هەواڵەکان
بافڵ جەلال تاڵەبانی فەرمانی دەست بەکاربوونی بۆ رەوەند مەلا مەحمود وەک لێپسراوی مەڵبەندی دووی کەرکوکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کە سنورەکەی ناوەندی شاری کەرکوکە دەرکرد، ھەروەھا بەھەمان فەرمان ھیوا عەبدوڵا ئەحمەد کرا بە لێپرسراوی مەڵبەندی ۱۷ ی رۆژئاوای کەرکوک کە سنوری قەزای دووبس و ناحیەکانی سەرگەران و شوان و کۆمیتەی کانی دوومەڵان دەگرێتەوە، ئاڤێستا محەمەدیش وەک لێپرسراوی مەڵبەندی ۱۸ ی رۆژھەڵاتی کەرکوک دەست بەکار دەبێت کە سنوری قەزای داقوق و ناحیەی لەیلان و تۆپ زاوا و قەرەھەنجیر دەگرێتەوە .
ئاڤێستا محەمەد لە لێدوانێکدا بە کوردسات نیوزی راگەیاند، گۆڕانکارییەکان و زیادکردنی دوو مەڵبەندی تر بۆ کەرکوک دەریدەخات کەرکوک لە ئەولەویەتی سیاسەتی یەکێتی نیشتمانی کوردستانە و کاردەکەن بۆ خزمەتکردنی ھەموو پێکھاتەکانی شارەکە.
جین ساکی وتەبێژی کۆشکی سپی رایگەیاند، سەرۆک بایدن لە نەخۆشخانەی وڵتەر رید لە نزیک واشنتۆن پشکنینی ھەناوبینی بۆ کراوە و لە ئێستادا تەندروستی باشە، بەڵام بۆ بەداواچوونی رەوشی تەندروستی لە نەخۆشخانە ماوەتەوە.
وتیشی، دوای پشکنینەکە بایدن قسەکەی لەگەڵ کامالا ھاریسی جێگری کردووە و ئەرکەکانی وەک سەرۆک دەستپێکردووەتەوە.
بەر لە شکنینەکەش بایدن دەسەڵاتەکەکانی رادەستی کامالا ھاریسی جێگیری کرد.
رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆک کۆماری تورکیا و سەرۆکی پارتی دادو گەشەپێدان "ئاکەپە"، ھەوڵی ھەڵوەشاندنەوە یان ھەموارکردنەوەی مەرجی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی وڵاتەکەی دەدات و دەیەوێت ئەو مەرجە بسڕێتەوە کە دەڵێت، "ئەو کاندیدەی دەبێت بە سەرۆک کۆماری تورکیا، دەبێت لانیکەم نیوە زائید یەکی دەنگەکانی ھەڵبژاردن بەدەستبھێنێت"، ئەو ھەوڵەی ئەردۆغان بۆ گەرەنتی سەرکەوتنی خۆی یان ئەو کاندیدەیە کە ئەردۆغان بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی دیاری دەکات، بە تایبەت کە بە پێی چەند راپرسیەک لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی و پەرلەمانی تورکیا، کە بڕیارە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠٢٣ بەڕێوەبچێت، چاوەڕوان دەکرێت ئاستی جەماوەریی ئەردۆغان و حزبەکەی پاشەکشەی بەرچاوو بەخۆیەوە ببینێت.
خواستی ئەردۆغان بۆ گۆڕینی مەرجی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی تورکیا، نیگەرانی پارتی بزووتنەوەی نەتەوەپەرست "مەھەپە"ی ھاوپەیمانی ئەردۆغانی لێکەوتووەتەوە، بە تایبەت کە ئەردۆغان ھەوڵی دروستکردنی ھاوپەیمانی لەگەڵ "تەمەل کەرەموڵا ئۆغڵو" سەرۆکی پارتی سەعادەت دەدات، کە ئێستا ھاوپەیمانیی پارتی گەلی کۆماری "جەھەپە"یە، لەوبارەیەوە دەوڵەت باخچەلی سەرۆکی مەھەپە رایگەیاند، گۆڕینی مەرجی ھەڵبژاردنی سەرۆک و لابردنی مەرجی نیوە زائید یەکی دەنگەکان، نموونەی مۆدێلێکی خراپی دیموکراسیە کە دیموکراسی ژمارەییە.
پێشتر ئەحمەد داودئۆغڵو سەرۆکی پارتی ئایندە و سەرۆک وەزیرانی پێشووی تورکیا رایگەیاند، ئەردۆغان بە دوای جێگرەوەی یاسای نیوە زائید یەکدا دەگەڕێت، چونکە راپرسیەکان دەریدەخەن، کاندیدی "ھاوپەیمانی کۆمار" کە لە ئاکەپە و مەھەپە پێکھاتووە، ناتوانێت زیاتر لە ٤٠٪ی دەنگەکان لە ھەڵبژاردنی داھاتوودا بەدەستبھێنێت، ئەوەش واتای کۆتاییھاتنی حکومڕانی چەند ساڵەی ئەردۆغانە و پارتەکەیەتی.
ھاوکات سەڵاحەدین دەمیرتاش ھاوسەرۆکی پێشووتری پارتی دیموکراتی گەلان "ھەدەپە"، لە زیندانەوە پەیامێکی بڵاوکردەوە رایگەیاند، ملیۆنان ھاوڵاتی ھەژاری تورکیا چەندین سەعات چاوەڕێی دەستکەوتنی نان دەکەن، تاکە رێگاش بۆ دەرباز بوون لە قەیرانەکانی ئێستای تورکیا، ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی پێشوەختە.
بە پێی زانیارییەکان لە کۆبوونەوەکەدا سەرۆکایەتی پەرلەمان و سەرۆکی فراکسیۆنەکان گفتوگۆ لەبارەی ھەڵوێستی لایەنەکان لەسەر کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردن و راپرسی ھەرێم و رەشنوسی دەستوری ھەرێم و ھەموارکردنەوەی یاسای ھەڵبژاردن دەکەن، تێبینی و پێشنیارەکان سەبارەت بەو بابەتانە گەڵاڵە دەکەن و ئاڕاستەی سەرۆکایەتی پەرلەمانی کوردستانی دەکەن.
لە ئێستادا کۆمسیۆنی باڵای ھەڵبژاردن و راپرسی ھەرێم ماوەی یاسای کۆتایی ھاتووە، پێویستە پەرلەمان بڕیار لەسەر چالاککردنەوەی ئەو کۆمیسیۆنە بدات و دەستەیەکی نوێ ھەڵبژێرێت.
سەبارەت بە یاسای ھەڵبژاردنیش، دەبێت بۆ ھەڵبژاردنی داھاتوو پەرلەمانی کوردستان، یاساکە ھەموار بکرێتەوە و بازنەکانی ھەڵبژاردن دیاریبکرێت، ھەروەھا کۆدەنگی نیشتمانی لەسەر رەشنوسی ھەرێمی کوردستان دروست بکرێت.
ئەحمەد سەحاف وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی عێراق رایگەیاند، بەڵگەنامەی گەشت بۆ ٤٣٠ کۆچبەری گیرخواردوو لە سەر سنوری بێلاروس ئامادەکراوە و ئەمرۆ بە گەشتێک دەگەڕێنرێنەوە عێراق.
وتیشی، تیمەکانی کونسوڵگەری لە بێلاروس بەردەوامن لە تۆمارکردنی ناوی ٥٠ کۆچبەری تر و وەزارەتەکەشیان لە ھەوڵی بەردەوامدایە بۆ بەدەنگەوەچوونی ئەو کۆچبەرانەی دەیانەوێت بگەڕێنەوە.
لەلایەکی ترەوە ئاری جەلال سەرۆکی دەزگای لوتکە رایگەیاند، کۆچبەرەکان لە مینسکی پایتەختی بێلاروسەوە دەگەنە فرۆکەخانەی ھەولێرو دواتریش ئەو کۆچبەرانەی خەڵکی شارەکانی ناوەراست و باشوری عێراقن دەگەیەنرێنە فرۆکەخانەی نێودەوڵەتی بەغداد.
لەو پەیوەندییەدا ئیبراھیم رەئیسی سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاندوە، یەکریزی و سەقامگیری عێراق بابەتێکی ستراتیژییە و ھیچ لایەنێک بۆی نیە پێشێلی بکات.
ھەروەھا سەرۆک کۆماری ئێران گرنگیی پەیوەندییە مێژووییەکانی نێوان تاران و بەغدادی دووپاتکردوەتەوە و رایگەیاندوە، گەلی ئێران ھەمیشە پشتگیری لە گەل و حکومەتی عێراق دەکات و ئەنجامدانی پرۆسەی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانیشی بە دەستکەوتێکی گرنگ ناوبردوە بۆ دیاریکردنی چارەنوسی عێراقییەکان.
ھەر لەو پەیوەندییەدا، رەئیسی رایگەیاندوە، دوژمنانی گەلانی ناوچەکە، ئاسایش و سەقامگیری و پێشکەوتنیان بۆ عێراق ناوێت و ھەوڵدەدەن بە پیلانگێرییەکانیان ئاژاوە دروست بکەن، بۆیە پێویستە ھەموان ئاگاداری پیلانگێرییەکان بن.
فەیسەڵ میقداد وەزیری دەرەوەی سوریا رایگەیاندووە، دیمەشق ھەوڵێکی زۆر دەدات بۆ گەرانەوەی پەنابەرەکانی کە لە ماوەی رابردوودا بەھۆی قەیرانی وڵاتەکەیانەوە کۆچیان کردوە بۆ دەرەوەی وڵات و ئامانجیشیانە پەنابەرە سورییەکان بە خواستی خۆیان بەبێ مەرج بگەرێنەوە و بۆ ئەو مەبەستەش ھەموو ھاوکارییەکیان پێشکەش دەکەن.
وتیشی، وڵاتانی خۆرئاوا بۆ ئامانجی سیاسی پەنابەرانی سوریا بەکاردەھێنن.
نوێنەری روسیا لە دانیشتنێکی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی رایگەیاند، مەترسییەکی راستەقینە ھەیە سەبارەت بە گواستنەوەی چالاکییەکانی تیرۆریستان و بازرگانی کردن بە ماددە ھۆشبەرەکان لە ئەفغانستانەوە بۆ وڵاتانی دراوسێ لەژێر ناوی کۆچکردندا.
وتیشی، لە دوای ١٥ی ئابەوە کە تاڵیبان ھاتە سەر دەسەڵات، کۆمەڵی نێودەوڵەتی ھیچ نەکردووە بۆ بەدیھێنانی سەقامگیری لە ئەفغانستان و دانپێدانەنانی کۆمەڵی نێودەوڵەتیش بە بزووتنەوەکە ئاستەنگەکان زیاتر دەکات.
جەختیشی کردەوە، روسیا ئامادەیە بۆ ناردنی ھاوکاری مرۆیی بۆ ئەفغانستان.
بەپێی ھەوالێکی میدیاکانی رۆژئاڤای کوردستان، بڕیارە ھەفتەی داھاتوو لوید ئوستن وەزیری بەرگری ئەمریکا سەردانی رۆژئاڤای کوردستان بکات بۆ بەسەرکردنەوەی ھێزەکانیان، لەوچوارچێوەیەشدا بڕیارە لە شاری حەسەکە لەگەڵ مەزڵوم کوبانێ فەرماندەی ھێزەکانی سوریای دیموکرات کۆببێتەوە.
ئەوەش لە کاتێکدایە ھەفتەی رابردووش جێگری یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی ئەمەریکا بۆ کاروباری رۆژھەڵاتی ناوەڕاست و وەفدێکی باڵای وەزارەتی دەرەوە، سەردانی رۆژاڤایانکرد و لەگەڵ مەزڵوم کۆبانێ کۆبوونەوە.
سەبارەت بە سەرۆکی ئەنجومەنی باڵا و جێگرەوەی!
بڕیار بوو کۆبونەوەیەکی ئەنجومەنی باڵا و ھەڤاڵ بافڵ و چەند ئەندامێکی مەکتەبی سیاسی (١٧/١١/٢٠٢١) ئەنجام بدرێ. بە مەرام دەنگۆی ئەوە بڵاو کراوەتەوە گوایە، جێگری بەڕێز کۆسرەت رەسوڵ سەرۆکی ئەنجومەنی باڵا، لەو کۆبونەوەیەدا دادەنرێ.
یەکەم: بەندە، ھەتا وەڵامی راپۆرتەکەم سەبارەت بە ژەھرخواردکردنم، بە دانانی لیژنەی لێکۆڵینەوە نەدرێتەوە، لە ھیچ کۆبونەوەیەک و داوەتێکی سیاسی ئامادە نابم.
دووەم: ھەتا ھەڤاڵ کۆسرەت رەسوڵ زیندوو بێ، کە ھیوای چاکبونەوەو تەمەن درێژی بۆ دەخوازم، لە مۆراڵی من دوورە بیریش لەوە بکەمەوە جێگەی بگرمەوە. بۆیە تکایە ھەر پروپاگەندەیەک لەم بارەوە کرابێ، بە مەرام باسکراوە.. بڕیاری لەم جۆرە لە بەرنامەی من و ئەنجومەنی باڵای سیاسیدا نییە.
مەلا بەختیار
عێراق نیگەرانی خۆی سەبارەت بە بەنداوی جەزیرەی تورکیا پیشاندەدات و دەڵێت کاریگەری لەسەر داھاتی ئاوی وڵاتەکە دەبێت.
عەلی رازی وتەبێژی وەزارەتی سەرچاوەکانی ئاوی عێراق دەڵێت، ترسیان لە دروستکردنی بەنداوی جەزیرە لە باشوری بەنداوی ئەلیسۆ ھەیە لەلایەن تورکیاوە، چونکە کاریگەری لەسەر داھاتی ئاوی وڵاتەکە دەبێت.
وتیشی، وەزارەتی دەرەوەی عێراق بە رەسمی بە ئەنقەرەیان راگەیاندووە دروستکردنی ئەو بەنداوە رەتدەکەنەوە.
وتەبێژی وەزارەتی سەرچاوەکانی ئاوی عێراق راشیگەیاند، کەمبوونەوەی باران بارین و گۆڕانکارییەکانی کەش و ھەوا ھۆکارێکی ترن بۆ کەمبوونەوەی ئاوی وڵاتەکە، ئەو پارێزگایانەشی نزیکن لە ئێرانەوە و پشت بەو وڵاتە دەبەستن زۆرترین زیانیان بەرکەوتووە.
لە ساڵی ٢٠٠٣ەوە و بەھۆی سیاسەتەکانی تورکیا و ئێران، ئاستی ئاو لە روباری دیجلە و فورات لە عێراق بەرەو کەمبوونەوە دەچێت، بەپێی نەتەوە یەکگرتووەکانیش عێراق پێنجەمین وڵاتە لەسەر ئاستی جیھان کە گۆڕانکارییەکانی کەش وھەوا زۆرترین کاریگەری لەسەر دروست کردووە.
کەمال محەمەد وەزیری کارەبای ھەرێم لە لێدوانێکدا بۆ رۆژنامەنوسان رایگەیاند، چەند تەوەرێکی تایبەت بە کێشەکانی کارەبا لە نێوان ھەرێم عێراق گفتوگۆیان لەسەرکرا، بەتایبەت شوێنە ھاوبەشەکانی وەک قەزای شێخان و بەردەڕەش، بەڵێندراوە بە ھاوکاری ھەردوولا کێشەکان چارەسەر بکەن.
ھاوکات عادل کەریم وەزیری کارەبای عێراق بە وەکالەت رایگەیاند، ھەوڵدەدەن ھاوکارییەکانی بواری کارەبا پەرەپێدن، بە ھاوکاری ھەردولاش کێشەکان چارەسەر بکەن.
حەسەن رەحیم رێکخەری سێیەمین پێشانگای نێودەوڵەتی بۆ کتێب لە سلێمانی لە لێدوانێکدا بە کوردسات نیوزی رایگەیاند، زیاتر لە ٢٠٠ ناوەندی چاپ و بڵاوکردنەوە لە ١٣ وڵاتەوە بەشدارییان لەو پێشانگەیە کردوە و زیاتر لە دوو ملیۆن کتێبیش ھێنراوەتە پێشانگەکە.
وتیشی، زیاتر لە ٣٨٠ ھەزار ناونیشان نمایشکراوە، تیمێکیش بۆ دۆزینەوەی ناونیشان و سەرچاوەکان بە ناوی "لێم بپرسە" بۆ ھاووڵاتیان ئامادەکراوە.
لەو دیدارەدا، گفتوگۆکرا لە بارەی بارودۆخی ناوخۆی حزب و ڕووداو و پێشھاتەکان، لەبەر ڕۆشنایی دوایین گۆڕانکارییەکانی سەرگۆڕەپانی سیاسی ھەرێم و عێراق.
لە بەشێکی دیکەی دیدارەکەدا، ئاماژە درا بە ئەرک و تێکۆشانی ئەمڕۆی کادر و ئەندامانی ڕێکخستنەکان، و جەخت کرایەوە کە پێویستە ھەنگاو بنرێت بە ئامانجی چالاککردن و ڕێکخستنەوەی ئۆرگانەکانی یەکێتی و خزمەتکردن بە ھاوڵاتیان لە ھەموو ئاستەکاندا.
وەزارەتی ناوخۆی بەریتانیا ڕایگەیاند، چەند ساڵێکە کۆچکردنی دەرچووانی زانکۆ و ھاووڵاتیانی ئێران بۆ وڵاتەکەی زیادیکردووە و لە ئێستادا ٢٩٪ی ئەوانەی داوای مافی پەنابەری لە "بەریتانیا" دەکەن ئێرانین.
بە پێی وەزارەتی ناوخۆی بەریتانیا، ١٢ ھەزار و ١٩٥ کۆچبەر کەناڵی "مانش"یان لە ماوەی ١٦ مانگی ڕابردوودا بەرەو وڵاتەکە تێپەڕاندووە، لە کۆی ١٠ پەنابەریش کە داوای مافی پەنابەری لە بەریتانیا دەکەن، ٧یان ئێرانی و سوری و عێراقی و سودانی و ڤێتنامین، کە ٩١٪یان بە بەلەمی بچوک ئەو کەناڵەیان تێپەڕاندووە.
ڕوانگەی کۆچی ئێرانیش ڕایگەیاندووە، لە ماوەی ٢ ساڵی ڕابردوودا، ئەو ھاووڵاتیانەی کۆچ دەکەن زۆر زیادی کردووە و یەکێک لە ھۆکارەکانیش بۆ خراپی ئابوری وڵاتەکە دەگەڕێتەوە.
"جۆێل ھاربەر" وتەبێژی ھێزە ھاوبەشەکان و بەڕێوەبەری کاروباری گشتی لە ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی دەڵێت، گۆڕانکاری گەورە لە ژمارە و ئەرک و ڕۆڵی ھاوپەیمانییەکەیان لە عێراق ڕوونادات و ڕاوێژ و مەشق و ڕاھێنان پێشکەشی ھێزە ئەمنییەکانی وڵاتەکە دەکەن، لە ئێستاشدا بە ئەرکەکانی خۆیان ھەڵدەستن و ئەوەی پێویست بێت پێشکەشی دەکەن.
پێشتر "یەحیا ڕەسوڵ" وتەبێژی فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی عێراق ڕایگەیاندبوو، کشانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا بەردەوامە و بڕیارە کشانەوەیان تا ٣١ی کانونی یەکەمی ساڵی ٢٠٢١ تەواو ببێت.