وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە نوێترین لێدواندا ھەڵوێستی وڵاتەکەی سەبارەت بە دۆسیەی ئەتۆمی ئێران، ئاسایشی کەنداو و پەرەسەندنەکانی لوبنان راگەیاند و جەختی لەوە کردەوە، واشنتن پابەندە بە پاراستنی سەقامگیری ناوچەکە.

مارکۆ رۆبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، واشنتن هیچ هەنگاوێک نانێت ئاسایشی وڵاتانی کەنداوە بکەوێتە مەترسییەوە، ئاماژەی بەوەش کرد، پێویستە گەروی هورمز بە کراوەیی و بەبێ سەپاندنی باج بمێنێتەوە، هۆشداریشی دا کە ئەگەر تاران پابەندی رێککەوتنەکە نەبێت، ئەوا چەندین بژاردەی جۆراوجۆریان لەبەردەستدایە بۆ سزادانی.

هاوکات سوپاسی پشتیوانی وڵاتانی کەنداوی کرد و هیوای خواست ئێران پابەندی بەڵێنەکانی بێت، ئاشکراشیکرد، بڕیارە لە 30ـی ئەم مانگەدا، گفتوگۆیەکی تەکنیکی نوێ لە نێوان ئەمریکا و ئێران لە وڵاتی سویسرا دەستپێبکاتەوە، کە تایبەت دەبێت بە دۆسیەی ئەتۆمی و سزا ئابورییەکانی سەر ئێران.

لەسەر ئاستی ناوخۆیی لوبنانیش، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، هێرشە موشەکییەکانی حزبوڵا بوونەتە هۆی ئەوەی سوپای ئیسرائیل بچێتە ناوچەکانی باشوری لوبنانەوە، وتیشی: "دەمانەوێت لوبنان بە تەواوی کۆنتڕۆڵی خاکەکەی خۆی بکات، کاریش بۆ بونیادنانەوەی تواناکانی سوپای لوبنان دەکەین."

لە کۆتایی لێدوانەکانیدا، مارکۆ رۆبیۆ هیوای خواست کە گفتوگۆ و دانوستانەکانی ئێستای نێوان لوبنان و ئیسرائیل بگەنە ئەنجامێکی ئەرێنی.

لێپرسراوانی بەشێک لە ناوچە گەشتیارییەکانی فەڕەنسا هۆشداری دەدەنە گەشتیاران، کە پیاسەکردن بە جلی نیمچە روتەوە لە شەقامە گشتییەکان و شوێنە مێژوییەکاندا قەدەغەیە و سەرپێچیکاران روبەڕووی سزای دارایی تا 150 یۆرۆ دەبنەوە.

بە گوێرەی میدیاکانی فەرەنسا، بریاریسزای دارایی بۆ ئەو کەسانە دەرکراوە کە بە جلی نەگونجاوەوە لە شوێنە گشتییەکان دەسوڕێنەوە و  بڕیارەکە زیاتر ئەو کەسانە دەگرێتەوە، کە دوای جێهێشتنی کەنار دەریاکان، بەبێ پۆشینی جلوبەرگی گونجاو  لە ناوەندی شارەکاندا هاتوچۆ دەکەن.

 هەرچەندە لە فەرەنسا یاسایەکی گشتی بۆ قەدەغەکردنی ئەم کارە نییە، بەڵام ئەنجومەنی خۆجێیی زۆرێک لە شارە کەناراوییەکان بەپێی تایبەتمەندی ناوچەکانیان یاسای تایبەتیان دەرکردووە و سزای داراییان بۆ ئەو کەسانە داناوە، کە سەرپێچی دەکەن.

شاری ناربۆن لە باشوری فەرەنسا یەکێکە لەو شوێنانەی، کە ئەم قەدەغەکارییە جێبەجێ دەکات؛ بەرپرسانی شارەکە رایانگەیانووە؛ کە ئامانجیان لەم رێکارە پاراستنی ئارامی گشتی، رێزگرتن لە ژینگەی ژیان و هێشتنەوەی سەرنجڕاکێشیی ناوەندی شارەکەیە لە وەرزی هاویندا.

لێپرسراوانی شارەکە پێیان وایە، ئەو پۆشاکەی بۆ کەنار دەریا گونجاوە، دروست نییە  بۆ چونە ناو شەقامە گشتییەکان گونجاو نییە.

پۆلیسی ناوچەکە بەرپرسە لە جێبەجێکردنی یاساکە و غەرامەکردنی سەرپێچیکاران و هاوکات شاری کەناراوی دووڤیلیش، کە پێشتر سزای 17 یۆرۆی بۆ ئەم بابەتە دیاری کردبوو، سزاکەی توند ترکردوە و سزاکەی کردوە بە 150 یۆرۆ و بەرپرسانی شارەکە  داوا لە گەشتیاران دەکەن لە بەرانبەر ئەم رەفتارەدا کە ساڵانە لە زیادبووندایە، کەمێک زیاتر پابەندی ئادابی گشتی بن.

دوای ئەوە دۆناڵد ترەمپ رایگەیاند، وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا وەک پێویست هاوکاری ئەمریک انەبوون لە جەنگی ئێراندا و چەندین جار یەکێتی ئەوروپای بە پڵنگێکی کارتۆنی وەسف کرد، سکرتێری گشتی ناتۆ دەڵێت؛ یەکێتی ئەوروپا سەکۆیەکە بۆ نیشاندانی دەسەڵاتی ئەمریکا.

مارک روت، سکرتێری گشتی ناتۆ بە فۆکس نیوزی راگەیاند، 500 فڕۆکەی ئەمریکی لە بنکە ئەمریکییەکانەوە لە ئیتاڵیا فڕیون بۆ پاڵپشتیکردنی ئۆپراسیۆنی توڕەیی داستان ئامێز، کە ئەمەش زۆر گرنگ بوو بۆ ئۆپراسیۆنەکە.

دوا بە دوای لێدوانەکانی سکرتێری گشتی ناتۆ، ئیتاڵیا وەڵامی داوەتەوە و قسەکانی رەتکردەوە و رایگەیاند، تەنیا رێگەیان بە گەشتە تەکنیکی و لۆجستیکییەکان داوە و مۆڵەتی ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی دەرنەکردووە.

سکرتێری گشتی ناتۆ، لە وەڵامی رەخنەکانی دۆناڵد ترەمپ لە هاوپەیمانانی ناتۆ، کە پشتگیریان لە ئەمریکا نەکردوە لە جەنگەکەدا، دەڵێت؛  شتی وا نییە و یەکێتی ئەورپا لە راستیدا وەک سەکۆیەکە بۆ نیشاندانی دەسەڵاتی ئەمریکا.

 لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانی هاوبەشدا لەگەڵ شەهباز شەریف، سەرۆک وەزیرانی پاکستان، مەسعود پزیشکیانی سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، بەرنامەی موشەکی ئێران بەشێک نەبووە لە رێککەوتنی ئەم دواییە و لە داهاتووشدا نابێتە بابەتی دانوستان.

سەرۆک کۆماری ئێران بە ئاماژەدان بە رۆڵی بەرگریی و توانای وڵاتەکەی رایگەیاند، ئەگەرئ ەوان موشەکەکایان نەبوایە، کە بۆ بەرگریی رەوای خۆیان بەکاری دەهێنن،  ئێستا ئەمریکا و ئیسرائیل ئیسرائیل ئێرانیان وێران کردبوو، وەک چۆن غەززەیان وێران کرد و هیچ رەحمێکیان بە گەنجان و پیرەکان نەکرد.

مەسعود پزیشیکان ئاماژەی بەوەشکرد، ئەوەی بەسەر غەززە هات، دەرخەری ئەوە بوو، کە مافی مرۆڤ جگە لە درۆیەکی گەورە هیچی تر نییە.

ئەم لێدوانانەی سەرۆک کۆماری ئێڕان لە کاتێکدایە، سنوردارکردنی توانا موشەکییەکانی ئێران نیگەرانییەکی گەورەی ئیسرائیلە و یەکێک بوو لەو ئامانجانەی، کە بەرپرسانی ئیدارەی ترەمپ لە سەرەتای جەنگدا دایاننابوو، بەڵام  تا ئێستا تاران رەتیدەکاتەوە دەستبەرداری توانا موشەکییەکانی ببێت.

عەلی مەدەنی زادەی وەزیری ئابوری ئێران رایگەیاند، لە جەنگی ئەمریکا و ئیسرائیل بەرانبەر بە وڵاتەکەی توانیویانە سەرکەوتووبن و شەقامیش شان بەشانی حکومەت هۆکاربون بۆ سەرکەوتنیان.

وەزیری ئابوری ئێران رایگەیاند  دوای ئەو جەنگەی بەرانبەر بە وڵاتەکەی کرا، توانیان سەرکەوتوبن، متمانەی نەتەوەیی و سەرمایەی کۆمەڵایەتی و شانازی نەتەوەیی لە نێو خەڵکدا دروست بووە.

ناوبراو ئەوەشیخستوەتەڕوو، راستە جەنگی مەیدانی کۆتایی هاتووە، بەڵام جەنگی ئابوری دەستیپێکردوە و ئێستا دەبێت تاران بچێتە ناو شەڕی ئابوری جیهانەوە.

هەناردەی نەوت لەڕێی بۆری نەوتی هەرێمی كوردستانەوە بۆ بەندەری جیهانی توركی زیادی كردووە.

سەرچاوەیەكی تایبەت لە كۆمپانیای سۆمۆوە، بە كوردسات نیوزی راگەیاند، كۆی نەوتی هەناردەكراوی كەركوك و هەرێمی كوردستان لە ئەمڕۆدا دەگاتە نزیكەی 230 هەزار بەرمیل لە رۆژێكدا.

سەرچاوەكە ئەوەشی خستەڕوو، لەئێستادا بەراورد بە چەند رۆژی رابردوو، بڕی هەناردەكراوی نەوتی كێڵگەكانی هەرێم بۆ بەندەری جەیهانی توركی نزیكەی 25 بۆ 30 هەزار بەرمیل زیادی كردووە.

بەپێی سەرچاوەكە، ئەو بڕە نەوتەی لەئێستادا لە كێڵگەكانی هەرێمەوە هەناردە دەكرێت، گەیشتووەتە 40 بۆ 45 هەزار بەرمیل نەوت لە رۆژێكدا.

لەبارەی نۆژەنكردنەوەی بۆریی نەوتی كەركوك-توركیا، ئەو سەرچاوەیە ئاماژەی بەوەکرد، وەزارەتی نەوتی عیراق لە هەوڵی نۆژەنكردنەوەی بۆریی نەوتی كەركوك-توركیایە كە بە هێڵی 46 ناسراوە و ئەوەشی خستەڕوو، کە بۆریی نەوتی كەركوك-بانیاسیش لەنێوان عیراق و سوریا، هێشتا كاری تێدا نەكراوە، هەرچەندە بۆرییەكە لە سنووری عیراقدا هیچ كێشەیەكی نییە.

فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا رایدەگەیەنێت، لە هێرشێکی ئاسمانیدا لە باکووری رۆژئاوای سوریا سەرکردەیەکی باڵای رێکخراوی تیرۆرستی داعشیان کوشتووە.

لە راگەیەندراوێکدا، فەرماندەیی ناوەندیی سوپای ئەمریکا 'سێنتکۆم' رایگەیاند، هێزەکانیان هێرشێکی ئاسمانییان لە باکووری رۆژئاوای سوریا ئەنجامداوە و لەو هێرشەدا کەسێک بە ناوی "عەلی حسێن عولێوی" کە سەرکردەیەکی باڵای داعشە کوژراوە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەو ئۆپەراسیۆنە بەشێکە لە هەوڵە بەردەوامەکانی ئەمریکا بۆ رێگریکردن و لەناوبردنی ئەو تیرۆرستانەی کە هەوڵی هێرشکردنەسەر هاووڵاتیانی ئەمریکی لە دەرەوە یان لە ناوخۆی وڵاتەکە دەدەن.

فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا جەختیشی لەوەشکردەوە، بەردەوام دەبن لە پاراستن و بەرگریکردن لە خاکی ئەمریکا و سەربازەکانیان، هەروەها هاوپەیمانان و هاوبەشەکانیان لە سەرتاسەری ناوچەکەدا.

بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە سلێمانی سەردانی مامۆستا عەلى باپیر، سەرۆکی کۆمەڵی دادگەریی کوردستانی کرد.

لە کۆبوونەوەیەکدا کە شاڵاو کۆسرەت رەسوڵ و سالار لالە سەرحەد، لێپرسراوی بۆردی پەیوەندییە کوردستانییەکانی یەکێتی ئامادەیبوون، تاوتوێی دۆخی سیاسیی هەرێمی کوردستان و عیراق کرا و جەخت لە یەکخستنی هەوڵەکان بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان کرایەوە.

پەرەپێدانی پەیوەندییەکانی نێوان یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و کۆمەڵی دادگەریی کوردستان و گرنگیی دیالۆگ لە نێوان لایەنە سیاسییەکاندا، تەوەرێکی دیکەی گفتوگۆکان بوون.

رەنگە ئەم کارە بۆ هاندەرانی تۆپی پێ زیاتر لە خەونێک بچێت، بەڵام بۆ دوو گەنجی ئەمریکی بووەتە واقیع و کارێکی راستەقینە، کاتێک لە بەرانبەر سەیرکردنی سەرجەم یارییەکانی مۆندیالی2026دا، بڕی 50 هەزار دۆلاریان پێدەدرێت.

ئۆستن فرانکلین (29 ساڵ) و کیڤن ئەکۆتۆ (26 ساڵ) ئەرکەکەیان لە ناو ستۆدیۆیەکی شوشەیی کاتییەوە لە دڵی گۆڕەپانی بەناوبانگی "تایمز سکوێر" لە شاری نیویۆرک بەڕێوەدەبەن، کە ستۆدیۆکە لە سێ لاوە کراوەیە و لە رێگەی دوو شاشەی گەورەی 85 ئینچییەوە چاودێری یارییەکان دەکەن، لە کاتێکدا سەدان هاندەر لە دەوریان کۆدەبنەوە.

ئەم دوو گەنجە دوای سەرکەوتنیان لە پێشبڕکێیەکدا کە لەلایەن تۆڕی میدیایی "فۆکس" رێکخرابوو، لە نێوان هەزاران پێشکەشکاردا بۆ ئەم کارە دەستنیشانکران، ئامانج لەم کارەش زیاترکردنی کێبڕکێ و کارلێکی جەماوەرییە لەگەڵ روداوە وەرزشییەکەدا.

کیڤن ئەکۆتۆ، کە لە پێناو ئەم کارەدا دەستی لە کارەکەی پێشووی کێشاوەتەوە، سەبارەت بە ئەزمونەکەی دەڵێت: رەنگە هەندێک لە یارییەکان کەمێک بێزارکەر بن و جۆش و خرۆشیان تێدا نەبێت، بەڵام لە بەرانبەردا بێگومان یاریی تری وا هەن کە بە تەواوی شایەنی سەیرکردنن.

سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، ئەگەر ئێران باج لە گەروی هورمز وەربگرێت راستەوخۆ دانوستانەكان كتایی دێت.

دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە پۆستێكیدا لە سۆشیال تروس نوسویەتی، ئێران ئەمریكای ئاگاداركردووەتەوە كە پێچەوانەی راپۆرتە چەواشەكارییەكانی دەزگاكانی راگەیاندن، هیچ جۆرە باجێكی تر لەلایەن ئێرانەوە داوا نەكراوە و وەرنەگیراوە لەسەر ئەو كەشتیانەی بە گەروی هورمزدا تێپەڕدەبن.

سەرۆكی ئەمریكا ئاماژە بەوەش كراوە كە ئەگەر ئەم زانیارییانە ناڕاست دەركەون، ئەوا وتووێژەكان دەستبەجێ كۆتاییان دێت.

وتیشی، تا ئێستا، هیچ پارەیەك لەلایەن ئەمریكاوە نەدراوە بە ئێران و هەروەها  بەشێك لەو پارە بلۆكراوانەی ئێران كە بە تەواوی لەژێر كۆنتڕۆڵی ئەمریكادایە، دەدرێت بە جوتیار و ئاژەڵدارانی ئەمریكا بۆ كڕینی گەنمەشامی، گەنم، چەنیدن پێداویستی تر.

سەرۆكی ئەمریك جەتیكردەوە، ئێران بەپەلە پێویستی بە خۆراك هەیە، و ئەوانیش ئەم خۆراكە بەشێوەیەكی  تەنها لە ئەمریكاوە بۆیان دەكڕن و دەینێرین.

ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عیراق رێکاری توندی یاسایی دژی دروستکردن و بەکارهێنانی فڕۆکە بێفڕۆکەوان راگەیاند.

ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عیراق رێنمایی ئاڕاستەی سەرجەم دادگا تایبەتەکان کرد، کە بڕگەکان یاسای دژەتیرۆری ژمارە (13)ی ساڵی 2005 جێبەجێ بکەن بەسەر هەر کەسێکدا کە هەستێت بە دروستکردن، بەکارهێنان، یان هێشتنەوەی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان (درۆن) بۆ هەر مەبەستێک کە پێچەوانەی یاسا بێت 

ئەم هەنگاوە دادوەرییەی بەغداد وەک هەوڵێک دەبینرێت بۆ کۆنترۆڵکردنی چالاکییە سەربازییەکانی دەرەوەی چوارچێوەی دەوڵەت و رێگریکردن لە تێوەگلانی زیاتری عیراق لە ململانێ هەرێمییەکاندا

بەڕێوەبەری گشتیی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم رایگەیاند، پشكێنەرانی ئاژانسەكە لە ماوەی داهاتوودا سەردانی پێگەكانی پیتاندنی یۆرانیۆمی ئێران دەكەن.

رافائیل گرۆسی، بەڕێوەبەری گشتیی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم، لە لێدوانێكی رۆژنامەنوسیدا لە وێستگەی ئەتۆمیی "فوكوشیما دایچی" لە ژاپۆن رایگەیاند، پشكنەرانی ئاژانسەكە سەردانی پێگەكانی پیتاندنی یۆرانیۆمی ئێران دەكەن، كە ئەمەش بڕگەیەكی سەرەكییە لە ڕێككەوتن و لێكتێگەیشتنەكانی تایبەت بە دۆسیەی ئەتۆمیی ئێران.
گرۆسی ئاماژەی بەوەشكرد، سەردانەكە ئەگەر سبەینێ بێت یاخود لە ماوەی 10 رۆژدا، هەر دەبێت رووبدات.
ئەم لێدوانە دوای ئەوەدێت، دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا رایگەیاند، ئێران رەزامەندی نیشانداوە بە گەرانەوەی پشكنەرانی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم بۆ وڵاتەكەیان.

 

ئەنجوومەنی وەزیرانی هەرێم بڕیاریدا، كەمترین موچەی خانەنشینیی كرێكارانی كەرتی تایبەت، نابێت لە 500 هەزار دینار كەمتربێت.

مەریوان بەگۆك عەزیز، بەڕێوەبەری گشتیی كار و دەستەبەری كۆمەڵایەتیی حكوومەتی هەرێمی كوردستان، بە كوردسات نیوزی راگەیاند، لە دوای پێشكەشكردنی ئەو راپۆرتەی كە لەلایەن وەزارەتی كاروباری كۆمەڵایەتی بە ئەنجومەنی وەزیران كرا بۆ زیادكردنی موچەی خانەنشینیی كرێكارانی كەرتی تایبەت بە كۆی دەنگ لە لایەن ئەنجومەنەكە پەسەندكرا، وتیشی بە پێی بریارەكە دەبێت موچەی خانەنشینی كرێكاری كەرتی تایبەت لە 500 هەزار كەمتر نەبێت.

بەپێی یاسای خانەنشینی و دەستەبەری كۆمەڵایەتی كە لە هەرێم كاری پێدەكرێت، تەمەنی خانەنشینیی پیاوان لە 20 ساڵی خزمەت و 60 ساڵ تەمەندا، بۆ ئافرەتانیش لە 20 ساڵی خزمەت و 55 ساڵ تەمەندا دیاریكراوە.

بەڕێوەبەری گشتیی كار و دەستەبەری كۆمەڵایەتیی وتیشی، زیاتر لە هەزار كەس موچەی خانەنشینیی كرێكاریی وەردەگرن و ژمارەی ئەو كرێكارانەیش كە دەستبەری كۆمەڵایەتییان بۆ كراوە گەیشتووەتە زیاتر لە 303 هەزار كەس.

 

رێكخراوی تەندروستی جیهانی رەتیدەكاتەوە هیچ حاڵەتێكی توشبون بە ڤایرۆسی هانتا لە عیراق تۆمار كرابێت . 

دكتۆرە عەلیا جاسم محەمەد، لێپرسراوی تەندروستی گشتی لە نووسینگەی رێكخراوی تەندروستی جیهانی لە عیراق، رایگەیاندووە ، ئەو هەواڵانەی باس لەوە دەكەن كە حاڵەتی توشبون بە ڤایرۆسی هانتا لە عیراق تۆمار كرابێت دورن لە راستیەوە و لەگەڵ وەزارەتی تەندروستی عیراق هەماهەنگییان هەیە و بە بەردەوامی بەدواداچوون بۆ ئەو نەخۆشییە گوازراوانە دەكەن و تا ئێستاش هیچ ئاماژەیەك نیە بۆ ئەوەی توشبون بە ڤایرۆسی هانتا لە وڵاتەكەدا تۆماركرابێت . 

 ڤایرۆسی هانتا نەخۆشییەكی ڤایرۆسی دەگمەنە كە بەگشتی لە هەندێك جۆری قرتێنەرەكانی وەك "مشك و جرج" بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە و لە زۆربەی جۆرەكانیشدا بە ئاسانی لە نێوان مرۆڤەكاندا بڵاو نابێتەوە.

محەممەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران، ئەمڕۆ چوارشەممە جەختی کردەوە کە دەبێت ئاسایشی ناوچەکە لەلایەن وڵاتانی ناوچەکەوە دابین بکرێت.

قالیباف رایگەیاند: سیاسەتەکانی ئێمە لەسەر ئەو بنەمایەیە کە ئاسایشی ناوچەکە دەبێت لە رێگەی خودی وڵاتانی ناوچەکەوە مسۆگەر بکرێت، ئاماژەی بەوەش کرد: ئێمە ئامادەین بۆ هاوکاری لەگەڵ وڵاتانی ناوچەکە لەسەر بنەمای دەستوەرنەدان لە کاروباری ناوخۆ و رێزگرتن لە سەروەریی خاک.

ناوبراو لە درێژەی قسەکانیدا وتی: راگرتنی تەقە و کۆتاییهێنان بە جەنگ لە لوبنان، بۆ ئێمە هەمان ئەو گرنگییەی هەیە کە راگرتنی تەقە و کۆتاییهێنان بە جەنگ دژ بە ئێران هەیەتی.