکان ژمارەیەک لە بڕیارەکانیان هەڵپەسارد.

هەندێک لەو بڕیار و رێکارانە بوونە هۆی جەنگی بازرگانی، لەکاتێکدا هەندێکی تر بوونە هۆی دیپۆرتکردنەوەی بەکۆمەڵی کۆچەرانی نایاسایی و هەڵوەشاندنەوەی کەرتە تەواوەتییەکان لە حکومەتی فیدراڵی.

بە وتەی ئەو کەسانەی دژی ترەمپن، رەفتارەکانی سەرۆکی ئەمریکا بوونە هەڕەشە بۆ سەر مافە بنەڕەتییەکان و خاڵە بەهێزەکانی تری ویلایەتە یەکگرتووەکان لەو رێکارەکانی کە گرتبوونیەبەر، لەلایەکی دیکەوە ناردنی هێزەکانی پاسەوانی نیشتمانی بۆ چەند شارێکی سەرەکی کە لەلایەن دیموکراتەکانەوە بەڕێوەدەبرێن، و شەڕکردن بوو دژی بەرنامەکانی هەمەچەشنی و فراوانخوازی.

ترەمپ چەندین جار وەسفی خۆی کردووە و رایگەیاندبوو تەنها لەماوەی هەشت مانگدا توانیویەتی هەشت جەنگ رابگرێت، خۆشی بە شایەنی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی دەزانی و دەیوت، پێویستە ئەو خەڵاتەی پێبدرێت چونکە ئەو کارەی ئەو کردویەتی لەمێژووی ئەمریکادا وێنەی نەبووە، بەڵام خەڵاتەکەی پێنەدرا.

دووەم ئاگربەستی غەززە دوای زیاتر لە دوو ساڵ لە جەنگ، بەهۆی فشارەکانی ئەمریکا رێککەوتن لەسەر راگرتنی شەڕ لە نێوان بزووتنەوەی حەماس و ئیسرائیل ئەنجامدرا کە لە رۆژی 10ـی 10ـی ئەمساڵ چووە بواری جێبەجێکردنەوە، ئەمەش دوای دوو ساڵ لە جەنگێکی وێرانکەر کە بەهۆی هێرشێکی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل لە 7ـی ئۆکتۆبەری 2023 سەریهەڵدا.

جێگەی ئاماژەیە، ئەم رێککەوتنە پشتدەبەستێت بە پلانێکی ئاشتی کە لەلایەن سەرۆکی ئەمریکی پێشنیاز کرابوو، کەبەپێی رێککەوتنەکە حەماس ئەو بارمتانەی ئازادکرد کە لەلایەن ئەوانەوە لە کەرتی غەززە دەستبەسەربوون، بە زیندوو و مردووەکانیشەوە، لە بەرانبەر تەلئەبیب دەستبەسەرکراوانی فەلەستینی لە زیندانەکانی ئیسرائیل ئازادکرد، هەروەها رێگەیدا بە چوونەژوورەوەی یارمەتییە مرۆییەکانی بۆ غەززە.

لە ئێستادا وا دەردەکەوێت کە گفتوگۆکان لەسەر قۆناغی داهاتووی رێککەوتنەکە، بە تایبەتی چەکدانانی حەماس زۆر هەستیار دەبن، لەکاتێکدا هەردوولا تۆمەتی پێشێلکردنی رێککەوتنی ئاگربەست دەدەنە پاڵ یەکتری. ئیسرائیل زنجیرەیەک هێرشی توندی ئەنجامداوەتە سەر کەرتی غەززە لە هەفتەکانی رابردوودا، و جەختی لەوە کردووەتەوە کە وەڵامی هێرشەکانی حەماس دەداتەوە.

لە هەمان کاتدا، گرژییە هەرێمییەکان بەردەوامن لە زیادبوون لەگەڵ بەردەوامی هێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر مۆڵگەکانی حیزبوڵڵا لە لوبنان.

سێهەم هێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران و وەڵامدانەوەی تاران بە موشەکەکانی، لە چوارچێوەی ململانێی نێوان ئیسرائیل و حەماس لە لایەک، و نێوان ئیسرائیل و حیزبوڵڵا لە لایەکی تر، ئیسرائیل هێرشێکی چاوەڕوان نەکراوی کردە سەر ئێران لەرۆژی 13ـی شەشی ئەمساڵ، کە بووە هۆی سەرهەڵدانی جەنگێک کە 12 رۆژی خایاند، دواتر ئەمریکا بە فرۆکەی B-2 تارمایی ئاسمان هەر سێ دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێرانی بۆردومانکرد و کۆتایی بەشەڕەکە هێنا.

دواتریش لە مانگی نۆی ئەمساڵ ئیسرائیل زنجیرەیەک هێرشی ئاسمانی کردە سەر دەوحەی پایتەختی قەتەر و کۆمەڵگەیەکی نیشتەجێبوونی بە ئامانج گرت کە لێپرسراوانی حەماسی تێدا بوون.

چوارەم شەڕە بەردەوامەکانی سودان و هێرشە هەڵگەڕاوەکانی هێزەکانی پشتیوانی خێرا و کۆمەڵکوژییەکان، ئەو شەڕە زیاتر لە دوو ساڵە بەردەوامە لە نێوان سوپای سودان و هێزەکانی پشتیوانی خێرا چووە قۆناغێکی نوێوە، لەگەڵ کۆنترۆڵکردنی شاری فاشر لەلایەن پشتیوانی خێرا لە 26ـی ئۆکتۆبەر، دوای گەمارۆدانی بۆ ماوەی 18 مانگ.

هاوکات نەتەوە یەکگرتووەکان باسی لە کوشتار و دەستدرێژی سێکسی و تاڵانکردن و ئاوارەبوونی بەکۆمەڵی دانیشتووان کرد لە کاتی کەوتنی شارەکەدا، بەپێی ئەو گرتە ڤیدیۆیەی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوکراونەتەوە، هەموو ئەو کوشتارانە پیشاندەدات کە لە لە هەرێمی دارفۆر لە رۆژئاوای وڵاتە رویدا.

رێکخراوە نێودەوڵەتییەکانی مافی مرۆڤ ئەو کوشتارانە بە خراپترین دڕندەییەکانی لە سەرەتای سەدەی بیست و یەکەمدا وەسف دەکەن.

پێنجەم گفتوگۆکان لەبارەی راگرتنی جەنگی نێوان روسیا و ئۆکراین، کە وڵاتانی رۆژئاوا و ئەمریکا ئاماژەیان بەوەکردووە لە ئێستادا دەرفەتێکی راستەقینە لەپێشە بۆ راگرتنی ئەو جەنگە.

گەڕانەوەی دۆناڵد ترەمپ بۆ دەسەڵات لە ئەمریکا، سەرەتای ھەوڵێکی جدی بوو بە ئامانجی کۆتاییھێنان بە جەنگ لە ئۆکراین کە دوای هێرشەکان روسیا بۆ سەر ئەو وڵاتە لە شوباتی 2022 دەستی پێکرد.

سەرەڕای لە ئالاسکا کۆبوونەوەی نێوان ترەمپ و پوتن لە بارەی راگرتنی جەنگی ئۆکراین بەڕێوەچوو، هاوکات لە ئیستەنبوڵیش چەند خولێکی دانوستانی نێوان مۆسکۆ و کیێڤ ئەنجامدارا بەڵام هیچ کام لەمانە نەبووە هۆی پێکشکەوتنێک بەرەو ئاشتی.

شەشەم کۆچی دوایی پاپای ڤاتیکان و هەڵبژاردنی پاپایەکی نوێ.

 لە رۆژی 21ـی4ـی2025 پاپا فرانسیس، پاپای ڤاتیکان بەهۆی نەخۆشییەوە لە تەمەنی 88 ساڵیدا کۆچی داوایی کرد.

دواتر لە سەرانسەری جیهانەوە لە کەنیسەی سانت پیتەرس لە ڤاتیکان، پرۆسەی دەنگداندانیان بۆ هەڵبژاردنی پاپایەکی نوێ دەستیپێکرد و لە یەکەم رۆژی هەڵبژاردندا، نەیانتوانی پاپای نوێ دەستنیشان بکەن و دوکەڵی رەش لە کەنیسەکە بەرزبووەوە وەک ئاماژەیەک کە نەتوانراوە پاپای نوێ هەڵبژێردرێت.

لە رۆژی 8ـی ئایاری 2025، دوو خولی دەنگدانی نهێنی بۆ هەڵبژاردنی پاپای ڤاتیکان بەڕێوەچوو، دواتر دوکەلی سپی لە کەنیسەکە بەرزبووە و رۆبێرت فرانسیس پریڤۆست، کە بە رەچەڵەک ئەمەریکییە، بە پاپای نوێی ڤاتیکان هەڵبژێردرا.

حەوتەم هێرشەکانی ئەمریکا لە دەریای کاریبی و زەریای هێمن

لەمانگی هەشتی ئەمساڵ ئەمریکا هەڵمەتێکی هێرشی ئاسمانیی و دەریایی بەرفراوانی لە سنورە ئاوییەکانی ڤەنزێلا دەستپیکرد، بە دروشمی بەرەنگاربوونەوەی قاچاغچێتی مادە هۆشبەرەکان، کە تائێستا دەیان کەس بەهۆی هێرشەکانەوە کوژراون.

هاوکات ئەم هەڵمەتە بووە هۆی بەرزبوونەوەی گرژییەکانی ناوچەکە، بەتایبەتی لەگەڵ ڤەنزوێلا کە ئەمریکا وەک پاساوێک بۆ لابردنی نیکۆلاس مادۆرۆ سەرۆکی ڤەنزوێلا بەکاری دەهێنێت.

ئەمریکا مادۆرۆ تۆمەتبار دەکات بە سەرۆکایەتیکردنی رێکخراوێکی تیرۆریستی پەیوەندیدار بە مادە هۆشبەرەکان، هەروەها خەڵاتێکی 50 ملیۆن دۆلاری بۆ ئەو زانیارییانە راگەیاند کە دەبنە هۆی دەستگیرکردنی سەرۆکی ئەو وڵاتە.

هاندەرانی یانەی وەرزشی زاخۆ خەڵاتی "باشترین هاندەری فیفا"یان بۆ ساڵی 2025 بەدەستهێنا، ئەوەش وەک رێزلێنانێک بۆ ئەو دەستپێشخەرییە مرۆییەی کە بۆ پشتیوانی لە منداڵانی نەخۆش ئەنجامیاندا و دەنگدانەوەی جیهانی بەدوای خۆیدا هێنا.

لە پاش ئەو هەوڵو بەشدارییە کارایەی کوردانی ناوە و دەرەوەی وڵات بۆ دەنگدان بە یانەی وەرزشی زاخۆ بۆ بەدەستهێنانی نازناوی باشترین هاندەری جیهان، یانەی زاخۆ توانی ئەو نازناوە بەدەستبهێنێت.

سایتی رەسمی فیفا نووسیوێتی: روداوەکە دەگەڕێتەوە بۆ 13ی ئایاری رابردوو، کاتێک پێش دەستپێکردنی یاری نێوان زاخۆ و یانەی حدود لە خولی ئەستێرەکانی عیراق، هاندەرانی زاخۆ هەزاران بوکەڵە و یاری منداڵانیان هەڵدایە ناو یاریگاوە. ئەو یارییانە دواتر لەلایەن یانەکەوە کۆکرانەوە و بەخشرانە ئەو منداڵانەی کە بەدەست نەخۆشییەوە دەناڵێنن.

یانەی زاخۆ لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە: "هەڵدانی یاری منداڵان بۆ ناو یاریگا، گیانێکی مرۆیی نموونەیی نیشاندا کە لەلایەن کۆمەڵگەی وەرزشی کوردستان، عیراق و ئاسیاوە ستایش کرا."

یانەکە جەختی لەوەش کردووەتەوە کە هاندەرانیان بڕبڕەی پشتی تیمەکەن و بەردەوام بە چالاکییە داهێنەرانەکانیان سەرنجی هەمووان رادەکێشن، هیوای خواستووە ئەو پشتیوانییە بەردەوام بێت بۆ بەدەستهێنانی سەرکەوتنی زیاتر.

هاندەرانی زاخۆ دوای کێبڕکێ لەگەڵ دوو کاندیدی دیکە، توانیان خەڵاتەکە بەدەستبهێنن. خەڵاتی هاندەری فیفا لە ساڵی 2016وە دابەش دەکرێت و تایبەتە بەو هاندەر یان گرووپانەی کە پابەندبوونێکی ناوازە یان هەڵوێستێکی کاریگەر لە جیهانی تۆپی پێدا تۆمار دەکەن، بەبێ رەچاوکردنی خول، رەگەز، یان نەتەوە.

گۆڤاری فۆربس ئاشکرایکرد، ئیلیۆن مەسک بووە یەکەم کەس لە مێژوودا کە سامانەکەی سنوری 600 ملیار دۆلاری تێپەڕاندبێت، ئەمەش بەهۆی بەرزبوونەوەی پێشبینییەکان بۆ خستنەڕووی پشکەکانی کۆمپانیای "سپەیس ئێکس" لە بازاڕی بۆرسەدا.

ئەم پێشهاتە نوێیە رەنگدانەوەی بەرزبوونەوەی بەهای بازاڕی کۆمپانیاکانی مەسکە لە بوارەکانی بۆشایی ئاسمان، ئۆتۆمبێلی کارەبایی و هۆشمەندی دەستکرد.

بەپێی راپۆرتەکەی فۆربس، پێشبینی دەکرێت بەهای بازاڕی کۆمپانیای "سپەیس ئێکس" لە کاتی خستنەڕووی پشکەکانیدا بگاتە 800 ملیار دۆلار، ئەمەش راستەوخۆ سامانەکەی مەسک بە بڕی 168 ملیار دۆلار زیاد دەکات، بەو پێیەی ناوبراو خاوەنی نزیکەی لەسەدا 42ی پشکەکانی ئەو کۆمپانیایە. بەمەش پێشبینی دەکرێت کۆی سامانەکەی بگاتە 677 ملیار دۆلار.

مەسک کە لە مانگی ئۆکتۆبەری رابردوودا بۆ یەکەمجار سامانەکەی 500 ملیار دۆلاری تێپەڕاندبوو، بەردەوامە لە تۆمارکردنی ژمارەی پێوانەیی.

هاوکات کۆمپانیای تێسلا رۆڵێکی کاریگەری لەم هەڵکشانەدا هەبووە، سەرەڕای دابەزینی فرۆشی ئۆتۆمبێل، بەڵام پشکەکانی تێسلا لە سەرەتای ئەمساڵەوە لەسەدا 13 بەرزبوونەتەوە. مەسک خاوەنی لەسەدا 12ی پشکەکانی تێسلاینە و دوای ئەوەی کۆمپانیاکە تاقیکردنەوەی ئۆتۆمبێلی بێ شۆفێری (بەبێ شاشەی چاودێری) راگەیاند، پشکەکانی بە رێژەی لەسەدا 4ی دیکەش بەرزبوونەوە.

لەلایەکی دیکەوە، کۆمپانیای (xAI)ـی تایبەت بە زیرەکی دەستکرد کە مەسک خاوەندارێتی دەکات، لە گفتوگۆی پێشکەوتوودایە بۆ کۆکردنەوەی 15 ملیار دۆلار، کە دەکرێت بەهای کۆمپانیاکە بگەیەنێتە 230 ملیار دۆلار و پێگەی مەسک لە کێبڕکێی جیهانیی زیرەکی دەستکرددا بەهێزتر بکات.

دوای ئەوەی رۆژی شەممەی رابردوو سەرکردەیەکی حەماس لە غەززە کوژرا، دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، لێکۆڵینەوە لە ئەگەری پێشێلکردنی ئاگربەست لەلایەن ئیسرائیلەوە دەکەن.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکرد، لێکۆڵینەوە دەکەن لەوەی ئەگەر ئیسرائیل هیچ پێشێلکارییەکی ئاگربەستی لە غەززە ئەنجامدابێت، راشیگەیاند، دەستیان بە ئامادەکارییەکان بۆ پێکهێنانی هێزە نێودەوڵەتییەکەی غەززە کردووە و چاوەڕوان دەکرێت وڵاتی دیکەشی بۆ زیاد ببێت.

سەرۆکی ئەمریکا ئەوەشی خستە روو، چەند وڵاتێک هەیە بەراستی بەشدارن لە دروستکردنی هێزەکەدا و داوای چەند سەربازیان لێبکەین ئامادەن بینێرن.

ئەم قسانەی دۆناڵد ترەمپ لەدوای هێرشێکی سوپای ئیسرائیل دێت بۆسەر ئۆتۆمبێلێکی مەدەنی لە غەززە، کە بەهۆیەوە سەرکردەیەکی باڵای حەماس کوژرا و حەماسیش رایگەیاند، ئەوە پێشێلکاری ئاگربەستە و ئیسرائیل بە مەبەست ئەنجامی داوە. داواشی لە وڵاتانی نێوەندگیرکرد دەستوەردان لەو بابەتەدا بکەن.

سوپای ئەمریکا رایگەیاند، لە هێرشێکی نوێدا بۆ سەر چەند کەشتییەک لە رۆژهەڵاتی زەریای هێمن، 8 کەسی کوشتووە، ئەوەش تەنها چەند رۆژێک دوای ئەوە دێت کە سوپای ئەو وڵاتە لە چوارچێوەی جوڵە سەربازییەکانیدا لە ئەمریکای لاتین، دەستی بەسەر کەشتییەکی نەوتهەڵگری ڤەنزوێلادا گرت.

فەرماندەیی باشووری سوپای ئەمریکا (SOUTHCOM) لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاویکردەوە، لەسەر فەرمانی پیت هەگسێت، وەزیری بەرگری، "هێرشی کوشندە"یان کردووەتە سەر سێ کەشتی لە ئاوە نێودەوڵەتییەکان.

بەپێی راگەیەندراوەکەی سوپا، لە ئەنجامی هێرشەکاندا 8 کەس کوژراون؛ "3 کەس لە کەشتی یەکەم، 2 لە دووەم و 3 لە سێهەم". سوپای ئەمریکا، بانگەشەی ئەوە دەکات کوژراوەکان پەیوەندییان بە بازرگانی مادە هۆشبەرەکانەوە هەبووە.

ئەمە لە کاتێکدایە، لە مانگی ئەیلولەوە تا ئێستا، لە هێرشی هاوشێوەی ئەمریکا بۆ سەر دەیان کەشتی لە زەریای هێمن و دەریای کاریبی نزیک ڤەنزوێلا، لانی کەم 90 کەس کوژراون. شارەزایانی یاسای نێودەوڵەتی رەخنەی توند لەم کردەوانە دەگرن و بە "کوشتنی دەرەوەی یاسا" وەسفی دەکەن.

هاوکات یاسادانەرانی ئەمریکا پرسیار و گومانیان لەسەر رۆڵی هەگسێت لەم هێرشانە هەیە، بەتایبەت دەنگۆی ئەوەی کە ناوبراو راستەوخۆ فەرمانی بۆ هێرشی دووەم دەرکردبێت بۆ سەر بەلەمێک لە مانگی ئەیلولدا، کە دوو کەس تێیدا رزگاریان ببوو و بە پاشماوەی بەلەمەکەوە خۆیان هەڵواسیبوو.

پێنتاگۆن کەشتی جەنگی، ژێردەریایی و فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی رەوانەی دەریای کاریبی و کەنداوی مەکسیک کردووە بە بیانووی رووبەڕووبوونەوەی قاچاخچێتی مادە هۆشبەرەکان. لە بەرامبەردا ڤەنزوێلا دەڵێت ئامانج لەم جوڵە سەربازییانە ئەوەیە "هێزە دەرەکییەکان سامانی بێشوماری نەوت و غازی ڤەنزوێلا بدزن".

هەفتەی رابردوو، دوای دەستبەسەرداگرتنی کەشتییە نەوت هەڵگرەکە لەلایەن هێزەکانی ئەمریکاوە، ترەمپ بە رۆژنامەنووسانی وت: "وا دەزانم نەوتەکە بۆ خۆمان دەهێڵینەوە."

لەدوای گفتوگۆکانی بەرلین لەبارەی راگرتنی جەنگی نێوان ئۆکراین و روسیا، کیێڤ جەخت دەکاتەوە گفتوگۆ لەبارەی خاکەکەیان پرسێکی ئازاربەخشە.

ڤۆلۆدیمێر زێلێنسکی، سەرۆکی ئۆکراین، ئەمڕۆ جەختی لەوەکردەوە کە گفتوگۆ لەبارەی خاک پرسێکی ئازاربەخشە، دەشڵێت؛ لەگەڵ ئەمریکا بۆچوونی جیاوازیان هەیە لەوبارەیەوە، ئەمەش ئاماژەیەکە بۆ ئەو ناوچانەی کە پێشنیازکراوە دەستبەرداریان بن بۆ کۆتایهێنان بە جەنگ لەگەڵ روسیا.

زیلینسکی لە میانی قسەکانیدا لە کۆڕبەندی ئەڵمانی-ئۆکرانی رایگەیاند، بەردەوام دەبن لە گفتوگۆکان لەگەڵ وەفدی ئەمریکی، هەروەها گفتوگۆکان لەگەڵ ئەمریکا لە بەرلین ئاسان نەبوون، بەڵام ئەنجامی باشی هەبووە.

لە بەرانبەردا، فرێدریک مێرز راوێژکاری ئەڵمانیا رایگەیاند، دەرفەتێکی راستەقینە هەیە بۆ ئاشتی لە ئۆکراین دوای گفتوگۆکانی بەرلین، روونیشی کردەوە کە ئەمریکا گەرەنتی ئەمنیی بەرچاوی داوە.

وتیشی، بەهۆی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکاوە پێشکەوتنی ئەرێنی بەدەستهاتووە سەبارەت بە ئۆکراین.

ئەمەش لە کاتێکدایە کە لێپرسراوێکی ئەمریکی ئەمڕۆ بەرۆژنامەنووسانی راگەیاند، کە ئۆکراین گەرەنتی ئەمنی هاوشێوەی ئەوەی لە مادەی پێنجەمی پەیماننامەی ناتۆدا هاتووە، بەپێی رێککەوتنێکی ئاشتی کە لە بەرلین گفتوگۆی لەبارەوە کراوە، بەدەستدەهێنێت.

لە هەمان کاتدا، لێپرسراوێکی باڵای کۆشکی سپی ئاشکرایکرد، ترەمپ رازییە بەو ئاڕاستەیەی گفتوگۆکانی ئۆکراین کە لە بەرلین بەڕێوەدەچن.

هەروەها ئاماژەی بەودا، ترەمپ سەرنجی لەسەر رێگریکردنە لە فراوانبوونی روسیا لە رۆژئاوای ئۆکراین.

پۆلیسی ئوستراڵیا  رایگەیاند، ژمارەی گیان لەدەستدان  لە هێرشەکەی سیدنی گەشتوەتە 16 کەس و هێرشەکە لەلایەن دوو کەسەوە ئەنجامدراوە، ناسنامەی بکوژانیشان ئاشکرا کردوە و دەرکەوتوە لە یەک خێزانن و تۆمەتبارەکان  کوڕ و باوکن.

سەر لەبەیانی ئەمڕۆ دووشەممە بەکاتی ئوستراڵیا، لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا پۆلیس رایگەیاند،  لە لێکۆڵینەوەکاندا دەرکەوتووە، تەنها دوو کەس بەرپرسیارن لە هێرشەکەی سەر ئاهەنگی هانۆکا، کە بەهۆیەوە 16 کەس کوژراون کە یەکیان منداڵە و 40 کەسی دیکەش برینداربوون، برینی پێنجیان سەختە و لە ژێر چاودێری چڕدان.

میدیا ناوخۆییەکان ناسنامەی یەکێک لە هێرشبەرەکانیان ئاشکرا کردوە، بە ناوی نەوید ئەکرەم و بە گوێرەی زانیارییەکان،  دەزگای هەواڵگری ئاسایشی ئوسترالیا لە ساڵی 2019 دا،چاودێریان کردوە و گومانیان هەبووە پەیوەندی بە رێخراوی تیرۆرستی داعشەوە هەبێت.

دوێنی یەکشەممە، لە روداوێکی تەقەکردندا، لە کەناری بەناوبانگی بۆندی لە سیدنی پایتەختی ئوستراڵیا لە میانی فێستیڤاڵێکدا، کە تایبەت بوو بە جولەکەکان، نزیکەی 60 کەس بونە قوربانی و پۆلیسی سیدنی رایگەیاند، نزیکەی دوو هەزار کەس  لە ئاهەنگەکەدا بەشدار بوون.

دوای روداوەکەش، حکومەتی ئوستراڵیا، ماتەمینی گشتی راگەیاند و ئەنتۆنی ئەلبانێزی سەرۆک وەزیران ، فەرمانی دا ئاڵای وڵاتەکە بۆ نیوە دابگیرێت لە سەرانسەری وڵاتدا.

ئیسرائیل کاتز بە ئاماژەدان بە هێرشەکەی  ئاهەنگی هانۆکای جولەکەکان لە کەناراوەکانی سیدنی، لە ئوستراڵیا رایگەیاندوە؛  دەوڵەتی ئیسرائیل بەردەوام دەبێت لە وەستان لەگەڵ تەواوی پێکهاتەکانی جولەکە لە سەرانسەری جیهان و بە تەواوی توانامانەوە دژی دژە جولەکە دەوەستنەوە.

ئەمڕۆ یەکشممە، ئیسرائیل کاتز، وەزیری بەرگری ئیسرائل،  لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس  نووسیویەتی؛ دەوڵەتی ئیسرائیل بەردەوام دەبێت لە وەستان لەگەڵ پێکهاتەکان جولەکە لە سەرانسەری جیهان و پشتگیریان دەکات، بە هەموو هێزێکەوە شەڕ دەکات دژی دژە جوولەکەگەرایی و تیرۆر، لە هەر شوێنێک و لە هەر کاتێکدا.

ئاماژەی بەوەشکرد؛ هاوخەمی قووڵی خۆی ئاراستەی کەسوکاری ئەو کەسانە دەکات، کە لە هێرشە تیرۆریستییەکەی ئەمڕۆی سیدنیدا کوژراون دژی کۆمەڵگەی جولەکەکان و نوێنەرانی چاباد ئەنجامدرا.

ئەمە لە کاتێکدایە، دەسەڵاتدارانی ئوسترالیا رایانگەیاندوە،  بەهۆی هێرشەکەی سەر سیدنییەوە، کە ئاهەنگێکی جەژنی "حەنوکا"ی جولەکەکانی کردە ئامانج  12 کەس گیانیان لەدەستداوە.

بەرپرسێکی باڵای ئەمنی لە ئوسترالیا، ناسنامەی یەکێک لەو دوو گومانلێکراوەی ئاشکراکرد کە ئەمڕۆ یەکشەممە، هێرشیانکردە سەر ئاهەنگێکی جولەکەکان لە کەناراوێکی بەناوبانگی نزیک شاری سیدنی.

بەرپرسەکە، کە نەیویستووە ناوی ئاشکرابکرێت، بە دەزگای میدیایی ئوسترالیای راگەیاندووە، یەکێک لە چەکدارەکان ناوی "نەوید ئەکرەم"ە و تەمەنی 24 ساڵە و دانیشتووی ناوچەی بونیریگە لە دەوروبەری سیدنی.

وتیشی، لە ئێستادا ماڵی گومانلێکراوەکە لەلایەن پۆلیسەوە پشکێنراوە.

بەپێی زانیارییەکانی پۆلیس، هێرشەکە لەلایەن دوو کەسەوە ئەنجامدراوە، یەکێکیان دەستبەجێ کوژراوە و ئەوی دیکەیان بریندارکراوە و بە سەختی گەیەندراوەتە نەخۆشخانە.

پۆلیس رایگەیاندووە، هێرشەکەی کەناری بۆندی لانیکەم 10 کوژراوی لێکەوتۆتەوە و ئەگەری بەرزبوونەوەی ژمارەی قوربانییەکانیش هەیە. هەروەها 11 کەسی دیکەش برینداربوون کە دووانیان پۆلیسن.

ئەنتۆنی ئەلبانیزی، سەرۆک وەزیرانی ئوسترالیا، روداوەکەی بە "شۆکهێنەر و ترسناک" وەسفکرد و رایگەیاند، "تیمەکانی فریاگوزاری لە شوێنی روداوەکەن و هەوڵی رزگارکردنی گیانی بریندارەکان دەدەن."

ئەلێکس ریڤیچین، هاوسەرۆکی ئەنجومەنی جێبەجێکاریی جولەکەکانی ئوسترالیا رایگەیاند، تەقەکردنەکە لە کاتی ئاهەنگێکی جەژنی "حەنوکا"ی جولەکەکاندا رویداوە کە لەگەڵ ئاوابوونی خۆردا دەستیپێکردبوو.

کەناری بۆندی یەکێکە لە بەناوبانگترین کەناراوەکانی جیهان و بەردەوام قەرەباڵغە بە گەشتیار و سەردانیکەران.

پۆلیسی ئوسترالیا رایگەیاند، ژمارەی کوژراوانی روداوی تەقەکردنەکەی کەناری بۆندی بۆ 10 کەس بەرزبووەتەوە و یەکێک لە کوژراوەکانیش یەکێک لە تەقەکەرەکانە.

لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا چەندین گرتەی ڤیدیۆیی روداوەکە بڵاوکراونەتەوە. لە یەکێک لە گرتە ڤیدیۆییە پشتڕاستکراوەکاندا، دوو چەکدار دەردەکەون کە لەسەر پردێکی بچوکەوە تەقە دەکەن کە نزیکە لە پارکێکی یاریی منداڵانەوە.

لە گرتەیەکی دیکەدا، چەند پۆلیسێک لەسەر هەمان پرد دەبینرێن و یەکێکیان هەوڵی فریاگوزاریی سەرەتایی بۆ پیاوێک دەدات کە لەسەر زەوی کەوتووە و هیچ جوڵەیەکی نییە، لەکاتێکدا کەسێک هاواردەکات "مردووە، مردووە." پاشماوەی خوێن و زیاتر لە 8 قاوانی فیشەک لە شوێنەکەدا بەدیکراون. تا ئێستا رون نییە ئەو کەسانەی لەسەر زەوی کەوتوون هەمان ئەو چەکدارانەن کە لە گرتەی یەکەمدا دەرکەوتوون.

گرتە ڤیدیۆییەکانی دیکە نیشانی دەدەن کە سەدان کەس لە کەناراوەکە بە هاوار و ترسەوە رادەکەن لەکاتێکدا دەنگی تەقە بەردەوامە.

پەیامنێرێک لە کەناری بۆندی رایگەیاند، قسەی لەگەڵ شایەتحاڵێک کردووە کە گرتەیەکی ڤیدیۆیی دوو چەکدارەکەی تۆمارکردووە. شایەتحاڵەکە وتویەتی، "سەرەتا وامزانی یاریی ئاگرینە، بەڵام دواتر پێیان وتم بچمە ژورەوە چونکە مەترسی هەیە."

ئەو شایەتحاڵە ئاماژەی بەوەشکردووە کە بە چەکدارەکانی وتووە چەکەکانیان دابنێن، بەڵام ئەوان گوێیان لێ نەگرتووە.

پۆلیسی ئوسترالیا رایگەیاند، لە کەناری بۆندی لە سیدنی، کە یەکێکە لە بەناوبانگترین کەناراوەکانی وڵاتەکەیە، روداوێکی ئەمنی لە ئارادایە و دوو کەسیان دەستگیرکردووە.

ئەمڕۆ، 14ـی 12ـی 2025، پۆلیسی ویلایەتی نیو ساوس وێڵز لە راگەیەندراوێکدا داوای لە هاووڵاتیان کرد لە ناوچەکە نزیک نەکەونەوە و ئەوانەی لە نزیکن خۆیان بپارێزن.

میدیاکانی ئوسترالیا بڵاویانکردەوە کە دەنگی تەقە لە ناوچەکە بیستراوە و سەدان کەس لە کەناراوەکە هەڵاتوون. رۆژنامەی "سیدنی مۆرنینگ هێراڵد" ئاماژەی بەوەکردووە کە چەندینجار تەقە کراوە، بەڵام تا ئێستا رون نییە کەس بریندار بووە یان نا.

دانیشتوانی ناوچەکە رایانگەیاندووە کە ژمارەیەکی زۆر ئۆتۆمبێلی پۆلیس بەرەو ناوچەکە بەڕێکەوتوون.

هاوکات وتەبێژێکی نوسینگەی ئەنتۆنی ئەلبانیزی، سەرۆک وەزیرانی ئوسترالیا، رایگەیاند، "ئاگاداری دۆخێکی ئەمنی لە بۆندیین. داوا لە خەڵک دەکەین لەو ناوچەیەدا پابەندی رێنماییەکانی پۆلیسی نیو ساوس وێڵز بن".

پۆلیس جەختیکردۆتەوە کە ئۆپەراسیۆنەکەیان بەردەوامە و داوایان لە هاووڵاتیان کردووە پابەندی رێنماییەکان بن و هێڵەکانی پۆلیس نەبەزێنن.