سەرۆک کۆماری ئێران دەڵێت، ئێران هەوڵی فراوانکردنی بازنەی جەنگ نادات و تەنها بەرگری لە خۆی دەکات.

مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، وڵاتەکەی هیچ نیازێکی نییە بۆ فراوانکردنی ئاڵۆزی و گۆڕەپانی جەنگ لە ناوچەکەدا، هاوکات سەرۆکی ئەمریکاش ئاشکرای دەکات کە دانوستانەکان لەگەڵ تاران بەردەوامییان هەیە.

مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران ئاماژەی بەوەکرد، ئەوەی تاران دەیکات تەنها بەرگریکردنە لە سنورەکانی خۆی و بە هیچ شێوەیەک خوازیاری بەردەوامیی جەنگ نییە.

لای خۆشییەوە پێشتر دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، لە ئێستادا دانوستانەکان لەگەڵ ئێراندا بەڕێوەدەچن و ئەوەش بە دوا هەل بۆ لێپرسراوانی تاران دادەنرێت تا بگەنە رێککەوتن.

ترەمپ ئاماژەی بەوەشکرد، گفتوگۆکان لەسەر داوای تاران و بە پشتگیریی سعودیە و ئیمارات و قەتەر بەڕێوەدەچن، کە تەرخانکراون بۆ تاوتوێکردنی ئەگەری کردنەوەی گەروی هورمز.

كردنەوەی گەروی هورمز لە بەرانبەر هەڵوەشاندنەوەی گەمارۆدا تەوەری سەرەكی دانوستانەكانی نێوان واشنتۆن و تاران دەبێت.

بە پێی سەرچاوەیەكی ئاگادار لە وەفدی نێوەندگیر بە تۆڕی هەواڵی سی بی ئێس نیوزی ئەمریكی ئاشكرایكردووە،  پێشنیازێك لەلایەن ترەمپەوە خراوەتەڕوو دوای هەڵوەشاندنەوەی هێرشێكی چاوەڕوانكراو بۆ سەر ئێران  كە تێیدا داوا لە واشنتۆن و تاران دەكات بگەڕێنەوە سەر مێزی دانوستان.

ئەو سەرچاوەیە راشیگەیاندووە، پێشنیارەكە داوای راگرتنی هێرشەكانی ناوچەكەی كردووە، لەوانەش هێرشی ئەو گروپانەی كە لەلایەن ئێرانەوە پشتگیری دەكرێن بۆ سەر وڵاتانی كەنداو و ئوردن، هاوكات مەرجی ئەوەی داناوە كە دەبێت گەروی هورمز دەستبەجێ بە تەواوی بكرێتەوە.

لە هەمان كاتدا، پێشنیارەكە لەخۆگرتنی كۆتاییهێنانە بەو شتەی كە ترەمپ بە هەڕەشەی ناوخۆیی ئێران ناوی بردووە، و لە بەرانبەردا ئەمریكا كۆتایی به ‌گەمارۆ دەریاییەكە‌ی سەر ئێران بهێنێت و رێگە بە تاران بدات نەوت هەناردە بكات.

لێپرسراوەکە جەختی لەوە كردووەتەوە، تا ئێستا هەردوولا نەگەیشتوونەتە رێككەوتن، بەڵام هەوڵەكانی نێوەندگیران بەچڕی بەردەوامە.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران دەڵێت، لە ئێستادا هیچ جۆرە دانوستانێكیان لەگەڵ ئەمریكا نییە و جەختیشی كردەوە كە رێككەوتن تەنها لەگەڵ عومان بەس نییە بۆ كردنەوەی گەروی هورمز.

ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، پەیوەندییەكانیان لەگەڵ عومان لە سەر ئاسایشی كەشتیوانی لە گەروی هورمز بەردەوامن، بەڵام هیچ جۆرە گفتوگۆیەك لە نێوان تاران و واشنتۆندا لە ئارادا نییە.

وتیشی، هیچ گۆڕانكارییەك لە رەوشی گەروی هورمزدا رونادات هەتا ئەو كاتەی ئەمریكا كۆتایی بە دەستدرێژی و گەمارۆ دەریاییەكانی دەهێنێت.

ئاماژەی بەوەشكرد، كە هەموو ئەندامانی وەفدی دانوستانكاری ئێران لە ناوخۆی وڵاتدان و تاران لە ئێستادا هیچ نیازێكی نییە بۆ میوانداریكردنی هیچ وەفدێكی بیانی یان سەردانیكردنی هیچ وڵاتێك بە مەبەستی دانوستان، هیچ نێوەندگیرییەكی نوێش لە نێوان واشنتۆن و تاراندا نییە و ئێران تەنها لە سەر بنەمای بەرژەوەندییەكانی خۆی بڕیار لە سەر هەنگاوەكانی داهاتوو دەدات.

فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا "سێنتکۆم" ئاشکرایکرد، لە ناوەڕاستی مانگی تەمموزی رابردووەوە، هێزەکانیان بەردەوامن لە سەپاندنی گەمارۆی دەریایی بەسەر بەندەرەکانی ئێراندا و کۆمەڵێک رێکاری مەیدانییان دژی جووڵەی دەریاوانیی پەیوەندیدار بەو وڵاتەوە گرتووەتەبەر.

سێنتکۆم لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، تا 2ی ئاب، هێزەکانی ئەمریکا رێڕەوی 35 کەشتیی بازرگانییان گۆڕیوە، جگه لە پەکخستنی دوو کەشتی و پشکنینی دوو کەشتیی دیکە بۆ پێداچوونەوە لە پابەندبوونی تەواویان بە رێکارەکانی گەمارۆ دەریاییەکەی سەر ئێران.

هاوکات فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا جەختی کردەوە، سوپای پاسدارانی ئێران هیچ دەسەڵاتێکی نییە بۆ دیاریکردنی رێڕەوی دیاریکراو بۆ جووڵەی کەشتییە بازرگانییەکان لە گەروی هورمزدا، جەختیشی لەوە کردەوە کە گەرووەکە رێڕەوێکی ئاوی کەشتیوانیی نێودەوڵەتییە.

وەزیری جەنگی ئەمریکا رایدەگەیەنێت، هێزەکانی ئەمریکا لە حاڵەتی ئامادەباشی تەواودان و بڕیاری دۆناڵد ترەمپ بۆ دواخستنی هێرشەکان بۆ سەر ئێران، هیچ کاریگەرییەکی لەسەر ئاستی ئامادەیی سەربازیی نەبووە.

پیت هێگسێس، وەزیری جەنگی ئەمریکا لە هەژماری خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی 'ئێکس' نووسیویەتی، وەزارەتی جەنگی ئەمەریکا بەو ئاستەی لە جەنگی دووەمی جیهانییەوە نەبینراوە، ئامادەکاریی کردووە و سوپا لە هەموو روویەکەوە ئامادەیە، پێش ئەم لێدوانەش دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمەریکا ئاشکرای کردبوو، خولێکی نوێی دانوستان لەگەڵ نوێنەرانی ئێران ئەنجام دەدرێت، ئەمەش دوای ئەوە هات کە بە شێوەیەکی کاتی هێرشە نوێیەکانی بۆ سەر ئێران هەڵپەسارد.

دۆناڵد ترەمپ لە کاتی گەڕانەوەی لە نیوجێرسی بۆ واشنتۆن لەناو فڕۆکەکەیدا بۆ رۆژنامەنووسان رایگەیاند، بڕیارە دانوستانەکانی نێوان ئەمریکا و ئێران بەڕێوەبچن، بە بێ ئەوەی شوێن، ماوە، یان ناوی بەشداربووانی ئەو کۆبوونەوەیە ئاشکرا بکات.

هاوکات سەرۆکی ئەمەریکا دووبارە جەختی کردەوە، سوپای وڵاتەکەی پلانی بۆ هێرشێکی بەرفراوان و نوێی بۆ سەر ئێران هەبووە، بەڵام لە کۆتا ساتدا و لەسەر داوای بەپەلەی سعودیە، ئیمارات، قەتەر و تەنانەت خودی ئێران، هێرشەکەی هەڵوەشاندووەتەوە.

جێی ئاماژەیە، لە ناوەڕاستی مانگی حوزەیراندا، ئێران و ئەمریکا گەیشتبوونە رێککەوتنێکی چوارچێوەیی بە ئامانجی کۆتاییهێنان بەو جەنگەی کە لە کۆتایی مانگی شوباتی رابردووەوە دەستی پێکردبوو.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، بڕیاری هێرشە سەربازییە چاوەڕوانکراوەکەی بۆ سەر ئێران هەڵوەشاندووەتەوە و هۆکاری ئەم بڕیارەشی بۆ هەبوونی پێشکەوتنی بەرچاو لە پڕۆسەی دانوستانەکانی نێوان واشنتۆن و تاران گەڕاندووەتەوە.

پێگەی ئەکسیۆسی ئەمریکی بڵاویکردەوە، سەرۆکی ئەمریکا لە هەژماری تایبەتی خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتی تروس سۆشیاڵ بڵاویکردەوە: لەپێناو بەرژەوەندییەکانی جیهان و بۆ هێشتنەوەی ئێران وەک وڵاتێکی ئاوەدان، قایلبووم بە هەڵوەشاندنەوەی هێرشەکان، بەو مەرجەی بە خێرایی بگەینە رێککەوتنی کۆتایی.

ئاماژەی بەوەش کردووە، ئێران و چەند وڵاتێکی دیکەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست داوایان لێکردووە هێرشەکە رابگرێت، چونکە هێڵە گشتییەکانی رێککەوتنەکە دیاری کراون. بە وتەی ترەمپ، مەرجە سەرەکییەکانی ڕێککەوتنەکە بریتین لە: "کردنەوەی دەستبەجێ و تەواوەتیی گەرووی هورمز و کۆتایهێنان بە هەڕەشە ناوکییەکانی ئێران."

ئەکسیۆس ئەوەشی خستووەتەڕوو، ئەم بڕیارەی ترەمپ دوای پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ محەمەد بن سەلمان، شازادەی جێنشینی سعوودیە دێت، کە تێیدا نیگەرانیی خۆی لە پەرەسەندنی گرژییە سەربازییەکان دەربڕیبوو.

هاوکات وڵاتانی قەتەر، ئیمارات، تورکیا و پاکستان فشارەکانیان چڕکردووەتەوە بۆ هێورکردنەوەی رەوشەکە و رێگریکردن لە هەڵگیرسانی جەنگێکی فراوان.

لە بەرانبەریشدا، عەباس عێراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران، هۆشدارییەکی توندی ئاڕاستەی ئەمریکا و ئیسرائیل کرد و رایگەیاند: هەر جۆرە دەستدرێژییەک بۆ سەر خاکی ئێران، یان هاوکاریی وڵاتانی ناوچەکە لە هێرشێکی لەو شێوەیەدا، بە وەڵامێکی توند و یەکلاکەرەوەی هێزە چەکدارەکانی ئێران بەرەوڕوو دەبێتەوە.

سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، ئەگەر دانوستانەكان سەركەوتوونەبێـت ، هەمان سیناریۆی ڤەنزوێلا لە ئێران دووبارە دەكەنەوە.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا ئاشكرای كرد، وڵاتەكەی لە رێگەی نێوەندگیرەكانەوە لە دانوستانێكی زۆر قووڵدایە لەگەڵ ئێران، بەڵام ناتوانێت كاتێكی زۆر بداتە دانوستانەكان و ئەگەر بە خێرایی ڕێككەوتن نەكرێت، دەستبەجێ هێرشە سەربازییەكان دەستپێدەكەنەوە و هەمان سیناریۆی ڤەنزوێلا دووبارە دەكەنەوە.

ئاماژەی بەوەشكرد، راگرتنی هێرشەكان بەشێوەیەكی كاتیی لەسەر داوای نێوەندگیرەكان بووە تاوەكو دەرفەتێك بە رێگەچارەی دیپلۆماسی بدرێت.

وتیشی، ئێران دەیەوێت بگاتە رێككەوتن، و سەبارەت بە كۆبوونەوەكەشی لەگەڵ بنیامین ناتانیاهۆ رایگەیاند، بە پێویستی دەزانێت بیری ناتانیاهۆ بهێنێتەوە كە ئەگەر ئەو سەرۆك نەبووایە، ئێران ئێستا خاوەنی چەكی ئەتۆمی بوو و ئیسرائیلیش وێران دەبوو.

هەر لەبارەی ئێرانەوە ترەمپ وتی، لەگەڵ ڤلادیمیێر پوتن سەرۆكی روسیا دەربارەی هاوكارییەكانیان لە رێگەی مانگە دەستكردەكانەوە بۆ ئێران قسە دەكات.

ئاژانسی 'هەواڵی ئەڵمانی' ئاشکرای کردووە، ئەگەری هەیە دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا، فەرمانی ئەنجامدانی هێرشێکی زەمینیی بۆ سەر خاکی ئێران دەربکات.

ئاژانسی 'هەواڵی ئەڵمانی' لە زاری دوو لێپرسراوی ئەمنییەوە رایگەیاند، پێدەچێت سەرۆکی ئەمریکا پلانی هەبێت هێرشێکی زەمینیی ئەنجام بدات بە مەبەستی دابڕینی ناوچە کەناراوەکانی ئێران پێش بەستنی هەر رێککەوتنێکی ئاشتی، ئەمەش رووبەڕووی فشاری ناوخۆیی و هۆشیارکردنەوەی فەرماندە ئەمریکییەکان بووەتەوە.

هاوکات شارەزایانی سەربازیی هۆشیاری دەدەن، هەر هێرشێکی زەمینی ئەمریکا بۆ سەر ئێران مەترسیی گەورەی تێدایە و هێزەکانی ئەمریکا دەخاتە بەر مەترسیی هێرشی موشەکی و درۆن.

ئەوەش لەکاتێکدایە، لێپرسراوانی ئێران "جەخت لەسەر پێویستیی بەردەوامیی گفتوگۆکان کردووەتەوە و بەپێی یاداشتی رێککەوتنەکانی پێشوو، بە مەرجێک سەرەتا گفتوگۆکان لەسەر گەروی هورمز دەستپێبکەنەوە، دواتر ئازادکردنی پارە بلۆکراوەکانی ئێران و دۆسیەی ئەتۆمی بخرێنە بەر باس".

لەلایەکی ترەوە، بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل بەرەو واشنتن بەڕێکەوتووە بۆ ئەنجامدانی دیداری لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا کە ئەوەش یەکەم کۆبوونەوەی رووبەڕووی نێوانیانە لە دوای مانگی شوبات.

ناتانیاهۆ پێش بەڕێکەوتنی بەرەو ئەمریکا رایگەیاند، "لە کۆبوونەوەکەدا تەواوی دۆسیەکان و لە پێشەیانەوە دۆسیەی ئێران تاوتوێ دەکەین، ئامانجمان پاراستنی ئاسایشی خۆمان و فراوانکردنی بازنەی ئاشتییە".

چاودێرانی سیاسی کۆبوونەوەکەی نێوان ترەمپ و ناتانیاهۆ بە چارەنووسساز و دیاریکەری ئاڕاستەی داهاتووی ململانێکان دەبینن، بەتایبەت کە تەلئەبیب نیشانی داوە ئارەزووی لە بەردەوامیی گرژییەکانە و نایەوێت رێککەوتن لە نێوان ئەمریکا و ئێراندا ئیمزا بکرێت.

ناتانیاهۆ بە زانیاری هەستیارەوە دەچێتە واشنتۆن و زانیاری هەواڵگریی لەبارەی بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران رادەستی کۆشکی سپی دەکات.

بنیامین ناتانیاهۆ سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل بۆ ئەنجامدانی دیدارێک لەگەڵ دونالد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا بەرەو واشنتۆن بەڕێکەوت، بەپێی زانیارییەکانی راگەیاندنەکانی ئیسرائیلیش، ناتانیاهۆ زانیاریی هەواڵگریی هەستیار لەبارەی بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێرانەوە رادەستی کۆشکی سپی دەکات.

کەناڵی 12ـی ئیسرائیلی لە زاری چەند سەرچاوەیەکەوە بڵاویکردەوە، ناتانیاهۆ لە هەشتەمین دیداری خۆیدا لەگەڵ ترەمپ لە خولی دووەمی سەرۆکایەتیەکەیدا، زانیاریی زۆر نوێ و هەستیاری هەواڵگری لەبارەی پێشچوونەکانی ئێران بەرەو بەدەستهێنانی چەکی ئەتۆمی دەخاتەڕوو، بەبێ ئەوەی وردەکاری زیاتر لەسەر ناوەڕۆکی زانیارییەکان ئاشکرا بکرێت.

هەمان سەرچاوەکان ئاماژەیان بەوەشکردووە، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل لەم سەردانەیدا دژایەتیی خۆی بۆ داواکارییەکەی ئەمریکا دەردەبرێت کە داوای لێکردوون لە خاکی لوبنان و سوریا بکشێنەوە. لە بەرانبەریشدا، ناتانیاهۆ داوایەک ئاڕاستەی ترەمپ دەکات بۆ راگرتن و فڕۆشتنی فڕۆکەی جەنگیی لە جۆری "F-35" بە تورکیا.

پێش بەڕێکەوتنی بۆ واشنتۆن لە ئەمڕۆ، بنیامین ناتانیاهۆ جەختی کردەوە کە لەگەڵ ترەمپ تاوتوێی تەواوی پرسە هەنووکەیییەکان دەکات و لە سەرووی هەموویانەوە پرسی ئێران دەبێت.

ناتانیاهۆ رایگەیاند: "ئامانجمان پاراستنی ئاسایشمان و فراوانکردنی بازنەی ئاشتییە لە دەوروبەرمان"، هەروەها جەختی لەوەشکردەوە، ئەرکەکەی لە واشنتۆن تەنها یەک ئامانجی روونی هەیە، ئەویش "دەستەبەرکردنی ئاسایش، بەهێزی و داهاتووی ئیسرائیلە".

سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ئەم کۆبوونەوەیەی لەگەڵ ترەمپ بە "بەرپرسیارێتییەکی قورس" وەسف کرد و ئەوەشی خستەڕوو، لەم ساتەوەختە سەختانەدا دەبێت بە "ئیرادەیەکی بەهێز و داناییەکی زۆرەوە" ئاراستەی روداوەکان بکرێت.

ماڵپەڕی "ئەکسیۆس" بڕیارەکەی دۆناڵد ترەمپ بۆ راگرتنی هێرشەکانی سەر ئێران ئاشکرا دەکات و رایدەگەیەنێت، بڕیارەکە دوای پێشنیازی راستەوخۆی فەرماندەی سێنتکۆم هاتووە.

ماڵپەڕی "ئەکسیۆس"ـی ئەمریکی ئاشکرایکرد، ئەدمیراڵ براد کۆپەر، فەرماندەی فەرماندەییی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا 'سێنتکۆم'، رێنمایی داوە بە راگرتنی بۆردومانەکانی ئەمریکا لە دەوروبەری گەروی هورمز، بەو پێیەی هێرشەکان کاریگەرییەکی ئەوتۆییان نەماوە..

دوو سەرچاوەی ئاگادار بە ئەکسیۆسیان راگەیاندووە، پێشنیازەکەی فەرماندەی سێنتکۆم و راوێژکارانی دیکە، کاریگەریی راستەوخۆیان هەبووە لەسەر بڕیارەکەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا بۆ هەڵپەساردنی هێرشەکان بۆ سەر ئێران، ئەمەش نیشانەی دانپێنانی راوێژکارە سەربازی و مەدەنییەکانی ترەمپە بە بوونی سنورێک بۆ ئەنجامەکانی کردەی سەربازی، بەتایبەت ئەو هەڵمەتانەی کە پشتیان بە هێزی ئاسمانی بەستووە.

لەم بوارەدا، ترەمپ دوای کۆبوونەوەی لەگەڵ راوێژکارە باڵاکانی و فەرماندە سەربازییەکان و خستنەڕووی پلانی ئۆپراسیۆنەکان، بۆ یەکەمجار لە دوای دوو هەفتە رێنمایی دایە سوپای ئەمریکا بۆ وەستاندنی بۆردومانەکان بۆ سەر ئامانجەکانی ئێران و ناوچەی گەروی هورمز.

بەپێی زانیارییەکانی سەرچاوەکان، ترەمپ لە رۆژانی پێش کۆبوونەوەکەدا مەیلی بەرەو دەستپێکردنەوەی ئۆپراسیۆنی سەربازیی فراوان بووە، بەڵام هەڵوێستی لە ئێوارەی پێنجشەممەوە گۆڕانی بەسەردا هات و رۆژی هەینی بڕیاری کۆتایی دا بە راگرتنی هەڵمەتی بۆردومانەکان لە گەروی هورمزدا.

ئاگری جەنگەکە گەیشتە دەریای قەزوین و بەرەیەکی نوێی رووبەڕووبوونەوە لە نێوان تاران و کیێڤدا دەکرێتەوە؛ وەزیری دەرەوەی ئێران رایدەگەیەنێت هێرشکردنە سەر کەشتییە بازرگانییەکەیان بەبێ وەڵام تێپەڕ نابێت، لە بەرانبەریشدا ئۆکراین بەئامانجگرتنی باری سەربازیی نێوان ئێران و روسیا وەک سەرکەوتنێکی گەورەی هێرشە دوورهاوێژەکانی وەسف دەکات.

عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران رایگەیاند، ئۆکراین هێرشی کردووەتە سەر کەشتییەکی بازرگانیی ئێرانی و بەهۆیەوە دەریاوانێک کوژراوە. ئاماژەی بەوەش کرد، ئەم هەنگاوە "پێشێلکارییەکی زەق و روونی پەیماننامەی نەتەوە یەکگرتووەکانە" و کیێڤی تۆمەتبار کرد بەوەی "بە هاندانی ئیسرائیل و بە مەبەستی راکێشانی ئەوروپا بۆ ناو جەنگەکە" ئەو هێرشەی ئەنجامداوە.

عراقچی لە بڵاوکراوەیەکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی "ئێکس" ئاشکرای کرد، لە پەیوەندیی تەلەفۆنیدا لەگەڵ کایا کالاس، لێپرسراوی سیاسەتی دەرەوەی یەکێتیی ئەوروپا و سێرگی لاڤرۆڤ، وەزیری دەرەوەی روسیا، ڕایگەیاندووە کە "ئەم هەنگاوەی زیلینسکی بە هیچ شێوەیەک بێ وەڵام تێپەڕ نابێت".

پارێزگاری گێڵانی ئێران رایگەیاند، هێرشەکە بۆ سەر کەشتییەکی ئێرانی بووە لە دەریای قەزوین کە رێڕەوێکی سەرەکیی بازرگانیی ئێران و روسیایە و لە ئەنجامدا دەریاوانێک کوژراوە و سێ ئەندامی تیمی کەشتییەکەش بریندار بوون. دەشڵێت؛  کەشتییەکە بارێکی ئاسنی هەڵگرتبوو و لە بەندەری ئەستراخانی روسیاوە بەرەو بەندەری ئەنزەلی لە ئێران بەڕێوەبووە.

لە بەرانبەردا، ئۆکراین ئاشکرایکردبوو، لە دەریای قەزوین ئەو کەشتییانەی بەئامانج گرتووە کە باری سەربازییان لە ئێرانەوە بۆ روسیا دەگواستەوە. ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی لە هەژماری خۆی لە "ئێکس" نووسیویەتی: "لە رێگەی هێرشە دوورهاوێژەکانمانەوە لە دەریای قەزوین، ئامانجی زۆر بەهێزمان پێکا، لەوانەش بەئامانجگرتنی کەشتیی جەنگیی روسی و کەشتییەکانی تایبەت بە گواستنەوەی کەرەستەی سەربازیی پەیوەندیدار بە ئێران."

ناتانیاهۆ روخانی رژێمی تاران دەکاتە مەرجی کۆتاییهاتنی جەنگ و هۆشداریی وەڵامدانەوەی "جەرگبڕ" دەدات، سوپای ئێرانیش جەخت لە فراوانکردنی رووبەری جوگرافیی جەنگەکە دەکاتەوە ئەگەر هێرشە ئاسمانییەکان بەردەوام بن.

بنیامین نتنیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل هۆشدارییەکی توندی دایە تاران و رایگەیاند، هەر هێرشێکی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل، چ بە شێوەیەکی راستەوخۆ بێت یان لە رێگەی گروپە هاوپەیمانەکانییەوە رووبەڕووی وەڵامدانەوەیەکی زۆر "توند و جەرگبڕی" ئیسرائیل دەبێتەوە و جەختی کردەوە ئەنجامدانی کارێکی لەو شێوەیە "هەڵەیەکی زۆر مەترسیدار" دەبێت لەلایەن ئێرانەوە.

لە چاوپێکەوتنەکەیدا لەگەڵ تۆڕی "فۆکس نیوز"، ناتانیاهۆ رایگەیاند: "جەنگ بە دوو رێگە کۆتایی دێت؛ یان بە روخانی رژێمی ئێران، یانیش کاتێک ئێران باجی تەواوی ئەو کارانە دەداتەوە کە لە ناوچەکەدا ئەنجامی داون." ئاماژەی بەوەش کرد تاران تەواوی دراوسێیەکانی کردووەتە ئامانج و سەقامگیریی ناوچەکەی تێکداوە.

سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ئەوەشی راشیگەیاند: "تەماشابکەن ئێران بێ چەکی ئەتۆمی چی دەکات! تەنها خەیاڵی ئەوە بکەن ئەگەر بێت و ببووایە بە خاوەنی چەکی ئەتۆمی چی دەکرد؟"

ئەم لێدوانانەی ناتانیاهۆ هاوکات بوون لەگەڵ هۆشداریی سوپای ئێران بەرانبەر واشنتۆن؛ لەلای خۆشیەوە، وتەبێژی سوپای ئێران رایگەیاند: "ئەگەر ئەمریکییەکان جارێکی تر بکەونە تەڵەی ئیسرائیلەوە و سوور ببن لەسەر بەردەوامبوونی جەنگ و هێرشە ئاسمانییەکان، ئەوا رووبەری جەنگەکە لە رووی جوگرافییەوە زۆر فراوانتر دەبێت."

واشنتۆن "هەلێکی سنوردار" دەداتە گفتوگۆکان، تارانیش بە گومانەوە لە راگرتنی هێرشەکان دەڕوانێت

مایک والتز، باڵیۆزی ئەمریکا لە رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بە فۆکس نیوزی رایگەیاند، دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا بەشێوەیەکی کاتی هێرشەکانی بۆ سەر ئێران راگرتووە تاوەکو "هەلێکی سنوردار" ببەخشێتە سەرکەوتنی دانوستانەکان.

هاوکات سەرچاوەیەکی باڵای ئێرانی بە ئاژانسی "رۆیتەرز"ـی راگەیاند، تاران ئامادەیە هێرشەکانی رابگرێت ئەگەر ئەمریکاش بەردەوام بێت لە راگرتنی بەئامانجگرتنەکانی، بەڵام جەختی کردەوە، ئێران بە قووڵییەوە گومانی لە نیەتپاکیی واشنتۆن هەیە و پێی وایە ئەم راگرتنەی هێرشەکان "تەکتیکییە نەک راستەقینە".

لەلایەکی ترەوە، سەرچاوەیەک بە کەناڵی عەرەبییەی راگەیاندووە، واشنتۆن و تاران وەڵامی خۆیان رادەستی پاکستان و قەتەر کردووەتەوە لەبارەی دەستپێکردنەوەی دانوستانەکان.

سەرچاوەکە ئاماژەی بەوەشکرد، تاران لێپسراوانی ئیسلام ئابادی ئاگادارکردووەتەوە، گفتوگۆکانیان هەڵپەساردووە بەڵام پاشەکشەیان نەکردووە، ئامادەشن لە ژنێڤ، دەوحە یان ئیسلام ئاباد درێژە بە دانوستانەکان بداتەوە لەو خاڵەی کە پێشتر وەستابوون.

تاران رایگەیاندووە، پەیامی روونی داوەتە ئەمریکا؛ بەردەوامبوونی ئارامی بەستراوەتەوە بە راگرتنی تەواوەتی هێرشەکانی واشنتۆن دوای 13 شەو لە بۆردومانی بەردەوام.

میدیاکانی ئێران بڵاویانکردەوە، ئەمڕۆ کەشتییەکی نەوتهەڵگر لە گەروی هورمز، دوای ئەوەی لەو رێڕەوە دەرچووە کە لەلایەن دەسەڵاتدارانی تارانەوە دیاریکرابوو، تووشی تەقینەوە بووە.

بەپێی ئاژانسی "تەسنیم"ـی ئێرانی، کەشتییەکە بەهۆی بەرکەوتنی بە مینێکی دەریایی تەقیوەتەوە، دوای ئەوەی بەپێی رێنماییەکان نەجووڵاوەتەوە.

ئاژانسەکە ئاماژەی بەوەش کردووە، تاران پێشتریش چەندین جار ئاگاداری داوەتە کەشتییەکان کە لە رێڕەوە دیاریکراوەکان دەرنەچن، بەپێچەوانەوە خۆیان بەرپرسیار دەبن لە هەر روداوێک.

ئەم روداوە دوای ئەوە هات کە تاران رایگەیاند، هێرشەکانی بۆ سەر وڵاتانی ناوچەکە هەڵپەساردووە، ئەوەش دوای راگرتنی هێرشەکانی ئەمریکا بۆ سەر خاکی ئێران.

لەو وتەبێژی سوپای ئێران ئاشکرایکرد، "چونکە ستراتیژیی ئەوان لەسەر بنەمای وەڵامدانەوەی هاوشێوەیە، دوای ئەوەی ئەمریکییەکان هێرشەکانیان راگرت، ئەوانیش کردەوە تۆڵەسێنەرەوەکانیان راگرت."

سەرەڕای هێوربوونەوەی رێژەیی هێرشەکان، مینە دەریاییەکان بوونەتە گەورەترین ئاستەنگ لەبەردم ئاساییبوونەوەی جووڵەی دەریایی، بەپێی خەمڵاندنەکانی ئەمریکا، هەزاران مینی دەریایی جۆراوجۆر لەم رێڕەوە سەرەکییەی بازرگانی و وزەی جیهاندا چێنراون.

رۆژنامەی 'تەلەگراف' رایگەیاند، سەرەڕای لێدوانەکانی ترەمپ سەبارەت بەوەی تواناکانی سوپای پاسداران بەتەواوی تێکشکێندراوە، هێرشە موشەکییەکانی ئێران دەریانخستووە هەڕەشەی موشەکیی ئەو وڵاتە بۆ سەر بنکەکانی ئەمریکا بەردەوامە.

راپۆرتێکی رۆژنامەی تەلەگراف'ـی بەریتانی ئاشکرای کردووە، سەرەڕای پێداگرییەکانی دۆناڵد ترەمپ بەوەی سوپای ئێران بەتەواوی تێکشکێندراوە و راگەیەندراوەکانی پیت هیگسێت، وەزیری جەنگی ئەمریکا کە جەختی کردەوە، "بەرنامەی موشەکیی تاران لەناوچووە"، هێرشە موشەکییەکانی ئەم دواییەی ئێران دەریانخستووە، هەڕەشەی موشەکیی ئەو وڵاتە بۆ سەر بنکەکانی ئەمریکا هێشتا بەردەوامە.

راشیگەیاند، هێرشی موشەکی ئێران بۆ سەر ئوردن و کوژرانی سێ سەربازی ئەمریکی، ئاماژەیەکی روونە بۆ ئەوەی دوای چەندین مانگ لە بۆردومانی بەردەوامی ئەمریکا و ئیسرائیل، ئیران هێشتا کۆگایەکی گەورەی موشەکی لەبەردەستدایە.

لێپرسراوێکی ئێران بە رۆژنامەکەی راگەیاندووە، ئەمریکییەکان خۆیان هۆکاری سەرەکین لەپشت باشترکردنی موشەکەکانیان، لە سەرەتای جەنگەوە ئەگەر شوێنی هەڵدانی موشەکێک بپێکرایە، 15 سەعاتی دەویست تا دووبارە چالاک بکرێتەوە، بەڵام ئێستا ئەو کاتە کەمبووەتەوە بۆ کەمتر لە 30 خولەک.

هاوکات سەردار شێکارچی، وتەبێژی هێزە چەکدارەکانی ئێران بە رۆژنامەی 'تەلەگراف'ـی راگەیاندووە، "بەرهەمهێنانی موشەک و درۆن لە ناو جەرگەی شەڕەکەدا نەک نه‌وەستاوە، بەڵکو راستەوخۆ لە هێڵی بەرهەمهێنانەوە دەبرێنە مەیدانی جەنگ".

لەلایەکی دیکەوە بەرپرسانی ئەمریکیش رایانگەیاندووە، تاران دەستیکردووە بە بەکارهێنانی موشەکی زۆر خێرا کە لە کۆتا ساتەکانی نزیکبوونەوە لە ئامانجەکان، سیستمی بەرگریی ئاسمانیی ناتوانێت بەرپەرچیان بداتەوە.

تاران ئەمریکا بە تێکدانی ئاسایشی گەروی هورمز تۆمەتبار دەکات و وەزیری دەرەوەی ئێران رایدەگەیەنێت؛ واشنتۆن بەڵێنەکانی کۆتاییهێنان بە جەنگی پێشێل کردووە.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئاشکرایکرد، عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران لەگەڵ هاوتا چینییەکەی گفتوگۆی کردووە دەربارەی لێکەوتەکانی "پێشێلکارییەکانی ئەمریکا بۆ بەندەکانی لێکتێگەیشتنی کۆتاییهێنان بە جەنگ" و واشنتۆنی بە بەرپرسیار زانی لە نەبوونی ئاسایش لە گەروی هورمز.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران ئاماژەی بەوەشکرد، عراقچی لە کۆبوونەوەکەیدا لەگەڵ وەزیری دەرەوەی چین جەختی کردووەتەوە کە تێکچوونی ئاسایشی گەرووی هورمز دەرئەنجامی پابەندنهەبوونی ئەمریکایە بە بەڵێنەکانی، هاوکات سەرکۆنەی هێرشەکانی ئەمریکای کرد کە ژێرخانی ئابوری و خزمەتگوزارییەکانی ئێرانیان کردووەتە ئامانج.

لە بەشێکی تری کۆبوونەوەکانیدا و لە پەیوەندییەکی تردا لەگەڵ وەزیری دەرەوەی روسیا، عراقچی جەختی لەسەر ئیرادەی تاران کردەوە بۆ رێگریپێکردن لە ئەمریکا تا گەروی هورمز بۆ مەبەستی خۆی بەکارنەهێنێت.