لەپاش 1،296 رۆژ لە شەڕی روسیا - ئۆکراین  و هەوڵی نێوەندگیرەکان بۆ وەستاندنی ئەو جەنگە، زۆر روداوی خوێناوی تیایدا رویداوە، بەڵام ئەمەی خوارەوە، لیستی گرنگترین ئەو روداوە سیاسی و دبلۆماسییە نوێیانەیە کە رویانداوە.

شەڕ و پێکدادان

• یەکەکانی دژە ئاسمانی حەوت فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئۆکراینیان خستەخوارەوە کە بەرەو مۆسکۆ دەچوون، ئەمەش بەپێی وتەی سێرگی سۆبیانین، سەرۆکی شارەوانیی پایتەختی روسیا.

• وەزارەتی بەرگریی روسیا رۆژی پێنجشەممە رایگەیاند کە هێزەکانیان کۆنترۆڵی شارۆچکەی سۆسنیڤکایان لە هەرێمی دنیپرۆپێترۆڤسکی ئۆکرانیا کردووە.

• بەپێی وتەی ڤیاچیسلاڤ گلادکۆڤ؛ هێرشێکی "بەرفراوانی" فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی ئۆکراینی، دەسەڵاتدارانی لە هەرێمی بێڵگۆرۆدی روسیا ناچار کرد فەرمان بە منداڵان بکەن لە ماڵەوە بمێننەوە، هاوکات قوتابخانە و سەنتەرە بازرگانییەکانیان داخست،

• ئیدارەی دامەزراو لەلایەن مۆسکۆوە لە وێستگەی ئەتۆمیی زاپۆریژیا، ئۆکراینیای تۆمەتبار کرد بە هێرشکردنە سەر سەنتەرێکی راهێنان لە وێستگەکەدا بە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان.

ئاسایشی ناوچەیی

• وەزارەتی دەرەوەی پۆڵەندا رایگەیاند، ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان دانیشتنێکی نائاسایی ئەنجام دەدات بۆ تاوتوێکردنی پێشێلکردنی ئاسمانی پۆڵەندا لەلایەن روسیاوە.

• سەرۆکی ئۆکراین، ڤۆلۆدیمیر زێلێنسکی، داوای وەڵامدانەوەیەکی توندتری لە هاوپەیمانەکانی کیێڤ کرد بۆ ئەو پێشێلکارییەی فڕۆکە بێفڕۆکەوانە روسییەکە، وتیشی ئەم هەنگاوەی مۆسکۆ ئامانج لێی خاوکردنەوەی گەیاندنی بەرگریی ئاسمانییە بۆ ئۆکراین پێش زستان.

• سەرۆکی پۆڵەندا، کارۆل ناڤرۆتسکی، رایگەیاند کە پێشێلکاریی فڕۆکە بێفڕۆکەوانە روسییەکە هەوڵێک بووە بۆ تاقیکردنەوەی توانای پۆڵەندا و ناتۆ بۆ وەڵامدانەوەی سەربازی.

• کرملن رایگەیاند کە هیچ لێدوانێکی دیکە نادات لەسەر خستنەخوارەوەی ئەو فڕۆکانەی کە وارشۆ دەڵێت روسی بوون.

• سەرۆکی فەڕەنسا، ئیمانوێل ماکرۆن، لەسەر تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس رایگەیاند کە فەڕەنسا سێ فڕۆکەی جەنگیی جۆری رافاڵ دەنێرێت بۆ یارمەتیدانی پۆڵەندا لە پاراستنی ئاسمانەکەیدا.

• ئەڵمانیا پابەندبوونی خۆی بە سنووری رۆژهەڵاتی ناتۆ بەهێزتر دەکات، لەنێویاندا فراوانکردنی "چاودێریی ئاسمانی بەسەر پۆڵەندا" لە وەڵامی پێشێلکاریی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکاندا.

هاوکاریی سەربازی:

• کۆمپانیای زەبەلاحی چەکی ئەڵمانی، قاینمێتاڵ، پلانی هەیە گوللەی تۆپ بۆ هێزەکانی ئۆکراین لە کارگەیەکی داهاتوودا لە ئۆکرانیا بەرهەمبهێنێت، ئەمەش بەپێی وتەی وەزیری بەرگریی کیێڤ.

• وەزارەتی بەرگریی سوید پلانی بۆ پشتیوانیی سەربازی بە بڕی 70 ملیار کرۆنی سویدی (7.5 ملیار دۆلار)  لە ماوەی دوو ساڵی داهاتوودا راگەیاند.

سیاسەت و دیپلۆماسی

• زیلێنسکی وتی کە رۆژی پێنجشەممە لەگەڵ نوێنەری ئەمریکا، کیث کێلۆگ، لە کیێڤ گفتوگۆیان کردووە لەسەر بەرهەمهێنانی هاوبەشی چەک و سەپاندنی سزای زیاتر بەسەر روسیادا.

• ئاژانسی هەواڵی بێڵتای حکومی رایگەیاند، نوێنەرێکی سەرۆکی ئەمریکا، دۆناڵد ترەمپ، بە سەرۆکی بیلاڕووس، ئەلێکساندەر لوکاشینکۆی وتووە کە ئەمریکا دەیەوێت باڵیۆزخانەکەی لە مینسک بکاتەوە و پەیوەندییەکان ئاسایی بکاتەوە.

• کرملن ریگەیاند کە سەرۆکی روسیا، ڤلادیمیر پوتین، هێشتا بڕیاری نەداوە ئایا مانگی داهاتوو بەشداریی لوتکەی ئاپیک لە کۆریای باشوور دەکات یان نا.

سزاکان

• چەندین ئەندامی یەکێتیی ئەوروپا، لەنێویاندا هۆڵەندا، چیک و ئیسپانیا، باڵیۆز و کاربەڕێکەرانی روسیایان بانگهێشت کرد بۆ دەربڕینی ئیدانەی رەسمی بەرامبەر بە پێشێلکردنی ئاسمانی پۆڵەندا.

• وتەبێژێکی کۆمیسیۆنی ئەوروپا رایگەیاند کە کاتی سەپاندنی پاکێجی 19هەمی سزاکانی یەکێتیی ئەوروپا بەسەر روسیادا هێشتا دیارینەکراوە.

• رۆژنامەی فاینانشیاڵ تایمز بڵاویکردەوە، ئەمریکا فشار دەخاتە سەر وڵاتانی G7 بۆ سەپاندنی باجی گومرگیی بەرزتر بەسەر هیندستان و چیندا بەهۆی کڕینی نەوتی روسیاوە.

لەگەڵ بەردەوامیی خۆپیشاندانە توندوتیژەکانی دژە گەندەڵی لە نیپاڵ، ژمارەی کوژراوان گەیشتە 51 کەس و زیاتر لە 12,500 زیندانی کە لە کاتی ئاڵۆزییەکاندا هەڵاتوون، هێشتا دەستگیر نەکراونەتەوە. لە هەوڵێکدا بۆ هێورکردنەوەی دۆخەکە، پێدەچێت سەرۆکی پێشووی دادگای باڵای وڵاتەکە، سوشیلا کارکی، وەک سەرۆک وەزیرانی کاتی دەستنیشان بکرێت.

بینۆد گیمیرێ، وتەبێژی پۆلیسی نیپاڵ، ئەمڕۆ هەینی رایگەیاند کە لەم هەفتەیەدا لانی کەم 51 کەس کوژراون، کە پێکهاتوون لە 21 خۆپیشاندەر، نۆ زیندانی، سێ ئەفسەری پۆلیس و 18 کەسی دیکە. هەروەها ئاماژەی بە برینداربوونی 1,300 کەسی دیکە کرد لە کاتێکدا پۆلیس هەوڵی کۆنترۆڵکردنی ئاپۆڕای خەڵکی داوە.

قەیرانی زیندانییە هەڵاتووەکان و ناجێگیریی سیاسی:

گیمیرێ ئاشکراشی کرد کە لە کۆی 13,500 زیندانی کە لە چەندین زیندانی سەرتاسەری وڵاتەوە هەڵاتوون، تا ئێستا زیاتر لە 12,533 کەسیان ئازادن و دەستگیر نەکراونەتەوە. بەشێک لە کوژراوەکان ئەو زیندانیانە بوون کە لە کاتی هەڵاتن یان دوای هەڵاتنیان لە پێکدادان لەگەڵ هێزە ئەمنییەکاندا کوژراون.

لە کاتێکدا سوپای نیپاڵ قەدەغەی هاتوچۆی راگەیاندووە، زیاتر لە 100 چەکی تاڵانکراوی دەستکەوتووەتەوە، کە هەندێک لە خۆپیشاندەران بە تفەنگی ئۆتۆماتیکییەوە دەرکەوتبوون.


شارەزایەکی دەستووری کە راوێژی پێکراوە، بە ئاژانسی رۆیتەرزی راگەیاندووە: "سوشیلا کارکی وەک سەرۆک وەزیرانی کاتی دادەنرێت. نەوەی نوێ (Gen Z) ئەویان دەوێت."

کارکی وەک "دەنگێکی دژە گەندەڵی" سەیر دەکرێت، بۆیە لەلایەن زۆرێک لەو گروپانەی "نەوەی Z"ەوە قبوڵکراوە کە ئەم بزووتنەوەیەیان هەڵگیرساندووە. رۆب مەکبراید، پەیامنێری ئەلجەزیرە لە کاتماندۆی پایتەختەوە رایگەیاند: "لەکاتێکدا ئەو لەلایەن ئەوانەوە بەناوبانگە، ڕەنگە لەلایەن گروپەکانی دیکەوە بەو شێوەیە نەبێت... بۆیە وەک کاندیدێکی سازان سەیر دەکرێت."

بەڵام، مەکبراید ئاماژەی بەوەش کرد کە نادڵنیایی هەیە سەبارەت بەوەی ئایا کارکی دەتوانێت وەک سەرۆک وەزیرانی کاتی کاربکات ئەگەر ئەندامی پەرلەمان نەبێت، ئەمەش ئەگەری هەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان یان تەنانەت گۆڕینی دەستووریش دەهێنێتە ئاراوە.

هەندێک وردەکاری:

• ڕۆژی دووشەممە: 21 خۆپیشاندەر لە سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکانی دژی گەندەڵی و قەدەغەکردنی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا کوژران.

• ڕۆژی سێشەممە: خۆپیشاندەران پەرلەمانیان سووتاند، سەرۆک وەزیران کەی پی شارما ئۆلی دەستی لەکارکێشایەوە، و سوپا کۆنترۆڵی شەقامەکانی کرد.

دۆخی مرۆیی
سەرەڕای کردنەوەی بەشێک لە دوکانەکان لە رۆژی هەینیدا، کە نیشانەی گەڕانەوەی بەشێک لە ژیانی ئاسایی بوو، بەڵام ئازاری خێزانەکان هێشتا قوڵە. کارونا بوداسۆکی، لە کاتێکدا چاوەڕێی وەرگرتنەوەی تەرمی برازا 23 ساڵانەکەی بوو لە نەخۆشخانە، وتی: "لەکاتێکدا هاوڕێکانی لە خۆپیشاندانەکان پاشەکشەیان کرد، ئەو بڕیاریدا بەردەوام بێت. پێیان وتین کاتێک هێنراوەتە نەخۆشخانە، گیانی لەدەستدابوو."

عەلی یەرلیکایا، وەزیری ناوخۆی تورکیا، رایگەیاند کە لە ماوەی هەفتەی رابردوودا، لە ئۆپەراسیۆنێکدا کە زۆربەی پارێزگاکانی تورکیای گرتووەتەوە، 161 کەس بە گومانی ئەندامبوون لە رێکخراوی داعش دەستگیرکراون.

ئەمڕۆ هەینی، عەلی یەرلیکایا، وەزیری ناوخۆی تورکیا، لە پۆستێکدا لەسەر پلاتفۆرمی "ئێکس"، رایگەیاند کە هێزە ئەمنییەکانی وڵاتەکەی لە ماوەی هەفتەی رابردوودا 161گومانلێکراویان دەستگیرکردووە.

وەزیرەکە ئاماژەی بەوە کرد کە گومانلێکراوەکان چالاکییان لەناو رێکخراوەکەدا هەبووە و پشتیوانیی داراییان پێشکەش کردووە. ئۆپەراسیۆنەکان لە 38 پارێزگای جیاوازی تورکیا ئەنجامدراون، کە دیارترینیان ئەنقەرەی پایتەخت و ئیستەنبوڵی گەورەترین شاری وڵات بوون.

یەرلیکایا وتیشی: "لە میانی هەڵکوتانە سەر شوێنەکانیاندا، دەست بەسەر چەکی بێ مۆڵەت، بەڵگەنامەی تایبەت بە داعش و کەلوپەلی دیجیتاڵیدا گیراوە."

جێی باسە، ڕێکخراوی داعش لە ماوەی دەیەی رابردوودا چەندین هێرشی لەناو تورکیادا ئەنجامداوە، کە خوێناویترینیان تەقینەوە دوانییەکەی سەر گردبوونەوەیەکی سیاسی بوو لە ساڵی 2015، کە بووە هۆی کوژرانی زیاتر لە 100 کەس و بە کوشندەترین هێرشی تیرۆریستی لە مێژووی تورکیادا دادەنرێت.

ئێوارەی پێنجشەممە، بە ئامادەبوونی شاناز ئیبراهیم ئەحمەد، خانمی یەکەمی عیراق، زانکۆی سلێمانی لە مەراسیمێکی شایستەدا 40هەمین خولی دەرچووانی بەڕێکرد. لە مەراسیمەکەدا، کە لە یاریگای ناو کامپی زانکۆ بەڕێوەچوو، بڕوانامە بەسەر دەرچووانی19کۆلێژی جیاوازدا دابەشکرا.

لە کەشێکی پڕ لە خۆشی و هیوا بۆ داهاتوو، مەراسیمی دەرچووانی خولی 2024_2025ی زانکۆی سلێمانی دەستیپێکرد. سەرەتای مەراسیمەکە بە نمایشی میوزیکی لەلایەن تیپی مۆسیقای کۆلێژی سەربازیی قەڵاچوالان دەستیپێکرد، دواتر کەژاوەی دەرچووان بەناو یاریگادا تێپەڕی و لەلایەن ئەنجومەنی زانکۆوە پێشوازییان لێکرا.

لە بەشێکی سەرەکیی مەراسیمەکەدا و بە ئامادەبوونی خانمی یەکەمی عیراق، پڕۆفیسۆر دکتۆر کۆسار محەمەد عەلی، سەرۆکی زانکۆی سلێمانی، بەپێی دەسەڵاتی زانستیی خۆی، بڕوانامەی بەکالۆریۆسی بەخشییە دەرچووانی نۆزدە کۆلێژی زانکۆکە، کە چەندین بەشی جۆراوجۆریان لەخۆگرتبوو.

ئامادەبوونی شاناز ئیبراهیم ئەحمەد لە مەراسیمەکەدا جێگەی خۆشحاڵی و پێزانینی دەرچووان و کەسوکارەکانیان بوو، کە بە ڕوونی لە سیمای ئامادەبوواندا بەدیدەکرا.

لە وتەیەکدا، خاتوو شاناز ئیبراهیم ئەحمەد پیرۆزبایی لە سەرۆکایەتی، ئەنجومەن، مامۆستایان و خوێندکارانی زانکۆی سلێمانی کرد. هاوکات، هیوای خواست کە حکومەت بتوانێت بەپێی پلانێکی تۆکمە و بە لەبەرچاوگرتنی پێویستییەکانی کەرتی گشتی و تایبەت، دەرفەتی کار بۆ دەرچووان بڕەخسێنێت تا بتوانن خەونەکانیان بهێننە دی.

دەوڵەت باخچەلی، سەرۆکی پارتی بزوتنەوەی نەتەوەپەرستی تورکیا (مەهەپە)، لە لێدوانێکدا، داوای کرد ئەحمەد تورک، سەرۆکی پێشووی شارەوانیی مێردین، بگەڕێندرێتەوە سەر کارەکەی وەک بەشێک لە پرۆسەی "تورکیای بێ تیرۆر". هاوکات پشتگیریی خۆی بۆ بەردەوامبوونی ئەردۆغان تا ساڵی 2028 و داخستنی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دووپاتکردەوە.

دەوڵەت باخچەلی، سەرۆکی مەهەپە، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ رۆژنامەی "سەباح"ی تورکی، چەندین لێدوانی گرنگی لەسەر ئەمڕۆی سیاسەتی تورکیا دا، کە گرنگترینیان پەیوەست بوو بە سیاسەتمەدارە کوردەکانەوە.

"پێویستە ئەحمەد تورک بگەڕێتەوە سەر کارەکەی"

لە بەشێکی قسەکانیدا کە بە هەڵوێستێکی چاوەڕواننەکراو دادەنرێت، باخچەلی رایگەیاند: "ئاشتی باڵندەیەکی یەک باڵ نییە. بۆ ئەوەی ئاشتی بفڕێت، پێویستی بە باڵی دووەمە. باڵی یەکەمی ئاشتی لەلایەن ئۆجەلانەوە جێبەجێ کرا، پەکەکە هەڵوەشێنرایەوە و چەکەکان دانران. ئێستا گەیشتووینەتە قۆناغی ئەوەی کە مەرجەکانی پێکەوەژیان چی بن."

لەو چوارچێوەیەدا، بە ئاماژەدان بە ئەحمەد تورک وتی: "ئەحمەد تورک سەرۆکی شارەوانیی مێردین بوو بەڵام لە کارەکەی دوورخرایەوە. ئەو کەسێکە کە بەشداریی کردووە لە دروستکردنی دیالۆگ لەگەڵ پەکەکە بۆ دابینکردنی ئاشتی و ئارامی لە تورکیا. لە دۆخێکی وەهادا، پێویستە ئەحمەد تورک بگەڕێندرێتەوە سەر کارەکەی و بە شارەوانییەکەی شاد ببێتەوە. ئەمە بەشداریی لە گەشەپێدانی هەستی برایەتی و ئاشتیدا دەکات."

باخچەلی هەمان بۆچوونی بۆ ئەحمەد ئۆزەر (سەرۆکی پێشووی شارەوانیی وان) دووپاتکردەوە و وتی: "ئەگەر لە شارەوانیدا گەندەڵی یان رەفتاری نایاسایی هەبێت، ئەوە بابەتێکی جیاوازە، بەڵام ئەوەی لە رابردوودا هەندێک بۆچوونی پەیوەست بە پەکەکەی لەگەڵ رای گشتیدا باسکردووە، بابەتێکی ترە. ئەگەر تورکیا چووەتە ناو پرۆسەی ئاشتییەوە، پێویستە ئەحمەد ئۆزەر ئازاد بکرێت."

"پێویستە هەمووان پابەندی بڕیارەکەی ئۆجەلان بن"

سەبارەت بە پرۆسەی "ئاشتی"، باخچەلی ئاماژەی بە راگەیەندراوەکەی عەبدوڵڵا ئۆجەلان کرد و وتی: "دامەزرێنەری پەکەکە، ئۆجەلان، لە 27ی شوباتدا راگەیەندراوێکی دەرکرد... پەکەکە هەڵوەشێنراوەتەوە و چەکەکان دانراون. بۆیە پەکەکە و پێکهاتەکانی سەر بەو رێکخراوە لە هەر کوێیەک بن، ناچارن ملکەچی ئۆجەلان بن، رێزی لێبگرن و بەپێی رێنماییەکانی بجوڵێنەوە."

خاڵە گرنگەکانی دیکەی قسەکانی باخچەلی:

• پشتگیری بۆ ئەردۆغان: رایگەیاند کە لە هەڵبژاردنی 2028دا بە تەواوی پشتگیریی کاندیدبوونەوەی ئەردۆغان دەکەن.

• داخستنی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان: وتی: "پێویستە رەگ و ریشەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەربهێنرێت. ئەگەر بەدەست من بووایە، لە ماوەی نیو کاتژمێردا هەموویان دادەخەم."

• لێکۆڵینەوە لەگەڵ سەرۆک شارەوانییەکانی جەهەپە: داوای کرد تا مانگی تشرینی یەکەم، ئیدعانامەی سەرۆک شارەوانییە دەستگیرکراوەکانی جەهەپە ئامادە بکرێت و دادگاییکردنەکان دەستپێبکەن.

جایر بۆڵسۆنارۆ، سەرۆکی پێشوی بەڕازیل، دوای ئەوەی بە تاوانی پیلانگێڕی بۆ ئەنجامدانی کودەتایەکی سەربازی تاوانبار کرا، سزای 27 ساڵ و سێ مانگ زیندانیکردنی بەسەردا سەپێنرا. ئەم بڕیارە کاردانەوەی توندی نێودەوڵەتی لێکەوتەوە و گرژیی خستە نێوان بەڕازیل و ئیدارەی ترەمپەوە.

دەستەیەکی پێکهاتوو لە پێنج دادوەری دادگای باڵای بەڕازیل، تەنها چەند کاتژمێرێک دوای تاوانبارکردنی جایر بۆڵسۆنارۆ، سزاکەیان بەسەریدا سەپاند. دادگا گەیشتە ئەو بڕوایەی کە ناوبراو سەرکردایەتیی پیلانگێڕییەکی کردووە بە ئامانجی مانەوەی لە دەسەڵاتدا، دوای ئەوەی هەڵبژاردنەکانی ساڵی 2022ی بە رکابەرە چەپڕەوەکەی، لویز ئیناسیۆ لولا دا سیلڤا، دۆڕاند.

چوار لە دادوەرەکان بە تاوانباریان زانی، لە کاتێکدا یەکێکیان دەنگی بە بێتاوانییەکەی دا. پارێزەرانی بۆڵسۆنارۆ سزاکەیان بە "زۆر شێتانە" وەسف کرد و رایانگەیاند کە "تانەی گونجاو" لە بڕیارەکە دەدەن. هەروەها دادگای باڵا تا ساڵی 2033مافی خۆپاڵاوتنی بۆ پۆستی گشتی لێسەندەوە.

بۆڵسۆنارۆ، کە بەهۆی مەترسیی هەڵاتنیەوە لە ماڵەوەی خۆیدا زیندانی کراوە، ئامادەی قۆناغی کۆتایی دادگاییکردنەکە نەبوو. ئەو پێشتر رایگەیاندبوو کە ئەم دادگاییکردنە بۆ ئەوە داڕێژراوە تا رێگری لێبکات لە خۆکاندیدکردنەوە بۆ هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ساڵی 2026 و بە "راوەدوونانی ساحیرەکان" ناویبردبوو.

کاردانەوەی ئیدارەی ترەمپ و وەڵامی بەڕازیل:

ئەم بڕیارە کاردانەوەی توندی لەلایەن ئیدارەی ترەمپەوە لێکەوتەوە. دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، کە پێشتر باجی گومرگیی %50ی خستبووە سەر کاڵای بەڕازیلی وەک تۆڵەکردنەوەیەک لە دادگاییکردنی بۆڵسۆنارۆ، سەبارەت بە بڕیارەکە وتی: "زۆر جێی سەرسوڕمانە" و بەراوردی کرد بە ئەزموونی خۆی و وتی: "زۆر لەوە دەچێت کە هەوڵیاندا لەگەڵ من بیکەن، بەڵام هیچ سەرکەوتوو نەبوون."

لە لایەکی دیکەوە، مارکۆ Rوبیۆ، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا، رایگەیاند کە دادگای باڵای بەڕازیل "بە نادادپەروەرانە بڕیاری زیندانیکردنی سەرۆکی پێشوو جایر بۆڵسۆنارۆی داوە" و هەڕەشەی کرد کە "بە شێوەیەکی گونجاو وەڵامی ئەم راوەدوونانە دەدەنەوە."

وەزارەتی دەرەوەی بەڕازیل بە خێرایی وەڵامی دایەوە و لەسەر تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس نووسی: "ئەو هەڕەشانەی ئەمڕۆ لەلایەن وەزیری دەرەوەی ئەمریکا مارکۆ روبیۆوە کرا، کە هێرش دەکاتە سەر دەسەڵاتێکی بەڕازیلی و راستییەکان و بەڵگە حاشاهەڵنەگرەکان پشتگوێ دەخات، ناتوانن دیموکراسییەتەکەمان بترسێنن."

رۆشتنی هاری دوای رۆشتنی بۆ یانەی بایرن میونشن و بەدەستهێنانی چەند نازناوێك لە ژیانی پیشەگەری وایكرد بەشێك پشتگیری بڕیارەكەی بكەن و هەندێكیش رۆشتنەكەی بەهەڵە  دەزانن ، یەكێك لەو ئەستێرانەی تۆپی پێ مایكڵ ئۆینی ئینگلیزیە و بڕیارەكەی كەین بە باش نازانێت ،

هێرشبەرەكەی پێشووی ریاڵ مەدرید رایگەیاند سەرەرای ئەوەی هاری كەین دڵخۆش دەردەكەوێت بەڵام ئەو هەنگاوەی بەباش نازانم و ئەوەی لەوێ بەدەستهێنا ئەگەر لە پریمەر لیگ  بەردەوام بوایەو متمانەی بەخۆی هەبوایە دڵنیام پێی دەگەشت و بەدەستی دەهێنا.

ئۆین لە درێژەی قسەكانیدا وتی هاری كەین یاریزانێكی ئاست بەرزەو یەكێك لەو باشترین هێرشبەرانەی كە بینیومە و خزمەتی بەرچاوی ئینگلتەرا و یانەكانی كردووە و هیوای ئەوەم دەخواست لە پریمەرلیگ بەردەوام بوایەو یانەكەی جێنەهێشتایە لەگەڵ ئەوەشدا ئەوە دووپاتدەكەمەوە هاری كەین یاریزانێكی گەورەیەو شایستەی رێزلێنانە . 

سەندیکای فڕۆکەوانانی ئەڵمانیا هۆشداری دەدات لەوەی کە خەوی کورت (خەوە نوچکە) لە کاتی گەشتە ئاسمانییەکاندا بووەتە "دیاردەیەکی نیگەرانکەر" لەنێو ئەندامەکانیدا، هاوکات ئاماژە بە "ماندووبوونی زیاد"ی کارمەندانی ئەم کەرتە دەکات. 

دوێنێ چوارشەممە، سەندیکای فڕۆکەوانانی ئەڵمانیا ناسراو بە "کۆکپیت" (Cockpit)، رایگەیاند کە راپرسییەکی لەنێو زیاتر لە 900 فڕۆکەواندا لە ماوەی هەفتەکانی رابردوودا ئەنجامداوە و دەرکەوتووە کە 93%یان دانیان بەوەدا ناوە کە لە ماوەی چەند مانگی رابردوودا لە کاتی گەشتەکاندا خەویان لێکەوتووە.

سەندیکاکە، لەگەڵ ئەوەی هۆشداریی دا کە راپرسییەکە "نوێنەرایەتیی وردی" دۆخی راستەقینەی کەرتەکە ناکات، بەڵام ئاشکرای کرد کە 44%ی ئەو فڕۆکەوانانەی بەشدارییان کردووە، "بە شێوەیەکی بەردەوام" لە کاتی گەشتەکاندا دەخەون، و 12%یان لە هەموو گەشتێکدا ئەو کارە دەکەن، لە کاتێکدا 7%یان بیریان نەبووە چەند جار ئەمە رویداوە.

کاترینا دیزڵدۆرف، جێگری سەرۆکی سەندیکای "کۆکپیت"، وتی: "ماوەیەکی زۆرە خەوە نوچکە بووەتە شتێکی ئاسایی لەناو کابینەی فڕۆکە ئەڵمانییەکاندا."

وتیشی: "ئەوەی لە بنەڕەتدا مەبەست لێی رێکارێکی کورتخایەن بوو بۆ وەرگرتنەوەی وزە، ئێستا بووەتە چارەسەرێکی هەمیشەیی بۆ فشارەکانی کار."

دیزڵدۆرف جەختی کردەوە: "خەوی کورت لە بنەڕەتدا پێویست نییە، بەڵام ماندووبوونی بەردەوامی تیمی کابینەی فڕۆکە، مەترسییەکی گەورە دروست دەکات."

ناوبراو ئاماژەی بەوەش کرد کە کەمیی کارمەند و "زیادبوونی فشاری کارکردن" کێشەی فڕۆکەوانانیان قورستر کردووە، بەتایبەتی لە مانگەکانی هاویندا.

سەندیکاکە رونیکردەوە کە پێناسەی "خەوەنوچکە" لای ئەوان بریتییە لە "ماوەی پشووی کۆنترۆڵکراو لە قۆناغی فڕیندا." جێی باسە، سەندیکای "کۆکپیت" نوێنەرایەتیی نزیکەی 10هەزار فڕۆکەوان و کارمەندی کابینەی فڕۆکە دەکات لە ئەڵمانیا، بەو کەسانەشەوە کە هێشتا لە قۆناغی ڕاهێناندان.

هەڵگرتنی سزای قەیسەر بەسەر سوریادا لە كۆنگرێسی ئەمریكا تێنەپەڕی و پێدەچێت بەهۆی ناكۆكی نێوان كۆمارییەكان و دیموكراتەكانەوە بێت. 

جۆو وێڵسن ئەندامی كۆنگرێسی ئەمریكا لە حزبی كۆمارییەكان پرۆژەیاسای هەڵگرتنی سزای قەیسەری بەسەر سوریادا پێشكەشی كۆنگرێس كرد، بەڵام لیژنەی رێكخراو و فەرمانڕەوایی رەتیكردەوە سزاكان لە ئێستادا لاببرێن.

ئەنجومەنی سوری ئەمریكی لە راگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوەكردووە، هەڵگرتنی سزای قەیسەر بۆ سەر سوریا پەیوەندی بە رەوشی ئێستای سوریاوە نییەوە، بەڵكو مایك جۆنسن سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەران رێككەوتنی لەگەڵ ئەنجومەنەكە كردووە لە دوای كۆتایی هاتنی ناكۆكییەكان پرۆژەیاساكە تێبپەڕێنرێت.

یاسای قەیسەر بە ناوی ئەو هاوڵاتییە سورییەوە ناونرا كە سەدان وێنەی ئەشكەنجەدانی ناو زیندانەكانی سوریای گەیاندە كۆنگرێسی ئەمریكا، دواتر سزایەك بەناوی قەیسەر لە ساڵی 2020 بەسەر 39 كەس و قەوارەی حكومەتی سوریا سەپێنرا لە ناویاندا بەشار ئەسەد سەرۆكی هەڵاتووی سوریا.

لە دانیشتنێکی نائاساییدا، ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی بە کۆی دەنگ هێرشە ئاسمانییەکەی ئیسرائیلی بۆ سەر دۆحەی پایتەختی قەتەری ئیدانە کرد و بە "پێشێلکاریی سەروەریی قەتەر" ناویبرد.
سەرەڕای ئەوەی لە راگەیەندراوە رەسمیەکەدا ناوی ئیسرائیل نەهێنرا، بەڵام زۆربەی وڵاتانی ئەندام، بەتایبەت روسیا و جەزائیر، بە توندی هێرشەکەیان شەرمەزار کرد. ئەمریکاش دڵنیایی دایە قەتەر کە هێرشەکە دووبارە نابێتەوە، بەڵام جەختی لەسەر پێویستیی "لەناوبردنی حەماس" کردەوە.

ئەمشەو پێنجشەممە، ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان دانیشتنێکی نائاسایی بەپەلەی لەسەر هێرشە ئاسمانییەکەی ئیسرائیل بۆ سەر قەتەر ئەنجامدا، کە تێیدا ئیدانەیەکی بەرفراوانی نێودەوڵەتیی لێکەوتەوە.

هەڵوێستی رەسمی ئەنجومەنی ئاسایش و نەتەوە یەکگرتووەکان:

لە سەرەتای دانیشتنەکەدا، ڕۆزماری دیکارلۆ بریکاری سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری سیاسی، رایگەیاند کە "هێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل بۆ سەر دۆحە جیهانی شۆک کرد" و بە "پێشێلکاریی سەروەری و یەکپارچەیی خاکی قەتەر"ی وەسف کرد. دیکارلۆ هۆشداریدا کە "ئەم هێرشە رەنگە دەستپێکی قۆناغێکی نوێ و مەترسیدار بێت لە ململانێ بەردەوامەکەدا."

دواتر، ئەنجومەنی ئاسایش بە کۆی دەنگی هەر 15 ئەندامەکەی، راگەیەندراوێکی پەسەند کرد کە تێیدا ئیدانەی هێرشەکانی کرد و "هاوپشتیی خۆی لەگەڵ قەتەر" و "پشتگیریی بۆ سەروەری و یەکپارچەیی خاکی" دووپاتکردەوە. بەڵام لە راگەیەندراوەکەدا، کە لەلایەن بەریتانیا و فەڕەنساوە داڕێژرابوو، راستەوخۆ ناوی ئیسرائیل وەک ئەنجامدەری هێرشەکە نەهێنرا.

هەڵوێستی جیاوازی زلهێزەکان: ئەمریکا و روسیا

هەڵوێستی زلهێزەکان جیاواز بوو. نوێنەری ئەمریکا، دۆرۆسی شیا، رایگەیاند کە سەرۆک دۆناڵد ترەمپ دڵنیایی داوەتە میری قەتەر کە هێرشەکە دووبارە نابێتەوە. بەڵام لە هەمان کاتدا جەختی کردەوە کە "پێویستە حەماس لە غەززە لەناوببرێت."

لەلایەکی دیکەوە، نوێنەری روسیا، ڤاسیلی نیبێنزیا، بە توندی رەخنەی لە ئیسرائیل گرت و وتی: "هێرشەکەی ئیسرائیل بۆ سەر قەتەر پێشێلکارییەکی ئاشکرای سەروەریی وڵاتانە. ناتوانرێت دانوستان بکرێت لە کاتێکدا ئیسرائیل چەکی ئاراستەی دانوستانکار کردووە."

شەپۆلی ئیدانەکردنی نێودەوڵەتی

زۆربەی وڵاتانی ئەندام بە توندی هێرشەکەیان ئیدانە کرد:

• نوێنەری جەزائیر: وتی، "ئەو کارەساتەی دەسەڵاتدارانی ئیسرائیل لە غەززە دروستیان کردووە بەسیان نەبووە، دەوڵەتێکی نێوەندگیریشیان کردووەتە ئامانج. هێرشکردنە سەر قەتەر بەڵگەی هێز نییە، بەڵکو بەڵگەی شێتییە، و ئەمەش رەفتارێکی توندڕەوانەیە کە نەبوونی سزا پاڵپشتییەتی."

• نوێنەری پاکستان: رایگەیاند، "بە توندترین شێوە ئیدانەی دەستدرێژییە نایاسایی و بێ پاساوەکەی ئیسرائیل دەکەین. ئەم هێرشە تەنها هێرشکردنە سەر دەوڵەتێکی خاوەن سەروەری نییە، بەڵکو دەستدرێژییە بۆ سەر دیپلۆماسییەت."

• نوێنەری سۆماڵ: جەختی کردەوە کە، "دەستدرێژیی ئیسرائیل بۆ سەر قەتەر زیادبوونی مەترسیەکانە. فراوانکردنی سیستەماتیکیی ململانێ لەلایەن ئیسرائیلەوە ستراتیژییەکی مەبەستدارە."

ئەم دانیشتنە لە کاتێکدایە کە ئیسرائیل بەردەوامە لە هێرشەکانی بۆسەر غەززە.

هاکەرێکی تورک توانی دەستی بە ژمارە تەلەفۆنی تایبەتیی وەزیری بەرگریی ئیسرائیل، یسرائیل کاتز، بگات و پەیوەندییەکی ڤیدیۆیی کورتی لەگەڵدا ئەنجام بدات. دوای بڵاوکردنەوەی وێنەی پەیوەندییەکە و ژمارە تەلەفۆنەکەی، وەزیرەکە رایگەیاند هەزاران نامەی رقئامێز و هەڕەشەی کوشتنی پێگەیشتووە.

هاککەرێکی تورک ژمارە تەلەفۆنی تایبەتیی یسرائیل کاتز، وەزیری بەرگریی ئیسرائیلی دەستکەوت و لە رێگەیەوە پەیوەندییەکی ڤیدیۆیی لەگەڵدا ئەنجامدا. رۆژنامەی "تایمز ئۆف ئیسرائیل" بڵاویکردەوە کە کاتز وەڵامی پەیوەندییە ڤیدیۆییەکەی داوەتەوە، بەڵام کاتێک هاککەرە تورکەکە دەستی بە جنێودان کردووە، وەزیری بەرگری دەستبەجێ هێڵەکەی داخستووەتەوە.

بەڵام هاککەرەکە توانیویەتی "سکرین شۆت"ێکی پەیوەندییەکە بگرێت و لەگەڵ ژمارە تەلەفۆنەکەی کاتزدا لەسەر ئینتەرنێت بڵاوی بکاتەوە.

بەپێی میدیا ئیسرائیلییەکان، وەزیری بەرگری "بە هەڵە دەستی بە دوگمەی وەڵامدانەوەی پەیوەندیی هاککەرە تورکەکەدا ناوە، کە تەنها بۆ چەند چرکەیەکی کەم بووە." دوای ئەم روداوە، کاتز هەزاران نامەی رقئامێز و هەڕەشەی کوشتنی پێگەیشتووە.

رۆژنامەی "تایمز ئۆف ئیسرائیل" ئاماژەی بەوەش کردووە کە کاتز بۆ ماوەی چەندین ساڵە هەمان ژمارە تەلەفۆن بەکاردەهێنێت، سەرەڕای ئەوەی پێشتریش ژمارەکەی دزەی پێکرابوو.

لەسەر ئەم روداوە، وەزیری بەرگریی ئیسرائیل لە لێدوانێکدا وتی: "گرووپی (توندڕەوی) رێکخراو لە وڵاتە جیاوازەکانی جیهانەوە پەیوەندی بە تەلەفۆنی تایبەتیی و نا-نهێنیی منەوە دەکەن و نامەی رقئامێز و هەڕەشە بەجێدەهێڵن."

لە کۆتاییدا بە هەڕەشەوە وەڵامی دانەوە و وتی: "با ئەوان بەردەوام بن لە پەیوەندیکردن و هەڕەشەکردن، منیش بەردەوام دەبم لە دەرکردنی فەرمانی لەناوبردنی سەرکردە تیرۆریستەکانیان."

لە پەیوەندییەکی تەلەفۆنیدا، د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق، بە توندی ئیدانەی هێرشەکەی ئیسرائیلی بۆ سەر دەوڵەتی قەتەر کرد و هاوسۆزی و پشتیوانیی تەواوی عیراقی بۆ دەوڵەت و گەلی قەتەر دووپات کردەوە.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق، پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ شێخ تەمیم کوڕی حەمەد ئال سانی، میری دەوڵەتی قەتەر، ئەنجامدا و تیایدا گفتوگۆیان لەبارەی دوایین پێشهاتەکانی ناوچەکەوە کرد.

لە میانی پەیوەندییەکەدا، سەرۆک کۆمار بە توندی ئیدانەی دەستدرێژیی ئیسرائیلی بۆ سەر قەتەر کرد و هەموو جۆرە هەڕەشەیەکی بۆ سەر ئاسایش و سەروەریی ئەو وڵاتە رەتکردەوە. هەروەها جەختی لەسەر هاوسۆزی و پشتیوانیی عیراق کردەوە بۆ "برایانی قەتەر" لە روبەروبوونەوەی ئەم دەستدرێژییەدا.

سەرۆک کۆمار رایگەیاند: "دەستدرێژی بۆ سەر دەوڵەتی قەتەر پێشێلکارییەکی ئاشکرای یاسا و پێوەرە نێودەوڵەتییەکانە و هەڕەشەیەکی راستەوخۆشە بۆ سەر ئاسایشی ناوچەکە." ناوبراو داوای یەکخستنی هەوڵەکانی کرد بۆ راگرتنی ئەم پێشێلکارییانە و داوای لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش کرد بەرپرسیارێتیی خۆی لە ئەستۆ بگرێت بۆ کۆتاییهێنان بەم تاوانانە.

لە بەشێکی دیکەی پەیوەندییەکەدا، سەرۆک کۆمار پرسە و سەرەخۆشیی خۆی ئاراستەی کەسوکاری قوربانییەکان کرد و هیوای زوو چاکبوونەوەی بۆ بریندارەکان خواست.

هەروەها، هەردوولا باسیان لە پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان عیراق و قەتەر کرد و گرنگیی بەهێزکردنی هاریکاریی هاوبەشیان بۆ خزمەتکردنی بەرژەوەندییەکانی هەردوو گەلیان دووپات کردەوە.

لەلایەن خۆیەوە، میری قەتەر پێزانینی خۆی بۆ هەڵوێست و پشتیوانییەکانی عیراق دەربڕی و بە رەنگدانەوەی پەیوەندیی پتەوی نێوان هەردوو وڵاتی وەسف کرد.

یەکێتیی تۆپی پێی ئەوروپا (یویفا) بە فەرمی رایگەیاند کە شاری مەدریدی پایتەختی ئیسپانیا وەک میوانداری یاریی کۆتایی خولی پاڵەوانەکانی ئەوروپا (چامپیۆنز لیگ) بۆ ساڵی 2027 دیاری کرا.

یارییەکە لەسەر یاریگای "مێترۆپۆلیتانۆ"ی تایبەت بە یانەی ئەتلەتیکۆ مەدرید بەڕێوەدەچێت، کە لە رکابەریدا توانی لە شاری باکۆی پایتەختی ئازەربایجان بباتەوە.

ئەمە دەبێتە دووەم جار کە یاریگای مێترۆپۆلیتانۆ میوانداریی یاریی کۆتایی چامپیۆنز لیگ بکات. پێشتریش لە ساڵی 2019، یاریی کۆتایی نێوان هەردوو یانەی لیڤەرپوڵ و تۆتنهامی ئینگلیزی لەخۆگرت، کە تێیدا یانەی لیڤەرپوڵ جامەکەی بەرزکردەوە.

بڕیارەکانی دیکەی یویفا

لەنێو بڕیارەکاندا، یویفا چەندین شوێنی دیکەی بۆ پاڵەوانێتییەکانی داهاتووی دیاری کرد:

• چامپیۆنز لیگی ژنان 2027: شاری وارسۆی پایتەختی پۆڵەندا میوانداریی یاریی کۆتایی دەکات.

• جامی سوپەری ئەوروپا 2026: یارییەکە لە شاری سالزبۆرگی وڵاتی نەمسا بەڕێوەدەچێت.

ئێوارەی ئەمڕۆ پێنجشەممە، لە قەزای دووبزی سەر بە پارێزگای کەرکوک، بەهۆی شەڕێکی خوێناوییەوە لەنێوان دوو خێزانی عەرەبی هاوردەدا، دوو کەس کوژران و کەسێکی دیکەش بە سەختی بریندار بوو.

سەرچاوەیەک لە پۆلیسی دووبز بە کوردسات نیوزی راگەیاند، کە هەردوو لایەنی شەڕەکە ئامۆزای یەکترن و دانیشتووی گوندی پەڵکانەن لە سنووری ناحیەی سەرگەڕان.

سەبارەت بە هۆکاری روداوەکە، سەرچاوەکە رونیکردەوە کە تا ئێستا بە تەواوی نازانرێت، بەڵام کێشەکە لەنێو خۆیاندایە و پێدەچێت کێشەیەکی کۆمەڵایەتی بێت.

هەروەها دووپاتیکردەوە کە بکوژەکە هەڵاتووە و تا ئێستا دەستگیر نەکراوە، پۆلیس چاوەڕێی بڕیاری دادوەر دەکات بۆ دەستپێکردنی رێکارەکانی بەدواداچوون و دەستگیرکردنی. قوربانیی سێیەمیش کە بریندارە، بەهۆی سەختیی برینەکەیەوە لەژێر چاودێریی پزیشکیدایە.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، ئیمزای لەسەر پلانی فراوانخوازیی نیشتەجێبوونی "E1" کرد لە کەرتی رۆژئاوا. هاوکات جەختیشی کردەوە کە هیچ کاتێک رێگە بە دروستبوونی دەوڵەتی فەڵەستینی نادات و بەرەی رۆژهەڵاتی وڵاتەکەی بە دۆڵی ئوردن دادەنێت.

بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، بە فەرمی پلانی "E1"ی ئیمزا کرد کە ئامانج لێی فراوانکردنی نیشتەجێبوونەکانە لە کەرتی رۆژئاوای لە نزیک قودس.

ناتانیاهۆ لە وتارێکدا بە رایگەیاند: "پێشتر بەڵێنمان دابوو کە دەوڵەتی فەڵەستینی نابێت، و بە دڵنیاییەوە هیچ دەوڵەتێکی فەڵەستینی دانامەزرێت."

ناوبراو ئاماژەی بەوەش کرد کە پلانیان هەیە بۆ دروستکردنی شارۆچکەی دیکەی نیشتەجێبوون و وتی: "چەندین شاری هاوشێوەی مەعالیە ئەدومیم لەسەر خاکەکەمان دروست دەبن."

سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل جەختی کردەوە: "بەرەی رۆژهەڵاتی ئیسرائیل مەعالیە ئەدومیم نییە، بەڵکو دۆڵی ئوردنە."

نەتەنیاهۆ ئاشکرای کرد و وتی: "ئێمە بە سووربوونەوە لە هەموو بەرەکاندا کاردەکەین بۆ بەدەستهێنانی یەک شت، ئەویش ئەبەدییەتی ئیسرائیلە."

سەبارەت بە شەڕی غەززە، نەتەنیاهۆ بەڵێنی سەرکەوتنی دا و وتی: "ئەوەی لە غەززە دەستیپێکرد، لە غەززە کۆتایی دێت و ئێمە حەماس دەشکێنین."

لە کۆتاییدا، ئاماژەی بە هێرشەکەی رابردووی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران کرد و رایگەیاند: "کاتێک لە ئێرانمان دا، توانیمان هەڕەشەیەکی وجودی لەسەر خۆمان لابەرین."