جیهان
گروپی چەكداریی تەحریر شام دەستپێكردنی قۆناغی گەمارۆدانی دیمەشقی راگەیاند و سەرۆكایەتی كۆماری سوریاش رەتیدەكاتەوە، بەشار ئەسەد دیمەشقی جێهێشتبێت.
حەسەن عەبدولغەنی، فەرماندە لە گروپی چەكداری تەحریر شام، دەستپێكردنی قۆناغی گەمارۆدانی دیمەشقی پایتەختی راگەیاند، روانگەی سوریش بۆ مافەكانی مرۆڤ بڵاویكردەوە، چەكدارانی تەحریر شام ژمارەیەك گوندی دەوروبەری دیمەشقی كۆنترۆڵكردووە و لەئێستاشدا تەنها چەند كیلۆمەترێك لە سەنتەری شاری دیمەشقەوە دوورن.
ئەوەشی خستووەتەڕوو، هێزەكانی سوپای سوریا لە گوند و شارۆچكەكانی دەوروبەری دیمەشقەوە بە ئاڕاستەی دیمەشق كشاونەتەوە و پارێزگاری لە ناوخۆی شارەكە دەكەن.
دەشڵێت، لەگەڵ نزیكبوونەوەی گروپی چەكداری تەحریر شام لە دیمەشق، لە گوند و شارۆچكەكانی دەوروبەری دیمەشق گردبوونەوە و خۆپیشاندانی ئەو ناوچانە بۆ پشتیوانیكردنی گروپی چەكداری تەحریر شام دەستیپێكردووە و لە شارۆچكەی جرماناش پەیكەری حافز ئەسەد لەلایەن خۆپیشاندەرانەوە شكێنراوە.
هاوكات، سەرۆكایەتی كۆماری سوریا لە راگەیەندراوێكدا ئەو دەنگۆیانەی رەتكردەوە، كە باس لە هەڵهاتنی بەشار ئەسەد سەرۆك كۆماری سوریا لە دیمەشقەوە بۆ تاران دەكەن و رایگەیاند، سەرۆك كۆماری سوریا لە دیمەشقەوە بەردەوامە لە كارەكانی.
گروپی چەكداریی تەحریر شام دەستپێكردنی قۆناغی گەمارۆدانی دیمەشقی راگەیاند و روانگەی سوریش باس لەوە دەکات، گروپەکە چەند کیلۆمەترێک لە دیمەشقەوە دوورە.
روانگەی سوری بۆ مافەکانی مرۆڤ رایگەیاند، گروپی چەكداریی تەحریر شام قۆناغی گەمارۆدانی دیمەشقی دەستپێکردووە و چەند کیلۆمەترێکی کەم لە دیمەشقەوە دوورە.
لەلایەکی دیکەوە لە گوند و شارۆچكەكانی دەوروبەری دیمەشق خۆپیشاندان بۆ پشتیوانیكردنی چەكدارانی تەحریر شام بەڕێوەدەچێت.
سەعاتی دەستی سەرۆكی پێشووتری میسر لە زیادكردنێكی ئاشكرادا لە ویلایەتی نیویۆركی ئەمریكا بە ٨٤٠ هەزار دۆلار دەفرۆشرێت.
خانەی سۆت بیس تایبەت بە زیادكردنە ئاشكراكان لە ئەمریكا بڵاویكردووە، لە شاری نیویۆرك سەعاتەكەی دەستی جەمال عەبدولناسر سەرۆكی پێشووتری كۆچكردووی میسر كە لە جۆری رۆلێكس بووە، خراوەتە زیادكردنێكی ئاشكرا كەسەرەتا نرخەكەی لەنێوان ٣٠ هەزار بۆ ٦٠ هەزار دۆلار دیاریكراوە و لە كۆتاییشدا بە ٨٤٠ هەزار دۆلار فرۆشراوە.
ئاماژەی بەوەشكراوە، سەعاتەكە لە زێڕی عەیارە ١٨ دروستكراوە و لە پشتی سەعاتەكەش بە زمانی عەرەبی ناوی جەمال عەبدولناسر و رێكەوتی ٢٦/٩/١٩٦٣ نووسراوە.
تیمی ترەمپ هاوكاری ئیدارەی ئێستای ئەمریكا بە سەرۆكایەتی بایدن دەكات بە مەبەستی گەیشتن بە ئاگربەست لە كەرتی غەززە و ئازادكردنی بارمتەكان.
كارین جان پییەر وتەبێژی كۆشكی سپی ئەمریكا رایگەیاند، لەئێستاوە پەیوەندی و هەماهەنگی لە نێوان ئیدارەی ئێستای كۆشكی سپی و تیمی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی هەڵبژێردراوی ئەمریكا دروستبووە لە هەموو بوارەكاندا و پرس و راوێژ لە نێوانیاندا هەیە بە بابەت و پرسە ناوخۆیی و دەرەكییەكانیشەوە.
وتیشی، یەكێك لەو بابەتە سەرەكییانەی زۆرترین گفتوگۆی لەسەر دەكرێت لە نێوان كۆشكی سپی و تیمی ترەمپ، شەڕ و ئاڵۆزییەكانی نێوان بزوتنەوەی حەماس و سوپای ئیسرائیلە لە كەرتی غەززە، تیمی ترەمپیش ئامادەیە بەهەموو شێوەیەك هاوكاری ئیدارەی ئێستای ئەمریكا بە سەرۆكایەتی جۆ بایدن بكات بە مەبەستی گەیشتن بە ئاگربەست لە كەرتی غەززە و ئازادكردنی بارمتەكان.
لە كۆڕبەندی دەوحە رەوشی سیاسی سوریا تاوتوێكرا و وەزیرانی دەرەوەی توركیا و روسیا و ئێرانیش بۆ تاوتوێكردنی داهاتووی سوریا و كەمكردنەوەی ئاڵۆزییەكان كۆبوونەوە.
ئەمڕۆ شەممە كۆڕبەندی دەوحە دەستی بە كارەكانی كرد و شێخ محەمەد عەبدولرەحمان ئالسانی سەرۆك وەزیران و وەزیری دەرەوەی قەتەر رایگەیاند، بەشار ئەسەد سەرۆكی سوریا دەرفەتی ماوەی كەمكردنەوەی ئاڵۆزییەكانی وڵاتەكەی نەقۆستەوە بۆ چارەسەری دۆخی سوریا و گەڕاندنەوەی متمانەی گەلەكەی و هیچ جموجۆڵێكی جدی نەكرد.
هاوكات لە پەراوێزی بەشداریكردنیان لە كۆڕبەندەكە، هەریەك لە هاكان فیدان وەزیری دەرەوەی توركیا و عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران و سێرگی لاڤرۆڤ وەزیری دەرەوەی روسیا كۆبونەوە بۆ تاوتوێكردنی داهاتووی سوریا و كەمكردنەوەی ئاڵۆزیەكانی ئەو وڵاتە.
هاوكات فوئاد حسێن وەزیری دەرەوەی عیراق لەگەڵ وەزیری دەرەوەی روسیا كۆبوەوە و رەوشی سوریاش تەوەرێكی سەرەكیی كۆبوونەوەی نێوانیان بووە.
لە مەراسیمێكدا بەبەشداری ٥٠ سەرۆك و لێپرسراوی باڵای وڵاتان، كڵێسای نۆتەردام لە پاریسی پایتەختی فەڕەنسا دوای پێنج ساڵ لە سوتانی جارێكی تر دەكرێتەوە.
بە ئامادەبوونی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی هەڵبژێردراوی ئەمریكا و نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان و ژمارەیەكی زۆر لە سەرۆك و سەرۆك وەزیرانی وڵاتان كڵێسای نۆتەردام لە فەڕەنسا دەكرێتەوە كە پێنج ساڵ لەمەوبەر سوتا.
لە مەراسیمی كردنەوەی كڵێسای نۆرتەردام نزیكەی ٥٠ سەرۆك و بەرپرسی وڵاتان بەشدار دەبن و لەلایەن ئیمانوێل ماكرۆنی سەرۆكی فەڕەنساوە پێشوازیان لێدەكرێت.
كڵێسای نۆتەر دام كە لەلایەن یونسكۆوە خراوەتە لیستی شوێنەوارە دێرینەكان، لە ١٥ی نیسانی ٢٠١٩ سوتا.
روانگەی سوری رایگەیاند، تەحریر شام ٢٠ کیلۆمەتر لە دیمەشقەوە دوورە و چەند گوندێكی دوورەدەستی دیمەشقیان كۆنتڕۆڵ کردووە.
نوێدەکرێتەوە
سەرۆكی ئەمریكا دوو فەرمانی تایبەتی خۆی بۆ هێرشكردنە سەر بارەگاكانی سوپای پاسدرانی ئێران لە سوریا ئاشكرا دەكات.
جۆ بایدن سەرۆكی ئەمریكا لە نامەیەكیدا بۆ سەرۆكایەتی ئەنجومەنی كۆنگرێسی وڵاتەكەی ئاشكرایكردووە، تەنها لە مانگی رابردوودا و لە رۆژانی ١١ و ٢٦ی تشرینی دووەم دوو جار فەرمانی ئاراستەی هێزەكانی ئەمریكا كردووە بۆ هێرشكردنە سەر بارەگانی سوپای پاسدارانی ئێران لە سوریاو گروپە چەكدارە هاوپەیمانەكانیان و هەردوو فەرمانەكەش بە تەواوی جێبەجێكراون و هێرشەكان ئەنجام دراون.
راشیگەیاندووە، هەردوو هێرشەكە بارەگاكانی فەرماندەیی و كۆگاكانی چەك و ناوەندە سەربازییەكانی مەشق و راهێنان تایبەت بە سوپای پاسداران و گرووپەكانی هاوپەیمانیان كردووەتە ئامانج، ئەوەش لە بەرامبەر ئەو هێرشانەی كراونەتە سەر هێزەكانی ئەمریكا لە سوریا.
شەڕڤانانی هەسەدە پارێزگای دێرەزور و چوارگۆشەی ئەمنی قامیشلۆ و حەسەكەیان كۆنتڕۆڵ كرد.
پەیامنێری كوردسات نیوز رایگەیاند، شەڕڤانانی هەسەدە پارێزگای دێرەزوریان كۆنترۆڵكردووە.
وتیشی سوپای سوریا رێككەوتنی لەگەڵ هەسەدە كردووە كە چەندە ناوچەیەك رادەست بكات، لە چوارچێوەی رێككەوتنەكە چوارگۆشەی ئەمنی قامیشلۆ و حەسەكەی لە رۆژئاوای چۆڵ كردووە و رادەستی هەسەدەی كردووە.
دەشڵێت، فەرمانگەكانی حكومەت لە دەرعا و بەشێكی زۆری حومس زۆربەی چۆڵ كردووە.
رۆژنامەیەكی ئەمریكی بڵاویكردەوە، ئێران هێزەكانی لە سوریا كشاندوەتەوە، عەباس عێراقچی وەزیری دەرەوەی ئێرانیش گەیشتە دەوحە.
رۆژنامەی نیویۆرك تایمزی ئەمریكی بڵاویكردەوە، لە رۆژی هەینییەوە ئێران زۆربەی هێز و كەرەستە سەربازییەكانی لە سوریا كشاندوەتەوە و ئەوەش بەهۆی لاوازیی هێزەكانی ئەو وڵاتە بووە بۆ بەرگریكردن بەرامبەر گروپە چەكدارەكانی سوریا.
ئەو رۆژنامەیە لە زاری سێ لێپرسراوی سوپای پاسدارانەوە گواستییەوە، ئێران زۆربەی هێزەكانی لە سوریاوە بۆ عێراق و لوبنان گواستوەتەوە و تەنانەت بەشێك لە فەرماندە سەربازییەكان ئەندامانی خێزانەكانیشیان رەوانەی دەرەوەی سوریا كردوە.
بەپێی رۆژنامەكە، كارمەندانی باڵیۆزخانە و دامەزراوە دیپلۆماسییەكانی ئێران ئاگاداركراونەتەوە ئامادەبن بۆ جێهێشتنی شوێنەكانیان و گەڕانەوەیان بۆ ئێران.
لە لایەكی دیكەوە میدیاكانی ئێران بڵاویان كردوەتەوە عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی وڵاتەكە بەرەبەیانی شەممە گەیشتووەتە دەوحەی پایتەختی قەرتەر بە مەبەستی بەشداریكردن لە لوتكەی دەوحە كە روسیا و توركیاش بەشداریی تێدا دەكەن و بڕیارە تاوتوێی پێشهاتەكانی سوریا بكەن.
وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، چارەنوسی بەشار ئەسەد سەرۆكی سوریا نازانرێت.
عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران لە چاوپێكەوتنێكی تەلەفزیۆنیدا رایگەیاند، چارەنوسی بەشار ئەسەد سەرۆكی سوریا نازانرێت، بەڵام مقاوەمە بەردەوام دەبێت لە كارەكانی و هەڕەشەكانی سوریا بۆ ناوچەكە درێژە دەكێشێت.
وتیشی، لە ساڵی ٢٠١١ زۆرینەی بیروڕاكان بەو شێوەیە بوو كە حكومەتی ئەسەد دەكەوێت، بەڵام رووداوەكە سەلماندی كە بۆچونەكان بەشێوەیەكی تر بوون.
عراقچی دەشڵێت، سوریا دووچاری چەند سیناریۆیەك دەبێتەوە لەوانەش، شەڕی ناوخۆ و دابەشبوونی وڵاتەكە و گروپە چەكدارەكان دەست بەسەر تەواوی سوریادا بگرن.
راشیگەیاند، سەرجەم وڵاتانی ناوچەكە هاوڕان كە پاڵپشتی یەكپارچەیی و سەروەری سوریا بكەن.
حكومەتی میسر هەوڵەكانی بۆ چارەسەری رەوشی سوریا چڕكردووەتەوە و داوا لە هەموو وڵاتان دەكات پشتیوانی لە یەكپارچەیی خاكی سوریا بكەن.
بەپێی راگەیەندراوێكی وەزارەتی دەرەوەی میسر، بەدر عەبد عاتی وەزیری دەرەوەی ئەو وڵاتە لە چوارچێوەی هەوڵەكانی وڵاتەكەی لەبارەی رەوشی سوریا پەیوەندی تەلەفونی لەگەڵ وەزیرانی دەرەوەی عیراق و سوریا و توركیا و ئێران و ئیمارات و روسیا و ئەمریكا و سەرۆك وەزیرانی قەتەر ئەنجامدا و جەختیكردووەتەوە كە میسر بەردەوام دەبێت لە پشتیوانیكردن لە ئاسایش و سەقامگیری و سەروەری و یەكپارچەیی خاكی سوریا.
ئاماژە بەوەشكراوە، وەزیری دەرەوەی میسر لە رێگەی پەیوەندییە تەلەفونییەكەی لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ئەمریكا، داوای لە كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی كردووە دەستوەردان بكەن لە پێناو هێوركردنەوەی رەوشی سوریا بۆئەوەی خەڵكی مەدەنی زەرەرمەند نەبن.
دوو وڵاتی ناوچەكە داوا لە بەشار ئەسەد دەكەن سوریا بە جێبهێڵێت و لە دەرەوەی وڵاتەكەی حكومەتێك پێكبهێنێت، ئوردنیش ئەو هەواڵە رەتدەكاتەوە.
رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرنال لە زاری ژمارەیەك لە لێپرسراوانی ئەمنی میسر و ئوردنەوە بڵاویكردووەتەوە، دەسەڵاتدارانی میسر و ئوردن داوایان لە توركیا كردووە دەستوەردان بكات بۆ راگرتنی گرووپە چەكدارەكانی ئۆپۆزسیۆن لە هێرش و پێشڕەوییەكانیان و داوایان لە بەشار ئەسەد سەرۆكی سوریاش كردووە وڵاتەكەی بە جێبهێڵێت و لە دەرەوەی وڵاتەكەی حكومەتێك بۆ سەرپەرشتیكردنی سوریا پێكبیهێنێت.
ئاماژە بەوەشكراوە، ئەو داوایەی میسر و ئوردن دوای ئەوە دێت كە هەوڵێكی بەشار ئەسەد بۆ بەدەستهێنانی چەك و زانیاری هەواڵگری لە وڵاتانی ناوچەكە شكستی هێناوە.
رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرنال ئاماژەی بەوەشكردووە، دوای بڵاوكردنەوەی ئەو زانیارییانە، باڵیۆزخانەی ئوردن لە واشنتۆن پەیوەندییان پێوەكردوون و رەتیانكردووەتەوە داوایان لە بەشار ئەسەد كردبێت سوریا بە جێبهێڵێت.
سوپای توركیا دەوروبەری تل تەمری لە سنوری كانتۆنی جزیرە تۆپباران كرد، سێ شەڕڤانیش لەكاتی روبەڕووبونەوەی پەلامارەكانی توركیا لە مەنبج ٣ کەس گیانیان لەدەستدا.
سەرلە بەیانی ئەمرۆ سوپای توركیا و گروپەچەكدارەكان تۆپبارانی گوندی (تەویل)یان لە رۆژئاوای شاری تەل تەمری سەر بە پارێزگای جزیرەیان كرد.
هەروەها ناوەندی ڕاگەیاندنی ئەنجوومەنی سەربازی مەنبج رایگەیاند، سوپای توركیا لە رۆژی هەینییەوە باكور و رۆژهەڵات و رۆژئاوایان لە سنوری مەنبج بۆردومان كردووە، هاوكات بۆ یەكەمجار لە بۆردوومانەكاندا فرۆكەی بێفڕۆكەوانی خۆكوژ بەكارهێنراوە.
ئاماژەی بۆ ئەوەشكردوە، لە كاتی وەڵامدانەوەی پەلامارەكانی توركیا ٣ شەڕڤان شەهیدبوون، بە هەموو شێوەیەكیش ئامادەن بۆ رووبەڕووبونەوەی توركیا.
دوو مووشەك ئاراستەی بنكەیەكی سەربازی توركیا لە سنوری پارێزگای نەینەوا كرا و تائێستا زیانەكان و ئەنجامدەری هێرشەكەش ئاشكرا نەكراون.
شەوی رابردوو بە دوو مووشەك هێرشكراوەتە سەر بنكەی سەربازیی زلیكان سەر بەناحیەی باشیك لە سنوری پارێزگای نەینەوا كە سەربازی توركیای تێدایە، بەڵام تائێستا زیانەكانی ئەو هێرشە و ئەنجامدەری هێرشەكە ئاشكرا نەكراون.
ئاماژە بەوەشكراوە، بە پێی زانیارییەكان هەردوو مووشەكەكە ئامانجەكەیان پێكراوە و لە ناوەڕاستی بنكە سەربازییەكە كەوتوونەتە خوارەوە.
گروپە چەكدارەكانی سوریا كۆنترۆڵكردنی دەرعای و بەشێكی حومسی راگەیاند و چاوی لە دیمەشقە، هەسەدەش فرۆكەخانە و دەزگا ئەمنیەكانی حەسەكە و قامیشلۆی كۆنتڕۆڵ كرد.
گروپی تەحریر شام رایگەیاند، سوپای سوریا لە دەرعا پاشەكشەی كردووە و شارەكە كەوتووەتە ژێر دەستی هێزەكانیان، بەشێكی زۆر شاری حومسیشیان كۆنتڕۆڵ كردووە و لە پێشڕەوی بەردەوام و ئامانجی داهاتوویان دیمەشقە.
هاوكات رۆژنامەی نیۆیۆرك تایمزی ئەمریكی لەزاری لچەند لێپرسراوێكی ئەمریكاوە گواستییەوە، دیمەشق بەم نزیكانە دەكەوێتە ژێر هێرشی گروپەكدارەكان.
هاوكات، پەیامنێری كوردسات نیوز رایگەیاند، لە قامیشلۆ و حەسەكەی رۆژئاوای كوردستان چوارگۆشەی ئەمنی كە لە فرۆكەخانە و دەزگا ئەمنی و فەرمانگە حكومیەكان پێكهاتوون لەدەست سوپا و هێزە ئەمنییەكانی سوریا نەماون و لەلایەن هەسەدەوە كۆنتڕۆڵكراون.