کوردستان
لەو سیمینارانەدا کە هەریەک لەسەرکەوت زەکی ئەندامی مەکتەبی سیاسی و لێپرسراوی مەکتەبی رێکخستن و ژمارەیەک لەئەندامانی سەرکردایەتی وژمارەیەک لەکادران و میدیاکاران ئامادەی بوون هەریەک لە د. جوان و ستران عەبدوڵا بە ئەکادیمیانە بابەتەکانیان باسکرد و هەریەکەو لەگۆشەنیگای خۆیەوە تەئکیدیان لەوەکردەوە کە ڕاپەڕین خاوەندارێتی سەرەکی یەکێتی نیشتمانی کوردستان و سەرۆک مام جەلالە.
دواتر دەرگای گفتوگۆ ئامادەبووان کرایەوە وبە سەرنج و تێبینی و پرسیارەکانیان بەشداریان لە سیمینارەکە کرد.
جێگەی باسە ئەم زنجیرە سیمینارە مەکتەبی رێکخستن لە یادی ٣٢ هەمین ساڵیادی ڕاپەڕیندا و لەژێر دروشمی (بەهاری خاوەندارێتی ڕاپەڕین وخەزانی جیاکاری و سنوردارکردنی ئازادی ) بۆهەریەک لە فەرید ئەسەرسەرد، د. محەمەد سابیر، د. جوان احسان، ستران عەبدوڵا، ئارێزعەبدوڵا ە سەرکەوت زەکی لە هۆلی شەهید ئاشتی و لە ڕۆژانی حەوت و نۆ و 12ی ئەم مانگە بەڕێوە دەچێت.
سالار مەحمود, باسی بێھەڵوێستی وڵاتانی ئەوروپی کرد لە کاتی ئەنفال و کیمیابارانی ھەڵەبجە، نەک ھەر ئەوە بەڵکو بەلجیکاو فeرەنساو ئەڵمانیا کەرەستەی کیمیایان بە عێراق فرۆشتوەو دواتر وەک چەکی کیمیایی لە کۆمەڵکوژی خەڵکی کوردستان لە تاوانی ئەنفال و کیمیابارانی ھەڵەبجە بەکارھێنرا.
ئەوەشی روونکردەوە بەپێی یاسای نێودەوڵەتی بەرپرسیارێتی راستکردنەوەی ھەڵەکان ھێشتا لە ئەستۆی کۆمەڵی نێودەوڵەتیە بەتایبەتیش یەکێتی ئەوروپا.
لە کۆنفرانسەکەدا کە رۆژانی ٨و ٩ ی ٢٠٢٣/٣ بەسترا، چەندین کەسایەتی جیھانی و ئەندام پەرلەمانی ئەوروپایی بەشداریان کرد و لەلایەن پارتی سۆسیالدیموکرات و پارتی سەوز و چەپەکانی ناو پەرلەمانی ئەوروپا کۆنفرانسەکە رێکخرابوو تایبەت بە رۆژھەڵاتی ناوەڕاست و مەسەلەی کورد.
رزگار حاجی حەمە، ئەندامی مەکتەبی سیاسی و سەرۆکی دەزگای ھەڵبژاردنی یەکێتی بە دەنگی ئەمریکای راگەیاندووە، یەکێتی لەگەڵ ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستانە لە وادەی خۆیدا، بەڵام ئەو یاسایەی پێشتر کاری پێکراوە بەسەرچووە، لە رابردوودا ھەرێم یەک بازنە بووە و خەڵکی ھەندێک ناوچە دەنگی بە کاندیدی ناوچەی دیکە داوە، بۆیە دەبێت یاسای ھەڵبژاردن ھەمواربکرێتەوە و بگۆڕێت بە یاسایەکی باش بۆ ئەوەی متمانە بۆ خەڵکیش بگەڕێتەوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، رێوشوێنەکانی ئامادەکاری بۆ ھەڵبژاردن ١٨٠ بۆ ٢١٠ رۆژی دەوێت و ھەموو ھەڵبژاردنێک پێویستی بە کۆمیسیۆن و یاسا و بودجە ھەیە، کۆمیسیۆنی ھەرێمیش ماوەی بەسەرچووە.
سەبارەت بە کورسی پێکھاتەکان، رزگار حاجی حەمە باسیلەوەکرد ، داوایانکردووە کورسی کۆتا بەسەر پارێزگاکاندا دابەشبکرێت، ھەروەک چۆن مەسیحی لە ھەولێر و دھۆک ھەن، لە سلێمانیش ھەن، تورکمانەکان ھاوشێوەی ھەولێر لە کەلار و کفریش ھەن.
ناوبراو ڕاشیگەیاند، ئەگەر سیستمی ھەڵبژاردن بگۆڕێت، کورسی پارێزگاکان بە گوێرەی ژمارەی دانیشتوان دیاریبکرێت و پشت بە داتای وەزارەتی پلاندانانی عێراق ببەسترێت، خەڵک نوێنەری خۆی ھەڵدەبژێرێت، بەوشێوەیە پەرلەمانتار بەرپرسیارە بەرامبەر دەنگدەرانی، یەکێتی و پارتیش ھەوڵدەدەن بە گفتوگۆ بیروڕاکانیان یەکبخەن و یاسایەکی ھاوچەرخ و باش دابنێنن.
زیاد جەبار، سەرۆکی فراکسیۆنی یەکێتی لە پەرلەمانی کوردستان بە کوردسات نیوزی راگەیاند، لە کۆبوونەوەکەدا پرسەکانی ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان و کورسیی پێکھاتەکان تاوتوێدەکرێن.
بڕیاربوو رۆژی شەممە دەزگای ھەڵبژاردنی یەکێتی و پارتی کۆببنەوە، بەڵام بەھۆی نەخۆشکەوتنی ئەندامێکی وەفدی یەکێتی کۆبوونەوەکە دووجار دواخرا.
رۆژی ٢٨ی شوباتی رابردوو، دەزگای ھەڵبژاردنی یەکێتی و پارتی لە ھەولێر کۆبوونەوە و رێککەوتن کە ھەڵبژاردنی خولی شەشەمی پەرلەمان بە چوار بازنە بێت، بە جۆرێک نیوەی بە لیستی کراوە و نیوەی بە لیستی داخراو ئەنجام بدرێت، ھەروەھا ژمارەی کورسی بازنەکان لەسەر بنەمای ئاماری وەزارەتی بازرگانی عێراق بێت و بۆ سوودوەرگرتنیش لە لیستی دەنگدەران ھەماھەنگی لەگەڵ کۆمسیۆنی عێراق بکرێت.
دەقی پەیامەکەی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان ….
ڕۆژی جیھانیی ئافرەتان بە گەرمی لە تەواوی ژنانی کوردستان، عێراق و جیھان پیرۆز دەکەم، ھیوای سەرکەوتنی زیاتر، کۆڵنەدان و بەردەوامییان بۆ دەخوازم.
ئافرەتان ساڵانێکی زۆرە خۆیان ڕێکخستووە و لە ھەموو بوارەکاندا خەبات دەکەن بۆ دابینکردنی مافە ڕەواکانیان و بنبڕکردنی چەوساندنەوە و توندوتیژی و بەرەنگاربوونەوەی نایەکسانی. وەک چۆن پێشتر لە بواری چاکسازیی یاسایی، سیاسەتی کۆمەڵایەتی، سەربەخۆییی دارایی و پەروەردەدا پشتگیریمان لە ژنان کردووە، بەردەوام دەبین و ھەمیشە پشتگیری لە خەباتیان دەکەین بۆ مسۆگەرکردنی تەواوی مافەکانیان.
ھیچ کۆمەڵگەیەک بەبێ ئازادیی ئافرەت، ئازاد نییە و پێشناکەوێت. کار دەکەین بۆ ئەوەی لە ھەرێمی کوردستان بواری زیاتر بە بەشداریی ژنان لە ژیانی سیاسی و بەڕێوەبردن و ھەموو بوارەکانی دیکەدا بدرێت، توندوتیژی دژی ژنان و پێشێلکردنی مافەکانیان کە مایەی نیگەرانییە، کۆتایی بێت.
لەم ڕوانگەیەوە ھەرێمی کوردستان پێویستی بە کار و سیاسەت و ستراتیژیی نوێ، بە بەشداریی ھەمووان ھەیە. پەروەردە و فێرکردن و برەودان بە توێژینەوەی ئەکادیمی و کاری زانستی، ھۆشیاری و گفتوگۆی ھەمەلایەنە، باشترین ڕیگەن بۆ گەیشتن بەم ئامانجە.
ستایش و دەستخۆشی بۆ ئەو خانمانەی متمانەیان بە خۆ بووە، لە کایە و بوارە جیاکانی ژیاندا چوونەتە پێشەوە و خۆیان سەلماندووە، لە ڕاپەراندنی ئەرک و کارەکانیاندا سەرکەوتوون و بوونەتە پێشەنگ. ھەروەھا ئافرەتانی کوردستان، دەبێ ھاوشانی ژنانی جیھان، ئامادەیی و بەشداریی زیاتریان ھەبێت لە پرسەکانی ئافرەتان و پرسەکانی دیکەی ژیاندا.
لەم یادەدا کار و خەباتی ئافرەتانی کوردستان لە ڕێکخراوە حکوومی و ناحکوومییەکان، لە فەرمانگە و دامەزراوەکاندا بە بەرزی ھەڵدەسەنگێنین. بە ڕێز و پێزانینەوە لە ئەرک و ڕەنج و ماندووبوونی ھەموو ئەو خانمە کۆڵنەدارنە دەڕوانین کە لە ھەر بوارێکی کەرتی گشتی و تایبەتدا کار دەکەن و بەشدارییەکی کارا لە بەڕێوەبردن و بنیاتانی کۆمەڵگە و وڵاتدا دەکەن.
سڵاو لە گیانی پاکی ھەموو ئەو خانمانەی لەپێناو یەکسانی و بەدیھێنانی مافەکانی ژناندا گیانیان بەخشی و ھەموو ئەوانەی بوونەتە قوربانیی توندتیژی. گیانیان شاد و یادیان ھەمیشە بە خێر.
شکۆدار بێت یادی ھەشتی مارس، ڕۆژی جیھانیی ئافرەتان.
بافڵ جەلال تاڵەبانی سەرۆكی یەكێتی نیشتمانی كوردستان، پەیامێكی بەبۆنەی 8ی مارسەوە بڵاوكردەوە و رایگەیاند، لە رۆژی جیهانیی ژناندا بەڕێزەوە یادی هەموو ئەو ژنە ئازا و بوێرانە دەكەنەوە، كە خەباتیان لەپێناو یەكسانی و چەسپاندنی مافەكانی مرۆڤدا كردووە و رۆڵێكی كاریگەریان لەبەرەوپێشچوونی كۆمەڵگەدا گێڕاوە.
دەشڵێت، ژنانی كورد هەمیشە پێشەنگی بوارە جیاوازەكان بوون و لە رووداوە سیاسی و كۆمەڵایەتییەكانی گەلی كورددا، ئامادەیی بەرچاویان هەبووە و جێدەستیان دیارە لە هەموو كایەكانی كۆمەڵگەی كوردیدا.
سەرۆك بافڵ راشیگەیاندووە، بە شانازییەوە هاوكار و پشتیوانی ژنان دەبێت لەپێناو بەدیهێنانی مافەكانیان و بە كرداریش دژی جیاوازی رەگەزی وەستاونەتەوە و رووبەڕووی بەربەستەكان بوونەتەوە.
جەختی لەوەشكردووەتەوە، كە یەكێتیی پشتیوانی هەمیشەیی ژنان بووە و بەردەوامیش دەبێت، لە رەخساندنی زەمینەی لەبار و فراوانتر بۆ ژنانی كورد تاوەكو پەرە بە تواناكانیان بدەن و سەركردایەتی حزبەكە بكەن.
دەقی پەیامەکە...
بەبۆنەی ٨ی مارس، ڕۆژی جیھانیی ژنانەوە، گەرمترین پیرۆزبایی لەسەرجەم ژنانی جیھان بەگشتی و ژنانی کوردستان بەتایبەتی دەکەم و بەتایبەتتریش دایک و ھاوسەر و کچانی شەھیدانی گەل و نیشتیمانەکەم.
ئەم ڕۆژە سەلماندنی ئەو حەقیقەتەیە کە ژنان سەنگ و قورسایی و ڕۆڵی سەرەکییان ھەبووە و ھەیە و دەبێت لە پێشخستنی ژیان و پەرەپێدانی ھەموو کایە و بوارەکان لە سەرانسەری جیھاندا، ئەوە خەباتی ژنان بوو کە ئەم ڕۆژەی کردە بۆنەیەکی جیھانی و ساڵانەیش ژنانی کورد بەسەربەرزییەوە یادی دەکەنەوە.
ژنانی کورد ھەر لەدێر زەمانەوە ڕۆڵی بەرچاویان ھەبووە و ئەمەی ئێستایش درێژەپێدەری ئەو ڕۆڵ و پێشڕەوایەتییەیە کە داپیرە مەزنەکانمان گێڕاویانە و ناویان بە پیتی زێڕین لە مێژووماندا تۆمارکراوە.
ژنی کورد لە خەباتی ڕزگاریخوازیی نەتەوەکەیدا شانبەشانی پیاوان لە سەنگەری بەرگری و پاراستنی بەھابەرزەکانی کوردەواریدا بووە و بە چەک و بیر و پەروەردە و پێگەیاندن تێکۆشاوە.
ژمارەی ئەو ژنە تێکۆشەرانە کەم نین کە لە سەنگەرەکانی پێشمەرگایەتیدا خوێنی گەشیان ڕژاوە و بووەتە گوڵاڵەسوورەی نیشتیمانەکەمان بۆیە لەمڕۆژەدا پێش ھەموو کەس دەستی گەورەیی و میھرەبانیی بۆ ئەوان بە سنگەوە دەگرین.
ئێستا خەباتی ژنان بەتایبەت لەم بەشەی نیشتیماندا گۆڕاوە بۆ خەباتی مەدەنی و ئەرکی ئیداری و پێشخستنی بەھا بەرزە کۆمەڵایەتییەکانی کوردەواری کە چاکی مەردانەیان لێکردووە بەلادا و ھیچ بوارێکی سیاسی و ڕێکخراوەیی و ئیداری و پەروەردەیی و حکومیی نابینین کە دەیان و سەدان ژنی ڕووسووری کورد گەورەیی خۆیی تێدا نەسەلماندبێت.
ئێوە کچان و ژنانی میھرەبان و ڕووسوور و سەنگین و سەلاری کۆمەڵی کوردەواری، ئەرکی ئەمڕۆتان یەکجار قورس و زەحمەتە بەڵام دڵنیاین شانی بەشکۆی ئێوە و خۆڕاگریی و دڵنەرمی و سۆز و وەفاداریتان ھەموو ئەرکێکتان بەلاوە ئاسان دەکات و سەربەرزانە ھەر یەکەتان لە بواری خۆیدا درێژە بە خەباتی ژنانەی خۆتان دەدەن.
سڵاو بۆ تەوارە شەھیدەکان.. سڵاو بۆ ئەو دایکە میھرەبانانەی کچ و کوڕی خۆیان بە بیری پێشکەوتووخوازیی پەروەردە دەکەن.. سڵاو بۆ ژنانی جیھان.
عارف حیتۆ، بەڕێوەبەری گشتی کار و دەستەبەری کۆمەڵایەتی لە وەزارەتی کاروباری کۆمەڵایەتی بە ئاژانسی ئەنادۆڵی رایگەیاندووە، بەپێی یاسای ماف و دەستەبەری کۆمەڵایەتی، ژنان ھەمان مافی پیاوانیان ھەیە لە کارکردندا، جگە لەو مافانەی کە تایبەتە بە لەدایکبوون و مۆڵەتی دایکایەتی، ھەروەھا ژنان لە ھەرێمی کوردستان بەشدارن لە ھێزی کار و تائێستا ٢٢ ھەزار ژن دەستەبەرکراون، لەو ژمارەیەش دوو ھەزاریان بیانیین و ٢٠ ھەزاریشیان لە ناوخۆی ھەرێمی کوردستانن.
ھاوکات بەپێی ئامارەکانی وەزارەتی پلاندانانی حکومەتی ھەرێم، ١٨٩ ھەزار و ٣١٥ ژن لە کەرتی گشتی کار دەکەن، کە زۆرترینیان لە پارێزگای سلێمانین و ژمارەیان ٩١ ھەزار و ٩٩٦ ژنە.
بەپێی ئاماری ساڵانەی بەڕێوەبەرایەتی بەرەنگاربوونەوەی توندوتیژی دژی ئافرەتان و خێزان، ساڵی رابردوو ١٥ ھەزار و ٨٩٧ دۆسیەی سکاڵا لەلایەن ھەردوو رەگەزەوە تۆمارکراوە.
ئاوات محەمەد قائیمقامی سلێمانی رایگەیاند، بەھۆی ئەو بارانە بەخوڕەی ئەمشەو لە چەندین شوێن و شەقامی سلێمانی لافاو دروست بووە، ئاو چووەتە دەیان ماڵ و شوێن و ژمارەیەکی زۆر ھاووڵاتیش لە نێو ئوتومبیلەکانیان گیریان خوردووە، بەمەبەستی بەھاناوەچونی ئەو کەسانەو رێگریکردن لە رووداوی نەخوازراو ھەموو تیمە فریاگوزارییەکان خراونەتە حاڵەتی ئامادەباشی تەواو، سەرقاڵی بەھاناوەچوونی ھەموو ئەو ھاوڵاتیانەن کە گیریان خواردووە یان ئاو چووەتە ماڵەکانیان.
داوا لە ھاووڵاتیانیش دەکات، لە ماڵەکانیان بمێننەوە، ئەو کەسانەش گیریان خواردووە یان ئاو چووەتە ماڵەکانیان پەیوەندیی بە تیمە فریاگوزارییەکانەوە بکەن بۆ بەھاناوەچوون.
زیاد جەبار سەرۆکی فراکسیۆنی یەکێتی لە پەرلەمانی کوردستان، بە کوردسات نیوزی راگەیاند، بڕیاروایە سبەینێ چوارشەممە ھەردوو دەزگای ھەڵبژاردنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و پارتی دیموکراتی کوردستان، لە بارەگای مەکتەبی سیاسیی یەکێتی لە ھەولێر کۆببنەوە.
بە وتەی زیاد جەبار، لە کۆبوونەوەکەدا پرسەکانی ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان و کورسیی پێکھاتەکان تاوتوێدەکرێن.
بڕیاربوو ھەفتەی رابردوو دەزگای ھەڵبژاردنی یەکێتی و پارتی کۆببنەوە، بەڵام بەھۆی نەخۆشکەوتنی ئەندامێکی وەفدی یەکێتی کۆبوونەوەکە دووجار دواخرا.
جەمال کۆچەر ئەندامی لیژنەی دارایی و ئابوری لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بە کوردسات نیوزی راگەیاند، ئەوەندی ئەوان وەک ئەندامانی لیژنەی دارایی ئاگادارن، ھەفتەی داھاتوو ئەنجومەنی وەزیران پڕۆژەیاسای بودجە پەسەنددەکات.
ئاماژەی بەوەشکرد، تائێستا نازانرێت پشکی ھەرێمی کوردستان بەچەند دیاریکراوە، چونکە شاندی حکومەتی ھەرێم یەک کۆبوونەوەشی لەگەڵ پەرلەمانتارانی کورد لە بەغدا ئەنجامنەداوە، بۆیە تا بودجە نەگاتە پەرلەمان نازانن پشکی ھەرێم بە چەند دیاریکراوە.
سەرچاوەیەک لە گرتووخانەی چاکسازیی ژنان و نەوجەوانانی ھەولێر، بە کوردسات نیوزی راگەیاند، ھێزەکانی ئاسایش و پۆلیس ئەو زیندانییەیان دەستگیرکرد کە رۆژی دووشەممە لە گرتووخانەکە ھەڵات.
بەپێی زانیارییەکانی کوردسات نیوز، ئەو زیندانییە ناوی بەشارە و پەنابەری سوریایە.
رۆژی دووشەممە، لە زیندانی چاکسازیی ژنان و نەوجەوانانی ھەولێر، پێنج زیندانی ھەوڵی ھەڵاتنیادا و چواریان دەستبەجێ دەستگیرکرانەوە، کە سەرجەمیان نەوجەوان بوون و پەنابەری سورین.
فەرمانگەی میدیا و زانیاری حکومەتی هەرێم رایگەیاند، دەستەی پاراستن و چاککردنی ژینگە بۆ پاراستنی ژینگە و کەمکردنەوەی کاریگەریی دووکەڵ، بە نووسراوێک داوایان لە وەزارەتی ناوخۆ کردووە، ئەو ئۆتۆمبێلانەی بەردی ساڵنسەیان دەرھێنراوە، لە بەڕێوەبەرایەتییەکانی ھاتووچۆ تۆمار نەکرێن.
بەپێی راگەیەندراوەکەی فەرمیانگەی میدیا و زانیاری، "وەزارەتی ناوخۆ لەسەر پێشنیازی دەستەی ژینگە، لە ڕێگەی بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی ھاتوچۆوە، سەرجەم بەڕێوەبەرایەتییە گشتییەکانی ھاتووچۆی پارێزگاکان و ئیدارە سەربەخۆکانی ئاگادار کردووەتەوە کار بە نووسراوە گشتێنراوەکە بکرێت و ھیچ ئۆتۆمبێلێک ئەگەر بەردی ساڵنسەیان دەرھێنرابێت، تۆمار نەکرێت."
لە کۆتایی راگەیەندراوەکەی فەرمیانگەی میدیا و زانیاریدا هاتووە، "بەردی ساڵنسا (بەردی ژینگەدۆست) وەکوو فلتەرێک کار بۆ هەڵمژینی دووکەڵی ئۆتۆمبێل دەکات و ژینگە لە گەرمی و گازە ژەهراوییەکان دەپارێزێت، بەڵام بەشێک لە شۆفێران بە مەبەستی بەهێزکردنی هەڵمەتی ئۆتۆمبێلەکانیان و فرۆشتنەوەیان، ئەم بەردە لە سیستەمی دووکەڵوەدەرنانی ئۆتۆمبێلەکانیان دەردەهێنن."
راشیگەیاندوە، یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان وەک درێژە پێدەری سیاسەت و دیدی سەرۆک مام جەلال ھەمیشە بڕوای نەگۆڕی بەھاتنە مەیدانی ژنان و بەشداری کاراییان لەھەموو جومگەکانی حزبی و حوکمرانیی و ناوەندەکانی بریاردا ھەبوەو بەکردەوە کاری لەسەر ئەو یاسایانە کردوە کە دەستەبەری زیاتری ماف و ئازادییەکانی ژنان دەکات.
سەید مەجید میر ئەحمەدی، یاریدەدەری وەزیری ناوخۆی ئێران بۆ کاروباری ئەمنی، سەبارەت بە دواین پێشھاتەکانی پەیوەست بە ژەھراویبوونی خوێندکاران رایگەیاند، بە پشت بەستن بە رێوشوێنی دەزگا ھەواڵگرییەکان، چەند کەسێک لە پێنج پارێزگا دەستگیرکراون.
وتیشی، لایەنە پەیوەندیدارەکان لێکۆڵینەوەی تەواو دەکەن و دوای تەواوکردنی زانیارییەکان و دەستکەوتنی ئەنجامێکی روون، رای گشتی ئاگادار دەکەنەوە.
بەوتەی یاریدەدەری وەزیری ناوخۆی ئێران ، دوژمن ھەوڵی دروستکردنی ترس و پشێووی لە ناو سیستمی خوێندنی وڵاتەکەی دەدات و ھەوڵدەدات پرسەکە زیاد لە قەبارەی خۆی گەورە بکات