میدیاکانی ئێران رایانگەیاند، ئەمڕۆ شەممە دەنگی تەقینەوەیەکی بەهێز لە ئاڕاستەی گەروی هورمز لە دوورگەی قەشم لە باشوری وڵاتەکە بیستراوە.

پێشتر سوپای پاسداران رایگەیاندبوو کە لە رۆژانی رابردوودا چەندین کەشتیی نەوتهەڵگریان ئامانج گرتووە، لە کاتێکدا دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا جەخت لەوە دەکاتەوە کە گەروی هورمز بە کراوەیی ماوەتەوە و لەژێر کۆنتڕۆڵی تەواوی ئەمریکادایە.

ترەمپ لە لێدوانەکانی پێشوویدا رایگەیاندبوو کە هیچ متەمانییەکی بە ئێران نییە و جەختی کردبووەوە کە وڵاتەکەی لە ئێستادا دەسەڵاتی تەواوی بەسەر گەروی هورمزدا هەیە.

سکۆت بیسێنت، وەزیری خەزێنەی ئەمریکا رایگەیاند، هەناردەکردنی نەوتی ئێران لە رێگەی دەریاوە بەتەواوی وەستاوە، ئەوەش لە چوارچێوەی سیاسەتی واشنتۆن بۆ سەپاندنی گۆشەگیریی ئابووری بەسەر تاراندا.

وەزیری خەزێنەی ئەمریکا لە لێدوانێکدا بۆ ماڵپەڕی ئەکسیۆس ئاماژەی بەوە کرد: وڵاتەکەی هاوکار بووە لە تێپەڕاندنی 1.1 ملیار بەرمیل نەوت لە رێگەی گەروی هورمزەوە، لە کاتێکدا ئێران نەیتوانیوە تەنانەت یەک بەرمیل نەوتیش لەو رێگەیەوە تێپەڕێنێت.

بیسێنت جەختیشی کردەوە: بۆ یەکەمجار لە مێژوی دەستپێکردنی هەناردەکردنی نەوتی ئێرانەوە، ئەم هەفتەیە هیچ بڕە نەوتێکی ئەو وڵاتە لەسەر دەریاکاندا نابێت، بەوەش جەختی لەوە کردەوە کە ئەمریکا بە شێوازێکی بێپێشینە ئێرانی تووشی گۆشەگیری کردووە.

باسم محەممەد خەزەیر، وەزیری نەوتی عیراق رایگەیاند، وەزارەتەکەی بە هەماهەنگی لەگەڵ حکومەت هەوڵی دابینکردنی دارایی پێویست دەدات بۆ کڕینی کەشتیی گواستنەوەی نەوت بۆ کۆمپانیای کەشتییەکانی نەوتی عیراق، بە ئامانجی پشتگیریکردنی پرۆسەی هەناردەکردن و زیادکردنی داهاتی دارایی.

وەزیری نەوت لە لێدوانێکدا رایگەیاند: خاوەندارێتیکردنی کەشتییەکانی گواستنەوەی نەوت رۆڵی بەرچاو دەگێڕێت لە گەشەپێدانی کۆمپانیاکە و بەهێزکردنی تواناکانی لە راپەڕاندنی پرۆسەی گواستنەوەی نەوتی خام، جگە لە دەستکەوتی ئابوری و بەرزکردنەوەی داهاتە داراییەکانی وڵات.

سەرلەبەیانیی ئەمڕۆ، لە بەردەم دادگای گشتیی شاری مەهاباد، کەسێک بە دەمانچە تەقەی لە کۆمەڵێک هاووڵاتی کرد و لە ئەنجامدا کەسێک گیانی لەدەستدا و چوار کەسی تریش بریندار بوون.

بەپێی زانیارییە سەرەتاییەکان، روداوەکە لەسەر کێشەیەکی کۆنی کۆمەڵایەتی بووە.

راگەیەندراویشە کە لە ئێستادا کەسی تەقەکەر لەلایەن هێزەکانی پۆلیسەوە دەستگیرکراوە و لێکۆڵینەوە لەگەڵیدا بەردەوامە.

روسیا داوای لە دیپلۆماتکاران و هاووڵاتییانی بیانیی ئامادە لە کیێڤ کردەوە شارەکە بەجێبهێڵن، و هۆشداریی دا کە هێزەکانی بەردەوام دەبن لە ئەنجامدانی هێرشی تۆڵەسێنەرەوەی بەربڵاو بۆ سەر پایتەختی ئۆکراین.

وەزارەتی دەرەوەی روسیا لە بەیاننامەیەکدا رایگەیاند، هۆشدارییەکەی بۆ نێردە دیپلۆماتییەکان دووبارە کردووەتەوە و داوای لە هاووڵاتییانی بیانی و دیپلۆماتکارانی کیێڤ کردووە شارەکە چۆڵ بکەن.

وەزارەتەکە ئاماژەی بەوەش کردووە کە هێزەکانیان دەستیان کردووە بە ئەنجامدانی هێرشی بەرنامەدار و بەردەوام بۆ سەر ئامانجە سەربازییەکان و ژێرخانی پەیوەندیدار بە پێشەسازیی بەرگریی ئۆکرانیا.

ئەم هۆشدارییە لە کاتێکدایە کە هێرشەکانی روسیا بۆ سەر کیێڤ لەم رۆژانەی دواییدا چڕتر بوونەتەوە.

لە نوێترین پێشهاتەکانی مەیدانیشدا، ئەمڕۆ شەممە هێرشێکی روسیا، پردی باکوری لەسەر رووباری دنیپرۆ پێکا، کە بەهۆیەوە زیان بە رووی پردەکە و تۆڕی وایەرەکانی پاس کەوت و هاتوچۆ لەسەری راگیرا.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، کە وڵاتەکەی بەم زووانە دەستدەکات بە پڕکردنەوەی یەدەگی ستراتیژیی نەوتەکەی، بەبێ ئەوەی وردەکاری لەسەر کات یان بڕی نەوتی دیاریکراو بخاتە روو.

ترەمپ لە میانی کۆبوونەوەیەکی هەڵبژاردندا لە شارۆچکەی مۆبیلی ویلایەتی ئالاباما وتی: بەم زووانە و بەبێ هیچ تێچوویەک، یەدەگی ستراتیژیمان پڕ دەکەینەوە. ئەم لێدوانانە دوای ئەوە هاتن کە لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ گۆڤاری تایم ئاماژەی بەوە کردبوو ئەمریکا بڕێکی زۆر نەوت لە ڤەنزوێلا وەردەگرێت و بەم زووانە یەدەگی نیشتمانیی پێ پڕ دەکاتەوە.

ئەم بڕیارە لە کاتێکدایە کە یەدەگی نەوتی ستراتیژیی ئەمریکا بۆ نزیکەی 284 ملیۆن بەرمیل دابەزیوە، کە نزمترین ئاستییەتی لە ساڵی 1982ەوە.

ئیدارەی زانیاریی وزەی ئەمریکاش رایگەیاندووە کە یەدەگی جیهانیی نەوت لە ساڵی 2026 دا نزیکەی 400 ملیۆن بەرمیل کەمی کردووە.

یەدەگی ستراتیژیی نەوتی ئەمریکا کە لە ساڵی 1975 دامەزراوە، گەورەترین یەدەگی بارودۆخی فریاگوزارییە لە جیهاندا و توانای کۆکردنەوەی 714 ملیۆن بەرمیل نەوتی هەیە، بەڵام لە ئێستادا تەنیا 40٪ی توانای کۆگاکردنی راستەقینەی پڕکراوەتەوە.

شاناز ئیبراهیم ئەحمەد لە ساڵیادی کۆچی دوایی سەرۆک مام جەلال پەیامێکی بڵاوکردەوە و رایگەیاند، هەر چەند لێمان دووربیت بەڵام ساڵ بە ساڵ و رۆژ دوای رۆژ ئەوە ئێمەین کە لێت نزیکتر ئەبینەوە.. نزیکتر ئەبینەوە لە بیر و لە ئەندێشە و لە خەون و ئارەزووەکانت..

شاناز ئیبراهیم ئەحمەد ئاماژەی بەوەکردووە: "هەرچەند لێمان دووربیت، بەڵام ساڵ بە ساڵ و رۆژ دوای رۆژ ئەوە ئێمەین کە لێت نزیکتر دەبینەوە، نزیکتر دەبینەوە لە بیر و ئەندێشە و لە خەون و ئارەزووەکانت."

ئەوەشی خستووەتەڕوو، تۆ پیاوی رۆژگاری خۆت و زۆر دوای رۆژگاری خۆشت بویت. سێبەری هزر و بیری پڕ لە مرۆڤایەتیت، هەر باڵی بەسەر رۆژگاری خۆتا نەکێشا، بەڵکو لە ئێستا و داهاتوویش ئێمە لەژێر چەتری بیرکردنەوەتا هەنگاو بەرەو دوارۆژی سەروەری و مرۆڤایەتی ئەنێین.

چوارچێوەی هەماهەنگی لە كۆبوونەوەیەكی نائاساییدا بڕیاریدا حوزەیرانی 2027 دوا مۆڵەت بێت بۆ چارەسەركردنی دۆسێی چەك.

چوارچێوەی هەماهەنگی شیعەكان لەسەر داوای عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی عیراق، كۆبوونەوەیەكی بەپەلەی ئەنجامدا و بۆ تاوتوێكردنی پێشهاتە سیاسی و ئەمنییەكانی ئێستا و قۆناغی دوای رۆژی سەروەریی، لە راگەیەندراوێكیشدا ئاماژەی بەوەكردووە، 30ی حوزەیرانی 2027 دوا مۆڵەتە بۆ چارەسەركردنی دۆسێی چەك و هەموو لایەنەكانیش لەسەر ئەوە رێككەوتوون،  داواشی لە هەموو لایەنەكان كردووە پابەندی هێوركردنەوەیەكی رەوشەكە كەبن.

لایەنەكانی ئامادەبووی كۆبوونەوەكە ستایشی هەڵوێستی ژمارەیەك گروپە چەكدارەكانیان كرد و پابەندبوونی هاوپەیمانی نێودەوڵەتیشیان بە وادەی كشانەوە لە عیراق و لەناوبردنی تیرۆردا بەرز نرخاند، جەختیشكرایەوە لە توانای حكومەت و دامەزراوەكانی بۆ پاراستنی هەموو پێكهاتەكانی عیراق و دابینكردنی ژینگەیەكی ئارام بۆ وەبەرهێنان.

کەشناسیی هەرێم پێشبینییەکانی 48 سەعاتی داهاتووی بڵاوکردەوە و رایدەگەیەنێت، ئەمڕۆ لە چەند ناوچەیەکی شاخاوی و ئیدارەی سەربەخۆ نمەباران دەبارێت.

بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کەشناسی و بوومەلەرزەزانیی هەرێم، رایگەیاند، بەپێی ئەمڕۆ ئاسمانی هەرێم بە گشتی نیمچە هەور دەبێت و لە هەندێک کاتدا نمەباران دەبارێت، بە تایبەتی لە ناوچە شاخاوییەکان و بەشێک لە شوێنەکانی پارێزگای سلێمانی و دهۆک، هەروەها ئیدارەکانی گەرمیان، سۆران و راپەڕین، پلەکانی گەرماش نزیك دەبنەوە لە تۆمارکراوەکانی دوێنێ.

ئاماژەی بەوەشکردووە، سبەینێ، ئاسمان بە گشتی بەرەو ساماڵبوون دەچێت و لە هەندێک کات و شوێن پەڵە هەور و نیمچە هەور دەبێت، هاوکات پلەکانی گەرما بەراورد بە تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ، لە نێوان یەک تا دوو پلەی سیلیزی بەرزبوونەوە بەخۆیانەوە دەبینن.

بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی

هەولێر: 29 پلەی سیلیزی

سلێمانی: 25 پلەی سیلیزی

دهۆک: 28 پلەی سیلیزی

هەڵەبجە:29 پلەی سیلیزی

سۆران : 25 پلەی سیلیزی

پیرمام: 24 پلەی سیلیزی

چەمچەماڵ: 29 پلەی سیلیزی

زاخۆ: 29 پلەی سیلیزی

ئاکرێ: 28 پلەی سیلیزی

گەرمیان: 34 پلەی سیلیزی

حاجی ئۆمەران: 19 پلەی سیلیزی

ئەمڕۆ نۆ ساڵ بەسەر كۆچی دوایی مام جەلال، سكرتێری گشتیی یەكێتیی نیشتیمانیی كوردستان و سەرۆك كۆماری پێشووتری عیراق تێدەپەڕێت.

لەم یادەدا لە بەغدادی پایتەخت رێوڕەسمێكی شایستە بە بەشداری لایەنە سیاسیەكان و كەسایەتیەكان بەڕێوەدەچێت.

لەسەر ئاستی هەرێمی كوردستانیش، لە سەرجەم قەزا و ناحیە و ئیدارە و ناوەندی پارێزگاكان رێوڕەسم و چالاكی تایبەت بۆ ئەو ساڵیادە بەڕێوەدەچێت.

هاوكات چین و توێژ و كەسایەتیە جیاوازەكانیش سەردانی مەزاری سەرۆك مام جەلال دەكەن لە دەباشان و چەپكە گوڵی رێز و وەفا لەسەر ئارامگەكەی دادەنێن.

سەرۆك مام جەلال لە رۆژی 3ی تشرینی یەكەمی ساڵی 2017، دوای نزیكەی حەوت دەیە لە خەبات و تێكۆشانی بەردەوام لە مافەكانی گەلی كورد، بەهۆی نەخۆشیەوە لە تەمەنی 84 ساڵیدا لە وڵاتی ئەڵمانیا كۆچی دواییكرد.

فراكسیۆنی یەكێتیی لە ئەنجوومەنی نوێنەرانی عیراق رایدەگەیەنێت، هزر و رێبازی سەرۆك مام جەلال بۆ هەمیشە رێنیشاندەریان دەبێت.

فراكسیۆنی یەكێتیی لە نۆیەمین ساڵیادی كۆچی دوایی سەرۆك مام جەلالدا پەیامێكی بڵاوكردەوە و رایگەیاند، هزر و رێبازی سەرۆك مام جەلال بۆ هەمیشە ڕێنیشاندەریان دەبێت.

دەشڵێت، یادی سەركردەیەك دەكەنەوە كە كاریگەرییەكی دیاری لەسەر ئاستی نیشتمانی و گۆڕەپانی سیاسی لە عیراق هەبووە.

فراكسیۆنی یەكێتی ئاماژەی بەوەش كردووە، سەرۆك مام جەلال لە قۆناغە سەختەكاندا چەترێكی كۆكەرەوە و خاوەنی هەڵوێستێكی میانرەوانە بووە و هێمای پێكەوەژیان و زامنی پاراستنی هاوسەنگییەكانی وڵات بووە و لەپای ئەو رۆڵە گەورە و كاریگەرەی كە دەیگێڕا نازناوی سەمامی ئەمانی پێبەخشراوە.

هەروەها ئاماژەی بەوە كردووە، سەرۆك مام جەلال تەمەنە پڕ بەخششەكەی بۆ خەبات و بەرگریكردن لە مافەكان تەرخان كرد، دووپاتیشیكردووەتەوە كە یاد و رێڕەوی سەرۆك مام جەلال هەمیشە بە بەرزی و زیندوویی لە ناخیاندا دەمێنێتەوە و هزر و رێبازەكەشی هەردەم رێنیشاندەر و مەشخەڵێك دەبێت.

بەپێی راپۆرتێکی رۆژنامەی گاردیانی بەریتانی، چەند وڵاتێکی رۆژئاوایی بە نهێنی پلانیان هەیە بۆ گواستنەوەی باڵیۆزخانەکانیان لە کیێڤ بۆ شاری لڤۆڤ یانرڕۆژهەڵاتی پۆڵەندا. 

رۆژنامەکە ئاماژەی بەوەکردوە، ئەم هەنگاوە نهێنییە لە ترسی چڕبوونەوەی هێرشە موشەکی و فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکانی روسیایە بۆ سەر ژێرخان و ناوەندەکانی بڕیاردان لە پایتەخت، هاوکات لەگەڵ تاوتوێکردنی ئەگەری راگەیاندنی کیێڤ وەک هێڵی بەرکەوتن لەلایەن ئۆکراین.

گاردیان لە زاری دیپلۆماتکارانەوە بڵاویکردوەتەوە، هەوڵدراوە وردەکاری پلانەکە بە نهێنی بهێڵدرێتەوە، تا ورەی ئۆکراینەکان نەڕوخێت.

ئەم پەرەسەردنانە لە کاتێکدایە گرژییەکان گەیشتوونەتە لووتکە؛ ڤلادیمیر پوتین لە کۆڕبەندێکدا رایگەیاند روسیا نیازی هێرشکردنە سەر ئەوروپای نییە، بەڵام هۆشداری دا کە هەر دەستدرێژییەک بۆ سەر خاکی وڵاتەکەی یان هەرێمی داڕبڕاوی کالینینگراد بە هەموو جۆرە چەکێک، لەوانەش چەکی ئەتۆمی  وەڵام دەدەنەوە.

ئەمڕۆ هەینی، وەزیری نەوتی عیراق لەگەڵ وەزیرانی وزە و سامانە سروشتییەکانی تورکیا کۆبوەوە و پرسی  دەستپێکردنی دانوستانەکان سەبارەت بە رێککەوتن لە بوارەکانی نەوت و غازدا تاوتوێ کرا.

ئەمڕۆ هەینی،  وەفدێکی عیراق، بە سەرۆکایەتیی، باسم محەمەدی لە شاری ئەنکەرە لەگەڵ وەفدی تورکیا بە سەرۆکایەتیی ، ئالب ئەرسلان ، وەزیری وەزە و سامانەسروشتییەکان کۆبووەوە بۆ دەستپێکردنی دانوستانەکان سەبارەت بە رێککەوتن لە بوارەکانی نەوت و غازدا.

 کۆبونەوەکە،  بە بەشداریی بریکاری وەزیر بۆ شوێنکەوتنی نەوت و بەڕێوەبەرە گشتییەکانی کۆمپانیاکانی سومۆ، نەوتی باکور، پڕۆژە نەوتییەکان بەڕێوەچوو.

وەک ئەوەی وەزارەتی نەوتی عیراق بڵاویکردوەتەوە،  لە کۆبونەوەکەدا نەخشەڕێگەی پێشنیازکراو بۆ بەهێزکردنی هاوکاریی دوو قۆڵی لە پەرەپێدانی ژێرخانی سێکتەرەکانی نەوت، غاز، پیشەسازیی پترۆکیمیایی و بازرگانیی پێداویستییەکانی وزە تاوتوێکرا، بە ئامانجی داڕشتنی بنەمایەکی هاوبەش و فراوانکردنی ئاستی هاوبەشی نێوان هەردوو وڵات.

بەمەبەستی داننان بە بڕوانامەی زانكۆ و پەیمانگەكانی رۆژئاوای كوردستان، مەزڵوم عەبدی لەگەڵ وەزیری پەروەردە و خوێندنی باڵای سوریا كۆبووەوە.

بەپێی راگەیەندراوی نوسینگەی مەزڵوم عەبدی راوێژكاری سەرۆكایەتی سوریا، لە كۆبوونەوەكەدا گفتوگۆ لەبارەی جێبەجێكردنی میكانیزمەكانی تێكەڵكردنی زانكۆكانی رۆژئاوای كوردستان بە سوریا كراوە، هەروەها پرسی دابینكردنی پەرتووكی زمانی كوردی و مامۆستایانی زمانی كوردی بۆ خوێندگەكانی رۆژئاوای كوردستان گفوگۆ كراوە.

هەروەها تاوتوێی یەكخستنی كۆلێژ و زانكۆكانی رۆژئاوای كوردستان لە چوارچێوەی سیستەمی خوێندنی باڵای سوریا و پرسی داننان بە بڕوانامەكانیان كراوە.

هەردوولا گفتوگۆیان لەسەر رێكخستنی رەوشی خوێندكاران و دانانی پلانێك بۆ دروستكردنی زانكۆی نوێ لە هەردوو پارێزگای حەسەكە و رەققە كردووە.

کەشناسی هەرێم رێژەی بارانبارینی 12 سەعاتی رابردوی بڵاوکردەوە  و بە گوێرەی ئامارەکان، لە حاجی ئۆمەران و سلێمانی زۆترین بارانباریوە.

دوای ئەوەی ئەمڕۆ شەپۆلێکی بارانبارین ناوچەکانی هەرێمی گرتوە، کەشناسیی هەرێم رێژەی بارانبارینی 12 سەعاتی رابردوی بڵاوکردەوە و دەشڵێت؛ پێشبینی دەکرێت لە ناوچەکانی رۆژهەڵاتی هەرێم (سلێمانی و هەڵەبجە)، و بەشێک لە ناوچە شاخاوییەکان و بەشێکی گەرمیان نمەبارانی پچڕپچڕ بەردەوام بێت.

رێژەی بارانبارینی 12 سەعاتی رابردوو؛

حاجی ئۆمەران 8.4 ملم

سلێمانی 8.2 ملم

دەربەندیخان 4.4 ملم

هەڵشۆ 4.2 ملم

زاخۆ 3.8 ملم

هەولێر 3.4 ملم

پیرمام 3.3 ملم

بارزان 2.0 ملم

بازیان 1.4 ملم

شەمامک 1.4 ملم

خەبات 1.0 ملم

چەمچەماڵ 0.5 ملم

مەیدان 0.8 ملم

ئامێدی 0.2 ملم

هەڵەبجە 0.2 ملم