جەنگی نێوان ئێران، ئیسرائیل و ئەمریکا
وەزیری دارایی ئیسرائیل بێلایەنیی تەلئەبیب لە جەنگی راستەوخۆی نێوان واشنتۆن و تاران رادەگەیەنێت و ئاشکرایدەکات، گرەوی سەرەکییان بۆ رووخاندنی رژێمی ئێران بەکارهێنانی چەکی داڕمانی ئابورییە، نەک کردەوەی سەربازی.
بێزالیل سمۆتریچ، وەزیری دارایی ئیسرائیل رایگەیاند، وڵاتەکەی هیچ بەرژەوەندییەکی نییە لەوەی لە ئێستادا بچێتە ناو ئاڵەنگارییەکان و جەنگی راستەوخۆی نێوان ئێران و ئەمریکاوە.
وتیشی، رووبەڕووبوونەوەی سنورداری ئێستای نێوان هەردوو لایەن باشترین رەوشە بۆ ئیسرائیل لەم قۆناغەدا، دەشڵێت؛ ئامانجی باڵای ئیسرائیل لەم ئاڵەنگارییەدا مەرج نییە هاوتا بێت لەگەڵ ئامانجەکانی ئەمریکا، بۆ گۆڕینی رژێمی ئێران و یاخود لاوازکردنی تا ئاستی رووخان.
سمۆتریچ ئاماژەی بەوەشکرد، ئیسرائیل ناتوانێت لەگەڵ هەبوونی رژێمێکدا هەڵبکات کە بە ئاشکرا هەوڵی لەناوبردنی دەدات و هەنگاوی کرداریی بۆ دەنێت.
ئەوەشی خستەڕوو، باشترین ئامراز لە ئێستادا بۆ رووخاندنی رژێمی ئێران سەربازی نییە، بەڵکو ئابورییە؛ ئەویش لەڕێی داڕمانی تەواوەتیی ئابوریی ئێران، بەتایبەت لە سایەی بەردەوامیی ئەو گەمارۆیەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، کە لەسەر گەروی هورمز سەپاندوویەتی.
وەزیری دارایی ئیسرائیل ئامارێکی ئاشکراکرد و رایگەیاند، هەڵئاوسانی گشتی لە ئێران گەیشتووەتە ٪80 و هەڵئاوسانی خۆراکیش لەچوار مناگی رابردوودا بۆ زیاتر لە ٪134 بەرزبووەتەوە.
بێزالیل سمۆتریچ راشیگەیاند، بەهای تمەنی ئێرانی بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزیوە و نرخی یەک دۆلاری ئەمریکی گەیشتووەتە 190 هەزار تمەن، ئەمەش لە کاتێکدایە یەک دۆلاری ئەمریکی بەرانبەرە بە سێ شەکیل.
لە کۆتاییدا جەختیکردەوە، رەوشی ئێستا لە بەرژەوەندیی ئیسرائیلە و هیچ هۆکارێک نییە بۆ خۆتێوەگلان لەم رووبەڕووبوونەوەیەدا کە رەنگە رێڕەوی ئەو داڕمانە ئابورییە پەکیبخات کە تەلئەبیب گرەوی لەسەر دەکات.
هێزە چەکدارەکانی ئوردن خستنەخوارەوەی پێنج فڕۆکەی بێفڕۆکەوانیان لە ئاسمانی وڵاتەکە راگەیاند کە لە خاکی ئێرانەوە ئاڕاستە کرابوون، جەختیش دەکەنەوە کە روداوەکە هیچ زیانێکی گیانی و مادی لێنەکەوتووەتەوە.
سەرچاوەیەکی سەربازی لە فەرماندەیی گشتیی هێزە چەکدارەکانی ئوردن رایگەیاند، ئەمڕۆ هێزەکانیان رووبەڕووی پێنج فڕۆکەی بێفڕۆکەوان (درۆن) بوونەتەوە کە لە خاکی ئێرانەوە ئاڕاستە کرابوون.
ئاژانسی هەواڵی ئوردنی لەسەر زاری فەرماندەکانی سوپای وڵاتەکەیانەوە بڵاویکردەوە: "درۆنەکان بە کارامەیی و وردبینییەوە و بەپێی پێداویستییەکانی بارودۆخی مەیدانی و رێکارە بەرگرییە تێکشکێندراون، بەهۆی هێرشەکانیشەوە هیچ زیانێکی گیانی یان مادیی لێنەکەوتووەتەوە."
جەختیشی کردەوە، "هێزە چەکدارەکان بەردەوامن لە چاودێریکردنی ئاسمانی وڵاتەکە، هەروەها گرتنەبەری رێکاری پێویست بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ هەر تەنێکی ئاسمانی کە هەڕەشە لەسەر ئاسایشی وڵاتەکە و سەلامەتی هاووڵاتیانی دروست بکات.
ترەمپ فەرمانی بەهێز بە سوپای وڵاتەکەی دەدات و دەڵێت؛ هەر کاتێک ئێران سەربازێکی ئەمریکی بکوژێت، چەند هێندە باجەکەی دەداتەوە.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە پەیامێکی نوێددا لە هەژماری رەسمی خۆی لە سۆشیاڵ تروس، هۆشدارییەکی راستەوخۆ ئاراستەی تاران دەکات و رایدەگەیەنێت کە فەرمانی سەربازیی نوێی بۆ وەڵامدانەوەی ئێران دەرکردووە.
ئاماژەی بەوەشکرد، هەر کاتێک ئێران سەربازێکی ئەمریکی بکوژێت، چەندین هێندە باجی ئەو کوشتنە دەداتەوە.
سەرۆکی ئەمریکا ئاشکرایکرد، فەرمانی راستەوخۆی بە لێپرسراوانی باڵای سەربازی و پنتاگۆن داوە و وتی: ئەم رێنمایی و فەرمانە گوزراوەتەوە بۆ پیت هێگسێس، وەزیری جەنگ، دانیاڵ کەین، سەرۆکی ئەرکانی هاوبەشی سوپا، و سەرجەم فەرماندەکانی دیکەی ناو سوپا.
گرژییەکانی نێوان واشنتۆن و تاران دەگاتە لوتکە و راپۆرتێکی نێودەوڵەتیش ئاشکرایدەکات، هەردوو وڵات لەبەردەم وەرچەرخانێکی مێژووییدان، یان دەبێت مێزی دانوستان هەڵبژێرن یان ناوچەکە بەرەو جەنگێکی بەرفراوانی لەدەستدەرچوو هەنگاو دەنێت.
رۆژنامەی "نیویۆرک تایمز"ـی ئەمریکی لە راپۆرتێکدا ئاشکرای کردووە، واشنتۆن و تاران لەبەردەم قۆناغێکی هەستیار و "ساتەوەختی بەئاگاهاتنەوە"دان، بەهۆی ئەوەی گرژییەکانی نێوانیان گەیشتووەتە ئاستێک کە ئەگەری لەدەستدەرچوونی هەیە، ئەمەش وایکردووە گەڕانەوە بۆ مێزی دانوستان ببێتە بەپەلەترین بژاردە بۆ رێگریکردن لە هەڵگیرسانی جەنگێکی ناوچەیی بەرفراوان.
بەپێی راپۆرتەکە، پەرەسەندنەکانی ئەم دواییە ئاستی مەترسییەکانی بۆ ئاستێکی چاوەڕواننەکراو بەرزکردووەتەوە، بەتایبەت دوای بەئامانجگرتنی ژێرخانە هەستیارەکان و پەککەوتنی هاتوچۆی دەریایی لە گەروی هورمز، لەگەڵ زیادبوونی ترسی تەشەنەسەندنی ململانێکان بۆ وڵاتانی تری ناوچەکە.
شیکەرەوانی سیاسی هۆشداری دەدەن لەوەی، کە ململانێی نێوان ئەمریکا و ئێران لە قۆناغێک نزیک دەبێتەوە کە کۆنترۆڵکردنی ئەستەم بێت، بەهۆی ئاڵوگۆڕی هێرشەکان و فراوانبوونی بازنەی ئامانجە سەربازی و مەدەنییەکان، جەختیش دەکەنەوە کە تەنها گەڕانەوەی خێرا بۆ دانوستان دەتوانێت ناوچەکە لە کارەسات بپارێزێت.
زەنگی ئاگادارکردنەوە....
ئێلی جێرانمایە، شارەزای کاروباری ئێران لە ئەنجومەنی ئەوروپا بۆ پەیوەندییەکانی دەرەوە، رایگەیاندووە: "ئەم قۆناغە نوێیە زەنگی ئاگادارکردنەوەیە بۆ هەردوولا"، ئاماژەی بەوەش کردووە کە پێویستە ئێستا رێگەچەرەی دیپلۆماسی بقۆزنەوە، چونکە بەپێچەوانەوە جەنگەکە بەرەو ئاراستەیەک دەچێت کە لە توانای کۆنترۆڵکردنی ئەواندا نامێنێت، بەتایبەت کە تاران پێشتر هەڕەشەی بەئامانجگرتنی دامەزراوەکانی وزەی کەنداوی کردبوو ئەگەر هێرشی توندی بکرێتە سەر، ئەمەش رەنگە کارەساتی مرۆیی لێبکەوێتەوە.
پێشبڕکێی لەگەڵ کاتدا...
حەمید رەزا عەزیزی، توێژەری کاروباری ئەمنیی لە پەیمانگای ئەڵمانی بۆ کاروباری نێودەوڵەتی و ئەمنی، پێیوایە ململانێکان گۆڕاون بۆ "پێشبڕکێی لەگەڵ کاتدا و جەنگی تاقەتپڕوکێن"، پرسیارە سەرەکییەکە ئەوەیە ئایا داڕمانی ئابوری و ژێرخانی ئێران پێش بەرزبوونەوەی نرخی وزە دەکەوێت بەهۆی ئاڵۆزییەکانی گەروی هورمزەوە، یان پێچەوانەکەی رودەدات.
هاوکات، ئومێد میماریان، توێژەری کاروباری ئێران لە پەیمانگای "داون" لە واشنتۆن، ئاماژە بەوە دەکات کە حکومەتی ئێران لەمەودوا ناتوانێت بە ئاسانی هاوڵاتییانی قایل بکات بە بەردەوامبوون لە جەنگێکدا کە لەسەر حیسابی وێرانبوونی وڵاتەکەیان بێت، جەختیشیکردەوە، هێرشەکانی ئێران بۆ سەر کەشتی و هێزەکانی ئەمریکا بە ئامانجی فراوانکردنی جەنگ نییە، بەڵکو بۆ بەهێزکردنی پێگەی خۆیەتی لە دانوستانە ئەگەرەییەکاندا، بەڵام هۆشداریش دەدات کە کوژرانی سەربازانی ئەمریکی لە ئوردن، رەنگە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لەژێر گوشاری رای گشتیدا پاڵ پێوە بنێت بەرەو وەڵامدانەوەیەکی سەربازیی گەورەتر، کە ئەمەش مەترسیی هەڵەی لێکدانەوە و فرەوانبوونی زیاتری جەنگەکەی لێدەکەوێتەوە.
کارتەکانی فشار.....
فرزان سابت، توێژەر لە پەیمانگای باڵای ژنێف، پێیوایە ئێران پەلەی کردووە لە بەکارهێنانی کارتەکانی فشار پێش ئەوەی توانای کاریگەریی لەسەر گەروی هورمز لەدەستبدات، ئەوەشیخستەڕوو، ئەمریکا لە هەفتەکانی داهاتوودا هەوڵی لاوازکردنی توانای سەربازیی ئێران دەدات، بەڵام بەدووری دەزانێت هێرشی سنوردار ئەزمونی تاران بگۆڕێت، چونکە گۆڕینی هاوکێشەکە پێویستی بە ئۆپەراسیۆنێکی بەرفراوانی وەک دابەزینی هێزی وشکانی هەیە بۆ سەر دوورگەکانی نزیک گەروی هورمز، کە ئەوەش سەرکێشییەکی گەورەیە و زیانی گیانی زۆری لێدەکەوێتەوە.
هەوڵەکان بۆ گەڕانەوە بۆ مێزی دانوستان.....
سەرەڕای بەردەوامیی هێرشە بەرانبەرەکان، تاران و واشنتۆن ئاماژەیان بە ئامادەیی خۆیان کردووە بۆ گەڕانەوە بۆ دانوستان.
سەرچاوەیەکی باڵا بۆ کەناڵەکانی 'عەرەبییە و حەدەس' ئاشکرای کردووە، کە پێشنیازێک لە ئارادایە بۆ راگرتنی هێرشەکان لە نێوان ئەمریکا و ئێران و کردنەوەی گەروی هورمز بۆ ماوەی 10 رۆژ تا دوو هەفتە.
هاوکات ئاژانسی "رۆیتەرز" لە زاری لێپرسراوێکی ئێرانییەوە بڵاویکردەوە، وڵاتانی نێوەندگیر پێشنیازی ئاگربەستی 10 رۆژەیان کردووە بۆ تاوتوێکردنی زیندووکردنەوەی یاداشتی لێکتێگەیشتن.
لە لایەکی دیکەوە، سەرچاوەیەک لە وەزارەتی ناوخۆی پاکستان رایگەیاندووە، وەزیری ناوخۆی ئێران سەردانی ئیسلام ئابادی کردووە کە رۆڵی نێوەندگیر لە نێوان واشنتۆن و تاراندا دەگێڕێت، بە مەبەستی ئەنجامدانی کۆبوونەوە لەگەڵ لێپرسراوانی ئەو وڵاتە بۆ دۆزینەوەی دەرچەیەک بۆ کۆتاییهێنان بەم کێشەیە.
سەرۆک کۆماری ئێران رایدەگەیەنێت، لە جەنگێکی هەمەلایەنەدان لەگەڵ ئەمریکا و پێویستە بەرگەی لێکەوتەکانی بگرن.
مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، وڵاتەکەی لە جەنگێکی هەمەلایەنەدایە لەگەڵ ئەمریکا و دەبێت تاران بەرگەی لێکەوتەکانی بگرێت. ئەم لێدوانەش لە کاتێکدایە کە وڵاتانی نێوەندگیر پێشنیازی راگرتنی هێرشەکانیان بۆ ماوەی 10 رۆژ کردووە.
سەرۆکایەتی کۆماری ئێران لە راگەیەنراوێکدا لە زاری پزیشکیانەوە بڵاویکردەوە: "راستییەکە ئەوەیە ئێران لە جەنگێکی هەمەلایەنەدایە"، ئاماژەی بەوەش کردووە: "دەبێت واقیعبین بین و لێکەوتە سروشتییەکانی ئەم بەرگرییە قبوڵ بکەین".
پزیشکیان لە میانی کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ لێپرسراوانی دەسەڵاتی دادوەری لە تاران رایگەیاند: "گرنگترین مەیدانی جەنگ لە ئێستادا، بریتییە لە ئابوری و بژێوی ژیانی هاووڵاتییان". هۆشداریشی دا لەوەی کە ئەگەر فشارە ئابورییەکان ببنە هۆی دروستبوون و بڵاوبوونەوەی ناڕەزایەتی کۆمەڵایەتی، ئەوا رەنگە زیان بەو متمانە و پشتگیرییە گەورە جەماوەرییە بگات کە هاووڵاتییان بۆ دەوڵەتیان فەراهەم کردووە.
ئەم گەشەسەندنە لە کاتێکدایە کە بەهۆی بارودۆخی جەنگەوە، رێژەی هەڵاوسان لە ئێران لە مانگی حوزەیرانی رابردوودا بە شێوەیەکی بەرچاو خێرا بووە و گەیشتووەتە لوتکە کە نزیکەی %90 بووە لەسەر بنەمای ساڵانە، لە کاتێکدا هێشتا ئامارەکانی مانگی تەمموز بڵاو نەکراونەتەوە.
لەلایەکی دیکەوە، سەرچاوەیەکی باڵای ئێرانی بە ئاژانسی ڕرۆیتەرزی راگەیاندووە، وڵاتانی نێوەندگیر پێشنیازی راگرتنی هێرشەکانیان بۆ ماوەی 10 رۆژ کردووە، بە ئامانجی دۆزینەوەی رێگەیەک بۆ زیندووکردنەوەی رێککەوتنە کاتییەکەی نێوان ئێران و ئەمریکا.
هاوکات، محەمەد باقر قاڵیباف، گەورە دانوستانکاری ئێران، رەخنەی توندی لە واشنتن گرت و رایگەیاند، ئەمریکا لە کاتێکدا بانگەشەی ئەوە دەکات کە دەیەوێت جەنگ رابگرێت، کەچی بەردەوامە لە ناردنی کەرەستە و چەک و تەقەمەنی سەربازی نوێ بۆ ناوچەکە.
مارکۆ روبیۆ دەڵێت: ئێران هەوڵدەدات کۆنترۆڵی گەروی هورمز بکات و وەک کارتێکی فشار دژی جیهان بەکاریبهێنێت، بەڵام ئەمریکا بەردەوام دەبێت لە پاراستنی گەروەکە و داواش لە وڵاتانی دیکە دەکات هاوکاری دارایی و سەربازی پێشکەش بکەن.
مارکۆ روبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، تەواوی ئێران یان لانی کەم هەندێک کەس لەو وڵاتەدا دەیانەوێت کۆنترۆڵی گەروی هورمز بکەن و وەک کارتێکی فشار دژی جیهان بەکاریبهێنن.
وتیشی، ئەمریکا ئەوەی پێویست بێت بۆ گەروی هورمز و ئەو کەشتییانەی دەیانوێت پێیدا تێپەڕببن دەیکات.
هاوکات پێویستە وڵاتانی دیکەش بێنە پێشەوە و چ لەرووی کەرەستە و ئامێر یان لەرووی داراییەوە هاوکاری بکەن بۆ هەڵگرتنی ئەو بارە گرانە.
روونیشیکردەوە، ئەمریکا هەمیشە بۆ دانوستانێکی دیپلۆماسییانە ئامادەیە، بەڵام دەبێت دیپلۆماسییەکی راستەقینە بێت و کاتێکیش رێکدەکەون کە ئێرانییەکان ئامادە بن پێوەی پابەند بن.
فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا 'سێنتکۆم' نوێترین زانیاری لەسەر کوژران و بێسەروشوێنبوونی چەند سەربازێکی وڵاتەکەی لە کەنداو رادەگەیەنێت، کە بەهۆی هێرش و پاشماوەی درۆنە ئێرانییەکانەوە بووەنەتە قوربانی.
سێنتکۆم لە راگەیەنراوێکدا ئاشکرای کرد؛ لەدوای هێرشێکی ئێران لە 17ـی تەمموزدا بۆ سەر خاکی ئوردن، دوو سەربازی ئەمریکی گیانیان لەدەستداوە و سەربازێکی دیکەش بێسەروشوێنە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، دوای گەڕانێکی چڕ و ورد لەلایەن هێزە سەربازییەکانەوە، پاشماوەی تەرمی نەناسراو لە شوێنی روداوەکە دۆزراونەتەوە و لە ئێستادا پرۆسەی پشکنین بۆ دڵنیابوونەوە لە ناسنامەکانیان بەردەوامە.
سێنتکۆم ئەوەشی خستەڕوو، لەلایەکی دیکەوە و لە روداوێکی جیاوازدا، رۆژی 18ـی تەمموز سەربازێکی تری ئەمریکی لە کاتی ئەنجامدانی ئەرکدا لە لەهەرێمی کوردستان کوژراوە، بەپێی راگەیەنراوەکە، روداوەکە لە کاتی تەقاندنەوەیەکی کۆنترۆڵکراوی ئەو تەقەمەنییانەدا بووە کە نەتەقیبوونەوە و پاشماوەی درۆنێکی هێرشبەری خۆکوژی ئێرانی بوون کە پێشتر خرابووە خوارەوە.
هاوكات لەو روداوەدا سەربازێکی تریش برینداربووە و لەژێر چاودێری پزیشکیدایە.
فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا جەختیکردووەتەوە کە لە ئێستادا زانیاری زیاتر و ناسنامەی جەنگاوەرە کوژراو و بێسەروشوێنەکان بڵاو ناکەنەوە، ئەمەش لەپێناو رێزگرتن لە خێزانەکانیان تا پرۆسەی رەسمی ئاگادارکردنەوەی کەسوکاریان کۆتایی دێت.
بەپێی دوایین ئامارەكان لەو كاتەوەی شەڕی نێوان ئەمریكا و ئێران دەستیپێكردووەتەوە 16 سەربازی ئەمریكا كوژراون و لە ئێرانیش لانیكەم 50 كەس كوژراون.
ئاژانسی ئەسۆشیەیتد پرێس بڵاویكردووەتەوە، لەچەند رۆژی رابردووەوە كە شەڕی نێوان ئەمریكا و ئێران دەستیپێكردووەتەوە، تائێستا 16 سەربازی ئەمریكا بەهۆی هێرشەكانی ئێرانەوە بۆسەر وڵاتانی كەنداو كوژراون و زیاتر لە 420 سەربازی تریش برینداربوون، سەربازێكیش بێسەروشوێنە.
میدیاكانی ئێرانیش بڵاویانكردووەتەوە، لە ئەنجامی هێرشەكانی ئەمریكا بۆسەر ژێرخانی لۆجیستی و سەربازیی و پردەكانی ئێران، لانیكەم 50 كەس كوژراون و 50ی تریش برینداربوون.
سوپای پاسداران رایگەیاند، فرۆكەیەكی بێفڕۆكەوانی سیخوڕییان لە باشوری وڵاتەكەیان خستوەتە خوارەوە.
سوپای پاسدرانی ئێران لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بۆ ئەوەكردووە، لە بەردەوامی شكستەكانی ئەمریكا، هێزی ئاسمانی سوپای پاسدران فڕۆكەیەكی بێفڕۆكەوانی ئەمریكی لە جۆری"ئێم كیو نۆ" لە ئاسمانی شاری ئەهواز خستوەتە خوارەوە، چەند سەعاتێك پێشتر لە ئاسمانی كیش فڕۆكەیەكی تری ئەمریكی لە هەمان جۆر خراوەتە خوارەوە.
راشیگەیاندوە، لە ماوەی دوو رۆژدا چوار فرۆكەی بێفڕۆكەوان لە جۆری"ئێم كیو نۆ" لە ناوچە جیاجیاكانی ئێران خراونەتە خوارەوە.
ئاماژەی بۆ ئەوەشكردوە، بەپێی ئامارەكان لە سەرەتای شەڕی 40 رۆژەدا ژمارەی ئەو فرۆكانەی خراونەتە خوارەوە، گەیشتوەتە 25 بۆ 30 فڕۆكە.
سوپای ئوردن سێ موشەکی ئێرانی دەخاتە خوارەوە و دەنگۆی چۆڵکردنی بەندەری عەقەبەش رەتدەکرێتەوە.
ئەمڕۆ، ئاژانسی هەواڵی رەسمی ئوردن لە زاری هێزە چەکدارەکانی وڵاتەکەوە رایگەیاند، سێ موشەکی ئێرانییان خستووەتە خوارەوە کە ئاڕاستەی وڵاتەکەیان کرابوو، ئاماژەی بەوەشکرد، موشەکێکی دیکە لە ناوچەیەکی چۆڵ و دوورەدەست کەوتووەتە خوارەوە.
ئاژانسەکە لە زاری لێپرسراوێکی سەربازییەوە ئاشکرایکرد، روداوەکە هیچ زیانێکی گیانی یان مادی لێ نەکەوتووەتەوە، هاوکات سەرچاوە ئوردنییەکان بە تۆڕی عەرەبییەیان راگەیاندووە کە موشەکە ئێرانییەکان پێش گەیشتنیان بە شاری عەقەبە بەرپەرچ دراونەتەوە.
پێشتریش، سوپای ئیسرائیل بە ئاژانسی "فرانس پرێس"ـی راگەیاندبوو، هێزەکانی ئیسرائیل و ئوردن ، بە هاوبەشی بەرپەرچی موشەکێکیان داوەتەوە کە لە ئێرانەوە بەرەو شاری کەناراوی عەقەبە تەقێنرابوو.
تەلئەبیب پێشبینی دەکات لە ماوەی هەفتەی داهاتوودا، پێکدادانی سەربازیی نێوان ئەمریکا و ئێران زیاتر بێت، هاوکات میدیاکانی ئیسرائیل ئاشکرایدەکەن، واشنتۆن سەرقاڵی ئامادەکردنی پلانی زنجیرەیەک هێرشی نوێی لە ناوخۆی ئێران دەکات، کە پێدەچێت وێستگەکانی بەرهەمهێنان و گواستنەوەی وزەی کارەبا بگرێتەوە.
بەپێی راپۆرتێکی کەناڵی 12ـی ئیسرائیل، لە کۆبوونەوە ئەمنیی و سیاسییەکانی ئەم دواییەی وڵاتەکەدا، هەڵسەنگاندنەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە بەهۆی بەردەوامیی هێرشە سەربازییەکانی ئەمریکا بۆ سەر پێگەکانی ئێران، ئاستی گرژییەکانی نێوان واشنتۆن و تاران بەرەو فراوانبوونی زیاتر هەنگاو دەنێت.
کەناڵەکە ئاماژەی بەوەش کردووە، ئەمریکا دەیەوێت لە رێگەی بەئامانجگرتنی کەرتی کارەباوە، دەست بخاتە سەر خاڵی لاوازی ژێرخانی ئابوریی ئێران، کە ئەمەش هاوکاتە لەگەڵ لێدوانەکانی پێشووی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا.
لای خۆشییەوە، لێپرسراوێکی باڵای ئیسرائیل رایگەیاندووە: "خۆمان بۆ ئەگەری ئاڵۆزبوونی زیاتری رەوشەکە و هەموو سیناریۆیەکی چاوەڕوانکراو ئامادە کردووە، کە رەنگە کاردانەوەی بۆ سەر ئیسرائیل هەبێت."
جێی ئاماژەیە ئەم پێشهاتانە لە کاتێکدان، هێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا بۆ سەر ئامانجە جیاوازەکانی ناو خاکی ئێران بۆ شەشەم شەوی لەسەریەک بەردەوامە، واشنتۆنیش جەخت دەکاتەوە کە ئامانجی لەم هێرشانە تێکشکاندنی توانای سەربازیی ئێرانە، هاوکات هەوڵە دیپلۆماسییەکانیش بۆ رێگریکردن لە ئاڵۆزبوونی سەرتاسەریی رەوشی ناوچەکە بەردەوامییان هەیە.
فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا، دەستپێکردنی شەپۆلێکی نوێی هێرشە ئاسمانییەکانی بۆ سەر چەندین ئامانج لە ئێران راگەیاند، تەندروستیی ئێرانیش ئاشکرایکرد، لە هێرشە نوێیەکانی ئەمریکادا، زیاتر لە 260 هاووڵاتی برینداربوون.
فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا 'سێنتکۆم' لە راگەیەندراوێکدا لەسەر تۆڕی کۆمەڵایەتی 'ئێکس' رایگەیاند: ئامانج لەم هێرشانە بەردەوامبوونی لاوازکردنی ئەو توانایە سەربازییانەیە کە هێزەکانی ئێران بەکاریدەهێنن بۆ هێرشکردنە سەر کەشتییە بازرگانییەکان لە گەروی هورمز.
ئاماژەی بەوەشکرد، دەیان ئامانجی سەربازییان لە نزیک گەروی هورمز و ناوچە کەناراوەکانی ئێران پێکاوە.
هاوکات، وتەبێژی وەزارەتی تەندروستیی ئێرانیش رایگەیاند، لە هێرشە نوێیەکانی ئەمریکادا، زیاتر لە 260 کەس بریندار بوون، کە ئەمەش بە بەرزترین ئاماری برینداربوون دادەنرێت لە سەرەتای دەستپێکردنی گرژییەکانی ئەم دواییەی نێوان هەردوو وڵات.
جێی ئاماژەیە، ئەم پەرەسەندنە سەربازییە دوای لێدوانەکانی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا دێت، کە لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی "فۆکس نیوز" رایگەیاندبوو، ئەگەر تاران نەگاتە رێککەوتن، هەفتەی داهاتوو مەودای هێرشەکانی ئەمریکا فراوانتر دەکات بۆ سەر ئێران.
سەرۆکی ئەمریکا راشیگەیاندبوو، "هەفتەی داهاتوو زۆر خراپ دەبێت بۆ ئیران، چونکە وێستگەکانی وزە و پردەکان دەکرێنە ئامانج."
پێگەی هەواڵی ئەکسیۆسی ئەمریکی بڵاویکردووەتەوە، ترەمپ بەمەبەستی داڕشتنی پلانێکی نوێ و چڕترکردنەوەی هێرشەکانیان بۆسەر ئێران، لەگەڵ تیمی باڵای ئاسایشی نیشتمانی کۆبووەوە.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا لەگەڵ تیمی باڵای ئاسایشی نیشتمانیی ئەمریکا، جەی دی ڤانس جێگری سەرۆک، مارکۆ روبیۆ وەزیری دەرەوە و پیت هێگسێت وەزیری جەنگی ئەمریکا کۆبووەوەتەوە و پێی راگەیاندوون: ئەگەر ئێران نەیەتەوە سەر مێزی گفتوگۆ، هێرشەکانیان دەبەنە قۆناغی وێرانکردنی ئەو وڵاتە.
ئەکسیۆس ئاماژەی بەوەشداوە، ئێران بە هێرشکردنە سەر بنکەکانی ئەمریکا لە ئوردن، کوێت و بەحرەین وەڵامی گەمارۆکانی ئەمریکای بۆسەر گەروی هورمز، داوەتەوە.
یەکێکی دیکەش لە تەوەرە گرنگەکانی کۆبوونەوەی کابینەکەی ترەمپ، چاودێریکردنی چالاکییە گوماناوییەکانی ئێران بووە لە ناوچەی (Pickaxe-Mountain) کە وەک بنکەیەکی ئەتۆمیی قووڵی ژێر زەوی دەبینرێت.
بە 19 کەشتیی جەنگیی، ئەمریکا ئامادەکارییەکانی بۆ سەپاندنەوەی گەمارۆیەکی دەریایی توند بەسەر ئێراندا دەکات و لە ئێوارەی ئەمڕۆوە سەرجەم ئەو کەشتییە بازرگانییانە دەکاتە ئامانج کە مامەڵە لەگەڵ بەندەرەکانی تاراندا دەکەن.
لێپرسراوێکی ئەمریکی بە رۆژنامەی "واشنتۆن پۆست"ی راگەیاندووە، واشنتۆن لە ئێستادا 19 کەشتیی جەنگیی زەبەلاحی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست جێگیر کردووە. ئەم هەنگاوە هێزێکی ئاگرینی بێپێشینە بە ئەمریکا دەبەخشێت بۆ جێبەجێکردنی ئەو گەمارۆ دەریاییەی کە بەسەر ئێراندا سەپاندوویەتی.
رۆژنامەکە ئاشکرایکردووە، ئەو هێزە دەریاییەی ئەمریکا کە لە ناوچەکە جێگریرکراون بریتین لە، دوو کەشتی فڕۆکەهەڵگری گەورە بە ناوەکانی "یو ئێس ئێس ئەبراهام لینکۆڵن" و "یو ئێس ئێس جۆرج ئێچ دەبلیو بوش"، لەگەڵ 13 کەشتی هێرشبەر و تێکشکێنەر و چەند کەشتییەکی دیکە.
بەپێی راپۆرتی رۆژنامەکە، گەمارۆ نوێیەکەی ئەمریکا بۆ سەر ئێران لە سەعات ٤ی ئێوارەی ئەمڕۆ سێشەممە (بە کاتی ئەمریکا) دەستپێدەکاتەوە، کە تێیدا سەرجەم ئەو کەشتییە بازرگانییانە دەکرێنە ئامانج کە روو لە بەندەرەکانی ئێران دەکەن یان لێیانەوە دەردەچن.
لە ماوەی گەمارۆدانی پێشوودا، هێزە دەریاییەکانی ئەمریکا رێگرییان لە زیاتر لە 140 کەشتیی بازرگانی کردووە یان ناچاریان کردوون بگەڕێنەوە، تەنانەت تەقە لە ژووری بزوێنەری نۆ کەشتی کراوە بۆ پەکخستنیان، دوای ئەوەی رەتیانکردووەتەوە فەرمانەکانی ئەمریکا جێبەجێ بکەن.
مۆبایلە زیرەکەکان دەبنە سیخوڕ بەسەر خاوەنەکانیانەوە؛ ئێران کەمپینێکی بەرفراوان بۆ چاودێریکردنی سوپای ئەمریکا لە ناوچەکە دەستپێدەکات و سێنتکۆمیش لە مەترسیی دزەکردنی زانیاریی سەربازەکانی هۆشداریدەدات.
لە سێبەر و چوارچێوەی گرژی و پێكدادانە سەربازییەکانی نێوان واشنتۆن و تاران، چەند راپۆرتێکی میدیایی ئاشکرایان کردووە، کێبڕکێ و ململانێی دیجیتاڵی نێوان هەردوو وڵات گەیشتووەتە ئاستێکی نوێ، بە شێوەیەک ئێران کەمپینێکی رێکخراوی بۆ چاودێریکردن و شوێنپێهەڵگرتنی مۆبایلی ئەو سەربازە ئەمریکییانە دەستپێکردووە کە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا جێگیرکراون.
رۆژنامەی "فاینانشاڵ تایمز"ی بەریتانی بڵاویکردەوە، ئێران سود لەو داتا و زانیارییە جوگرافیانە وەردەگرێت کە لەلایەن ئەپڵیکەیشنە بازرگانییەکان و تۆڕەکانی ریکلامی دیجیتاڵییەوە کۆدەکرێنەوە، ئەمەش بە مەبەستی چاودێریکردنی وردی جوڵە و شوێنی مانەوەی هێزەکانی ئەمریکا.
چاودێری بەبێ پێویستی بە هاککردن
بەپێی راپۆرتەکە، ئەم جۆرە سیخوڕی و چاودێریکردنە پێویستی بە هاککردنی راستەوخۆی سیستمە سەربازییە پارێزراوەکانی ئەمریکا نییە، بەڵکو تەنها پشت بە کۆکردنەوەی زانیاریی ئاسایی ئەو ئەپ و خزمەتگوزارییە دیجیتاڵییانە دەبەستێت کە سەربازەکان رۆژانە لەسەر مۆبایلە تایبەتەکانیان بەکاریان دەهێنن، ئەمەش یارمەتی تاران دەدات وێنەیەکی روون و دروستی لەسەر شێوازی ژیانی رۆژانە، رێڕەوی هاتوچۆ و شوێنی کۆبوونەوەی هێزە ئەمریکییەکان دەستبکەوێت.
ئەم پەرەسەندنە ترس و دڵەڕاوکێی زۆری لای لایەنە ئەمنییەکان دروستکردووە سەبارەت بە بەکارهێنانی داتا بازرگانییەکان بۆ مەرامی هەواڵگری و سەربازی.
هۆشدارییەکانی سێنتکۆم
لەلای خۆشیەوە فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا 'سێنتکۆم' پێشتر هۆشداریی دابوو لە ئەگەری بەکارهێنانی داتای ئەپڵیکەیشنە بازرگانییەکان لەلایەن نەیارەکانیانەوە بۆ چاودێریکردن یان بەئامانجگرتنی هێزەکانیان لە ناوچەکانی ململانێدا، بە تایبەت لە کەنداو و گەروی هورمز کە گرژییەکان تێیدا لە لوتکەدان.
تائێستا لایەنە رەسمییەکانی ئێران هیچ لێدوانێکیان لەسەر ئەم راپۆرتە نەداوە، هاوکات وەزارەتی جەنگی ئەمریکاش 'پنتاگۆن' هیچ زانیارییەکی زیاتری لەسەر قەبارەی ئەم کەمپینە سیخوڕییە و کاریگەرییەکانی لەسەر ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی ئاشکرا نەکردووە.
ئەم روداوە تیشک دەخاتە سەر ئاستەنگە ئەمنییە نوێیەکانی بەردەم سوپا مۆدێرنەکان لە سەردەمی جەنگی دیجیتاڵیدا، کە تێیدا مۆبایلە زیرەکەکان و ئەپڵیکەیشنە مەدەنییەکان بوونەتە مەترسییەکی گەورەی ئەمنی بۆ سەر ژیانی سەربازان.
کەمپینی هێرشی (SS7 Pings) چییە؟
بەپێی ئەو داتایانەی کە لەلایەن پڕۆژەی توێژینەوەی 'Mobile Surveillance Monitor' ـەوە دراونەتە فاینانشاڵ تایمز، تۆڕەکانی مۆبایلی ناوچەکە تووبەڕووی شەپۆلێکی بەرفراوان لە ناردنی داواکاریی گوماناوی بوونەتەوە کە پێی دەوترێت "SS7 pings".
پڕۆتۆکۆلی SS7 سیستمێکی کۆنە لە تۆڕەکانی پەیوەندیدا کە رێگە دەدات بە دیاریکردنی شوێنی نزیکەیی ئەو مۆبایلانەی کە هێڵی "رۆمینگ" (Roaming) بەکاردەهێنن کاتێک لە دەرەوەی وڵاتی خۆیانن.
چاودێرانی ئەمنی توانیویانە شوێنپێی ئەم داواکارییە سیخوڕییانە هەڵبگرن و بەشێکیان بەستراونەتەوە بە "کۆمپانیایەکی مۆبایلی ئێرانییەوە"، ئەمەش وەک پەنجەمۆرێک وایە کە بیسەلمێنێت هێرشەکە لەلایەن ئێرانەوە کراوە.
یاسادانەران و کۆنگرێس هۆشداریدەدەن
ئەم بابەتە بووەتە هۆی نیگەرانییەکی توند لە کۆنگرێسی ئەمریکا. سیناتۆری دیموکراتەکان "رۆن وایدن" (Ron Wyden)، کە مێژوویەکی دوورودرێژی هەیە لە هۆشداریدان لەسەر مەترسییەکانی کڕینی داتای بازرگانی لەلایەن وڵاتانی ترەوە، بە رۆژنامەکەی راگەیاندووە :ئەمە یەکەمجارە لە جەنگێکی راستەقینەدا نەیارەکانی ئەمریکا داتای بازرگانیی شوێنپێهەڵگرتن بەکاربهێنن بۆ بەئامانجگرتنی راستەوخۆی هێزەکانمان."
ئەمە یەکەمجار نییە کە تەکنەلۆجیای مەدەنی دەبێتە مەترسی بۆ سەر هێزەکانی ئەمریکا، لە ساڵی 2018دا، دوای ئەوەی ئەپڵیکەیشنی وەرزشیی ناسراوی "Strava" نەخشەیەکی بڵاوکردەوە کە تێیدا شوێنی راکردن و راهێنانی بەکارهێنەرانی دیاری دەکرد، بەهۆیەوە شوێنی ورد و نەخشەی ناوخۆیی چەندین بنکەی سەربازیی نهێنیی ئەمریکا لە سوریا و ئەفغانستان بۆ رای گشتی ئاشکرا بوو، لەو کاتەوە، وەزارەتی جەنگی ئەمریکا بەکارهێنانی سەعاتی زیرەک و جی پی ئێسی لە زۆربەی ناوچە هەستیارەکاندا قەدەغە کردووە، بەڵام دۆسیەی مۆبایلە شەخسییەکان هێشتا وەک گەورەترین درزی ئەمنی ماوەتەوە.
دوای هێرشکردنە سەر دوو کەشتی نەوتهەڵگری ئیماراتی لەلایەن ئێرانەوە، ئاژانسی بلومبێرگ رایدەگەیەنێت کە جوڵەی کەشتیوانی لە گەروی هورمز بە تەواوی پەکیکەوتووە و ئیماراتیش هەڕەشەی وەڵامدانەوە دەکات.
ئاژانسی "بلومبێرگ"ـی ئەمریکی، بەپێی داتاکانی چاودێریکردنی هێڵی گواستنەوەی دەریایی رایگەیاند، بەیانیی ئەمڕۆ سێشەممە جوڵەی کەشتیوانی لە گەروی ستراتیژیی هورمز بە شێوەیەکی نیمچە تەواو راگیراوە و وەستاوە.
لەلایەکی ترەوە وەزارەتی بەرگریی دەوڵەتی ئیمارات بە رەسمی رایگەیاند، دوو کەشتی نەوتهەڵگری نیشتمانیی وڵاتەکەی بە ناوەکانی "مەمباسا" و "ئەلباهییە"، لە رێڕەوی باشوری گەرووی هورمز و لە ناو سنورە ئاوییەکانی سوڵتانییەتی عوماندا، بە دوو موشەکی کرووزی ئێرانی کراونەتە ئامانج.
ئەوەشی خستەڕوو، کارمەندێکی نەوتهەڵگری "مەمباسا" کە بە رەگەز هیندییە، گیانی لەدەستداوە و هەروەها هەشت کارمەندی تر بریندار بوون کە برینی چواریان سەختە.
وەزارەتی بەرگریی ئیمارات جەختیشی کردووەتەوە، وڵاتەکەی مافی تەواوی خۆی دەپارێزێت بۆ وەڵامدانەوە و گرتنەبەری سەرجەم رێوشوێنە پێویستەکان بە مەبەستی پاراستنی ئاسایش، سەروەری و بەرژەوەندییە نیشتمانییەکانی.