کوردستان
دەقی راگەیەندراوی فراکسیۆنی سەوز لە (٣٢)ھەمین ساڵیادی راپەرینی کۆمەڵانی خەلکی کوردستان /
لە ساڵیادی راپەرینی رزگاری کوردستاندا، بەناوی فراکسیۆنی سەوز لە پەرلەمانی کوردستان ، سەری رێز لە ئاست رۆحی بەرزەفری شەھیدان دادەنەوێنین ، پیرۆزبایی لە تەواوی کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان و کەسوکاری سەربەرزی شەھیدان و پێشمەرگە قارەمانەکان دەکەین .
راپەرین بەری رەنجی خەبات و تێکۆشانی چەندین ساڵەی گەلەکەمان و بەرھەمی خوێنی ئاڵی دەیان ھەزار شەھیدی قارەمان و بە بەشداری و پشتیوانی سەرجەم چین و توێژەکانی خەڵکی کوردستان و یەکێتی و یەکریزی ھێزە سیاسیەکان بوو .
لەکاتێکدا یادی (٣٢) ساڵەی راپەرین دەکەینەوە، بەداخەوە جارێکی تر ھەرێمی کوردستان روو بەرووی قۆناغێکی تری قەیرانی سیاسی و ناکۆکی ناوخۆیی بۆتەوە ، ئەم لێکترازانە ناوخۆیە ئەگەر زوو چارەسەر نەکرێت و بەردەوام بێت وەک پێشھاتێکی مەترسیدار دەبینین بۆ سەر ئایندەی ھەرێمی کوردستان و دەسکەوتەکانی راپەرین ، بۆیە لەسەر ئاستی ناوخۆیی ، داوای یەکێتی و یەکریزی ھێزە سیاسیەکان و خەڵکی کوردستان دەکەین ، پێمان وایە ئەرکی لە پێشینە چارەسەرکردنی کێشە ناوخۆیەکانی ھەرێمە ، بەشێوەیەک پەیرەوی ھاوسەنگی لە شەراکەتی حوکمرانی و کۆتایی بە جیاکاری و نادادپەروەریەی لە دابەشکردنی داھات و پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری بێت ، داھاتی کوردستان لە ھەرکوێ بێت سەرچاوەکەی ھەر چیەک بێت لە یەک خەزێنە کۆبکرێتەوە بەیەکسانی بەسەر شارو شارۆچکەکانی کوردستان دابەشبکرێت، ناکرێت چیتر ھاوڵاتیان باجی میزاج و ململانێی سیاسی لایەنەکان بدەن، لە ھەمانکاتدا بەئەرکی لەپێشینەی دەزانین رێکەوتن لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی بکرێت لە پێناو پاراستنی بەرژەوەندی گشتی و پرسی مووچەو قوتی ھاوڵاتیان.
لە ئاستی ناوخۆشیدا پەیرەوی ئەوپەری شەفافیەت لە دۆسێی نەوت و چاکسازی ریشەیی بکرێت لە سەرچاوەکانی داھات ، ھاوڵاتیانی کوردستان کە بەدرێژایی مێژوو بەرگەی سەختی و نەھامەتی زۆریان گرتوە نابێت باجی ئەم دۆخە بدەن .
بەرزو پیرۆزبێت یادی راپەرین
فراکسیۆنی سەوز لە پەرلەمانی کوردستان
بە پێی ئامارێکی کۆمەڵەی مافی مرۆڤی کوردستان، مانگی رابردوو لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان، ١٣ کەس لە سێدارەدراون ١٦ کۆڵبەریش بوونە قوربانی، ھاوکات ٨٢ کەسیش دەستبەسەرکراون، لەو ژمارەیەش ١٢ کەس سزای زیندانیکردنی بەسەرداسەپێنراوە.
بە پێی ئامارەکە، پێنچ مێردمنداڵ لە ناو دەستگیرکراوەکاندان، لە کۆی چوار ژنی دەستبەسەرکراو سێ ژن سزای زیندانیان بەسەرداسەپێندراوە.
بەرێوەبەرایەتی پاسپۆرتی سلێمانی، لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، لەبەرئەوەی دەفتەری پاسـپۆرت لە عێراقدا نەماوە، کۆماری ئیسلامی ئێـران لە دەستپێشخەرییـەکدا بۆھاوڵاتیانی ھەرێمی کوردستان، ڕێگە دەدات ھەر پاسپۆرتێک ماوەکەی لە شەش بۆ سێ مانگی تێدامابێت، ھاوڵاتییەکە لە کونسوڵگەری ئێران دەتوانێت ڤیزای ئەو وڵاتە وەربگرێت، بە تایبەتیش ئەو کەسانەی زۆر پێویستیانە لەم کاتەدا.
ئەوەش لەکاتێکدایە بەشێوەیەکی گشتی، پێویستە پاسپۆرت ماوەی شەش مانگ زیاتری تێدامابێت ئەو کات، دەتوانرێت سەفەری پێ ئەنجام بدرێت بۆ ئێران بەبێ ڤیزا.
بەرێوەبەرایەتی پاسپۆرتی سلێمانی راشیگەیاندووە، ئەو بڕیارەی کۆماری ئیسلامی ئێران وەک ھاوکارییەک بۆ دانیشتوانی ھەرێمی کوردستانی دێت، تاوەکو بتوانن بەبێ نوێکردنەوەی پاسپۆرت گەشتەکانیان ئەنجام بدەن، بەپێی ئەو ماوەیەی ئاماژەی پێدراوە.
بەڕێوەبەرایەتی پۆلیسی ڕاپەڕین رایگەیاند، تەرمی منداڵێک بەناوی ح،س،ع تەمەن حەوت ساڵان، ڕەگەزی نێر، دانیشتووی گوندی گولان، سەر بە ناحیەی ھەڵشۆ لە قەزای پشدەر گەیەندرایە نەخۆشخانەی گشتی قەڵادزێ.
ئاماژەی بەوەشکرد، پاش پشکنین و توێکاری بۆ تەرمەکەی دەرکەوت شوێنەواری فیشەک بەسەریەوە دیارە و بەمەبەستی ھۆکاری ڕاستەقینەی مردنەکەشی بەڕێکرا بۆ پزیشکی دادی سلێمانی، لێکۆڵینەوە لە رووداوەکە دەستیپێکردووە.
عوسمان سێدەری جێگری سەرۆکی لیژنەی کاروباری پێشمەرگە لە پەرلەمانی کوردستان بە کوردسات نیوزی راگەیاند، لە کۆبونەوەکانیان لەگەڵ حکومەت بە نوسراو داوایان کردووە، مووچەی ھێزەکانی پێشمەرگە زیادبکرێت و ھاوتای ھێزەکانی وەزارەتی ناوخۆ بکرێت، بەڵام حکومەت بەبیانوی بوونی قەیرانی دارایی ئامادەنییە مووچەی ھێزەکانی پێشمەرگە زیاد بکات.
ئاماژەی بەوەشکرد، داواشیان کردوە، ھاوشێوەی وەزارەتەکانی حکومەت، شایستەی خانەنشینی بۆ پێشمەرگە خەرج بکرێت، چونکە لە ئێستادا تەنیا وەزارەتی پێشمەرگە شایستەی خانەنشینی بۆ ھێزەکان خەرج ناکات، داواشیان کردووە، دەرماڵەی خێزان و منداڵ بۆ ھێزەکانی ٧٠ و ٨٠ خەرج بکرێت، بەڵام داواکارییەکانیان بەبێ وەڵام ماونەتەوە.
جەمال کۆچەر ئەندامی لیژنەی دارایی لە ئەنجومەنی نوێنەران بە کوردسات نیوزی راگەیاند، ئەو وەفدانەی ھەرێم کە دەڕۆنە بەغداد بۆ کۆبونەوە و رێککەوتن لەسەر بودجەی عێراق، لەگەڵ پەرلەمنتاران و ئەندامانی لیژنەی دارایی کۆنابنەوە، لە چۆنیەتی رێککەوتنەکان ئاگادارییان ناکەنەوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، دیاریکردنی پشکی ھەرێم لە بودجەی ٢٠٢٣ بە رێژەی ١٢.٦٧٪ ، گەڕانەوەیە بۆ دواوە، چونکە لە بودجەی ساڵی ٢٠٢١، پشکی ھەرێم بە رێژەی ١٣.٩٪ دیاریکرابوو.
جەمال کۆچەر جەختیکردەوە، وەفدەکانی ھەرێم پێویستە لەگەڵ پەرلەمانتاران بەتایبەت لیژنەی دارایی دانیشتن بکەن، لە پێشنیار و رێککەوتنەکان ئاگاداریان بکەنەوە، بۆ ئەوەی نەکەونە ھەڵەوە وەک ساڵانی رابردوو.
گۆتێرێس لە میانەی سەردانەکەی بۆ کەمپی جەدعە لە پارێزگای نەینەوا دەیەوێت لە نزیکەوە لە رەوشی ئاوارەکان و گەیاندنی ھاوکارییە مرۆییەکان بۆیان بکۆڵێتەوە.
ھاوکات بڕیارە دوانیوەڕۆی ئەمڕۆ، گۆتێرێس بگاتە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ھەولێر و دواتر لەگەڵ نێچیرڤان بارزانی، سەرۆکی ھەرێمی، مەسرور بارزانی سەرۆک وەزیرانی ھەرێم، قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیران و رێواز فایەق سەرۆکی پەرلەمانی کوردستان کۆبوونەوە ئەنجام دەدات.
دوێنێش گۆتێرێس لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا لە بەغداد رایگەیاند، ھانی ھەرێم دەدات لەگەڵ عێراق بە گفتوگۆ کێشەکان چارەسەر بکەن، لەسەر بودجە، یاسای نەوت و غاز رێکبکەون، رێککەوتنی شەنگالیش جێبەجێ بکەن، وتیشی، ھیوادارن بە زووترین کات ھەڵبژاردن لە ھەرێمی کوردستان بکرێت.
پێگەی کەناڵی سۆمەریە نیوز ئاماژەی بەوەداوە کە سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی، لە لێدوانەکەیدا باسی لەوە کردووە ئامادەن بگەنە رێککەوتن سەبارەت بە پرسی نەوت و تیشکیشیان خستووەتە سەر ھۆشدارییەکەی لە وازھێنانی لایەنە نێودەوڵەتییەکان لە نێوەندگیریکردن لە چارەسەرکردنی کێشەکانی ھەرێم.
ھاوکات پێگەی بەغداد الیوم باس لەوەدەکات، کە سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی، رایگەیاندووە، یەکێتی سازش لەسەر کەرکوک ناکات و کەرکوک لە ھەموو کۆبوونەوەکان لە بەغداد ئامادەیە، داواشیکردووە پارتی دیموکراتی کوردستان پاڵپشتی دۆسیەی کەرکوک بێت، چونکە بە کارکردنی پێکەوەیی ئەنجامی باشتر بەدەستدەھێنن.
بەشێک لە میدیا و پەیجە عێراقییەکانی تریش ئاماژەیان بە قسەکانی سەرۆکی یەکێتی کردووە سەبارەت بە دادگاکانی عێراق، کە سەربەخۆ و بێ لایەنن و سیاسییەکان ناتوانن دەستوەردانی تێدا بکەن.
بەشێکی تریش ئاماژەیان بەوەکردووە کە سەرۆک بافڵ وتویەتی، ھەر کاتێک عێراق باش بێت ھەمووان باش دەبن و لەگەڵ عێراقێکی یەکگرتوودان.
بەرێوەبەرایەتی گشتی کارەبای سلێمانی رایگەیاند، ئەمڕۆ پێنجشەممە ٢\٣\٢٠٢٣ لیژنەی دیاریکردنی نرخی موەلیدە ئەھلییەکان کۆبوەوە، بە گوێرەی نرخی گازوایل نرخی سەعاتێک ئەمپێری موەلیدە بە ٥٧ دینار دیاریکرا، کەبە تێکڕایی موەلیدە ئەھلییەکان لەنێوان ٢٦٠ بۆ ٢٨٠ سەعات کاریان کردوە، بەمەش نرخی ئەمپێرێک کارەبا لەنێوان ١٥ بۆ ١٦ ھەزار دینار دەبێت و نرخی ئەمپێرێکیش لە گەڕەکێک بۆ گەڕەکێکی دیکە جیاوازە بەو پێیەی بەپێی ئەو پێوەرە ھەژماردەکرێت کە بۆ موەلیدەکان دانراوە و کاتژمێڕی کارکردنیان تۆماردەکات.
ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەو موەلیدانەی بەرنامەی کارکردنیان لە سەعات ٧ی بەیانی بۆ ١ی شەو بووە، نرخی ئەمپێریان لە نێوان ١٩ بۆ ٢٠ ھەزار دینارە.
دەشڵێت، سەبارەت بە بەرنامەی کارکردنی موەلیدەکان، بەیانیان لە سەعات ٦:٣٠ بۆ ٨:٠٠ دەبێت ھەروەھا لە سەعات ١ی پاش نیوەڕۆ تا سەعات ١ی شەو لەکاتی نەبوونی کارەبای نیشتمانی پێویستە کارەبا بدرێت بە ھاوڵاتییان.
قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکی حکومەتی ھەرێم لە پەڕەی تایبەتی خۆی لە تۆڕی کومەڵایەتی فەیسبوک نوسیویەتی، یەکێک لە ئەولەویاتی کارەکانی، بەھێزکردنی کەرتی تایبەت و رەخساندنی ھەلی کاری زیاترە کە تێیدا ماف و ئیمتیازاتی کرێکار لە دەرەوەی کەرتی حکومی پارێزراوبێت.
خۆشحاڵی خۆیشی دەربڕێوە بەوەی پەرلەمانی کوردستان یاسای کاری پەسەندکرد و رایگەیاندووە، ئەو یاسا گرنگە بە ھەوڵی وەزارەتەکانی کار و پلاندانان و راوێژکارەکانیان لە ئەنجومەنی وەزیران و بەھاوکاری رێکخراوی جیھانی کار، توانراوە ئامادەسازی بۆ دەرچواندنی بکرێت، یاساکە پشتبەست بە پێوەرە نێودەوڵەتییەکان داڕێژراوە و بنەماکانی مافی مرۆڤ و یەکسانی و ھاوسەنگی تێدا پاریزراوە.
قوباد تاڵەبانی دەشڵێت، بۆ ئەو مایەی شانازییە کە یاسایەک ھەیە پەیوەندی کرێکار و خاوەن کار رێکدەخاتەوە، ماف و سەلامەتی کرێکاری نێوخۆیی و بیانیش دەپارێزێت، ھەلی کاری زیاتر دەڕەخسێنێت، کاتەکانی کارکردن دیاری دەکات و مافی ژن و منداڵیش دەپارێزێت.
سەرچاوەیەک بە کوردسات نیوزی راگەیاند، بە ھەوڵەکانی یەکێتیی نیشتیمانیی کوردستان و قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەتی ھەرێمی کوردستان، دوای چوونی وەفدێک بەسەرپەرشتی ھیوا قەرەنی سەرپەرشتیاری ئیدارەی راپەڕین بۆ پارێزگای ئازربایجانی رۆژئاوا لە ساڵی رابردوودا و واژۆ کردنی یاداشتێکی لێک تێگەیشتن، لەمڕۆوە دەروازەی کێلێ بەرووی گەشتیاراندا کراوەتەوە.
ئەو سەرچاوەیە ئاماژەی بەوەشکرد، ھاوڵاتیان و گەشتیاران دەتوانن وەک ھەر دەروازەیەکی تری نێودەوڵەتی لە دەروازەکەوە بە پاسپۆرت ھاتوچۆ بکەن.
کاروان ڕەئوف، بەڕێوەبەری سایلۆی کەلار بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، بڕی پێنج ملیار دینار گەیشتووەتە بانک و بەسەر ٦٣٥ جوتیاردا دابەشدەکرێت.
وتیشی، لە قۆناغی یەکەمدا ١٠٠ جوتیار پارەکە وەردەگرن.
سەرچاوەیەکی باڵا لە یەکێتی بە کوردسات نیوزی راگەیاند، بڕیارە رۆژی شەممە چواری ئادار دەزگای ھەڵبژاردنی یەکێتی و دەزگای ھەڵبژاردنی پارتی لە ھەولێر کۆببنەوە و پرسی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان و کورسی پێکھاتەکان، چەند ماددەیەکی یاسای ھەڵبژاردن تاوتوێ بکەن.
ئەو کۆبوونەوەیەش دوای ئەوە دێت، کە رۆژی ٢٨ی شوباتی رابردوو، دەزگای ھەڵبژاردنی یەکێتی و دەزگای ھەڵبژاردنی پارتی لە ھەولێر کۆبوونەوە و رێککەوتن کە ھەڵبژاردنی خولی شەشەمی پەرلەمان بە چوار بازنە بێت، بە جۆرێک نیوەی بە لیستی کراوە و نیوەی بە لیستی داخراو ئەنجام بدرێت، ھەروەھا ژمارەی کورسی بازنەکان لەسەر بنەمای ئاماری وەزارەتی بازرگانی عێراق بێت و بۆ سوودوەرگرتنیش لە لیستی دەنگدەران ھەماھەنگی لەگەڵ کۆمسیۆنی عێراق بکرێت.
بەپێی ئەو کۆنووسە بڕیاردرا، کۆمپانیای راسپێردراو بە ناوی ئاڕ کی تێکت بە نوسراوی رەسمی ئامادەیی کۆمپانیاکە دووپاتبکاتەوە بۆ تەموییلکردنی پڕۆژەی ئاوی پاکی خواردنەوە بۆ دەربەندیخان بە بڕی ١٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی.
بۆ سەلماندنی ئەو خاڵە، لەسەر داوای دەستەی سەرپەرشتیاری ناڕەزایەتییەکانی دەربەندیخان و قائیمقامیەتی دەربەندیخان، پاش پەسەندێتی نوسینگەی قوباد تاڵەبانی، کۆمپانیای ئاڕ کی تێکت ئەو بڕە پارەیە دەداتە ئەو لایەنانە یان ئەو لیژنەیەی کە دەستەی سەرپەرشتیار دەستتنیشانی کردوون و دەسەڵاتی بە ناوکردنی پێداون.
ھەروەھا کۆمپانیاکە لەلایەن نوسینگەی قوباد تاڵەبانییەوە راسپێردراوە، بۆ بەردەوامبوون لەسەر نۆژەنکردنەوەی ھۆڵی نەشتەرگەری و بەشی مانەوەی پزیشکەکانی نەخۆشخانەی گشتی شەھید تۆفیق لە دەربەندیخان، بەپێی مەرجەکانی بەڕێوەبەرایەتی گشتی تەندروستی سلێمانی.
نوسینگەی قوباد تاڵەبانی و دەستەی سەرپەرشتیاری ناڕەزایەتییەکانی دەربەندیخان چاودێری جێبەجێکردنی خاڵەکانی ئەو کۆنووسە دەکەن، کە لەکاتی دروستبوونی ھەر گرفتێک ھەردوولا کۆدەبنەوە بۆ چارەسەری گونجاو بۆ کێشەکانی دەربەندیخان.
ئاماژە بەوەشدراوە، لە کۆبوونەوەکەی ١٤ی شوبات لەکاتی سەردانی قائیمقامی قەزای دەربەندیخان، مامۆستایانی ئاینی و پیاوماقوڵان، بڕیار لەسەر زیادکردنی سەعاتەکانی کارەبا درا و بەردەوام دەبێت.
وەزارەتی دارایی و ئابووریی ھەرێمی کوردستان لە روونکردنەوەیەکدا ئاماژەی بەوەکرد، چەند رۆژێکە دابەشکردنی پارەی گەنمی جوتیاران لە پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان دەستیپێکردووە و وەزارەتی دارایی و ئابووریش بانکەکانی راسپاردووە، ھەموو کارئاسانیەک بۆ دابەشکردنی ئەو پارەیە بکەن و بانکەکان لە رۆژانی پشوودا کراوەبن.
بەپێی ئاماری وەزارەتی بازرگانیی ھەرێمی کوردستان، بڕە پارەی گەنمی جوتیارانی ھەرێم بۆ ساڵی ٢٠١٥ بڕەکەی ١٣٩ ملیار و ٦٨٧ ملیۆن دینارە.
ئەمڕۆ، لە بارەگای مەکتەبی سیاسی لە سلێمانی، وەفدێکی یەکێتی بە سەرۆکایەتی رزگار عەلی، کارگێری مەکتەبی سیاسی و بە ئەندامێتی ئەمین بابەشێخ، لێپرسراوی مەکتەبی پەیوەندییەکان، سالار سەحەد خەلیفە ئەندامی سەرکردایەتی و لێپرسراوی بۆردی کوردستانی، پێشوازیانکرد لە وەفدێکی ھاوبەشی پێنج حزبی کوردستانی کە پێکھاتبوون لە بیرون عومەر فەتاح سکرتێری بزوتنەوەی چاکسازی نیشتمانی، جەبار میرزا رۆستەمی سکرتێری پارتی نەتەوەیی کوردستان و شێخ عەلی سکرتێری بزوتنەوەی ئاشتیخوازانی کوردستانی و ملکۆ فارس سەرۆکی پارتی سەوزی کوردستان، قادرشوانی سەرۆکی حزبی پێشکەوتنخوازی دیموکراتی کوردستان کۆبوونەوە وجەختکرایەوە لەسەر ئامادەکاریەکان بۆ ھەڵبژاردنێکی بێگەرد کە پشت بەستوو بێت بە ھەمواری یاسای ھەڵبژاردنەکان وپاککردنەوەی لیستی دەنگدەران.
لە بەشێکی تر کۆبوونەوەکە وەفدی ھاوبەشی پێنچ لایەنی کوردستانی پێشوازیانکرد لە دەستپێشخەری سەرۆک بافڵ تاڵەبانی، لە پێناو بەھێزکردنی پەیوەندی دۆستانەی نێوان لایەنە سیاسیەکان و یەکخستنەوەی نێو ماڵی کورد، سیاسەتە ڕاست و دروستەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە پرسە نیشتمانیەکاندا.