تیرۆرکردنی چارلی کێرک، چالاکوانی دیاری کۆماری و هاوپەیمانی نزیکی دۆناڵد ترەمپ، لە24ەمین ساڵیادی هێرشەکانی 11ـی سێپتەمبەردا، نەک هەر ئەمریکای هەژاند، بەڵکو سێبەرێکی قورسی خستە سەر یادکردنەوەی ئەو رۆژە مێژووییە. روداوەکە، لە رۆژێکدابوو، کە بۆ ئەمریکییەکان رۆژێکبوو دەبوو ببێتە سیمبولی یەکڕیزیی نیشتمانی لە دژی دوژمنی دەرەکی، کردی بە رۆژێک بۆ بیرکردنەوە لە دابەشبوونی سیاسیی قووڵ و توندوتیژیی ناوخۆیی.

سێبەرێک بەسەر یادکردنەوەیەکدا:

لە کاتێکدا کە بڕیار بوو ئەمریکییەکان یادی قوربانیانی هێرشە تیرۆریستییەکانی 11ی سێپتەمبەری2001 بکەنەوە، هەواڵی کوشتنی چارلی کێرک لە زانکۆی "یوتا ڤالی" هەموو میدیا و رای گشتیی داگیر کرد. ئەم روداوە دەستبەجێ کاریگەریی خۆی نیشان دا؛ جەی دی ڤانس، جێگری سەرۆکی ئەمریکا، کە بڕیار بوو لە نیویۆرک بەشداریی رێوڕەسمی سەرەکیی یادکردنەوەکە بکات، سەردانەکەی هەڵوەشاندەوە و بەرەو یوتا بەڕێکەوت بۆ سەرەخۆشیکردن لە خێزانی کێرک. ئەم هەنگاوە بووە ئاماژەیەکی رون بۆ ئەوەی کە چۆن قەیرانێکی ناوخۆیی توانیی گرنگترین یادی نیشتمانیی وڵات بخاتە پەراوێزەوە.

گۆڕینی گوتاری سیاسی: لە "ساتی تاریک"ەوە بۆ دابەشبوون:

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لە پەیامێکدا روداوەکەی بە "ساتێکی تاریک بۆ ئەمریکا" وەسف کرد و وتی پڕە لە "خەم و تووڕەیی". ترەمپ، کە خۆی دوو جار روبەڕوی هەوڵی تیرۆرکردن بووەتەوە، پەنجەی تۆمەتی بۆ "گوتاری سیاسیی توند" درێژ کرد و بەڵێنی دۆزینەوەی بکوژانی دا.

بەڵام لە بنەڕەتدا، ئەم روداوە گوتاری رۆژەکەی بە تەواوی گۆڕی. لەبری قسەکردن لەسەر یەکگرتوویی لە دژی تیرۆری دەرەکی، وەک ئەوەی لە دوای 11ی سێپتەمبەرەوە باو بوو، ئێستا مشتومڕەکان چڕبوونەتەوە لەسەر توندوتیژیی سیاسیی ناوخۆیی، دابەشبوونی حزبی و مەترسییەکانی توندڕەوی لەناو کۆمەڵگەی ئەمریکیدا. مێلانیا ترەمپ، خانمی یەکەم، بە وتەیەکی کاریگەر وتی: "دوو منداڵەکەی چارلی کێرک لەبری یادەوەرییەکانی باوکیان بە چیرۆک، و لەبری زەردەخەنە راستەقینەکەی بە وێنە گەورە دەبن،" کە ئاماژە بوو بۆ قەبارەی تراژیدیاکە.

دوای کوشتنەکە چی رویدا؟ لێکۆڵینەوەکان بەردەوامن:

دەستبەجێ دوای روداوەکە، لێکۆڵینەوەیەکی بەرفراوان لەلایەن نووسینگەی لێکۆڵینەوەی فیدراڵی (FBI) و پۆلیسی ناوخۆییەوە دەستیپێکرد. دواین پێشهاتەکان ئەمانەن:

• دۆزینەوەی چەکی تاوانەکە: بەرپرسان ئەمڕۆ پێنجشەممە رایانگەیاند کە ئەو چەکەیان دۆزیوەتەوە کە لە تاوانەکەدا بەکارهاتووە. چەکەکە "تفەنگێکی بەهێز" بووە و لە ناوچەیەکی دارستانیدا دۆزراوەتەوە کە بکوژەکە بۆی هەڵاتووە.

• بەڵگەی ڤیدیۆیی و فۆرێنسیک: لێکۆڵەران رایانگەیاندووە کە "گرتەی ڤیدیۆیی باش"یان لە گومانلێکراوەکە هەیە و شوێنپێی جوڵەیان پێش و دوای روداوەکە هەڵگرتووە. هەروەها شوێنپێی پێڵاو، لەپی دەست و قۆڵی بکوژەکەشیان بۆ شیکاریی DNA کۆکردووەتەوە.

• داواکاری بۆ یارمەتیی گشتی: FBI وێنەیەکی ناڕونی گومانلێکراوەکەی بڵاوکردووەتەوە و داوای لە هاوڵاتیان کردووە هەر زانیارییەک کە هەیانە بیگەیەنن. تا ئێستا زیاتر لە 130 سەرەداو لەلایەن خەڵکەوە پێشکەش کراوە.

• هیچ دەستگیرکراوێک نییە: هەرچەندە سەرەتا کەسێک دەستگیر کرا، بەڵام دوای لێپرسینەوە ئازاد کرا و تا ئێستا هیچ کەسێک بە فەرمی بە تۆمەتی کوشتنی کێرک دەستگیر نەکراوە.

لە کۆتاییدا، تیرۆرکردنی چارلی کێرک بووە هۆی ئەوەی ساڵیادی 11ی سێپتەمبەری 2025، لەبری ئەوەی ببێتە رۆژێک بۆ بیرهێنانەوەی یەکگرتوویی رابردوو، ببێتە ئاوێنەیەک بۆ نیشاندانی دابەشبوون و مەترسییە ناوخۆییەکانی ئێستای ئەمریکا.

 

لە وتارێکدا، فەوزی بەرهوم، سەرکردەی باڵای بزوتنەوەی حەماس، هێرشەکەی ئیسرائیلی بۆ سەر دۆحەی پایتەختی قەتەر بە "تاوانێکی تەواو" و "راگەیاندنی جەنگ" دژی هەموو نەتەوەی عەرەبی و ئیسلامی وەسف کرد. ناوبراو جەختیشی کردەوە کە ئەم کردەوەیە هەوڵێکی ئیسرائیلە بۆ تێکدانی رێڕەوی دانوستانەکان و بەدەستهێنانی "سەرکەوتنێکی وەهمی".

ناسنامەی کوژراوەژانی ئاشکرا کرا:

• جیهاد لەبەد (ئەبو بیلال)

• هومام حەییە

• عەبدوڵا عەبدولواحید

• موئمین حەسونە

• ئەحمەد عەبدولمالک

• وەکیل عەریف بەدر سەعد محەمەد دۆسەری

"هێرشێک بۆ سەر هەموو نەتەوە"

سەرکردەکەی حەماس جەختی کردەوە کە ئەم شەڕە تەنها شەڕی غەززە، حەماس، یان فەڵەستین نییە، بەڵکو "شەڕی هەموو نەتەوەکەیە."

وتیشی: "ئێمە لەبەردەم تاوانێکی تەواوداین کە نەک تەنها سەروەریی وڵاتێکی عەرەبی دەکاتە ئامانج، بەڵکو هەموو ئەو بەهایانە دەکاتە ئامانج کە قەتەر وەک بەشێک لە بەهاکانی عەروبە و ئیسلام نوێنەرایەتییان دەکات. ئەمە راگەیاندنی جەنگێکی ئاشکرایە دژی هەموو وڵاتە عەرەبی و ئیسلامییەکانمان."

ئامانج لێی تێکدانی دانوستانەکانە:

بەرهوم ئاماژەی بەوە دا کە "هەوڵە شکستخواردووەکەی تیرۆرکردنی وەفدی دانوستانکاری بزوتنەوەکە لە دۆحە، رەنگدانەوەی هەوڵی ئیسرائیلە بۆ دروستکردنی وێنەیەکی وەهمی سەرکەوتن، لە پاش شکستی لە غەززە و نەگەیشتن بە ئامانجەکانی.

رونیشی کردەوە کە "کردەوەی تیرۆرکردنی وەفدی دانوستان لە کاتێکدا کە تاوتوێی پێشنیازە نوێیەکانی دەکرد، ئامانجگرتنێکی قێزەون و بێشەرمانەی رۆڵی رێزلێگیراوی نێوەندگیری قەتەرە. بۆردومانەکە ماڵی سەرۆکی وەفدی دانوستانکاری کردووەتە ئامانج، کە خێزانەکەی تێیدا نیشتەجێ بوون و لە ئەنجامدا هاوسەری، و نەوەکانی بریندار بوون."

بەرهوم ئەم هێرشەی بە "بۆردومانکردن و تیرۆرکردنی تەواوی رێڕەوی دانوستان" و "ئامانجگرتنێکی مەبەستدار" بۆ رۆڵی نێوەندگیرانی وەک قەتەر و میسر دانا.

ئیدارەی ئەمریکا بە هاوبەشی تاوانەکە ناوبرد:

فەوزی بەرهوم بە توندی رەخنەی لە ئەمریکا گرت و وتی: "ئیدارەی ئەمریکا هاوبەشێکی تەواوەتییە لەم تاوانەدا."

لە کۆتاییدا جەختی کردەوە: "خوێنی سەرکردەکانی بزوتنەوەکە لە خوێنی منداڵان و ژنانی غەززە و قودس و کەرتی رۆژئاوا بەهادارتر نییە. هیچ هێزێک لەسەر زەوی ناتوانێت ڕێگری لە مافی ڕەوای گەلەکەمان بکات بۆ بەرگریکردن لە خاک و پیرۆزییەکانی."

هەروەها هاوسۆزیی خۆی بۆ وڵاتی قەتەر دەربڕی و ستایشی هەموو ئەو هەڵوێستانەی کرد کە پشتیوانیی قەتەر دەکەن و دژی دەستدرێژییەکەی ئیسرائیلن.

 

دیکارلۆس بڕاون، تۆمەتباری کوشتنی پەنابەرێکی گەنجی ئۆکراینی بە ناوی ئیرینا زاروتسکا، بۆ یەکەمجار لە زیندانەوە قسەی کرد و لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا لەگەڵ خوشکەکەی، پاساوی تاوانەکەی ئاشکرا کرد. ئەم روداوە کاردانەوەی بەرفراوانی لێکەوتەوە و پرسیاری جددی لەسەر کەمتەرخەمیی سیستەمی دادوەری و تەندروستیی دەروونی لە ئەمریکا دروست کردووە.

دیکارلۆس بڕاونی تەمەن 34 ساڵ، کە تۆمەتبارە بە کوشتنی ئیرینا زاروتسکای تەمەن 23 ساڵ، لە گفتوگۆیەکی تەلەفۆنیی تۆمارکراودا لەگەڵ خوشکەکەی، کە رۆژنامەی "دەیلی مەیل" بڵاوی کردووەتەوە، ئاماژەی بەوە داوە کە بەهۆی نەخۆشیی شیزۆفرینیاوە (دووکەرتبوونی کەسایەتی) باوەڕی وابووە "ماددەیەکی نامۆ" لە مێشکیدا چێنراوە و کۆنترۆڵی کردووە.

خوشکی تۆمەتبارەکە، ترەیسی، دوای سەردانکردنی لە زیندان ئاشکرای کرد کە براکەی پێی وتووە هۆکاری هێرشکردنە سەر ئیرینا ئەوە بووە کە "پێیوابووە مێشکی دەخوێنێتەوە."بڕاون لە پەیوەندییە تەلەفۆنییەکەدا دەڵێت: "دەستم بریندار بوو کاتێک چەقۆم لێدا. یەک وشەم پێ نەوت. ترسناکە، وانییە؟ بۆچی کەسێک بێ هیچ هۆکارێک چەقۆ لە کەسێکی تر دەدات؟"

کورتەی روداوەکە:

ئیرینا زاروتسکا، کە لە ساڵی2022 بۆ هەڵاتن لە جەنگی روسیا پەنای بۆ ئەمریکا هێنابوو، لە 22ی ئابی رابردوو لەناو شەمەندەفەرێکی هێڵی ئاسن لە شاری شارلۆت، بەبێ هیچ هۆکارێکی دیار و بەبێ هیچ ئاشنایەتییەکی پێشوەختە، لەلایەن بڕاونەوە هێرشی کرایە سەر. گرتە ڤیدیۆییەکانی کامێرای چاودێری نیشانی دەدەن کە بڕاون لە پشتی ئیریناوە دانیشتووە و دوای چەند خولەکێک، بە چەقۆیەکی گیرفان هێرش دەکاتە سەری و چەند جارێک لە ملی دەدات.

مێژووی تۆمەتبار و کەمتەرخەمیی سیستم:

دیکارلۆس بڕاون خاوەنی رابردوویەکی پڕ لە تاوانە و بەپێی تۆمارەکان، پێشتر 14 جار دەستگیر کراوە بە تۆمەتی جۆراوجۆر وەک دزیی چەکدارانە و هەڕەشەکردن. سەرەڕای ئەوەی نەخۆشیی شیزۆفرینیای هەبووە و چەندین جار بەهۆی کێشەی دەروونییەوە پەیوەندیی بە پۆلیسەوە کردووە، بەڵام سیستەمی دادوەری و تەندروستیی دەروونی نەیانتوانیوە رێگری لەم کارەساتە بکەن. خوشکەکەی دەڵێت: "من لۆمەی دەوڵەت دەکەم چونکە پشتیان تێکرد. ئەو مەترسی بوو بۆ سەر خۆی و کۆمەڵگە."

کاردانەوەکان:

ئەم روداوە بووەتە جێی مشتومڕێکی گەورەی سیاسی و کۆمەڵایەتی. دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، داوای سزای لەسێدارەدانی بۆ تۆمەتبارەکە کردووە و بە "شێت" وەسفی کردووە. لە بەرامبەردا، رەخنەگران ئاماژە بەوە دەکەن کە کەیسی لەم شێوەیە دەرئەنجامی "سیاسەتە شکستخواردووەکانی نەرمی نواندنە بەرانبەر تاوان."

وەزارەتی دادی ئەمریکا تۆمەتی فیدراڵی ئاراستەی بڕاون کردووە کە "کوشتنە لەناو سیستەمی گواستنەوەی گشتیدا"، کە سزاکەی دەگاتە زیندانی هەتاهەتایی یان لەسێدارەدان.

خێزانی ئیرینا:

خێزانی ئیرینا زاروتسکا لە راگەیەندراوێکدا رایانگەیاندووە کە کچەکەیان "هونەرمەندێکی بەهرەمەند و خاوەن رۆحێکی زیندوو" بووە. هەرچەندە باڵیۆزخانەی ئۆکراین پێشنیاری گەڕاندنەوەی تەرمەکەیانی کردبوو، بەڵام خێزانەکەی وتوویانە: "نا، ئەو ئەمریکای خۆشدەویست. لێرە بەخاکی دەسپێرین."

 

 

ئەمڕۆ پێنجشەممە، قەتەر ئەو راپۆرتەی ماڵپەڕی "ئەکسیۆس"ی ئەمریکی رەتکردەوە کە باس لەوە دەکات دۆحە پێداچوونەوە بە هاوبەشییە ئەمنییەکەی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکاندا دەکات و بە "تەواو ناڕاست" وەسفی کرد.

لە راگەیەندراوێکدا کە لەلایەن نووسینگەی راگەیاندنی نێودەوڵەتیی قەتەرەوە دەرچووە، دۆحە جەختی کردەوە کە پەیوەندییە ئەمنی و بەرگرییەکانی لەگەڵ واشنتن "لە هەموو کاتێک بەهێزترە و بەردەوامە لە گەشەکردن."

راگەیەندراوەکە راپۆرتەکەی "ئەکسیۆس"ی بە "هەوڵێکی ئاشکرا و شکستخواردوو بۆ دروستکردنی دووبەرەکی لە نێوان قەتەر و ویلایەتە یەکگرتووەکان" ناوبرد. هەروەها ئاماژەی بەوەش کرد، "ئەو لایەنانە لەپشت ئەم جۆرە هەواڵانەوەن کە سوود لە ئاڵۆزییەکانی ناوچەکە وەردەگرن و دژی ئاشتی دەوەستنەوە."

لە بەشێکی دیکەی راگەیەندراوەکەدا هاتووە: "هەردوو وڵات بۆ ماوەی چەندین ساڵە پشتیوانیی یەکتریان کردووە و ئێمە بەردەوام دەبین لە کارکردنی پێکەوەیی بۆ چەسپاندنی ئاشتی و سەقامگیری لە جیهاندا."

ئەم رونکردنەوەیەی قەتەر دوای ئەوە هات کە ماڵپەڕی "ئەکسیۆس" لە راپۆرتێکدا بڵاوی کردەوە، دوابەدوای هێرشە ئاسمانییەکەی ئیسرائیل بۆ سەر شوێنی نیشتەجێبوونی سەرکردەکانی حەماس لە دۆحە، سەرۆک وەزیرانی قەتەر، محەمەد بن عەبدولڕەحمان ئال سانی، بە نێردەی کۆشکی سپی، ستیڤ ویتکۆفی، راگەیاندووە کە وڵاتەکەی پێداچوونەوە بە هاوبەشییە ئەمنییەکەی لەگەڵ واشنتن دەکات و "رەنگە بەدوای هاوبەشی دیکەدا بگەڕێت" کە بتوانن بیپارێزن.

هاوکات، رۆژنامەی "تایمز ئۆف ئیسرائیل" رۆژی چوارشەممە لە زاری سەرچاوەیەکی دیپلۆماسییەوە بڵاوی کردەوە کە بەرپرسێکی باڵای قەتەری لە گفتوگۆیەکدا لەگەڵ ویتکۆف، گومانی خۆی لە هاوبەشییەکەی دۆحە لەگەڵ ئەمریکا دەربڕیوە.

بەپێی سەرچاوەکە، "بەرپرسە باڵاکەی قەتەر ئاماژەی بە هێرشەکەی ئیسرائیل و هێرشەکەی مانگی حوزەیرانی رابردووی ئێران کردووە کە بنکەیەکی سەربازیی ئەمریکای لە قەتەر کردبووە ئامانج" و "نیگەرانیی خۆی دەربڕیوە لە شکستی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە پاراستنی وڵاتەکەی." 

ئەمڕۆ پێنجشەممە 11ی ئەیلوولی 2025 لە کۆشکی بەغدا، د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق پێشوازیکرد لە  د. عەبدولڕەحمان بن حەمەد بن جاسم وەزیری ڕۆشنبیری قەتەر و وەفدی یاوەری.

لە دیدارەکەدا کە د. ئەحمەد فەکاک بەدرانی، وەزیری رۆشنبیری و گەشتوگوزار و شوێنەوار ئامادەی بوو، گفتوگۆ لەبارەی پەیوەندییەکانی برایەتی و هاوکاری نێوان عیراق و قەتەر کرا. سەرۆک کۆمار جەختی لەسەر پێویستی پەرەپێدانی پەیوەندییە دووقۆڵییەکان لەنێوان هەردوو وڵاتدا کردەوە، بەتایبەتی لە بواری ڕۆشنبیری و هەماهەنگی لەسەر پرسی جیاواز بەشێوەیەک کە خزمەت بە بەرژەوەندییە هاوبەشەکان بکات.

سەرۆک کۆمار دووپاتی کردەوە کە عیراق سەرکۆنەی ئەو دەستدرێژییە دەکات کە کراوەتە سەر قەتەری برا و رەتکردنەوەی هەر هەڕەشەیەک کە ئاسایش و سەروەرییەکەی بخاتە مەترسییەوە. 

هەروەها پێویستە وڵاتانی عەرەبی و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی هەڵوێستێکی توند لەبارەی پێشێلکارییەکانی زایۆنیستەکان بگرنەبەر کە دووبارە دەبنەوە دژ بە گەلان و وڵاتانی ناوچەکە، ئەمەش سەقامگیری و ئارامی تێکدەدات.

لەلای خۆیەوە،  د. عەبدولڕەحمان بن حەمەد  سوپاس و پێزانینی خۆی بۆ پەرۆشی و بایەخدانی سەرۆکی کۆمار بۆ پتەوکردنی سەقامگیری لە ناوچەکەدا دەربڕی و جەختی لە خواستی وڵاتەکەی بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی پەیوەندییەکان لەگەڵ عێراقدا کردەوە، بەمەبەستی بەدیهێنانی خواستەکانی هەردوو گەل لە پێشکەوتن و خۆشگوزەرانی.

هەسەدە بەرپەرچدانەوەی هێرشێكی گروپە چەكدارەكانی سەر بە دیمەشقی بۆ سەر هێزەكانی لە ریفی حەڵەب راگەیاند .

ناوەندی راگەیاندنی هیزەكانی سوریای دیموكرات "هەسەدە" لە راگەیەندراوێكدا بڵاویكردەوە ، هێزەكانیان رێگرییان لە هەوڵێكی دزەكردن و تۆپباران كردووە كە لەلایەن گروپەكانی سەر بە حكومەتی دیمەشق لە ناوچەی دێرلبلح لە ریفی حەلەب ئەنجامدراوە و بە تەواوی ئەو هەوڵانەیان شكستپێهێناوە . 

دوپاتیشكراوەتەوە كە هەسەدە بەرپرسیارێتی تەواوی ئەو پێشهاتە دەخاتە ئەستۆی ئەو لایەنەی دەستپێشخەر بووە بۆ دروستكردنی ئالۆزی و ئەنجامدانی پێشێلكاری كە هەرەشە لەسەر سەقامگیری گشتی دروست دەكات ، لە هەمان كاتیشدا دڵنیایی دراوە لەوەی كە لە ئێستادا رەوشەكە لەژێر كۆنترۆڵدایە و هەسەدە ئامادەیی تەواوی هەیە بۆ رێگریكردن لە هەر پێشێلكارییەك و بە تەواوی پابەندە بە بەرگریكردن لە خاك و ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی .

دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا پێی وایە بڕیاری هێرشكردنە سەر سەركردەكانی حەماس لە قەتەر ژیرانە نەبووە. 

رۆژنامەی وۆڵ ستریت جۆرناڵ بە پشتبەستن بە زانیاری لێپرسراوانی باڵای ئیدارەی ئەمریكا بڵاویكردەوە، دۆناڵد ترەمپ، پەیوەندییەكی تەلەفۆنی لەگەڵ بنیامین ناتانیاهۆ ئەنجامداوە و سەرەرای ئەوەی زۆر بە توندی قسەی كردوە بە ناتانیاهۆشی راگەیاندووە،  بڕیارەكەی بۆ بە ئامانجگرتنی سەركردەكانی حەماس لە ناوخۆی قەتەر، ژیرانە نەبووە.

پێشتریش، ترەمپ رایگەیاندبوو، بە هێرشەكەی ئیسرائیل لە دەوحە دڵخۆش نەبووە. 

رۆژنامەی شەرقلئەوسەتیش لە زاری چەند سەرچاوەیەكی نێو بزوتنەوەی حەماس ئاشكرای كردووە، دوو سەركردەی مەكتەبی سیاسی بزوتنەوەكە لە هێرشەكەی ئیسرائیل بریندار بوون و یەكێكیان برینەكەی قورسە، بەڵام ئامادە نەبوون ناوی سەركردە بریندارەكان لەمكاتەدا ئاشكرا بكەن.

هەر لەو چوارچێوەیەدا، شێخ محەمەد بن عەبدولڕەحمان ئال سانی، سەرۆك وەزیرانی قەتەر و وەزیری دەرەوەی قەتەر دووپاتیكردەوە كە وڵاتەكەی هەڕەشەكانی ناتەنیاهۆ قبوڵ ناكات و بۆ دیاریكردنی چونێتی وەڵامدانەوەش، لەگەڵ هاوبەشەكانیان لە ناوچەكەدا لە گفتوگۆ و پەیوەندیدان.

بۆ دەربڕینی پشتیوانی لەکارە هونەرییەکان، شاناز ئیبراهیم ئەحمەد خانمی یەکەمی عیراق ئامادەی یەکەم نمایشی فیلمی سینەمایی (زەوی سەخت و ئاسمانی دوور) بوو کەلەهۆڵی سینەما سالم لەشاری سلێمانی نمایشکرا. 

ئەو فیلمەی کە هەوراز محەمەد کاری دەرهێنانی بۆ کردبوو، رووناکی دەخستەسەر وردەکاری ژیانی ئەو کەسانەی کاریگەریی جەنگ لەسەر باری دەروونی و کۆمەڵایەتی و ژیانیان بە گشتی دەرکەوتبوو، بەتایبەت بەهۆی جەنگی چەندین ساڵە و توندوتیژییەوە کە رەنگە ماڵ نەبێت لە عێراقدا کە شەهید و بریندار و بێ سەرو شوێن و بەدیل گیراوی نەبووبێت و رووبەرووی ئەم نەهامەتیانە نەبووبێتەوە. 

دوای نمایشەکە خانمی یەکەمی عیراق چەپکەگوڵی پیرۆزبایی پێشکەشی دەرهێنەری فیلمەکە کرد و هیوای سەرکەوتنی بۆ ستافەکەش خواست.

قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم پێشوازیکرد لە وەفدێکی باڵای ئیمارات بە سەرۆکایەتیی سەعید الهاجری، نێردەی تایبەتی وەزیری دەرەوەی ئەو وڵاتە بۆ کاروباری ئابوری و لە کۆبوونەوەی نێوانیاندا گفتوگۆ لەبارەی چۆنییەتی بەهێزترکردنی پەیوەندیی بازرگانی نێوان هەردوولا و دەرفەتەکانی وەبەرهێنان لە هەرێمی کوردستان کرا.

لە کۆبوونەوەکەدا کە ئەمڕۆ لە هەولێر بەڕێوەچوو، جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم رایگەیاند، حکومەتی هەرێمی کوردستان بە گرنگییەکی تایبەتەوە دەڕوانێتە پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئیمارات و  خوازیارە کۆمپانیا و وەبەرهێنەرانی ئیماراتی بەشدارییەکی گەورەیان هەبێت لە پرۆسەی گەشەپێدانی کوردستان.

وەفدە ئیماراتییەکە کە بە مەبەستی دۆزینەوە و هەڵسەنگاندنی دەرفەتەکانی وەبەرهێنان سەردانی کوردستانیان کردوە، رایانگەیاند ئامانجیانە پڕۆژەی گەورە و درێژخایەنی وەبەرهێنان لە هەرێمی کوردستاندا جێبەجێ بکەن.

لە کۆبوونەوەکەدا جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم روونی کردەوە کە لە هەرێمی کوردستان بە تایبەت لە بوارەکانی کشتوکاڵ و گەشتوکاڵ و گەشتوگوزار و وزەی نوێبووەوەدا دەرفەتی گەورە هەیە بۆ وەبەرهێنەرانی ئیماراتی و ئاماژەی بەوەشکرد، کوردستان دەتوانێت ببێتە سەبەتەی خۆراکی هەموو عیراق و تەنانەت بەرهەمە کشتوکاڵییەکانی رەوانەی بازاڕەکانی دەرەوەش بکات.

هەر لەم چوارچێوەیەدا قوباد تاڵەبانی داوایکرد وەفدەکە هانی وەبەرهێنەرەکانی وڵاتەکەیان بدەن لەم بوارانەدا وەبەرهێنان لە کوردستاندا بکەن، چونکە جگە لەوەی حکومەتی هەرێم هەموو جۆرە کارئاسانییەکیان بۆ دەکات، هەرێمی کوردستان خاوەنی هێزی کاری شارەزاشە لەم بوارانەدا.

دۆناڵد توسك، سەرۆک وەزیرانی پۆڵەندا، رایگەیاند، ئەو فڕۆکە بێفڕۆکەوانانەی شەوی رابردوو ئاسمانی وڵاتەکەیان بەزاندووە، لە بیلاروسیاوە هاتوون، ئەمەش لە دوای دەستپێکردنی ململانێی ئۆکرانیاوە یەکەمجارە رودەدات. لە بەرامبەردا، مینسک دەڵێت ئەو فڕۆکانەی بەهۆی شەڕی ئەلیکترۆنیی نێوان روسیا و ئۆکراینیاوە لە رێڕەوی خۆیان لایانداوە، خستووەتەخوارەوە.

توسک لە وتارێکدا لە پەرلەمانی وڵاتەکەی وتی: "بۆ یەکەمجار، هەندێک لەم فڕۆکە بێفڕۆکەوانانە راستەوخۆ لە بیلاروسیاوە گەیشتنە پۆڵەندا".

لەلایەکی دیکەوە، بیلاروسیا ئەمڕۆ چوارشەممە رایگەیاند، ئەو فڕۆکە بێفڕۆکەوانانەی خستووەتەخوارەوە کە بەهۆی کاریگەریی شەڕی ئەلیکترۆنییەوە لەکاتی ئاڵوگۆڕی هێرشەکانی نێوان روسیا و ئۆکراینیادا لە رێڕەوی خۆیان لایانداوە.

جەنەڕاڵ پاوڵ موراڤیکۆ، سەرۆک ئەرکانی گشتیی بیلاروسیا، لە راگەریەندراوێکدا بڵاویکردەوە: "هێزەکانی بەرگریی ئاسمانیی وڵاتەکەمان بە بەردەوامی چاودێریی ئەو فڕۆکە بێفڕۆکەوانانەیان دەکرد کە لە رێڕەوی خۆیان لایاندابوو و هەندێکیان لەسەر خاکی کۆمارەکەمان تێکشکاند".

موراڤیکۆ ئاماژەی بەوەشکرد کە مینسک، پۆڵەندا و لیتوانیای لە نزیکبوونەوەی فڕۆکەکان ئاگادارکردووەتەوە، بەڵام لە بەیاننامەکەیدا دیاری نەکردووە کە فڕۆکەکان سەر بە کام لایەن بوون.

 

د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆمار، تیشکی خستە سەر دۆخی عیراق و پێشهاتە ئەرێنییەکانی وڵات، ئاماژەی بەوەدا کە عیراق ئێستا دۆخی ئاسایش و سەقامگیری بەخۆیەوە دەبینێت.

سەرۆک کۆمار جەختی لەسەر پێویستی گەیاندنی وێنەیەکی راستەقینە و ئەرێنی عیراقی بۆ کۆڕبەندە نێودەوڵەتییەکان کردەوە. هەروەها داوای کرد کار بۆ باشترکردن و پتەوکردنی پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکانی عیراق لە هەموو بوارەکاندا بکرێت، لەگەڵ هاندانی کۆمپانیا گەورەکانی وەبەرهێنان بۆ کارکردن و پڕۆژە ئەنجامدان لە عیراق.

لە بەرامبەردا، باڵیۆزانی نوێ سوپاس و پێزانینی خۆیان بۆ ئەم متمانەیە دەربڕی و پابەندبوونیان دووپاتکردەوە بۆ هەڵگرتنی پەیامێکی دڵسۆزانەی نیشتمانی و کارکردن بۆ بەرزکردنەوەی وێنە و بەرژەوەندییەکانی عیراق لەسەر ئاستە جیاوازە نێودەوڵەتییەکان.

برونۆ روتایۆ، وەزیری ناوخۆی فەرەنسا، ئەمڕۆ چوارشەممە رایگەیاند، لە قۆناغەکانی سەرەتای رۆژی ناڕەزایەتییە سەرتاسەرییەکاندا نزیکەی 200 کەس دەستگیرکراون.

بەیانیی ئەمڕۆ، خۆپیشاندەران لە پاریسی پایتەخت لەگەڵ پۆلیسدا تووشی پێکدادان بوون و سەتڵی خۆڵ و خاشاکیان ئاگر تێبەردا. حکومەتی فەرەنسا بۆ کۆنترۆڵکردنی دۆخەکە، 80 هەزار پۆلیسی بەشێوەیەکی نائاسایی لە سەرانسەری وڵاتدا بڵاوەپێکردووە، لە کاتێکدا وڵاتەکە خۆپیشاندانی لەژێر دروشمی "با هەموو شتێک دابخەین" بەخۆیەوە دەبینێت.

خۆپیشاندەران کە لە ئیمانوێل ماکرۆن، سەرۆکی فەرەنسا و سیاسەتەکانی بۆ کەمکردنەوەی خەرجییەکان تووڕەن، پلانیان داناوە چالاکییەکان لە سەرتاسەری وڵاتدا پەکبخەن.

دوو رۆژ دوای ئەوەی، سەرۆک وەزیرانی پێشوو، لە دەنگدانی متمانەدا لە پۆستەکەی دوورخرایەوە و رۆژی سێشەممە سێباستیان لۆکۆرنۆ جێگەی گرتەوە، هەزاران خۆپیشاندەر وەڵامی بانگەوازەکانیان بۆ پەکخستنی چالاکییەکان لە وڵاتدا دایەوە.

بزوتنەوەی "با هەموو شتێک دابخەین" لە هاویندا لە رێگەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان و گرووپە چاتە نهێنییەکانەوە گەشەی کرد. داواکارییەکانیان بۆ پەکخستنی هاتوچۆ، رێکخستنی مانگرتن و خۆپیشاندان، هاوکاتە لەگەڵ دەستبەکاربوونی چوارەمین سەرۆک وەزیرانی ماکرۆن لە ماوەی12 مانگدا.

بزوتنەوەکە کە بەخێرایی و بەبێ سەرکردەیەکی دیاریکراو گەشەی کردووە، کۆمەڵێک داواکاریی بەرفراوانی هەیە، کە زۆرێکیان دژی پلانەکانی بودجەی کەمکردنەوەی خەرجییەکانە کە ماکرۆن بەرگریی لێدەکرد. هەروەها سکاڵای فراوانتریان لەسەر نایەکسانی هەیە.

هەندێک کەس بزووتنەوەی "با هەموو شتێک دابخەین" بەراورد دەکەن بە خۆپیشاندانەکانی "هێلەکە زەردەکان" لە ساڵی 2018 کە سەرەتا بەهۆی بەرزبوونەوەی نرخی سووتەمەنییەوە سەریهەڵدا، بەڵام دواتر بووە بزووتنەوەیەکی فراوانتر دژی ماکرۆن و پلانەکانی بۆ چاکسازیی ئابووری.

حزبی "فەرەنسای ملنەدەر"ی چەپی توندڕەو رایگەیاندووە کە پێشنیازی سەندنەوەی متمانە لە لۆکۆرنۆ پێشکەش دەکات، هەرچەندە حزبی "کۆبوونەوەی نیشتمانی"ی راستڕەوی توندڕەو ئاماژەی بەوە کردووە کە بۆ ئێستا ئامادەیە لەگەڵیدا کار بکات.

وەزیری ناوخۆ ئاشکراشیکرد کە 80 هەزار هێزی ئەمنی لە سەرتاسەری وڵاتدا بڵاوەیان پێکراوە، کە 6 هەزاریان لە پاریسن. پێشتریش میدیاکانی فەرەنسا بڵاویانکردبووەوە کە پێشبینی دەکرێت100 هەزار کەس بەشداری لە ناڕەزایەتییەکاندا بکەن.

 

ئاژانسی نیشتمانیی تاوان (NCA) لە بەریتانیا رایگەیاند، پیاوێکی عیراقیی تەمەن 42 ساڵیان لە شاری ئاشفۆرد لە هەرێمی کێنت دەستگیرکردووە، کە گومانلێکراوە بەشێکە لە تۆڕێکی گەورەی قاچاخچێتیی مرۆڤ.

بەپێی راگەیەندراوێکی رەسمی ئاژانسەکە، ئەو تۆمەتبارە بە تۆمەتی ئاسانکاریکردن بۆ گواستنەوەی کۆچبەران بەشێوەی نایاسایی و بە بارهەڵگر لە بەریتانیاوە بۆ فەرەنسا دەستگیر کراوە. هەروەها گومانی ئەوەشی لێدەکرێت کە لە هێنانی کۆچبەریش بۆ ناو بەریتانیا دەستی هەبووبێت.

سارا-جەین موور، فەرماندە لە ئاژانسی نیشتمانیی تاوان، رایگەیاند: "ئەم دەستگیرکردنە بەشێکە لە لێکۆڵینەوە بەردەوامەکانمان لە تۆڕێکی تاوانکاریی بەرفراوان کە بەرپرسە لە بەقاچاخبردنی کۆچبەران لە بەریتانیاوە بۆ فەرەنسا و بەپێچەوانەشەوە".

موور ئاماژەی بەوەشکرد، هۆکاری جیاواز هەیە بۆ ئەوەی خەڵک هەوڵی بەجێهێشتنی بەریتانیا بە بارهەڵگر بدەن، کە لەوانەیە بریتی بێت لە خۆدزینەوە لە دەستگیرکردن لەلایەن پۆلیسەوە، خۆدزینەوە لە پشکنینەکانی کۆچی فەرەنسا، یان رەنگە خۆیان قوربانیی بازرگانیکردن بە مرۆڤەوە بن.

فەرماندەکەی ئاژانسی تاوان جەختی کردەوە کە "قاچاخچییەکانی مرۆڤ هیچ بایەخێک بە سەلامەتی و باشی ئەو مرۆڤانە نادەن کە دەیانگوازنەوە، چ بە بەلەم بێت یان بە بارهەڵگر، بەڵکو تەنها پاڵنەریان دەستکەوتی داراییە".

ئەمە دووەم کەسە کە لە چوارچێوەی ئەم لێکۆڵینەوەیەدا دەستگیر دەکرێت و لە ئێستادا گومانلێکراوەکە لەلایەن ئەفسەرانی ئاژانسی نیشتمانیی تاوانەوە لێکۆڵینەوەی لەگەڵدا دەکرێت.

دەستگیرکردنی ئەم قاچاخچیە لە کاتێکدایە کە دەسەڵاتدارانی ناوخۆیی فەرەنسا رایانگەیاند سێ کۆچبەر لەکاتی هەوڵدان بۆ پەڕینەوە لە کەناڵی ئینگلیز لە باکوری فەڕەنسا گیانیان لەدەست داوە و پێدەچێت لانیکەم سێ کۆچبەری دیکەش بێ سەرو شوێن بن.