ئەمشەو ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق کۆدەبێتەوە و سەرچاوەیەکی تایبەت لە حکومەتی هەرێمی کوردستانەوە بە پەیامنێری کوردسات نیوزی راگەیاندووە، چاوەڕوان دەکرێت ئەمشەو لە کۆبوونەوەکەدا، وەزیرە کوردەکان لەگەڵ عەلی زەیدی سەرۆک وەزیران، پرسی داهاتی نانەوتی هەرێم تاوتوێ بکەن، ئەمەش دوای ئەوەی لە کۆبوونەوەکانی کۆتایی هەفتەی رابردووی نێوان وەفدی باڵای هەرێم و وەزارەتی دارایی عیراق نەگەیشتوونەتە هیچ رێککەوتنێک.

بە گوێرەی زانیارییەکانی کوردسات نیوز، کە لە سەرچاوەیەکی تایبەتەوە وەریگرتوە، فالح ساری، وەزیری دارایی عیراق بە وەفدی هەرێمی راگەیاندووە، ئەگەر بۆ ئەم مانگەش بڕی 120 ملیار دینار وەک داهاتی نانەوتی رادەست نەکەن، ئەوا پارەی موچەی مانگی شەشی فەرمانبەرانی هەرێم بە لێبڕینی ئەو بڕە پارەیەوە رەوانە دەکرێت.

جەختیشی کردووەتەوە، رادەستکردنی ئەم بڕە پارەیە مانگانە بەردەوام دەبێت تا یەکلاییکردنەوەی پرسەکە، چونکە گۆڕانکاری لەم بڕیارەدا تەنها لە دەسەڵاتی سەرۆک وەزیران و کابینەی وەزاری عیراقدایە.

لە بەرانبەردا، سەرچاوەکە ئاماژەی بەوە کردووە، هەرێم ئەوەی لەسەر شانی بووە جێبەجێی کردووە، بەڵام لە توانایدا نییە بۆ ئەم مانگانە بڕی 120 ملیار دینار کۆبکاتەوە؛ هەر بۆیە داوایان لە وەفدی دیوانی چاودێری دارایی عیراق کردووە کە ئێستا لە هەرێمن، وردبینی بۆ داهاتی مانگەکانی چوار تا شەش بکەن و راپۆرتەکەیان بۆ وەزارەتی دارایی عیراق بەرز بکەنەوە تا قەبارەی راستەقینەی کەمبوونەوەی داهاتی نانەوتی هەرێم رون بێتەوە.

 

سەرۆك وەزیرانی عیراق رایگەیاند، ئاستەنگییەكانی بەردەمیان هەرچەند سەخت بێت پاشەكشە ناكەن لە راوەدونانی گەندەڵكاران و گێڕانەوەی موڵكی دەوڵەت، هاوکات سوپاسی یەکێتی نیشتیمانی کوردستانیش دەکات بۆ پشتیوانیکردن لە بەرەنگاربونەوەی گەندەڵی.

عەلی زەیدی، سەرۆك وەزیرانی عیراق لە تۆڕی كۆمەڵایەتی ئێكس بڵاویكردەوە، حكومەتی عیراق بە خۆڕاگری و پێداگرییەوە هەنگاوی باشی ناوە لە راوەدونانی گەندەڵكاران، گێڕانەوەی موڵكی دەوڵەت و پتەوكردنی دامودەزگاكان و چەسپاندنی دادپەروەری، هەر چەند ئاستەنگییەكانی بەردەمیشیان سەخت بێت پاشەكشە ناكەن لەو رێبازەی گرتویانەتە بەر.

ئەویشی خستەڕو، سوپاسی و ستایشی هاوڵاتییان و هەموو ئەو لایەنە حكومی و ئەمنی و سیاسییانە دەكەن پشتیوانیان بوون لە بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی لەنێو لایەنە سیاسییەكانیشدا یەكێتی نیشتمانی كوردستان.

سەرۆك وەزیرانی عیراق دەشڵێت، ئەو پشتیوانییە فراوانەی بۆ هەڵمەتی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی هاتووەتە ئاراوە، دەرخەری ئەو راستییەیە بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی تەنها ئەركی حكومەت نییە، بەڵكو ئەركێكە هەموو گەلی عیراق تێیدا یەكدەگرن بۆ بەرگریكردن لە موڵكی گستی، سەروەری یاسا و داهاتووی عیراق.

میدیاکانی ئێران ناوی  کۆتایی ئەو کەسانەیان راگەیاند ،کە رێبەرایەتی نوێژی پرسەی عەلی خامنەیی رێبەری پێشووی باڵای ئێران دەکەن لە شارەکانی تاران، قوم و مەشهەد و ئاماژەیان بەوەشکردوە موجتەبا خامنەیی بەشداری لە پرسەی باوکیدا ناکات.

دوای ئەوەی رۆژنامەی نیویۆرک تایمز بڵاویکردوەتەوە، کە موجتەبا خامنەیی بە لێپرسراوانی ئێرانی راگەیاندووە، دەیەوێت لە پرسەی باوکی لە مەزارگەی ئیمامی هەشتەمی ئێزدی لە شاری مەشهەد بەسداری بکات، میدیاکانی ئێران ئەوە رەت دەکەنەوە.

بە پێی راپۆرتە سەرەتاییەکان، دوای گۆرانکاری لە ناوی ئەو کەسانەی لە هەرسێ شاری ئێران رابەرایەتی نوێژی پرسەکە دەکەن، بە رەسمی رایان گەیاندوە، موجتەبا خامنەیی بەشداری ناکات.

ئەمە لە کاتێکدایە، پێشتر نیویۆرک تایمز بە پشتبەستن چەند سەرچاوەیەک رایگەیاندبوو، تا ئێستا بەرپرسانی ئەمنی دژی ئامادەبوونی موجتەبا خامنەیین لە رێورەسمی بەخاکسپاردنی باوکیدا.

رۆژنامەکە ئەوەی خستبوەڕوو، لێپرسراوانی ئێران ترسیان هەیە ئیسرائیل ئەو روداوە بەکاربهێنێت بۆ کوشتنی یان شوێنپێهەڵگرتنی و دواتر بیکاتە ئامانج.

وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکومەتی هەرێمی کوردستان، ئەمڕۆ شەممە، راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا سەرجەم ئەو تۆمەت و دەنگۆیانە رەتدەکاتەوە کە باس لەوە دەکەن، وەفدی هەرێم لە بەغداد داوای دواخستنی ناردنی موچەی مانگی حوزەیرانی کردبێت.

وەزارەتی دارایی رایگەیاند، ماوەی چەند رۆژێکە هەڵمەتێکی چەواشەکارانە لەلایەن بەشێک لە میدیا و پەیجەکانی سۆشیاڵ میدیاوە دەستیپێکردووە. رایدەگەیەنین کە هەرکەس و لایەنێک باسی لەوە کردبێت وەفدی هەرێم داوای نەناردنی موچەی کردووە، درۆ دەکات."

جەختیشیکردەوە کە وەفدی هەرێم و وەزارەتی دارایی پابەندن بە بڕیاری دادگای فیدراڵییەوە کە موچەی بەدەرکردووە لە سەرجەم کێشە و بابەتە سیاسی و تەکنیکییەکان، بۆیە راگرتن یان دواخستنی موچە بە هیچ پاساوێک قبوڵکراو نییە.

وەزارەتی دارایی ئاشکرایکرد، سەردانی وەفدەکە بۆ بەغداد تایبەت بووە بە گفتوگۆکردن لەسەر ئەم سێ پرسە سەرەکییە، یەکەم، کێشەکانی تایبەت بە گومرگ و قۆناغەکانی جێبەجێکردنی سیستمی (ئەسیکۆدا). دووەم، کێشەکانی تایبەت بە باج و کۆمپانیاکانی هەرێمی کوردستان. سێههم، کێشەکانی لێخۆشبوونی گومرگی، پاراستنی بەرهەمی ناوخۆیی و پرسی کوالیتی کۆنترۆڵ.

پرسی داهاتی ناوخۆ و ناردنی ڕاپۆرتەکان:

سەبارەت بە داهاتی ناوخۆ، وەزارەتی دارایی ئەوەشی خستەڕوو، لە کۆبوونەوەیەکی لاوەکیدا لەگەڵ وەزیری دارایی عێراق گفتوگۆ کراوە، و وەفدی هەرێم داوای کردووە مامەڵەکە بەپێی یاسای بودجە و یاسای ئیدارەدانی دارایی بێت، بە شێوازێک کە (50٪)ی داهاتی ناوخۆ بدرێتە حکومەتی فیدراڵ لەسەر بنەمای راپۆرتی تەرازووی پێداچوونەوەی مانگانە.

سەرۆک کۆماری عیراق مەرسومێکی کۆماریی دەرکرد، کە تێیدا بڕیاردراوە بە خانەنشینکردنی محەمەد شیاع سودانی، سەرۆک وەزیرانی پێشوو و ئەندامانی کابینە وزارییەکەی.

بەپێی ئەو بەڵگەنامەیەی کە بڵاوکراوەتەوە، مەرسومی کۆماریی ژمارە (24) پاڵپشت بە ئەحکامەکانی بەندی (حەوتمەم) لە مادەی (73)ی دەستور، و بەندی (یەکەم) لە مادەی (14)ی یاسای خانەنشینیی یەکگرتووی ژمارە (9)ی ساڵی 2014، و لەسەر پێشنیازی سەرۆک وەزیرانی ئێستای عیراق دەرکراوە.

بەپێی زانیارییەکان، ئەم مەرسومە ئەو وەزیرانە ناگرێتەوە کە لە پێکهاتەی حکومەتی نوێی ئێستادا پۆستەکانی خۆیان پاراستووە، لەوانەش فوئاد حوسێن، وەزیری دەرەوە و خالید شوانی، وەزیری داد.

مەرسومەکە لە بڕگەی یەکەمیدا بڕیاری داوە بە خانەنشینکردنی سەرۆک و ئەندامانی ئەنجومەنی وەزیرانی پێشوو کە ئەمانەن:

1-محەمەد شیاع سودانی، سەرۆک وەزیرانی پێشوو

 2-حەیان عەبدولغەنی وەزیری نەوت

3- تەیف سامی وەزیری دارایی

4-عەبدولئەمیر کامیل عەبدوڵا وەزیری ناوخۆ

5-ساڵح مەهدی مەتڵەب وەزیری تەندروستی

6- خالید بەتال نەجم وەزیری پیشەسازی و کانزاکان

7-ئەسیر داود سەلمان وەزیری بازرگانی

8-عەون زیاب عەبدوڵا وەزیری سەرچاوەکانی ئاو

9-ئەحمەد فەکاک ئەحمەد وەزیری رۆشنبیری، گەشتوگوزار و شوێنەوار

10- ئەحمەد جاسم سابیر وەزیری کار و کاروباری کۆمەڵایەتی

11-هەڵۆ مستەفا عەسکەری وەزیری ژینگە

12-بەنگین عەبدوڵا رێکانی وەزیری ئاوەدانکردنەوە و نیشتەجێکردن و شارەوانییە گشتییەکان

بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە ماڵی مام لە بەغداد پێشوازی لە جۆشوا هاریس، هەڵسوڕێنەری باڵیۆزخانەی ئه‌مریکا لە عیراق کرد.

لە کۆبوونەوەکەدا سەرۆک بافڵ پیرۆزبایی رۆژی سەربەخۆیی ئەمریکای لە جۆشوا هاریس و گەلی ئەمریکا کرد.

دوایین گۆڕانکارییەکانی رەوشت سیاسیی ناوچەکە و عیراق و پێکهێنانی حکومەتی هەرێمی کوردستان خرانەبەر باس و بافڵ جەلال تاڵەبانی جەختی لە گرنگیی هەوڵە هاوبەش و دیپلۆماسییەکان کردەوە بۆ کەمکردنەوەی گرژییەکان، لەپێناو چەسپاندنی ئاشتی و سەقامگیری لە ناوچەکەدا.

وەزارەتی دەرەوەی ئێران، جەختدەکاتەوە، ناکرێت گەروی هورمز ببێتە گۆڕەپانی نمایشکردنی هێزی سەربازی لەلایەن ئەو هێزانەی کە سەر بەم ناوچەیە نین.

کازم غەریب ئابادی، جێگری وەزیری دەرەوەی ئێران بۆ کاروباری یاسایی و نێودەوڵەتی رایگەیاند: "وڵاتەکەی هۆشداری دەدات لە هەر جووڵەیەکی سەربازی لە ناوچەکەدا کە ببێتە هۆی زیاترکردنی گرژییەکان."

ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو دەوڵەتانەی کە دەکەونە سەر کەناراوەکانی گەروی هورمز، خۆیان بەرپرسیارێتیی دەستەبەرکردنی ئاسایش و سەقامگیرییەکەی دەگرنە ئەستۆ، هاوكات دووپاتی کردەوە کە "هەر لایەنێک هەوڵی نانەوەی قەیران بدات، خۆی بەرپرسیار دەبێت لە دەرئەنجامی سەرکێشییەکانی."

ئەم لێدوانانەی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە کاتێکدا دێن، کە گرژییە ناوچەیییەکانی پەیوەست بە هاتوچۆی دەریایی لە گەروی هورمزدا بەردەوامییان هەیە، کە یەکێکە لە گرنگترین رێڕەوە ستراتیژییەکانی جیهان بۆ هەناردەکردنی نەوت.

کەشناسیی هەرێم ئاشکرایکرد، پلەکانی گەرما نزم دەبنەوە و لە کاتەکانی شەویشدا ئەگەری نمەباران لە ناوچە شاخاوییەکان هەیە.

بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کەشناسی و بوومەلەرزەزانیی هەرێمی کوردستان، پێشبینییەکانی کەشوهەوای بۆ 48 کاتژمێری داهاتوو راگەیاند، بەپێی پێشبینییەکانیش پلەکانی گەرما نزمبوونەوە بەخۆیانەوە دەبینن.

کەشناسی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ ئاسمان ساماڵ دەبێت لەگەڵ دروستبوونی هەندێک پەڵەهەور لە هەندێک کاتدا، لە کاتەکانی شەودا، ئەگەری بارینی نمەبارانێکی کەم هەیە، بەتایبەتی لە ناوچە شاخاوییە سنورییەکانی ئیدارەی سەربەخۆی سۆران و سنوری پارێزگای دهۆک و زاخۆ.

ئاماژەی بەوەشکرد، پلەکانی گەرما بەراورد بە تۆمارکراوەکانی دوێنێ،  دوو بۆ سێ پلە نزم دەبنەوە.

کەشناسی هەرێم ئەوەشی خستەڕوو، سبەینێ ئاسمان ساماڵ دەبێت لەگەڵ دروستبوونی هەندێک پەڵەهەور لە کات و شوێنی جیاجیادا.، هاوکات پلەکانی گەرما نزیک دەبێتەوە لەو پلانەی بۆ ئەمڕۆ شەممە تۆمار دەکرێن.

بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی

هەولێر: 41 پلەی سیلیزی

سلێمانی: 40 پلەی سیلیزی

دهۆک: 40 پلەی سیلیزی

هەڵەبجە: 41 پلەی سیلیزی

چەمچەماڵ: 41 پلەی سیلیزی

زاخۆ : 41 پلەی سیلیزی

ئاکرێ : 40 پلەی سیلیزی

پیرمام: 36 پلەی سیلیزی

حاجی ئۆمەران : 32 پلەی سیلیزی

گەرمیان : 43 پلەی سیلیزی

سەرۆکی ئەمریکا رایدەگەیەنێت؛ وڵاتەکەی ورەی شەڕکردنی ئێرانی تێکشکاندووە و لەبەرانبەریشدا بۆ بەڕێوەبەردنی رێوڕەسمی بەخاکسپاردنی عەلی خامنەیی، رابەری باڵای پێشووی ئێران، هەفتەیەک مۆڵەت و ئارامیی پێداون.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە وتارێکدا بەبۆنەی یادی 250 ساڵەی سەربەخۆیی ئەمریکا لە چیای "راشمۆر" رایگەیاند: ململانێکانیان لەگەڵ ڤەنزوێلا تەنها لە یەک رۆژدا یەکلاکردەوە، هاوكات گورزی زۆر کوشندە و بەهێزیان لە ئێران وەشاند.

ترەمپ ئاماژەی بەوەشکرد، لە ئێستادا لایەنی ئێرانی بە پەرۆشەوەیە و بە هەموو شێوازێک هەوڵدەدات بۆ ئەوەی لەگەڵ ئەمریکادا بگاتە رێککەوتن و چارەسەرێکی سیاسی.

سەرۆکی ئەمریکا وتیشی: "ئێمە لە ڕووی بەخشندەیی و میهرەبانیی خۆمانەوە، مۆڵەتی هەفتەیەکمان بە ئێران داوە بۆ راگرتنی ئۆپراسیۆنەکان، تا بتوانن رێوڕەسمی بەخاکسپاردنی رابەرەکەیان ئەنجام بدەن."

ئەم لێدوانانەی ترەمپ لە کاتێکدا دێن کە لە بەیانی دوێنێ هەینییەوە، رێوڕەسمی بەڕێکردنی تەرمی عەلی خامنەیی، رابەری کۆچکردووی ئێران بە ئامادەبوونی وەفدە بیانییەکان و کەسایەتییە سیاسی و گشتییەکان دەستیپێکردووە. بڕیاریشە رێورەسمەکە بۆ ماوەی حەوت رۆژ بەردەوام بێت و تەرمەکەی بە شارەکانی تاران و قوم و وڵاتی عیراقدا تێپەڕێت، تا دواجار لە زێدی خۆی لە شاری "مەشەدە" بە خاک بسپێردرێت.

ئاماری گیانلەدەستدان بەهۆی دوو بوومەلەزرەكەی ڤەنزوێلا دوو هەزار و 600 كەسی تێپەڕاند و ژمارەی برینداربووانیش بۆ زیاتر لە 12 هەزار و 600 كەس بەرزبووەتەوە.

وەزارەتی پەیوەندییەكان و راگەیاندنی ڤەنزوێلا، نوێترین ئاماری قوربانیانی دوو بوومەلەرزە بەهێزەكەی مانگی رابردووی باكوری وڵاتەكەی بڵاوكردەوە و رایگەیاند، ژمارەی ئەو كەسانەی بەهۆی بوومەلەرزەكانەوە گیانیان لەدەستداوە بۆ دوو هەزار و 645 كەس بەرزبووەتەوە و ئاماری برینداربووانیش گەیشتووەتە 12 هەزار و 666 كەس.

وەزارەتەكە ئەوەشی خستووەتەڕوو، لەلایەن 30 هەزار كارمەندی فریاگوزاریی ناوخۆیی و سێ هەزار و 300 كارمەنی نێودەوڵەتییەوە، تا ئێستا شەش هەزار و 462 كەس رزگاركراون و هاوكاریش گەیەندراوەتە زیاتر لە 86 هەزار خێزانی زیانلێكەوتوو.

ئەوەش لەكاتێكدایە، بەپێی زانیارییەكانی دەستەی جیۆلۆجی ئەمریكا، لە 24ی حوزەیراندا دوو بوومەلەرزە بە گوڕی 7.2 و 7.5 پلە بەپێی پێوەری رێختەر، بە جیاوازی تەنها 39 چركە، باكوری ڤەنزوێلایان هەژاند و لە دوای ئەو كاتەشەوە تا ئێستا 890 پاشلەرزە تۆماركراون.

ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم رایدەگەیەنێت، دەستپێکردنەوەی پشکنینی بنکە ئەتۆمییەکانی ئێران بەستراوەتەوە بە ئەنجامی دانوستانەکانی نێوان واشنتۆن و تاران.

رافایل گرۆسی بەڕێوەبەری ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم، گەیشتنی پشکێنەرانی ئاژانسەکە بە دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران، پەیوەستە بە بەڕێوەچوونی دانوستانەکانی نێوان واشنتۆن و تاران.

وتیشی، تا ئێستا نەیانتوانیوە بگەنە ئەو بنکانە، بەڵام پێویستە درک بەوە بکەن کە ئەم پرسە تا رادەیەک بەستراوەتەوە بەو دانوستانە بەردەوامانەی لە نێوان ئەمریکا و ئێراندا هەن، هاوکات پشت بە یاداشتی لێکتێگەیشتنی نێوانیان دەبەستێت.

رافایل گرۆسی ئەوەشی خستەڕوو، هێشتا نەگەیشتوونەتە قۆناغێک کە تێیدا کاتی وردی دەستپێکردنەوەی پشکنینەکان بزانن، هیوایشی خواست پرۆسەکە کاتێکی زۆر نەخایەنێت و وتی؛  "دەبێت ئێستا رێگەمان پێبدرێت سەردانی بنکەکان بکەین."

ئەم لێدوانانە لە کاتێکدا دێن کە پێشتر ئێران و ئەمریکا یاداشتێکی لێکتێگەیشتنیان ئیمزا کردووە، کە تێیدا هاتووە کۆتایی بە ناکۆکییە سەربازییەکانی نێوانیان دەهێنرێت، هاوکات چوارچێوەیەکی کاتی دیاری دەکات بۆ هەڵگرتنی گەمارۆی دەریایی لەلایەن ئەمریکاوە و گەڕانەوەی ئێران بۆ سەرپەرشتیکردنی هاتوچۆی دەریایی لە گەروی هورمز.

دواجار پزیشکان و شارەزایانی خۆراک لەسەر شتێک رێککەوتن و لێکۆڵینەوەکان دەریانخستووە یەکێک لە باشترین خواردنەکان بۆ مرۆڤ، هێلکەیە.

هەموومان گرنگیی میوە و سەوزە لە سیستمی خۆراکی رۆژانەماندا بۆ ژیانێکی تەندروست دەزانین، بەڵام ژەمە خۆراکێکی هاوسەنگ تەنها بەرهەمە فرەجۆرەکان لەخۆناگرێت. ئێستا هەمووان دەزانن کە هێلکە سەرچاوەیەکی باشی پرۆتینە، بەڵام ئایا دەزانیت چی بەسەر جەستەتدا دێت ئەگەر بۆ ماوەی لانیکەم یەک مانگ، هەموو رۆژێک هێلکە بخۆیت؟ ئەنجامەکەی سەرسوڕهێنەر دەبێت.

هێلکە، کە زۆرجار بە "مەڵتی-ڤیتامینی سروشت" ناودەبرێت، خاوەنی پێکهاتەیەکی خۆراکیی سەرسوڕهێنەرە و هاوسەنگییەکی تەواو لە نێوان پرۆتینی کوالیتی بەرز، ڤیتامینە سەرەکییەکان و کانزا گرنگەکان دابین دەکات. 

ئاستی وزەت بەرز بکەرەوە
هێلکە سەرچاوەیەکی بێوێنەی پرۆتینی کوالیتی بەرزە، کە پێویستە بۆ بونیادنان و چاککردنەوەی ماسولکەکان. ئەگەر دەتەوێت لە درێژەی رۆژدا هەست بە وزەیەکی زیاتر بکەیت، کردنی هێلکە بە بەشێکی هەمیشەیی لە ژەمەکانت دەبێتە هۆی دابینکردنی ئەو بڕە پرۆتینەی جەستەت پێویستیەتی. ئەو ترشە ئەمینیانەی لە هێلکەدا هەن یارمەتی گەشەی ماسولکە و بەهێزبوون و چاکبوونەوەی دەدەن. ماڵئاوایی لەو بێهێزی و سستییەی ناوەڕاستی رۆژ بکە و پێشوازی لە وزەیەکی بەردەوام بکە لە رێگەی ئەو پرۆتینە دەوڵەمەندەی لە هێلکەدا هەیە.

بەهێزکردنی مێشک
ئایا دەزانیت هێلکە وەک "خۆراکی مێشک" وایە؟ هێلکە دەوڵەمەندە بە "کۆلین" (Choline)، کە ماددەیەکی خۆراکییە و زۆر گرنگە بۆ گەشە و کارکردنی مێشک، ئەمەش دەبێتە هۆی بەرزکردنەوەی تواناکانی مێشک بە شێوەیەکی بەرچاو. کۆلین رۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە یادگە و فێربووندا، ئەمەش وای کردووە ببێتە ماددەیەکی پێویست بۆ خوێندکاران و هەر کەسێک کە بیەوێت زیرەکی و تیژبینی مێشکی زیاد بکات. کەواتە ئەگەر بەدوای تەرکیزێکی باشتر و یادەوەرییەکی بەهێزتردا دەگەڕێیت، هێلکە بخەرە ناو بەرنامەی رۆژانەتەوە.

کلیلی پێست و قژێکی تەندروستتر
نهێنی پێستێکی گەشاوە، قژێکی پڕ و نەرم، و چاوێکی درەوشاوە بزانە لەڕێگەی سودەکانی هێلکەوە. هێلکە پڕە لە ڤیتامینەکانی وەک بایۆتین (B7)، کە بەناوبانگە بۆ باشترکردنی تەندروستی پێست و قژ، هەروەها لووتین و زیاکسانتین کە بۆ تەندروستی چاو پێویستن. ئەم ماددە خۆراکییە سوودبەخشانە تەنها بۆ رووکەش نین، بەڵکو لە ناوەوە کار دەکەن بۆ خۆراکدان بە جەستەت و زیادکردنی بریقە و جوانییە سروشتییەکەت.

ئایا ئەمەت دەربارەی هێلکە دەزانی؟
ئێمە سەرسوڕهێنەرترین سودی تەندروستی هێلکەمان بۆ کۆتایی هێشتووەتەوە. رەنگە سەرسوڕهێنەرترین زانیاری تەندروستی دەربارەی هێلکە ئەوە بێت کە سەرچاوەیەکی دەوڵەمەندی "کۆلین"ـە. کۆلین ماددەیەکی خۆراکی بنەڕەتییە و رۆڵێکی یەکلاکەرەوە دەگێڕێت لە چەندین ئەرکی جەستەدا، لەوانە گەشەی مێشک، کارکردنی جگەر و میتابۆلیزم (سووتانی خۆراک). ئەم ماددەیە بەتایبەتی لە کاتی دووگیانیی خانماندا گرنگە، چونکە یارمەتی گەشەی مێشکی کۆرپەلە دەدات و رێگری دەکات لە کەموکوڕییەکانی بۆری دەمار (Neural tube defects). سەرەڕای گرنگییەکەی، زۆر کەس لە سیستمی خۆراکیدا پشتگوێی دەخەن. خواردنی هێلکە لە ژەمەکانتدا رێگەیەکی ئاسان و خۆشە بۆ دڵنیابوون لەوەی کە ئەم ماددە گرنگە بەدەست دەهێنیت.

عیراق و توركیا رێككەوتن لەسەر بەردەوامی هەناردەكردنی نەوتی عیراق بە نەوتی هەرێمی كوردستانیشەوە و لە ماوەیەكی نزیكدا رێككەوتنی نوێ ئیمزا بكەن.

وەزارەتی دەرەوەی عیراق رایگەیاند، وەفدێكی باڵا كە پێكهاتبوو لە محمەد بەحرعلوم، بریكاری وەزارەتی دەرەوە و نەزیر هنداوی، بریكاری وەزارەتی نەوت و ماجید لەجماوی، باڵیۆزی عیراق لە ئەنقەرە كۆبوونەوەیەكیان لەگەڵ ئەلپئەرسلان بەیرەقدار وەزیری وزە و سەرچاوە سروشتییەكانی توركیا ئەنجامدا.

لە كۆبوونەوەكەدا، میكانیزمەكانی بەهێزكردنی هاوكاری دووقۆڵی لە كەرتی وزەدا تاوتوێكران، لەگەڵ گرتنەبەری رێكاری پێویست بۆ بەردەوامی هەناردەكردنی نەوت بە شێوازێك كە خزمەت بە بەرژەوەندییە هاوبەشەكانی هەردوو وڵات بكات.

ئاماژەی بەوەشكردووە، تاوتوێی رێككەوتننامەی هێڵی بۆری نەوتی عیراق - توركیا كرا و چەندین خولی دانوستان و كۆبوونەوەی تەكنیكی ئەنجامدران و هەردوولا رێككەوتن لەسەر بەردەوامی و راوێژ.

راشیگەیاند، چاوەڕوان دەكرێت لە قۆناغی داهاتوودا پرۆتۆكۆڵێك ئیمزابكرێت بۆ بەردەوامیی هەناردەكردنی نەوتی عیراق بە نەوتی هەرێمی كوردستانیشەوە و پرۆتۆكۆڵەش دەبێتە هەنگاوێكی گرنگ بۆ ئامادەكردنی رێككەوتننامەیەكی نوێ لە نێوان هەردوولادا، كە ماوەی ئیمزاكردنی ساڵێك تێپەڕ نەكات لە دوای كۆتاییهاتنی رێككەوتنی ئێستا.

 

وەزارەتی دارایی و ئابووریی حکومەتی هەرێمی کوردستان، لە چوارچێوەی بڵاوکردنەوەی پەرتووکی کار و چاکسازییەکانی خۆیدا بۆ ساڵانی (2019 تا 2025)، تەرازووی پێداچوونەوەی خەرجی و داهاتی حەوت ساڵی رابردووی راگەیاند، کە تێیدا دەرکەوتووە کۆی داهاتەکان نەیانتوانیوە خەرجییە گشتییەکان پڕ بکەنەوە.

بەپێی داتاکانی وەزارەت، کۆی گشتیی داهاتی ناوخۆ (نەوتی و نانەوتی) لەگەڵ تەمویلی حکومەتی فیدراڵی لەو حەوت ساڵەدا 84.8 ترلیۆن دینار بووە، لە بەرانبەردا کۆی خەرجییە کردارییەکان گەیشتووەتە 87.5 ترلیۆن دینار؛ بەوەش 2.7ترلیۆن دینار کورتهێنان تۆمارکراوە. ئەمەش بێجگە لە هەژمارکردنی مووچە نەدراوەکان و شایستەی کۆمپانیا، بەڵێندەران و کەرتی کارەبا کە قەرزن لەسەر حکومەت.

بەپێی داتاکانی کۆتایی تەرازووی پێداچوونەوەی وەزارەتی دارایی و ئابووری بۆ ساڵانی2019 تا 2025، پێکهاتەی داهاتە نەوتی و نانەوتییەکانی هەرێمی کوردستان و رێژەی پڕکردنەوەی خەرجییە کردارییەکان بەم شێوەیە رونکرامەتەوە:

_تا پێش راگرتنی هەناردەکردن لە مانگی 3ی 2023، کۆی داهاتی نەوتی گەیشتووەتە 22.5 ترلیۆن دینار، کە دەکاتە 44٪ی کۆی داهاتی ناوخۆ و تەنها 26٪ی کۆی خەرجییە کردارییەکانی حەوت ساڵی رابردووی داپۆشیوە.

_کۆی گشتییەکەی 9.5 ترلیۆن دینار بووە، کە دەکاتە 19٪ی داهاتی نانەوتی و 11٪ی کۆی خەرجییە گشتییەکان.

_بڕی 5.4 ترلیۆن دینار کۆکراوەتەوە، کە 11٪ی داهاتی نانەوتی پێکدەهێنێت و تەنها 6٪ی کۆی خەرجییە کردارییەکانی پڕکردووەتەوە.

_ گەیشتووەتە 13.8 ترلیۆن دینار، بە رێژەی 27٪ لە کۆی داهاتی نانەوتی و 16٪ی کۆی خەرجییەکانی هەرێم.

ئەم داتایانە دەریدەخەن کە کۆی گشتی داهاتەکان بە تێکڕا نەیانتوانیوە هاوسەنگی دارایی بپارێزن و ساڵانە کورتهێنان لە بودجەدا دروستبووە.

وەزارەتی دارایی ئاماژەی بەوە کردووە کە کۆی گشتیی داهاتی نەوتی و نانەوتی هەرێم تەنها 59٪ی کۆی گشتیی خەرجییە کردارییەکانی پڕکردووەتەوە، ئەمەش بووەتە هۆی دروستبوونی کورتهێنانی بەردەوامی ساڵانە.

سەرۆكی پەرلەمانی ئێران رایگەیاند، رێگە بە واشنتۆن نادەن دەستوەردان لە گەروی هورمزدا بكات.

لەگەڵ چاوەڕوانكردنی دەستپێكردنی خولێكی تری دانوستانە تەكنیكییەكانی نێوان ئێران و ئەمریكا، محەمەد باقر قالیباف، سەرۆكی پەرلەمانی ئێران، جەختی لەوە كردەوە كە وڵاتەكەی رێگە بە ئەمریكا نادات دەستوەردان لە گەرووی هورمزدا بكات.

راشیگەیاند، تاران لەگەڵ عومان لەسەر میكانیزمێكی دەریاوانی لە هورمز ڕێككەوتووە، ئەوەش بەپشت بەستن بە بەندی پێنجەمی ئەو یاداشتنامەی لێكتێگەیشتنەی كە لە حوزەیرانی رابردوودا لەگەڵ لایەنی ئەمریكی ئیمزا كراوە. هەروەها ئاماژەی بەوەشكرد، وڵاتەكەی بەردەوام دەبێت لە جێبەجێكردنی ئەو میكانیزمە و راوێژ لەگەڵ وڵاتانی سەر كەناراوەكانی ئاوە هەرێمییەكان دەكات.

لەلایەكی ترەوە، قالیباف رایگەیاند، ئیسرائیلییەكان هەوڵ دەدەن یاداشتی لێكتێگەیشتنی نێوان ئێران و ئەمریكا شكست پێبهێنن.

سەرۆكی پەرلەمانی ئێران جەختی لەوە كردەوە، توانا بەرپەرچدەرەوەكانی ئێران لە ناوچەكەدا رێگری لە دەستپێكردنەوەی جەنگ لەلایەن ئیسرائیلەوە دەكەن.

 

سوپای پاسدارانی ئێران هاوكات لەگەڵ بەڕێوەچوونی مەراسیمی بەخاكسپاردنی عەلی خامنەیی، هۆشداریی توندی ئاراستەی ئەمریكا و ئیسرائیل كرد و رایگەیاند، كە هێزەكانیان بۆ هەر هەڵەیەك لەوپەڕی ئامادەیی جەنگی دان.

داواش لە ئەمریكا و ئیسرائیل دەكات خۆیان لە هەر جۆرە هەڵەیەك بەدوور بگرن، چونكە بە وەڵامێكی زۆر توندتر و یەكلاكەرەوە وەڵامیان دەدەینەوە.

لە بەشێكی تری راگەیەندراوەكەدا، سوپای پاسداران ئاماژەی بەوە كرد كە ئەم ئامادەباشییە تەنها نمایشێكی سەربازی نییە، بەڵكو نیشانەی ئیرادەی تارانە بۆ پاراستنی وڵات.

هەروەها جەخت لەوە كرایەوە كە مەراسیمی ناشتنی خامنەیی لە ژێر رێكاری ئەمنیی تونددا بەڕێوە دەچێت و چەندین لێپرسراوەی باڵاش تێیدا بەشدارن.