مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، ئەمڕۆ پێنجشەممە رایگەیاند کە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لەگەڵ وڵاتانی کەنداو هاوبەشی دەکات لەسەر هەنگاوەکانی جێبەجێکردنی یاداشتی لێکتێگەیشتن لەگەڵ ئێران.

رۆبیۆ لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا کە لە میانی سەردانەکەیدا بۆ مەنامەی پایتەختی بەحرەین سازی کرد، وتی: هاتوومەتە ناوچەکە بۆ ئەوەی هاوبەشەکانمان دڵنیا بکەمەوە کە ئێمە رەزامەندی لەسەر هیچ رێکارێک نادەین کە ئاسایشیان تێکبدات یان مەترسییان بۆ دروست بکات، ئاماژەی بەوەش کرد: ئێمە لەگەڵ وڵاتانی کەنداو پرسی دامەزراندنی سندوقی سەرلەنوێ ئاوەدانکردنەوەی ئێرانمان تاوتوێ نەکردووە.

زیاتر وتی: لە کۆتاییدا هیچ باج و رسووماتێک لەبەرانبەر تێپەڕبوون لە گەروی هورمز نابێت، رونیشیکردەوە کە: عومانییەکان رایانگەیاندووە کە ئەوان پشتگیری لە سەپاندنی هیچ جۆرە باجێک ناکەن لەبەرانبەر تێپەڕبوون لە گەروی هورمز.

ئەنجومەنی پیرانی ئەمریكا دەنگیدا لەسەر پرۆژە بڕیارێك كە پشتگیری لە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆكی ئەمریكا دەكات بۆ هەڵگیرساندنی جەنگ دژی ئێران.

تەنها یەك رۆژ دوای ئەوەی ئەنجومەنی پیرانی ئەمریكا كە زۆرینەیان لە كۆماریەكانن، بڕیارێكی بۆ كشانەوەی هێزەكان لە جەنگی ئێران و سنورداركردنی دەسەلاتەكانی ترەمپ پەسەندكرد، ئەنجومەنەكە دەنگدانێكی نوێی ئەنجامدا بە كۆی 50 دەنگی نەخێر بەرامبەر بە 48 دەنگی بەڵێ  ئەنجامەكەی پێچەوانە بووەوە و بووە ئەو بریارەی پەسەندیانكردبوو هەلچیانوەشانەوە ئەوەش بووە مایەی رەزامەندی ئیدارەی ترەمپ.

ئەمەش لە كاتێكدایە، رۆژی سێشەممە، 50 ئەندامی كۆنگرێس دەنگیان دابوو لەسەر بڕیارێك بۆ داماڵینی دەسەڵاتەكانی ترەمپ لە راگەیاندنی جەنگ دژی ئێران بێ رەزامەندی ئەنجومەنەكە، بەڵام شەوی رابردوو، دوو ئەندامی كۆماری لە ئەنجومەنی پیران بە ناوەكانی راند پۆڵ و بیل كاسیدی، بڕیارەكەی خۆیان گۆڕی.

ترەمپ پێشوازی لە ئەنجامی دەنگدانە نوێیەكە كرد وتی، لە كۆتاییدا ئەنجومەنی پیران بڕیارە دروستەكەیاندا، وتیشی، ئەو دەنگدانە پەیامێكی هۆشداریە كە ئاڕاستەی ئێران كراوە.

هەرچەندە بڕیارەكەی گۆنگرێس كاریگەرییەكی یاسایی پابەندكاری نییە، بەڵام وەك یەكەم هەڵوێستی رەسمی كۆنگرێس دادەنرێت سەبارەت بە دەسەڵاتەكانی جەنگ لە ململانێی لەگەڵ ئێراندا.

 

وەزارەتی نەوتی عیراق رایگەیاند ئەو دەنگۆیانەی باس لە هەڕەشەی عیراق دەکەن بۆ کۆتاییهێنان بە ئەندامێتی خۆی لە رێکخراوی ئۆپێک، بە هیچ شێوەیەک رەنگدانەوەی هەڵوێستی رەسمی حکومەتی عیراق نین.

وەزارەتەکە رونیکردەوە کە نە سەرۆک وەزیران و نە حکومەتی عیراق پرسی کشانەوەیان نەخستووەتە روو، بەڵکو عیراق بەردەوام جەختی لەسەر گرنگیی سەرلەنوێ هەڵسەنگاندنەوەی سەقفی بەرهەمهێنان کردووەتەوە، بەجۆرێک کە بگونجێت لەگەڵ توانای بەرهەمهێنانی بەردەوامی وڵاتانی ئەندام، ئەمەش بەپێی ئەو رێککەوتنەی کە لەلایەن سەرجەم وڵاتانی پەیوەندیدارەوە پەسەندکراوە و لەژێر رۆشنایی لێکتێگەیشتنە تایبەتەکان بە دۆخی ئەمنی و ئابوری عیراق.

لەو چوارچێوەیەدا، وڵاتانی ئەندام لە ئۆپێک و هاوپەیمانەکانیان (OPEC+) وەڵامی ئەم داواکارییەیان داوەتەوە لە رێگەی دەستپێکردنی پرۆسەی سەرلەنوێ هەڵسەنگاندنەوە بۆ زۆرترین توانای بەرهەمهێنانی بەردەوامی وڵاتانی ئەندام، کە لە ئێستادا بە هەماهەنگی لەگەڵ کۆمپانیایەکی راوێژکاری نێودەوڵەتی سەربەخۆ و بە بەشدارییەکی کارای عیراق، بەپێی خشتەی کاتیی دیاریکراو جێبەجێ دەکرێت.

هەروەها وڵاتانی ئۆپێک و هاوپەیمانەکانیان لە ئێستاوە دەستیان کردووە بە گەڕاندنەوەی قۆناغ بە قۆناغی ئەو بڕە نەوتەی کە پێشتر کەمکرابووەوە، و بڕیارە لە چەند مانگی داهاتوودا گەڕانەوەی سەرجەم کەمکردنەوە ئارەزوومەندانەکان تەواو بێت، ئەمەش هاوکار دەبێت لە بەرزکردنەوەی سەقفی بەرهەمهێنانی عیراق. لەبەر ئەوە، هەر داواکارییەک سەبارەت بە سەقفی بەرهەمهێنان یان ئاستی توانای بەرهەمهێنان، لە رێگەی میکانیزمە تەکنیکی و تەوافقەییە پەسەندکراوەکانی ناو چوارچێوەی رێکخراوی ئۆپێک و هاوپەیمانەکانی چارەسەر دەکرێت.

وەزارەتی نەوت ئاماژەی بەوەش کرد کە لێکتێگەیشتنێکی ئاستبەرز لەلایەن وڵاتانی ئەندامەوە هەیە بۆ دۆخی تایبەتی عیراق و ئەو نەهامەتییانەی کە پیشەسازی نەوتی عیراق لە ماوەی زیاتر لە چل ساڵی رابردودا بەهۆی جەنگ، گەمارۆ و تەحەددییەکانەوە چەشتوویەتی، کە دوایینیان وێرانبوونی چەندین بەشی ژێرخانی نەوتی و پاڵپشتیکار بوو بەهۆی هێرشە تیرۆریستی و تێکدەرانەکانەوە.

رونیشیکردەوە کە ئەم دۆخە رەچاو دەکرێت بۆ ئەوەی بەرهەمهێنانی نەوتی عیراق لە ئاستێکی دادپەروەرانەدا بێت، کە بتوانێت پێگەی خۆی وەک دووەم گەورەترین بەرهەمهێنەر لەناو وڵاتانی رێکخراوەکەدا بەدەستبهێنێتەوە، و ئەنجامە خوازراوەکان لە پڕۆژەکانی پەرەپێدان و نۆژەنکردنەوەی سەرجەم جومگەکانی پیشەسازی نەوت بەدیبهێنێت، کە دەمارگیر و سەرچاوەی سەرەکیی داهاتە داراییەکانی عیراق پێکدەهێنێت.

شەپۆلێکی گەرمای چاوەڕواننەکراو روی لە ژمارەیەک وڵاتانی ئەوروپا کردوە و بەپێی ئامارە سەرەتاییەکانی پەیمانگایەکی گشتی لە ئیسپانیاش، بەهۆی گەرماوە زیاتر لە 200 کەس گیانیان لەدەستداوە

میدیاکانی ئیسپانیا بڵاویان کردوەتەوە، بەهۆی ئەو شەپۆلە گەرمایەی روی لە وڵاتەکە کردوە،  تەنها لە  رۆژانی یەکشەممە تا چوارشەممەی ئەم هەفتەیەدا 212 کەس بەهۆی کاریگەرییەکانی شەپۆلەکەوە گیانیان لەدەستداوە

سیستەمی چاودێریی "MoMo" کە تایبەتە بە کۆکردنەوەی ئامارەکانی مردنی رۆژانە لە ئیسپانیا و بەراوردکردنیان لەگەڵ تۆمارە مێژووییەکان، لە رێگەی هاوتەکردن لەگەڵ داتاکانی ئاژانسی کەشناسیی نیشتمانی وڵاتەکە رایگەیاندوە، بەرزبونەوەی پلەکانی گەرما هۆکاری بەرزبوونەوەی لەناکاوی رێژەی مردنە.

ئەم ژمارەیەی ئەمساڵ لە کاتێکدایە کە لە هەمان چوار رۆژی ساڵی 2025دا، ژمارەی مردنەکان بەهۆی گەرماوە تەنها 98 کەس بوو، کە ئەوکات بە گەرمترین هاوینی تۆمارکراو لە مێژووی وڵاتەکەدا دادەنرا.

میدیاکانی وڵاتەکە رایانگەیاندوە، لە ناوچە سەرەکییەکانی ئیسپانیا لەم هەفتەیەدا بەرزترین تێکڕای پلەکانی گەرمای رۆژانەیان لە مانگی حوزەیراندا تۆمارکردووە کە لە ساڵی 1950وە وێنەی نەبووە؛ بە شێوەیەک تێکڕای پلەی گەرمی لە رۆژی دووشەممەدا 28.8. پلەی سیلیزی و لە ڕۆژی سێشەممەدا 28.17 پلەی سیلیزی بووە و ئەمەش بوەت هۆی بەرزبونەوەی رێژەی مردن بەهۆی گەرماوە

وەزارەتی دارایی هەرێم دەڵێت، لە حەوت ساڵی رابردوودا لەکۆی 79 ترلیۆن دینار کە پشکی هەرێم بووە، بەغداد تەنها 33 ترلیۆن دیناری بۆناردووین.

وەزارەتی دارایی هەرێم راگەیەندراوێکی بڵاوکردووەتەوە و تێیداهاتووە: بەپێی داتاکان کە لە پەرتووکی کارو چالاکی و چاکسازییەکانی وەزارەتی دارایی لە ساڵی (2019 تا 2025) بە خشتەو زانیاری ورد بڵاو کراوەتەوە، لە حەوت ساڵی رابردودا لەکۆی زیاتر لە (79) ترلیۆن دینار کە پشکی هەرێم بووە دوای دەرکردنی خەرجیەکانی سیادی و حاکیمە، حکومەتی فیدراڵ تەنها (33) ترلیۆن دیناری بۆ موچەی فەرمانبەران ناردووە.

دارایی هەرێم دەشڵێت: بەغداد زیاتر لە (48) ترلیۆن دیناری لە پشکی هەرێم بڕیوە، ئەوە جگە لەوەی هیچ بڕە پارەیەکی بۆ خەرجیەکانی بەکارخستن و وەبەرهێنان نەناردووە.

 

دارایی هەرێم لەگەڵ راگەیەندراوەکەدا ئەم وێنانەی بڵاوکردووەتەوە؛

لێپرسراوێکی باڵا لە وەزارەتی نەوتی عیراق بە رۆیتەرزی رایگەیاند، ئەگەر پشکی وڵاتەکەی لە بەرهەمهێنانی نەوتی رێکخراوی ئۆپێک بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد نەکرێت، عیراق ناچار دەبێت سەرجەم بژاردە بەردەستەکانی بەردەمی تاوتوێ بکات. 

بە گوێرەی زانیارییەکانی رۆیتەرز، لێپرسراوانی عیراق پێشتر بژاردەی کشانەوەیان لە رێکخراوی ئۆپێک خستووەتە بەرباس، بەڵام پلانی ئێستایان مانەوەیە لە رێکخراوەکەدا بەو مەرجەی پشکێکی بەرزتر بۆ هەناردەکردنی نەوت بەدەستبهێنن.

 ئەم لێدوانانە لە کاتێکدایە کە دوای کشانەوەی ئیمارات لە ئۆپێک، ئەگەری کشانەوەی عیراقیش دەبێتە گورزێکی دیکەی بەهێز بۆ رێکخراوەکە، بەتایبەت کە عیراق یەکێکە لە پێنج وڵاتە دامەزرێنەرەکەی ئۆپێک.

ئەمە لە کاتێکدایە، دوێنێ، عەلی زەیدی سەرۆک وەزیرانی عیراق رایگەیاند،  داوا لە رێکخراوی ئۆپێک دەکەن پشکی هەناردەکردنی نەوتیان بۆ زیاد بکرێت.

مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند کە هاوپەیمانێتییەکەیان لەگەڵ وڵاتانی کەنداوی عەرەب لە تاقیکردنەوەکاندا  سەرکەوتووانە لێی دەرچوو، ئاماژەی بەوەش کرد گەروی هورمز موڵکی هیچ دەوڵەتێک نییە.

لەمیانی سەردانیکردنی بۆ بەحرەین، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، کۆبوونەوەی ئەمڕۆیان گرنگییەکی زۆری هەیە و ئامانجی هاوبەشیان چەسپاندنی سەقامگیری و ئاسایشە لە ناوچەکەدا، بەو پێیەی ئێستا دەچنە قۆناغێکی نوێوە کە هیوادارن بەرەو ئاشتی هه‌نگاو بنێت. 

وەزیری دەرەوەی ئەمریکا جەختی لەوە کردەوە، واشنتن بە هاوکاریی هاوبەشەکانی هەوڵدەدات دیالۆگێکی بونیادنەر لە پێناو گەیشتن بە رێککەوتن لەگەڵ ئێراندا پەرەپێبدات،.

ناوبراو رایگەیاند، ئەگەر تاران بیەوێت واز لە هەناردەکردنی ئایدیۆلۆژیاکەی بهێنێت و سەرنج بخاتە سەر خۆشگوزەرانی گەلەکەی، ئەوا ئەمریکا ئامادەیە هاوکاریی بکات.

سەبارەت بە رەوشی دەریاوانی لە ناوچەکەدا، رۆبیۆ ڕوونی کردەوە، کە گەروی هورمز رێڕەوێکی ئاویی نێودەوڵەتییە و هیچ دەوڵەتێک خاوەندارێتی ناکات، بۆیە هیچ وڵاتێک مافی ئەوەی نییە باج یان تێچووی تێپەڕبوون بەسەر کەشتییەکاندا بسەپێنێت.

عەبدولحسێن موسەوی، وەزیری تەندروستیی عیراق رایگەیاند، وەزارەتەکەیان ژمارەیەک رێکاری پێشوەختەی گرتووەتەبەر بەمەبەستی دابینکردنی ئاسایشی تەندروستی لە کاتی سەردانی یادی عاشورادا و رووبەڕووبوونەوەی هەر رەوشێکی نەخوازراوی تەندروستی. 

وەزیری تەندروستی ئاماژەی بەوە کرد، کە ئامادەکارییەکانی وەزارەت بۆ بۆنە ساڵانەییەکان شتێکی نوێ نییە، بەڵام ئەوان هەمیشە هەوڵدەدەن لە رێگەی ئەم بەدواداچوونانەوە خزمەتگوزاری نوێتر و دەستکەوتی زیاتر پێشکەش بکەن.

 موسەوی روداوەکەی بە گردبوونەوەیەکی جەماوەریی گەورە لە پارێزگای کەربەلای پیرۆز وەسف کرد، کە پێویستی بە پلانێکی تەندروستیی تایبەت هەیە، جەختیشی لەوە کردەوە کە رۆڵی وەزارەتی تەندروستی کاریگەر دەبێت لە رێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی نەخۆشییە گواستراوەکان و دابینکردنی مەفرەزە پزیشکییە پێویستەکان بۆ وەڵامدانەوەی هەر کێشەیەکی تەندروستی کە لەم ماوەیەدا بێتە پێشەوە.

کەشناسی هەرێم رایگەیاند، پلەکانی گەرما زیاتر بەرز دەبنەوە  و ئاسمان ساماڵ دەبێت، لەناوچە شاخاوییەکانیش  نیمچە هەور و ئەگەری کەمێک خۆڵبارین هەیە.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێم، پێشبینی 48 سەعاتی داهاتوی بڵاوکردەوە بە گوێرەی پێشبینییەکان، پلەکانی گەرما بەرزدەبنەوە و زۆربەی ناوچەکانیش نزیک دەبن لە 40 پلەی سیلیزی

لەبارەی کەشی سبەینێشەوە، کەشانسی دەڵێت؛ پلەکانی گەرما بەرز دەبن و نزیک دەبن ل ەتۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ.

بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی

هەولێر: 39 پلەی سیلیزی

سلێمانی: 37 پلەی سیلیزی

دهۆک: 38 پلەی سیلیزی

هەڵەبجە: 39 پلەی سیلیزی

چەمچەماڵ: 38 پلەی سیلیزی

زاخۆ: : 40 پلەی سیلیزی

پیرمام: 36 پلەی سیلیزی

ئاکرێ : 39 پلەی سیلیزی

حاجی ئۆمەران : 29 پلەی سیلیزی

دوو بوومەلەرزەی بەهێز بە گوڕی 7.2 و 7.5 پلە ڤەنزوێلایان هەژاند، زیانی گەورەیان بە ژێرخان و باڵەخانەكانی كاراكاس گەیاند و بوونە هۆی گیانلەدەستدانی چەندین كەس. 

دێلسی رۆدریگێزی سەرۆکی ڤێنێزوێلا بەوەکالەت، رایگەیاند زانیارییەکان ئاماژە بە گیانلەدەستدانی لانی کەم 32 کەس و برینداربوونی زیاتر لە 700 کەسی دیکە دەکەن .

ناوبراو ئاماژەی بەوەش کرد، هێشتا ئاماری وردی ویلایەتی "لا گوایرا"یان بەدەست نەگەیشتووە، کە زیانلێکەوتووترین ناوچە دادەنرێت و پێشبینی دەکرێت ژمارەی قوربانییەکان بەرزتر بێتەوە.

حكومەت باری نائاسایی راگەیاند و فڕۆكەخانەو خوێندنگەكانی داخست، دەستەی روپێوی جیۆلۆجی ئەمریكاش پێشبینی دەكات ژمارەی قوربانیان بۆ 100 هەزار كەس بەرزببێتەوە.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، کە وڵاتەکەی توانیویەتی شتێک بەدەستبهێنێت کە هیچ سەرۆکێکی دیکەی پێشووی ئەمریکا نەیتوانیوە ئەنجامی بدات، جەختیشی کردەوە کە ئێران هەرگیز نابێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی. 

ترەمپ ئاشکرای کرد کە هەفتەی رابردوو رێککەوتنێکی مێژووییان بۆ کۆتاییهێنان بە ململانێکان لەگەڵ ئێران و کردنەوەی تەواوەتیی گەروی هورمز ئیمزاکردووە، ئاماژەی بەوەش کرد کە بۆ یەکەمجار لە ماوەی سێ هەزار ساڵدا، ناوچەکە لە لێواری گەیشتن بە ئاشتییەکی راستەقینەدایە لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

سەبارەت بە ڕەنگدانەوە ئابوورییەکانی ئەم هەنگاوە، سەرۆکی ئەمریکا رونی کردەوە کە لە دوای ئیمزاکردنی ڕێککەوتنەکە، بازاڕی بۆرسە و حیسابەکانی خانەنشینی بەرزبوونەوەی بەخۆیانەوە بینیوە و لە بەرانبەریشدا نرخی نەوت بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزیوە.

هێزی دەریایی سەر بە سوپای پاسدارانی ئێران هۆشدارییەکی توند و بەپەلە ئاڕاستەی سەرجەم ئەو کەشتیانە دەکات، کە بە گەروی هورمزدا تێپەڕدەبن و دەڵێت؛ تەنها لەو رێگەیەوە رێگە پێدراوە، کە ئێران دیاری کردوە.

هێزی دەریایی سوپای پاسداران،رایگەیاندوە، ئەو رێڕەوەی لەلایەن هەندێک لایەنەوە بەبێ هەماهەنگی لەگەڵ ئێران بۆ تێپەڕبوون دیاریکراوە، بە هیچ شێوەیەک قبووڵکراو نییە و مەترسیدارە.

هەروەها جەختیکردوەتەوە، کە گەشتکردنی کەشتییەکان لە دەرەوەی ئەو رێڕەوانەی کە ئەوان دیارییان کردووە، کارێکی قەدەغە و پڕ لە سەرکێشییە و هۆشداری دەدەن لە هەر تێپەڕبوونێکی لەو شێوەیە.

هاوکات ئاماژەی بەوەش کردووە، ئەنجامدانی هەماهەنگی لەگەڵ هێزەکانیان لە رێگەی «کەناڵی 16»ـەوە بۆ تێپەڕبوون بە ناو گەروی هورمزدا  ناچاری و پێویستە و لە ئەگەری سەرپێچیکردنی هەر لایەنێکدا، رێکاری توندی یاسایی و سەربازی لە دژی دەگرنەبەر.

ئیسماعیل بەقایی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران، لە کاردانەوەی بەرانبەر بە لێدوانەکانی مارک روتە، سکرتێری گشتیی ناتۆ، داوای لێپرسینەوەی لەو وڵاتانە کرد کە هاوکاری ئەمریکایان کردووە لە هێرشەکاندا. 

بەقایی رایگەیاند ئەو وڵاتانەی هاوکری ئەمریکایان کردوە بەهۆی پێشێلکردنی یاسا نێودەوڵەتییەکان و "بەشداریکردن لە کردەوەی دەستدرێژیکارانە دژی گەلی ئێران" دەبێت بەرپرسیارێتی هەڵبگرن.

ئەم کاردانەوەیەی ئێران دوای ئەوە هات، کە مارک روتە، سکرتێری گشتیی ناتۆ، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ کەناڵی فۆکس نیوز ئاشکرای کرد، کە لە کاتی ئۆپراسیۆنی ئەمریکا  و ئیسرائیل بۆسەر ئێران، فڕۆکە ئەمریکییەکان لە فڕۆکەخانەکانی ئیتالیا و رۆمانیاوە بەرەو رۆژهەڵاتی ناوەڕاست فڕیون.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران قسەکانی سکرتێری گشتی ناتۆی وەک "دانپێدانانێکی ئاشکرا و شەرمەزارکەر بە هاوکاری چالاکانەی ناتۆ لە شەڕێکی نایاساییدا" دژی وڵاتێکی سەربەخۆی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان وەسف کرد.

بەقایی بە شێوەیەکی راستەوخۆ ئیتاڵیا  و رۆمانیای تۆمەتبار کرد بە بەشداریکردن لە تاوانەکانی جەنگ دژی ئێران و ئاماژەی بەوە کرد، کە ئیتاڵیا و رۆمانیا، لەگەڵ هەر وڵاتێکی تری ئەوروپی کە هاوکاری ئەمریکا و ئیسرائیلیان کردووە، دەبێت بۆ گەلانی خۆیان و جیهان ڕوون بکەنەوە بۆچی بەشدار بوون لەم دەستدرێژییەدا.

لە بەرانبەردا، وەزارەتی دەرەوەی ئیتالیا دوای لێدوانەکانی سکرتێری گشتیی ناتۆ رونکردنەوەی دا و رایگەیاند کە ئەوان تەنها رێگەیان بە فڕۆکە لۆجستی و پشتیوانییەکان داوە کە بەشدارییان لە چالاکییە هێرشبەرییەکاندا نەکردووە.

ئەنجومەنی وەزیرانی کۆبووەوە و لە کۆبوونەوەکەدا، پشتیوانیی خۆی بۆ کۆنووسی هاوبەشی نێوان دەستەی گومرگی فیدراڵ و هەرێم دەربڕی کە تایبەتە بە یەکخستن و بەئەلکترۆنیکردنی رێکارە گومرگییەکان لە رێگەی جێبەجێکردنی سیستمی ئەسیکۆدا. 

ئەنجومەنی وەزیران ئاماژەی بەوە دا، کە ئەم هەنگاوە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی رۆتین، زیادکردنی داهاتی گشتی و رێکخستنەوەی پەیوەندییە دەستوورییەکانی نێوان هەردوولا، بۆ ئەم مەبەستەش بڕیارە هەفتەی داهاتوو شاندێکی باڵا سەردانی بەغدا بکات بۆ وەرگرتنی پەسەندکردنی کۆتایی لە ئەنجومەنی وەزاریی بۆ ئابووری.

دەقی راگەیەندراوەکەی ئەجومەنی وەزیرانی هەرێم

ئەمڕۆ چوارشەممە 24ی حوزەیرانی 2026، بە سەرپەرشتیی سەرۆک وەزیران مەسرور بارزانی و بە ئامادەبوونی قوباد تاڵەبانی،جێگری سەرۆک وەزیران، ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان کۆبووەوە.

لە بڕگەی یەکەمی کۆبوونەوەکەدا، پوختەی کۆنووسی هاوبەشی نێوان دەستەی گومرگی فیدراڵ و گومرگی هەرێمی کوردستان سەبارەت بە جێبەجێکردنی سیستەمی ئەسیکۆدا خرایە ڕوو، کە لە ڕۆژی 2026/6/18 لە بەغدا واژۆ کرا.

لەمبارەیەوە لیژنەی تەکنیکیی حکومەتی هەرێمی کوردستان وردەکاریی کۆنووسی کۆبوونەوەی هاوبەش و لەیەکترگەیشتنی سەرەتایی نێوان حکومەتی فیدڕاڵ و هەرێم بۆ ئەنجومەن خستەڕوو.

ئەنجومەنی وەزیران، بە بایەخەوە لە لەیەکتێگەیشتنی هاوبەشی نێوان هەردوو لا دەڕوانێت کە ئامانجی یەکخستنی ڕێکارە گومرگییەکان لە سەرتاسەری عێراق و بەئەلکترۆنیکردنی ڕێکارە گومرگییەکان و پەرەپێدانی ڕوونی و شەفافیەتە لە داهاتی سنوورە گومرگییەکان، کە لە کۆتاییدا دەبێتە هۆی زیادکردنی داهاتی گشتی و کەمکردنەوەی ڕووتین و برەودان بە جوڵەی بازرگانی لە دەروازە سنوورییەکان، بۆیە حکومەتی هەرێمی کوردستان هەمیشە پشتیوانیی ئەم هەنگاوانە بووە و برەوی پێداوە.

ئەنجومەنی وەزیران، وێڕای پشتیوانی لە کۆنووسی کۆبوونەوەی هاوبەشی هەردوو دەستەی گومرگی فیدڕاڵ و هەرێم، لە هەمان کاتدا وەزارەتەکانی ( دارایی و ئابووری، بازرگانی و پیشەسازی، ناوخۆ، پلاندانان، کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاو، تەندروستی ) و دەستەی وەبەرهێنان و فەرمانگەی تەکنەلۆجیای زانیاری ڕاسپارد بۆ هاوئاهەنگیکردن لەگەڵ هاوتاکانیان لە حکومەتی فیدراڵ بۆ ئامادەسازیی پەسەندکردنی کۆتایی لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزاریی بۆ ئابووری کە بڕیارە حەفتەی داهاتوو ، شاندێکی باڵای هەرێمی کوردستان بۆ ئەم مەبەستە سەردانی بەغدا بکات.

هەر لەمبارەیەوە ئەنجومەنی وەزیران، داوا لە حکومەتی فیدڕاڵ دەکات لە نزیکترین دەرفەتدا، کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزاریی بۆ ئابووری ساز بکرێت بە مەبەستی پەسەندکردنی کۆتایی و جێبەجێکردنی ڕێکەوتنەکان کە ڕۆڵی بەرچاوی دەبێت لە زیادکردنی داهاتی گشتی و بەکارهێنانەوەی لە خزمەتی گشتی هاووڵاتییان و هەروەها ڕێکخستنەوەی پەیوەندیی دەستووری و قانونی نێوان دامەزراوە فیدڕاڵیيەکان و هەرێم لە چوارچێوەی دەستووردا .

لە بڕگەی دووەمدا ، ئەنجومەنی وەزیران گفتوگۆی لەبارەی بابەتی خانەنشینی و دەستەبەری کۆمەڵایەتیی کرێکاران كرد.

سەرەتا وەزیری کار وکاروباری کۆمەڵایەتی ڕاپۆرتێکی پوختی خستەڕوو سەبارەت بە چاکسازییەکانی بواری خانەنشینی و دەستەبەری کۆمەڵایەتیی کرێکاران، بە تایبەتی بە دیجيتاڵکردنی ڕێکارەکان لە بەڕێوەبەرایەتییەکانی دەستەبەری کۆمەڵایەتی و چالاککردنی سندوقی دەستەبەری کۆمەڵایەتی و گلدانەوەی لێبڕینی خانەنشینی و دەستەبەری کۆمەڵایەتیی کرێکاران و بەشداریی داراییی خاوەنکار لەم سندوقە و چالاکردنی نووسینگەکانی بەکارخستن و ڕەخساندنی دەرفەتی کار بۆ گەنجان، سەرەڕای سازدانی خولەکانی ڕاهێنان و فێرکردنی پیشەکان، کە ئەم ڕێکارانەش وای کردووە کە ژمارەی ئەو پڕۆژانەی دەستبەر کراون، بگاتە نزیکەی 64 هەزار پڕۆژە، و سەرەڕای زیادبوونی ژمارەی کرێکارانی دەستەبەرکراو بە شێوازێکی بەرچاو، کە ئێستا ژمارەیان گەیشتووەتە نزیکەی 320 هەزار کرێکار، ئەوەی ئەم ڕێکارانە بووەتە هۆی هاندانی گەنجان بۆ پڕکردنەوەی دەرفەتەکانی کارکردن لە کەرتی تایبەت و دابینکردنی مافی خانەنشینی و وەرگرتنی پاداشتی کۆتایی خزمەت بۆیان دوای گەیشتنیان بە تەمەنی خانەنشینی بەگوێرەی یاسا بەرکارەکان، لە دوا بڕگەی ڕاپۆرتەکەیدا، وەزیری کار و کاروباری کۆمەڵایەتی، پێشنیاری دیاریکردنی کەمترین مووچەی مانگانەی خانەنشینی کرێکارانی کەرتی تایبەت کرد بە بڕی پێنجسەد هەزار دینار.

سەرەتا سەرۆک و جێگری سەرۆک وەزیران بە ناوی ئەنجومەنی وەزیرانەوە، دەستخۆشییان لە وەزیری کار و کاروباری کۆمەڵایەتی کرد کە لە چەند ساڵی ڕابردوودا، وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتی، لە چوارچێوەی بەرنامەی کاری حکومەتدا، بە هاوکاریی نووسینگەی سەرۆک و جێگری سەرۆک وەزیران، کار و پڕۆژە و چالاکیی گرنگیان ئەنجامداوە لەم بوارەدا.

ئەنجومەنی وەزیران بە بایەخەوە، هەڵسەنگاندنی بۆ ئەو هەنگاو و ڕێکارانە كرد کە بوونەتە هۆی برەودان بە بەکارخستن لە دەرفەتەکانی کارکردن لە کەرتی تایبەت و هەوڵدان بۆ یەکسانکردنی مافەکانی خانەنشینی و دەستەبەر لە هەردوو کەرتی تایبەت و گشتی و پاراستنی مافی کرێکاران و چالاککردنی سندوقی خانەنشینی و دەستەبەری کۆمەڵایەتی.

لە دوای گفتوگۆ و ڕاگۆڕینەوە، ئەنجومەنی وەزیران بە کۆی دەنگ، پێشنیاری وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتی پەسەند کرد بۆ دیاریکردنی کەمترین مووچەی مانگانەی خانەنشینی کرێکارانی کەرتی تایبەت بە بڕی پێنجسەد هەزار دینار.

 

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل رایگەیاند، پێش هێرشکردنە سەر ئێران دۆناڵد ترەمپی لە هێرشەکە ئاگادارکردوەتەوە و ئەویش زۆری بەدڵ بووە،  بەڵام بۆ ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنەکە داوای مۆڵەتی لێنەکردووە.

ناتانیاهۆ جەختیکردەوە، هێرشەکانیان بۆسەر ئێران رێگربوە لەوەی تاران ببێت بە خاوەنی چەکی ئەتۆمی و دەڵێت؛ کاتێک چوومە لای دۆناڵد ترەمپ و پلانەکەم پێشکەش کرد، پێی وتوە بەرەو ئێران دەڕۆن، چاوەڕێی ئەوە ناکات دوژمنان کە بە ئاشکرا باسی لەناوبردنی ئیسرائیل دەکەن لێیان بدەن.

 سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل جەختیکردوەتەوە، تەنها پلانەکەی بە سەرۆکی ئەمریکا وتوە و داوای لێنەکردوە مۆڵەتی پێبدات.

ناتانیاهۆ وتوشیەتی؛ دوای ئاشکراکردنی پلانەکەی بۆ دۆناڵد ترەمپ، خۆشبەختانە بە دڵی بوە و ئەویش بەشدارییەکی گرنگی کرد لە هێرشکردنە سەر ئێران.

عەلی فالح زەیدی، سەرۆک وەزیرانی عیراق  رایگەیاند، پەیوەندی نێوان عیراق و ئەمریکا لە پەیوەندی سەربازییەوە دەگۆڕێت بۆ هاوبەشی ئابووری و روبەروبونەوەی بەرەنگاربونەوەی گەندەڵی لە کاری پێشینەی ئەوە.

ئەمڕۆ چوارشەممە، عەلی فالح زەیدی سەرۆک وەزیرانی عێراق رایگەیاند، پەیوەندی لەگەڵ ئەمریکا لە پەیوەندی سەربازییەوە دەگۆڕێت بۆ هاوبەشی ئابووری و لە بارەی چەکدانانی گروپە چەکدارەکانی عیراقیشەوە، جەختیکردوەتەوە، زۆربەی کوتلەکان لە ئێستاوە دەستیانکردووە بە رادەستکردنی چەکەکانیان بە دەوڵەت.

عەلی زەیدی دوپاتیکردوەتەوە، دوای کشانەوەی سەرجەم هێزەکانی ئەمەریکا، هیچ پاساو و پێویستییەک بۆ هیچ گروپێکی چەکدار لە عیراقدا نابێت و چەک دەبێت تەنها لە دەستی دەوڵەتدا بێت.

سەرۆک وەزیرانە نوێیەکەی عیراق جەختیکردوەتەوە، کاری لە پێشیینەی ئەو بەرەنگاربونەوەی گەندەڵییە و بۆ ئەو مەبەستەش تەواوی هەوڵەکانی دەخاتەگەڕ. 

ناوبراو ئاماژەی بەوەشکردوە، دەیانەوێت بڕی بەرهەمهێنانی نەوت زیاد بکەن و داوایان لە  رێکخراوی ئۆپێک ئەوەیە بەرهەمهێنانی نەوتیان بەگوێرەی توانا نەوتییەکانی عیراق و قەبارەی دانیشتوان زیاد بکات.