کوردستان
لە ماوەی دوو رۆژی دیدارەکەدا، کەسانی بیرمەند و و پسپۆڕ و شارەزا و بڕیاربەدەستانی ناوچەکە و جیھان کۆدەبنەوە، بۆ گفتوگۆکردن لەبارەی پرسە ھەر دیارە ناوچەییەکانی جیھان و خستنەڕووی بیروبۆچوونەکانی ئێستا و ئەو خاڵانەی جێی ناکۆکین.
دروشمی ئەمساڵی دیدارەکە، بریتییە لە "پاش ٢٠ ساڵ عێراق و ناوچەکە لەنێوەندی ئاڵنگارییە جیھانییە نوێیەکان".
دیداری سلێمانی، کۆنفرانسێکی ئاستبەرزی سیاسییە و تیشک دەخاتە سەر رۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقای باشور و لەلایەن پەیمانگای لێکۆڵینەوە ھەرێمی و نێودەوڵەتییەکان (IRIS) لە زانکۆی ئەمریکی لە سلێمانی بەڕێوەدەبرێت.
ئەمە حەوتەمین جارە زانکۆی ئەمریکی لە سلێمانی، دیداری لەم جۆرە ساز دەکات و بابەتەکانی وەک سیاسەت، ئابوری، ژینگە، یاسا، مافی مرۆڤ، تەندروستی، وزە و چەندین پرسی دیکەی گرنگ باسدەکرێت.
دیداری سلێمانی ھەوڵدەدات بیرۆکە و گفتوگۆکان وەربگێڕێتە سەر کردار و سیاسەتی کۆنکرێتی کە بتوانێت گۆڕانکاری لە ژیانی خەڵکدا دروست بکات.
سەرۆکایەتی پەرلەمانی کوردستان بڵاویکردەوە، کۆبوونەوەکەی ئەمڕۆ سەعات ١٢ی نیوەڕۆ دەستپێدەکات و لە بڕگەی یەکەمدا باس لە دروستکردنی لیژنەیەک لە ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان دەکرێت، تایبەت بە پاڵاوتنی ئەندامانی ئەنجومەنی کۆمیسیاران.
لە بڕگەی دووەمیشدا، ئەو ئەندامانەی خراونەتە شوێنی پەرلەمانتارە دەستلەکارکێشاوەکان سوێندی یاسایی دەخۆن، کە ژمارەیان حەوت ئەندامە و دەخرێنە شوێنی ئەو پەرلەمانتارانەی دەستلەکارکێشانەوەیان پەسەند کراوە.
ئامانج رەحیم سکرتێری ئەنجومەنی وەزیرانی ھەرێمی کوردستان رایگەیاند، پڕۆژە یاسای ھێنانەکایەی پارێزگای ھەڵەبجە لە کۆماری عێراق، کە بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی فیدڕاڵ ژمارە ٢٣١٣١ لە کۆبوونەوەی ئاسایی ژمارە ١١ لە ڕۆژی ١٣-٣-٢٠٢٣ پەسەندکرا ڕەوانەی ئەنجومەنی نوێنەران کرا، بە نووسراوی ئەمیندارێتی گشتی ئەنجومەنی وەزیران ژمارە ١٢٤٩٧ لە ١٤-٣-٢٠٢٣.
دەشڵێت، "لێرە بەدواوە ھیمەت وھەوڵی دڵسۆزانی ھەڵەبجەی دەوێت لە خوشک و برایانمان لە فراکسیۆنە کوردستانیەکان لە ئەنجومەنی نوێنەران و سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نوێنەرانیش زوو بیخاتە کارنامەی کۆبونەوەی داھاتوو، لیژنەی یاسایی، لیژنەی ھەرێم و پارێزگاکانیش لە ئەنجومەنی نوێنەران زوو ڕاپۆرتی لەسەر بکەن."
کامەران سارمەمی، ئەندامی تیمی پارێزەرانی داکۆکیکار لە زیندانیانی بادینان لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، گوھدار زێباری رۆژنامەنووس بە تۆمەتی گۆرینی لۆگۆی ئۆتۆمبێلەکەی حەوت مانگ سزای زیندانی لەلایەن دادگای کەتنی ھەولێرەوە بەسەردا سەپێندراوە، لەکاتێکدا ٩٩%ی ئەو سەرپێچییانە بە غەرامە سزا دەدرێن.
ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو بڕیارە بەبێ گەڕانەوە بۆ پارێزەرەکان بووە و ناحەقییەکی دیکەیە، لەکاتێکیشدایە بڕیاربوو سبەینێ گوھدار زێباری و سێ زیندانیکراوی دیکەی بادینان ئازاد بکرێن.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، لەکۆبونەوەکەدا قسە لەسەر ئەوەکراوە ئێوارەی رۆژی ٢٠ی مانگ تەنھا ئاگر لەسەر قەڵا دەکریتەوە، پەیامی ھاوبەشی ئەو حیزب ولایەنانە دەخوێندرێتەوە.
دەقی راگەیەندراوەکەی مەکتەبی سیاسی:
ساڵیادى کارەساتی کیمیابارانى هەڵەبجەو دەوروبەری لە لایەن رژێمی بەعسی روخاوەوە برینێکی سارێژنەبووی مێژووییە لە جەستەی نیشتمان و نەتەوەکەمان.
سوێی ئازارە مرۆییەکانی ئەم کارەساتە هەڵەبجەى کردە ناسنامەى مەزلومیەتى نەتەوەکەمان کە هەر ئەوکات ویژدانی مرۆڤایەتی لە بەرامبەر مەینەتییەکانی کە بەسەر گەلەکەمان دەهات جوڵاند .
یەکێتیى نیشتمانیى کوردستان چ راستەوخۆ و چ لە رێی حکومەتی هەرێمەوە بۆ سارێژکردنی برینەکانی پارێزگای هەڵەبجە و خزمەتی ئەم کەیسە هەمەلایەنە لە بواری ئاوەدانی و خزمەت لە خەم و ئازاری کۆمەلانی خەڵکی هەڵەبجە تێدەگات، بێ درێغ بۆی تێکۆشاوە و تێدەکۆشێت، پێشی وایە چی بۆ پایتەختی خەم و پەژارەی شارەزوور کرابێت هێشتا کەمە و بارتەقای قوربانی بێ ئەندازەیان نییە چونکە هەڵەبجەییەکان شایانی زیاتر و زیاترن.
ئەم ساڵیش لە نزیکبوونەوەی ئەم یادەدا لە کۆبوونەوەی رۆژی ١٣ ی ئازاری ئەنجومەنی وەزیرانی عێراقدا رێکارە فیدڕاڵییەکان یان پرۆژە یاسای بە پارێزگا بوونی هەڵەبجە پەسەند کرا کە هیوادارین لە نزیکترین دەرفەتدا لەکۆبوونەوەی ئەنجوومەنی نوێنەران بە یاسایەکی فیدڕاڵی وەک نۆزدەیەمین پارێزگا هەژمار بکرێت . سا بەڵکو ئەم هەنگاوەش وەک بەرپرسیارێتییەکی مەعنەوی و ئیداری دەرفەتی زیاتر بۆ خزمەت و ئاوەدانی و قەرەبووکردنەوە بکاتەوە.
تەئکید لە هەردوو حکومەتى هەرێمى کوردستان و حکومەتی فیدراک دەکەینەوە کە لە ئاست شانازى ئەو شارەدا خزمەتگوزاری و ئاوەدانی زیاتر پێشکەش بکرێت.
سەری رێز بۆ رۆحى پاکى شەهیدانى هەڵەبجە و تێکراى شەهیدانى کورد و کوردستان دادەنەوێنین و وەفا و ئەمەکدارى بۆ کەس و کارو قوربانیان و بریندارانِِ دووپاتدەکەینەوە .
مەکتەبى سیاسى
یەکێتیی نیشتمانیى کوردستان
لە سەرەتای کۆبوونەوەکەدا باسی بارودۆخی ناوچەکوردستانییەکان بەگشتی و ماددەی (۱٤۰)ی دەستوری و ناوچەی دەشتی موسڵ و شنگال بە تایبەتی کرا.
دواتر نوێنەرانی پێکهاتەکان باسی کێشەو گرفتەکانی خەڵکی ناوچەکەیان کرد لە ڕووی گۆڕانی دیمۆگرافی و چارەسەرنەکردنی کێشەی ئاوارەکان، داوایان کرد لە رێگەی دەستەی گشتی ناوچەکوردستانیەکان بەدواداچوون بکرێ بۆ کێشەو گرفتەکان.
لە کۆتایدا سەرۆکی دەستە بەڵێنی پێدان کە بەدواداچوونی تەواو بکرێت بۆ ئەو کێشەو گرفتانەی کەوا باسی لێوە کرا هەروەها گەیاندنی بەلایەنی پەیوەندار کە هەریەکە لە بەڕێزان حکومەتی (هەرێمی کوردستان و عێراقی فیدڕاڵ) هەروەها پێیی ڕاگەیاندن کە بەم نزیکانە سەردانی ئەو ناوچەیە دەکات.
دەقی پەیامەکەی وەهاب هەڵەبجەیی:
35 ساڵ بەسەر یەکێکی دیکە لەو کارەساتانەدا تێدەپەڕێت، کە دژبەرانی مرۆڤایەتی و کورد، بەرامبەر شاری هەڵەبجە ئەنجامیاندا، ئەم ڕووداوە ئەڵقەی ناو زنجیرەیەک ڕووداو و کارەساتگەلێکی درێژ و بێ ئەنجامبوو، بۆ دەستەمۆکردن و قڕکردنی گەلی کورد.
کارەساتی کیمیبارانکردنی هەڵەبجە هێندە بێبەزەییانە ئەنجامدرا، کە لە کورتمەودادا 5 هەزار ڕۆڵەی بێ تاوانی ئەم نیشتیمانەی شەهید کرد و لە درێژمەوداشدا بووە هۆی سەرگەردانکردن و لێکدابڕانی هەزاران خێزان لە یەکدی، کە بەشێکیان هەتا ئێستاش بەردەوام سەرقاڵی گەڕانن بەدوای کەسوکاریاندا.
ئەوەی لێرەدا گرنگە بوترێت، بەڵێنە بێ کردارەکانە کە هەموو ساڵ لەگەڵ نزیکبوونەوە لەم ساڵیادەدا، لەلایەن حکومەتی هەرێم و دامەزراوە فەرمییەکانی ناوەندەوە بە گوێی خەڵکی شارەکەمدا دەدرێت، هەتا ئێستا نەتوانراوە بەپێی پێویست خزمەت شاری شەهیدان و بریندارەکانی کارەساتی کیمیاباران و منداڵە ونبووەکانی شارەکە بکرێت، بە ناچاری پەنا دەبرێتە دەرەوەی کوردستان و عێراق بۆ چارەسەکردنی بەشێک لە ئازارەکانی جەستەیان.
لێرەوە وەک ڕۆڵەیەکی شاری شەهیدان دەمەوێت ئەوە بڵێم، حکومەتی هەرێم بە ئاشکرا و لە سەرەوەی هەرەمی دەسەڵاتی حکومەتەکە، بڕیاری دووبارە خنکاندنەوەی هەڵەبجەی داوە، لەڕێگەی ئابڵوقە خستنەسەر و گرتنەوەی پرۆژەی ستراتیژی و ڕاگرتنی خزمەتگوزارییەکان، کە ئەم کارەی دەکرێت، هیچی کەمتر نییە لەوەی ڕژێمی ڕووخاوی بەعس دەیکرد بەرامبەر شارەکەمان.
شەهیدانی هەڵەبجە لەپاڵ شەهیدانی دیکەی ڕێی ئازادی کوردستان، بوونەتە سومبولێک بۆ ڕەوایەتی دۆزی کورد لە جیهاندا و بەشێکە لە پێناسەی کورد لەناو کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیدا، بۆیە ئەرکە کار بۆ بەرزڕاگرتن و خزمەتکردنی ئەو سمبولە بکرێت.
دروود بۆ گیانی پاکی شەهیدانی هەڵەبجە و سەلامەتی و سەرفرازی بۆ برینداران و قوربانیانی ئەو کارەساتە.
براتان
وەهاب هەڵەبجەیی
کوێستان محەمەد، وەزیری کارو کاروباری کۆمەڵایەتی رایگەیاند، ھەلی کار دەرەخسێندرێت بۆ ھەڵگرانی بڕوانامە جیاوازەکان و بۆ زیاتر خزمەتکردنی دامەزراوەی کۆمەڵایەتی لە پارێزگای سلێمانی، بۆ ئەم مەبەستەش ڕەزامەندی ئەنجومەنی وەزیران وەرگیرا بۆ دامەزراندنی ٣٠ ھەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریۆس بۆ سەنتەری ئۆتیزم لە قەزای بازیان، سەنتەری ئۆتیزمی حکومی لە سلێمانی و پەیمانگاکانی سەربە چادێری کەمئەندامانی سلێمانی.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، میکانزمێکی گونجاو بڕیاری لەسەردرا تا شایستەترین دیاری بکرێت ئەویش لە ٢٠ ھەڵگری بڕوانامەی بەکالۆریوس لە بەشی پەروەردەی تایبەت و پێنج پسپۆڕی زمانی ئینگلیزی، دوو پسپۆری بیرکاری و لە بواری زیندەوەرزانی و کیمیاش سێ کەس پێکدێت.
ئاشکراشیکرد، ھەرکەس ئارەزومەندە بۆ سوودمەندبوون لەم دەرفەتە لە سایتی فەرمی بەڕێوەبەرایەتی گشتی، بەوردی زانیاریەکان بخوێننەوە تا بێبەش نەبیت لەو کەسانەی فۆڕم وەردەگریت.
لە دیدارەکەدا گفتوگۆ کرا لەبارەی دۆخی ھەرێمی کوردستان، پەیوەندی نێوان لایەنە سیاسییەکان، پەیوەندییەکانی نێوان ھەرێم و بەغدا، ئامادەکاری و ھەنگاوەکانی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان و گفتوگۆی نێوان لایەنەکان.
لە دیدارەکەدا شاڵاو کۆسرەت رەسول دیدو تێڕوانینی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانی خستەڕوو، جەختی لەوەشکردەوە کە وەک یەکێتیی ھەمیشە لەگەڵ گفتوگۆو لێکتێگەیشتنی نێوان لایەنەکان دایەو پلان و بەرنامەی وردی ھەیە بۆ چارەسەری بنەڕەتی کێشەکان.
ئاوات جەناب وەزیری دارایی ھەرێمی کوردستان لە لێدوانێکیدا بۆ رۆژنامەنوسان ئاماژەی بەوەکرد، رێککەوتن لە نێوان ھەرێم و بەغداد کراوە و پشکی ھەرێم لە بودجەی گشتی عێراق بە رێژەی ١٢.٦٧ دیاریکراوە، تا سەرژمێری گشتی لە عێراق ئەنجام دەدرێت.
وتیشی، ٤٠٠ ملیار دینارەکەی عێراق بۆ مووچەی فەرمانبەران ھاتووە و بۆ ھیچ شتێکی تر خەرج ناکرێت، مووچەی مانگی داھاتووش بە پێی ئەو لیستەی دیاریکراوە دابەش دەکرێت و ھیچ موچەیەک دواناکەوێت.
بەڕێوەبەرایەتی کوالیتی کۆنترۆڵی دەرمان، داوا لە د. عەتیە دەکات راستی و دروستی قسەکانی بە بەڵگەوە بسەلمێنێت، بە پێچەوانەوە رێکاری یاسایی لە دژی دەگیرێتەبەر، لەبەرامبەر دروستکردنی گومان و دڵەڕاوکێ و لاوازکردنی متمانەی ھاوڵاتیان.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، پاش نیوەڕۆی ئەمڕۆ لە ھەولێر، دەزگای ھەڵبژاردنی یەکێتی و پارتی و گۆڕان و یەکگرتوو و کۆمەڵی دادگەری کۆدەبنەوە، بۆ تاوتوێکردنی ھەمواری یاسای ھەڵبژاردنەکان و کاراکردنەوەی کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکان.
رۆژی شەممەی رابردوو، وەفدی ھاوبەشی دەزگای ھەڵبژاردنی یەکێتی و پارتی لەگەڵ گۆڕان و کۆمەڵ و یەکگرتوو، شیوعی و پارتی کرێکاران و رەنجدەران، لەسلێمانی لەبارەی پرسی ھەڵبژاردن کۆبوونەوە و رێککەوتن لەسەر سیستمی چوار بازنەیی، پشت بەستن بە تۆماری بایۆمەتری کۆمیسیۆنی عێراق، کاراکردنەوەی کۆمیسیۆن.
دیداری سلێمانی کۆنفرانسێکی ئاستبەرزی سیاسییە و تیشک دەخاتە سەر رۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ئەفریقای باشور و لەلایەن پەیمانگای لێکۆڵینەوە ھەرێمی و نێودەوڵەتییەکان (IRIS)، لە زانکۆی ئەمریکی لە سلێمانی بەڕێوە دەبرێت.
لەماوەی دوو رۆژی دیدارەکەدا کەسانی بیرمەندو و پسپۆڕ و شارەزا و بڕیاربەدەستانی ناوچەکە و جیھان کۆدەبنەوە، بۆ گفتوگۆکردن لەبارەی پرسە ھەر دیارە ناوچەییەکانی جیھان و خستنەڕووی بیروبۆچونەکانی ئێستا و ئەو خاڵانەی جێی ناکۆکین.
دروشمی ئەمساڵی دیدارەکە بریتییە لە "پاش ٢٠ ساڵ: عێراق و ناوچەکە لەنێوەندی ئاڵنگارییە جیھانییە نوێیەکان".
ئەمە بۆ جاری حەوتەمە زانکۆی ئەمەریکی لە سلێمانی دیداری لەم جۆرە ساز دەکات و تێیدا بابەتەکانی وەک سیاسەت، ئابوری، ژینگە، یاسا، مافی مرۆڤ، تەندروستی، وزە و چەندین پرسی دیکەی گرنگ باسدەکرێت.
دیداری سلێمانی ھەوڵدەدات، بیرۆکە و گفتوگۆکان وەربگێڕێتە سەر کردار و سیاسەتی کۆنکرێتی کە بتوانێت گۆڕانکاری لە ژیانی خەڵکدا دروستبکات.
سەرۆکایەتیی پەرلەمانی کوردستان لە راگەیەنراوێکدا رایگەیاند، پەرلەمان پابەندە بەجێبەجێکردنی یاسای بەردەوامی خولی پێنجەمی پەرلەمانی کوردستان و زەمینەسازیی سیاسی و یاسایی بۆ ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی خولی شەشەمی پەرلەمانی کوردستان لەکاتی دیاریکراودا.
راشیگەیاندوە، پێشوازی لە بەرەوپێشچوونی ڕێوشوێنە تەکنیکییەکانی ئامادەکردنی پڕۆژەی ھاوبەش بۆ ھەمواری یاسای ھەڵبژاردن دەکەن، ھەموو ئەو پێشنیازەیاسایانەش پێشتر لەلایەن فراکسیۆنەکانەوە پێشکەش کرابوون ئاراستەی لێژنەی یاسایی پەرلەمان کراوە، بۆ دەستپێکردنی ھەنگاوە کردارییە یاساییەکان و دروستکردنی سازانی نیشتمانی لەنێوان فراکسیۆنەکانی پەرلەمانی کوردستان.
سەرۆکایەتی پەرلەمان داواش لە لایەن و فراکسیۆنەکان دەکات، دەستوبرد بکەن لە گەیشتن بە لێتێگەیشتنی ھاوبەش لەپێناوی خێراترکردنی پرۆسەی ئامادەکاریی ئەنجامدانی ھەڵبژاردن لەمساڵدا.