جەنگی نێوان ئێران، ئیسرائیل و ئەمریکا
وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران دەڵێت، یاداشتی لێكتێگەیشتنەكەیان لەگەڵ ئەمریكا هیچ بەندێكی تێدا نییە سەبارەت مۆڵەتی 60 رۆژە .
ئیسماعیل بەقائی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، وڵاتەكەی سیاسەتەكانی لە ژێر فشار و هۆشداریدا دیاری ناكات، بەڵكو هەموو بریارەكانی بەپێی بەژوەندییەكانی و ئاسایشی نەتەوەیی خۆی دەدات .
رونیشیكردوەتەوە، یاداشتی لێكتێگەیشتنەكەیان لەگەڵ ئەمریكا هیچ بەندێكی تێدا نیە سەبارەت مۆڵەتی 60 رۆژە و ئەوەی لە یاداشتەكەدا هەیە ئەوەیە كە 60 رۆژ دیاریكراوە بۆ ئەنجامدانی دانوستان لەبارەی دوو تەوەری سەرەكی ئەوانیش هەڵگرتنی سزاكان و دۆسێی ئەتۆمین و دەكرا ئەو 60 رۆژە درێژ بكرێتەوە ئەگەر نەگەنە ئەنجام ، بەڵام پێشێلكردنی یاداشتی لێكتێگەیشتنەكە دوای چەند هەفتەیەك لەلایەن ئەمریكاوە ، بوە رێگر لە بەردەم ئەنجامدانی هەر دانوستانێك.
وادەی دیاریکراوی رێککەوتنی نێوان واشنتۆن و تاران کە لە مانگی حوزەیرانی رابردوودا ئیمزاکرابوو گەیشتووەتە کۆتایی، ئەوەش لە کاتێکدایە دەرفەتەکانی پاراستنی لێکتێگەیشتنەکە لە نێوان دانوستان و ئاڵۆزتربوونی رەوشەکەدا ماونەتەوە.
لە بری ئەوەی ئەم وادەیە ببێتە هۆی کەمبوونەوەی گرژییەکان، رۆژانی کۆتایی رێککەوتنەکە ئاماژەیان بە پاشەکشەی پرۆسەکە کردووە، پاش ئەوەی تاران هاتوچۆی لە گەروی هورمز داخست وەک ناڕەزایەتییەک بەرانبەر هەوڵەکانی ئەمەریکا بۆ دروستکردنی رێڕەوێکی جێگرەوە، لە بەرانبەردا واشنتۆن بە سەپاندنەوەی گەمارۆی دەریایی وەڵامی دایەوە.
هاوکات لە ناوخۆی ئێراندا، فشارە ئابورییەکان رویان لە زیادبوون کردووە و دابەزینی بەهای دراوی ناوخۆیی و گەمارۆکان کەرتی نەوتیان تووشی سستبوونی گەورە کردووە، لەم باریەوە محەمەد رەزا عارف، جێگری سەرۆک کۆماری ئێران هۆشداریی دا لەوەی وڵاتەکەی لە ناو "جەنگێکی ئابوری"دایە و داوای لە دامەزراوەکان کرد بەرەنگاری شەپۆلی بەرزبوونەوەی نرخەکان و هەڵئاوسان ببنەوە.
لە بەرانبەردا، تۆڕی هەواڵی "سی ئێن ئێن"ـی ئەمریکی بڵاویکردووەتەوە، ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمەریکا دوای شەش مانگ لە رووبەڕووبوونەوەکان، داواکارییەکانی کەمکردووەتەوە، لە کاتێکدا لە سەرەتادا باسیان لە رادەستبوونی تەواوەتی ئێران و راگرتنی تەواوەتی بەرنامە ئەتۆمییەکان دەکرد، بەڵام لە یاداشتەکەی حوزەیراندا ئەو مەرجانە کەمکراونەتەوە و جەخت لە پاراستنی سەقامگیریی نرخی نەوت کراوەتەوە.
جێی ئاماژەیە، بەپێی ئامارەکان ئاستی هاتوچۆی کەشتییەکانی گواستنەوەی کەلوپەل و نەوت لە گەروی هورمز بەشێوەیەکی بەرچاو کەمی کردووە، ئەمەش مەترسییەکان لەسەر داهاتووی ئاسایشی دەریاوانی و ئەگەری سەرهەڵدانەوەی گەڕێکی نوێی رووبەڕووبوونەوە زیاتر دەکات.
ترەمپ هەڕەشەی دەستنیشانكردنی گەروی هورمز وەك ناوچەیەكی سەر بە ئەمریكا دەكات و ئێرانیش جەختدەكاتەوە هورمز سەر بە وڵاتەكەی دەمێنێتەوە.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، بەمزوانە گەروی ستراتیژیی هورمز وەك هەرێمێكی سەر بە ئەمریكا دەستنیشان دەكات، وتیشی، توانیویانە تاران بە سەختی تێكبشكێنن و ئەو گەمارۆ دەریاییەش كە بەسەر بەندەرەكانی ئێراندا سەپاندوویانە، بەردەوام دەبێت و بە هیچ شێوەیەكیش رێگە بە تێپەڕبوونی هیچ كەشتییەك بەو گەروەدا نادەن.
ترەمپ ئاماژەی بەوەشكرد، سەركردایەتی ئێران بەهۆی جەنگەوە لەناوچووە و یەكێك لە كێشەكانیشی ئەوەیە كەسی دەستناكەوێت دانوستانی لەگەڵدا بكات.
لەبەرانبەریشدا، كازم غەریبئابادی جێگری وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، گەروی هورمز سەر بە ئێرانە و هەر سەر بەئێرانیش دەمێنێتەوە، وتیشی، بە فەرمانی ئێران نەبێت كەس ناتوانێت گەروی هورمز بكاتەوە یان دایبخات چ بگات بەوەی بیكات بە خاكی خۆی.
بەپێی داتاكانی كۆمپانیای "كێپلەر"یش كە تایبەتە بە چاودێریكردنی جووڵەی دەریایی، لە ماوەی 166 رۆژی جەنگی نێوان ئەمریكا و ئێراندا تەنها نزیكەی سێ هەزار و 371 كەشتی بە گەروی هورمزا تێپەڕیون كە ئەوەش نزیكەی 20%ی ئاستی هاتوچۆی پێش دەستپێكردنی جەنگە.
وەزیری دەرەوەی ئێران دەڵێت، تا ئێستا هیچ بڕیارێك بۆ دەستپێكردنەوەی دانوستان لەگەڵ ئەمریكا نەدراوە.
عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، ئەمریكا یاداشتنامەی لێكتێگەیشتنی پێشێلكردووە، جارێكی تر شاهیدی دەستپێكردنەوەی ململانێكان بوون، بەڵام شتێك نەبوو بە ناوی ئاگربەست تائێستا پێویستی بە درێژكردنەوە هەبێت، بەڵكوو كۆتایی شەڕەكە شێوازێكی نوێی وەرگرتووە.
وتیشی، نێوەندگیرەکان، قەتەر و پاكستان، پەیام ئاڵوگۆڕ دەكەن و لە پەیوەندیدان، بەڵام ئەوە بە هیچ شێوەیەك بە واتای دانوستان نییە. تا ئێستا هیچ بڕیارێك نەدراوە بۆ دەستپێكردنەوەی دانوستانەكان لەگەڵ ئەمریكا.
سەبارەت بە دانوستانی نێوان ئێران و عومان ئاماژەی بۆ ئەوەشكردووە، دانوستان لەگەڵ عومان بەردەوامە، ئەوە گفتوگۆیەكی تەواو جیاوازە، باسێكی تەكنیكی پەیوەست بە دیاریكردنی رێگە دەریاییەكانی گەروی هورمزە بۆ هاتوچۆی كەشتی، دەبێت رێگایەكی نوێ دیاری بكرێت. لە ئێستادا سەرقاڵی كردنەوەی رێگایەكی كاتیین و لە قۆناغەكانی داهاتوودا دەبێتە رێگای كۆتایی.
سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت، ئەمریکا کۆنترۆڵی تەواوەتی بەسەر گەروی هورمزدا کردووە و ئێران لە بەرانبەر گەمارۆ 'پۆڵایینەکەیاندا' بێدەسەڵات بووە.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی سۆشیاڵ تروس رایگەیاند، واشنتن کۆنترۆڵی تەواوەتی بەسەر گەروی ستراتیژیی هورمزدا کردووە.
ترەمپ ئاماژەی بەوەکرد، پێشبینی دەکات ئەمریکا پارێزگاری لەو کۆنترۆڵە بکات، جەختیشی کردەوە کە هەمووان بەربەست و گەمارۆ دەریاییەکەی ئەمریکا بە 'دیوارێکی پۆڵایین' ناودەبەن.
سەرۆکی ئەمریکا وتیشی، ئێران ناتوانێت هیچ کارێک بەرانبەر ئەم گەمارۆیە بکات، چونکە نە هێزی دەریایی و نە هێزی ئاسمانییان ماوە، سەربازە مابووەکانیشیان موچە وەرناگرن، لە هەمان کاتدا سوپای پاسداران شڵەژاوە و هەڵدێت، سەرکردایەتیی تاران لە خراپترین رەوشیدایە.
لە بەشێکی تری قسەکانیدا، ترەمپ ئاماژەی بە بەرزبوونەوەی رێژەی هەڵئاوسان و قەیرانی دارایی تاران کرد و وتی: "ئێران هیچ سەرمایەیەکی پێنییە و بارودۆخی جێی بەزەیییە، رێژەی هەڵئاوسان لەو وڵاتەدا گەیشتووەتە %300 و رەوشەکە رۆژ بە رۆژ خراپتر دەبێت؛ ئێران تەنها قسەیە و هیچ کرداری نییە، ئیتر زۆردار و باڵادەستی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست نییە."
لە بەرانبەردا، ئاژانسی رۆیتەرز لەسەر زاری لێپرسراوێکی باڵای ئێرانەوە بڵاویکردەوە، هیچ گفتوگۆیەک لە نێوان تاران و واشنتۆندا بۆ درێژکردنەوەی ئاگربەست ئەنجام نەدراوە، چونکە لە روانگەی ئێرانەوە رێککەوتنەکە بێ وادەی دەستپێک بووە تا درێژ بکرێتەوە.
سکرتێری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران دەڵێت، دەبێت واشنتۆن کۆتایی بە جەنگ بهێنێت و سەرجەم سەرمایە بلۆکراوەکانی ئێران بگەڕێنێتەوە.
موحسین رەزایی سکرتێری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران، رایگەیاند "تا ئەو کاتەی ئەمریکا رەفتارەکانی نەگۆڕێت و مەرجەکانی ئێران قبوڵ نەکات، تەنگەی هورمز ناکرێتەوە."
سکرتێری ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئێران ئەوەشی خستەڕوو، دەبێت ئەمریکا جەنگ رابگرێت، سەرمایە بلۆکراوەکان ئازاد بکات، و کۆتایی بە ئاڵۆزییەکان لە تەواوی ناوچەکە لەوانەش لە لوبنان و غەززە بهێنێت. جەختیشی کردەووە کە هەر رێککەوتنێک لەگەڵ عوممان دەربارەی هێڵی کەشتیوانی لە گەروی هورمز، بابەتییەکی سەربەخۆ دەبێت لە پرسی داخستنی گەروەکە.
ترەمپ هۆکاری کەمیی موشەک و تەقەمەنی لە کۆگاکانی ئەمریکادا ئاشکرا دەکات و رایدەگەیەنێت، پێدانی 300 ملیار دۆلار هاوکاریی سەربازی لەلایەن ئیدارەی جۆ بایدنەوە بە ئۆکراین زیانی گەورەی لە کۆگاکانی واشنتۆن داوە.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ رادیۆی "دەنگی ئەمریکا" دەربڕینی بێئومێدی و بێزاریی وڵاتەکەی لە شێوازی دانوستاندنی ئێران نیشاندا و تاران بە ناڕاستگۆیی و خۆدزینەوە لە دانوستانەکاندا تۆمەتبارکرد.
ترەمپ رایگەیاند: "ئێرانییەکان لە ناو ژووری کۆبوونەوەکاندا لەگەڵمان رێکدەکەون، بەڵام دواتر لە رێگەی راگەیاندنەکانەوە ئەوەی لەسەری رێککەوتووین رەتیدەکەنەوە، ئەوان دانوستانکاری زۆر فێڵباز و خەڵکێکی زۆر بێوەفا و ناڕاستگۆن."
سەرۆکی ئەمریکا جەختیشیکردەوە: "ئەگەر هێرشمان نەکردایە سەر ئێران، ئەوا دەبوونە خاوەنی چەکی ئەتۆمی، شەڕەکە پێویست بوو بۆ رێگرییکردن لە دەستگەیشتنی تاران بەو چەکە."
سەبارەت بە رەوشی ئابوری، ترەمپ ئاماژەی بەوەکرد، ئابوری ئێران لە رەوشی ئاڵۆزی و پشێوییەکی گەورەدایە و رووبەڕووی فشاری ئابوری بێپێشینە بووەتەوە. وتیشی: "ئێمە کۆنتڕۆڵی تەواوی دارایی ئێرانمان کردووە، ئێرانییەکان موچەی سەربازەکانیان پێ نادرێت و رێژەی هەڵئاوسان گەیشتووەتە ٪300 و دراوەکەیان بەهای نەماوە."
سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەشکرد، نرخەکانی نەوت زۆر کەمترن بەراورد بە سەردەمی ئیدارەی جۆ بایدن، و جەختی کردەوە وڵاتەکەی بەدەست هیچ کەموکوڕییەک لە بڕی تەقەمەنی و موشەکەوە نانالێنێت و توانای ئەوەیان هەیە بە توندی لە ئێران بدەنەوە.
سەرۆکی ئەمریکا رەخنەی توندی لە ئیدارەی پێشووی جۆ بایدن گرت و رایگەیاند، کەمیی جۆرەکانی تەقەمەنی و موشەک لە کۆگاکانی ئەمریکادا بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە بایدن بڕێکی یەکجار زۆر هاوکاری سەربازیی داوەتە ئۆکراین.
ترەمپ لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بە داواکارییەکانی ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی، سەرۆکی ئۆکراین بۆ وەرگرتنی موشەکی درێژمەودا و سیستمی بەرگریی "پاتریۆت" وتی: "ئێمەش پێویستمان بە موشەک هەیە، بایدن بە بەهای 300 ملیار دۆلار تەقەمەنی بە ئۆکراینبەخشیوە، ئەوەش بڕێکی یەکجار زۆر بوو و بووە هۆی دابەزینی ئاستی کۆگاکانمان".
وەزیری بەرگریی پاکستان رایدەگەیەنێت، ئەمریکا و ئێران لە گەیشتن بە جۆرێک لە لێکگەیشتن و رێککەوتن نزیکبوونەتەوە.
خواجە ئاسف، وەزیری بەرگریی پاکستان لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ئاژانسی "بلومبێرگ" رایگەیاند، رەوشەکە دووبارە بەرەو لێکگەیشتن یان رێککەوتنی ئاشتی هەنگاو دەنێت دەبێتەوە، دەشڵێت؛ "ئاماژەکانی دوو بۆ سێ رۆژی رابردوو دەرخەری ئەوەن کە تاران و واشنتۆن لە بەدیهێنانی جۆرێک لە رێککەوتن نزیکبوونەتەوە."
هاوکات لەگەڵ ئەم لێدوانانەدا، وەزیری ناوخۆی پاکستان گەیشتە تاران بە مەبەستی ئەنجامدانی گفتوگۆ لەگەڵ لێپرسراوانی ئێران.
ئەم هەوڵانەی ئیسلام ئاباد لەکاتێکدایە، پاکستان لە دوای هەڵگیرسانی جەنگی نێوان واشنتۆن و تاران لە مانگی شوباتی رابردووەوە رۆڵی نێوەندگیر دەگێڕێت. هەرچەندە لە مانگی حوزەیرانی رابردوودا هەردوولا گەیشتبوونه رێککەوتنی ئاگربەست، بەڵام رێککەوتنەکە بەردەوام نەبوو و لە مانگی تەمووزدا پێشێلکرا.
وەزارەتی دەرەوەی ئێران داوا لە وڵاتانی ناوچەكە دەكات متمانە و ئاسایش لە نێوان خۆیاندا بەبێ دەستوەردانی دەرەكی بەهێز بكەن، هاوكات هۆشداریش دەدات كە نابێت خاكی وڵاتانی دراوسێ ببێتە سەكۆیەك بۆ هێرشكردنە سەر ئێران.
ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، وڵاتانی ناوچەكەش گەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی كە چیتر ئەمریكا ناتوانێت ئاسایشیان بۆ دابین بكات.
ئاماژەی بەوەكرد، دەبێت دەوڵەتانی ناوچەكە پەیوەندییەكانیان بە بێ لایەنی دەرەكی رێكبخەنەوە و رێگری بكەن لەوەی خاكەكەیان بۆ لێدانی ئێران بەكاربهێنرێت.
سەبارەت بە گەروی هورمز رایگەیاند، داخستنی گەروەكە كارێكی سروشتییە بۆ پاراستنی ئاسایشی وڵاتەكەیان و جەختی كردەوە؛ تا ئەو كاتەی شەڕ بەردەوام بێت، رێگە بە هاتوچۆی كەشتییەكان لەو رێڕەوەوە نادەن.
هەر لەو چوارچێوەیەدا، تیشكی خستەسەر دانوستانەكانیان لەگەڵ عوممان و ئاشکرایکرد، گفتوگۆكان تەنها بۆ دیاریكردنی رێڕەوی كەشتیوانییە لە گەووی هورمز.
ئەوەشی خستەڕوو، وەرگرتنی باج لە بەرانبەر پێشكەشكردنی خزمەتگوزارییە دەریاییەكان مافێكی سروشتیی وڵاتەكەیەتی.
جێگری سەرۆکی ئەمریکا لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی فۆکس نیوز وتی: ئێران بە ئەمریکای راگەیاندووە کە هیچ پلانێکی بۆ سەپاندنی باج بەسەر گەروی هورمزدا نییە.
جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، سەرەڕای ئەم داواکارییانە، ڤانس پێیوایە ئێران لە رەوشێکی خراپدایە و بە توندی فشار دەکات بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێک کە کۆتایی بە شەڕ بهێنێت. ئاماژەی بەوەش کرد، چاوەڕوانی ئەمریکا ئەوەیە ئاستی هەناردەکردنی نەوت و غاز لە کەنداوەوە بگەڕێتەوە بۆ پێش سەرهەڵدانی ململانێکان.
لەلایەکەوە، راپۆرتەکان باس لەوە دەکەن ئێران کۆمەڵێک داواکاریی نوێی وەک مەرج بۆ کردنەوەی گەرووەکە خستووەتەڕوو، لەوانە چاککردنی رەفتارەکانی ئەمریکا، کۆتاییهێنان بە شەڕ لەگەڵ حزبوڵا و حەماس و حوسییەکان و هەڵگرتنی گەمارۆکان و قەرەبووکردنەوەی زیانەکانی جەنگی ساڵانی 2025 و 2026.
لەلایەکی دیکەشەوە، سوپای پاسدارانی ئێران پێشتر ئاماژەی بەوە کردبوو، ئەمریکا ناچار دەبێت مەرجەکانیان سەبارەت بە گەروی هورمز قبوڵبکات.
سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، جەنگی وڵاتەکەی لەگەڵ ئێران بەرەو کۆتایی دەچێت و تاران ناتوانێت بۆ ماوەیەکی درێژتر لەسەر جەنگەکە بەردەوام بێت.
لە لێدوانێکدا بۆ رۆژنامەنووسان دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکرد، پێشبینی دەکات جەنگەکە زۆر بەخێرایی کۆتایی پێبێت و وتی، "پێم وانییە ئێران بتوانێت بۆ ماوەیەکی درێژ لەسەر ئەم رەوشە بەردەوام بێت".
ئەم لێدوانانەی ترەمپ لە کاتێکدایە کە ئاژانسی هەواڵی "سی ئێن ئێن" بڵاویکردووەتەوە، سوپای ئەمریکا بەشێکی زۆری کۆگاکانی موشەکی دوورهاوێژی لەم جەنگەدا بەکارهێناوە کە چووەتە شەشەمین مانگی خۆیەوە.
لەلایەکی دیکەوە و لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بە رەوشی کۆگاکانی چەک و تەقەمەنی، ترەمپ جەختیکردەوە، وڵاتەکەی خاوەنی بڕێکی زۆری چەکی بەهێزە و لە ئیستادا سەرقاڵی دروستکردنی کارگەی نوێن بۆ بەرهەمهێنانی زیاتری موشەک.
لەبارەی ئاڵوگۆڕی بازرگانی و رەوشی ناوچەکەوە، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، گفتوگۆکان لەسەر گەروی هورمز بە باشی بەڕێوەدەچن و خۆی راستەوخۆ بەشدارە لە نەخشەرێگای دانوستانەکاندا.
ئەوەش لە کاتێکدایە، تاران رایگەیاندووە، ئێران سوورە لەسەر ئەوەی کۆنتڕۆڵی بەشێک لە گەروەکەی لەدەستدا بێت و وەک رێڕەوێکی نێودەوڵەتی کراوەی پێش جەنگەکەی لێنەیەتەوە.
جێی ئاماژەیە، شارەزایانی ئابوری هۆشیاری دەدەن؛ داخرانی گەروی بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی بەرچاوی نرخی سوتەمەنی و کەلوپەل لە بازاڕەکانی جیهاندا و فشارێکی زۆری خستووەتە سەر ئابوری جیهانی.
سەرۆكی ئەمریكا دەڵێت، ئێران داوای دانوستان دەكات و نكۆڵی دەكات؛ جێگرەكەشی دەڵێت رێككەوتن لەگەڵ ئێران ئاسان نییە.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، پێی باشە بگاتە رێككەوتنێك لەگەڵ ئێران، چونكە نایەوێت خەڵك بكوژرێت، وتیشی ئەوان قسە لەگەڵ ئێرانییەكان دەكەن و چاوەڕوانن بزانن چی روودەدات.
سەرۆكی ئەمریكا ئاماژەی بەوەشدا، گفتوگۆكان سەبارەت بە گەروی هورمز بە باشی بەڕێوەدەچین بەڵام نەگەیشتونەتە رێككەوتنی كۆتایی، وتیشی وڵاتەكەی ئامادەبووە بۆ ئەنجامدانی گەورەترین هێرش لە مێژوودا لە دوای جەنگی دووەمی جیهانییەوە، بەڵام ئێرانییەكان داوای ئەنجامدانی گفتوگۆیان لێكردووە، بەڵام ئێرانیەكان نكۆڵی لەوە دەكەن.
لە هەمان چوارچێوەدا، جەی دی ڤانس جێگری سەرۆكی ئەمریكا، رایگەیاند، حكومەتی ئێران تێكشكاوە، پێی وایە دوو باڵ لەناوخۆیدا بوونیان هەیە، یەكێكیان پاڵ بە جەنگەوە دەنێت، لە كاتێكدا ئەوەی تریان هەوڵی كۆتاییهێنانی دەدات، هەروەها جێگری سەرۆكی ئەمریكا ئەوەشی خستەڕوو، دانوستانەكان لەگەڵ ئێران كاتێكی پێویست دەبێت و ئاسان نابێت.
لەلای خۆیەوە كازم غەریب ئابادی جێگری وەزیری دەرەوەی ئێران، رایگەیاند ئەمریكا لە رێگەی نێوەندگیرانەوە نامەیەكی پێشكەش كردوون سەبارەت بە ئامادەیی بۆ گەڕانەوە بۆ پابەندبوون بە یاداشتی لێكتێگەیشتنەكە.
سێنتکۆم رایدەگەیەنێت، تا 5ـی ئاب رێڕەوی 48 کەشتیی بازرگانییانی سەر بە ئێران لە کەنداو گۆڕیوە و چەندین کەشتیی تریشیان پەکخستووە.
فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمەریکا 'سێنتکۆم' رایگەیاند، هێزەکانیان لە سەرەتای دووبارە سەپاندنەوەی گەمارۆی دەریایی بۆ سەر ئێران، رێڕەوی 48 کەشتیی بازرگانییان گۆڕیوە.
فەرماندەیی ناوەندیی ئەمەریکا لە راگەیەنراوێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی "ئێکس" ئاشکرای کرد، ئاماری ئۆپراسیۆنەکان تا 5ـی ئاب بریتی بووە لە گۆڕینی ئاراستەی 48 کەشتیی بازرگانی، پەکخستنی دوو کەشتی و دوو کەشتیی تریش پشکنین و دڵنیابوونەوەیان لە پابەندبوونیان بە رێکارە دیاریکراوەکان بۆ ئەنجامدراوە.
ئەم پێشهاتانە لە کاتێکدان کە گرژییەکانی کەنداو بەردەوامن و هاوکات هەوڵە دیپلۆماسییەکان لەلایەن نێوەندگیرانی ناوچەکەوە چڕکراونەتەوە، بە مەبەستی گەیشتن بە لێکتێگەیشتن لەگەڵ تاران بۆ دووبارە کردنەوەی گەروی هورمز و دەستەبەرکردنی ئازادیی کەشتیوانی.
ئێران و عوممان لەسەر دیاریکردنی رێڕەوێکی نوێ لە گەروی هورمز گەیشتنە رێککەوتن.
ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئێران رایگەیاند، لەگەڵ عومان لەسەر تایبەتمەندییە جوگرافییەکانی رێڕەوی کەشتیوانی لە گەروی هورمز گەیشتوونەتە رێککەوتن.
وتیشی، لە دوو مانگی رابردووەوە وەک دوو وڵاتی هاوسنوری گەروەکە دانوستانەکانیان بەردەوام بووە تا رێڕەوێکی ئارام بۆ کەشتیوانیی بازرگانی دیاری بکان و لایەنە تەکنیکی، یاسایی، ئاسایش و ژینگەیییەکانی لەلایەن دامەزراوە پەیوەندیدارەکانەوە تاوتوێ کراون.
وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئەوەشی خستەڕوو، "لە نەبوونی رێگریی لایەنی سێیەمدا"، راگەیەندراوی هەڵسەنگاندن و داڕشتنەوەی کۆتایی راگەیەندراوی هاوبەشی نێوان تاران و ەمسقەت بڵاودەکرێتەوە، بەڵام هاوكات جەختی کردەوە کە رێککەوتنی هەردوو وڵات "بە تەنیا" بە مانای ئارامبوونی گەرووی هورمز نایەت.
سێنتکۆم جێبەجێکردنی زنجیرەیەک ئۆپراسیۆنی لە گەروی هورمز راگەیاند، کە تێیدا 45 کەشتیی بازرگانی ناچار بە گۆڕینی رێڕەو کراون و چەند کەشتییەکی تریش پەکخراون.
فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا 'سێنتکۆم' ئاشکرایکرد، لە چوارچێوەی جێبەجێکردنی گەمارۆ دەریاییەکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران، تا 4ـی ئاب هێزەکانیان 45 کەشتیی بازرگانییان ناچارکردووە رێڕەوییەکانیان بگۆڕن.
سێنتکۆم لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەشکردووە، جگە لە گۆڕینی رێڕەوی ئەو 45 کەشتییە، دوو کەشتیی دیکەیان پەکخستووە و چونەتە سەر دوو کەشتیی تریش بۆ پشکنین، بە مەبەستی دڵنیاوبوونەوە لە پابەندبوونیان بە بڕیاری گەمارۆکانەوە.
پێشتر و لە 14ی تەمموزی رابردوودا، ئەمریکا بەهۆی داخستنی گەرووی هورمز لەلایەن تارانەوە، گەمارۆی دەریایی بۆ سەر ئێران سەپاندەوە.
لە سەروبەندی نزیكبوونەوەی رێككەوتن لەگەڵ ئەمریكا لەسەر گەروی هورمز، ئێران تاوتوێی پێدانی ئەركی هەڵگرتنەوەی مینە چێندراوەكانی گەروی هورمز بە وڵاتانی ئەوروپا دەكات.
ئاژانسی " بلومبێرگ" لە گەورە لێپرسراوێكی ئێرانەوە ئاشكرایكردووە، دەسەڵاتدارانی ئێران تاوتوێی پێشنیازێك دەكەن بۆ سپاردنی ئەركی هەڵگرتنەوەی مینە چێندراوەكانی گەروی هورمز بە وڵاتانی ئەوروپا.
ئەوەشی خستووەتەڕوو، لە ئەگەری پەسەندكردنی ئەو پێشنیازە لەلایەن ئێرانەوە، پێویستە ئەو وڵاتە گرەنتی سەلامەتی بۆ هەر كەشتییەكی ئەوروپی بكات كە لە گەروی هورمز ئەركی هەڵگرتنەوەی مینە چێندراوەكان دەبێت.
ئەوەش لەكاتێكدایە، تائێستا تەنها بەریتانیا ئامادەیی نیشانداوە لە وڵاتانی ئەوروپا بۆ هەڵگرتنەوەی مینە چێندراوەكانی گەروی هورمز، ئەویش بەو مەرجەی ئێران لەكاتی هەڵگرتنەوەی مینەكان گرەنتی ئاسایشی كەشتییەكانی لەو گەروەدا بكات.