وەزارەتی نەوتی عیراق رایگەیاند، رێککەوتنێکی کاتیی یەک ساڵەیان لەگەڵ تورکیا ئیمزا کردووە بەمەبەستی زامنکردنی هەناردەکردنی 750 هەزار بەرمیل نەوتی رۆژانە لە رێگەی بەندەری جێهانەوە، کە توانای زیادکردنیشی هەیە.

سەلیم روکابی، وتەبێژی وەزارەت روونی کردەوە کە کارکردن بەردەوامە بۆ تەواوکردنی رێکارەکانی پڕۆژەی هێڵی بۆڕی (بەسرە – حەدیثە – کەرکووک – جێهان) و رێڕەوی دیکە بەرەو بەندەرەکانی بانیاس و عەقەبە، بەئامانجی هەمەجۆرکردنی دەروازەکانی هەناردەکردن.

لەلایەکی ترەوە، ئاماژەی بە هەماهەنگیی هاوبەشی نێوان عیراق، ئەمریکا و سوریا کرد بۆ دروستکردنی هێڵی (حەدیثە – بانیاس)، و جەختیشی کردەوە کە زیادبوونی بڕی هەناردەکردن بەندە بە باشتربوونی باری ئاسایش و گەڕانەوەی تەواوەتیی بەرهەمهێنانی نەوتی هەرێمی کوردستان.

بەهۆی بەردەوامیی ئاگركەوتنەوە لە دارستانەكانی ئەمریكا، زیاتر لە 101 هەزار هیكتار زەوی لە واشنتۆن سوتا.

دەسەڵاتدارانی واشنتۆن رایانگەیاندووە، بەهۆی ئاگركەوتنەوە لە دارستانەكان 101 هەزار و 171 هیكتار زەوی سوتاوە و بەوهۆیەوە ژمارەیەك لە دانیشتوانی ئەو ناوچانە ماڵەكانیان بەجێهێشتوە.

بەپێی راپۆرتە سەرەتاییەكان، ئاگر زیانی بە تۆرەكانی كارەبا گەیاندووەو  لە هەندێك ناوچەش كارەبا پچراوە، لە ئێستادا لە رۆژهەڵاتی واشنتۆن 60 هەزار كەس بەهۆی پچرانی كارەباوە گرفتارن، هەر بە وتەی بەرپرسان تا ئێستا هیچ زیانێكی گیانی تۆمار نەكراوە.

 

بافڵ جەلال تاڵەبانی، سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، بەبۆنەی جەژنی چلەی هاوین، پیرۆزبایی لە خوشک و برایانی ئێزدی دەکات.

دەقی پیرۆزباییەکەی سەرۆکی یەکێتی

بەبۆنەی جەژنی چلەی هاوین، لە دڵەوە پیرۆزبایی گەرم لە خوشک و برایانی ئێزدی دەکەین و هیوادارین لە کەشێکی ئارامدا ئەم جەژنە بە خۆشی بەڕێبکەن. 

ئێمە هەمیشە پشتیوانیی پاراستنی ماف و خواستەکانی خوشک و برا ئێزدییەکانمان دەبین. بە ئەرکی نیشتمانیی خۆمانی دەزانین بەردەوام بین لە سەرخستنی داواکانیان، بە مەبەستی پاراستنی بەها بەرزەکانی پێکەوەژیانی ئایینی و نەتەوەیی لە وڵاتەکەماندا. 

بافڵ جەلال تاڵەبانی 

سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان

ئەنجومەنی باڵای دادوەری عیراق رایگەیاند، بڕی 20ملیار دیناری لە دۆسیەیەكی گەندەڵی دارایی و ئیداریدا گەڕاندووەتەوە.

ئەنجومەنەكە لە ڕاگەیەنراوێكدا ئاماژەی بەوە كردووە، دەسەڵاتی دادوەری لێكۆڵینەوەی ڕەسافە كە تایبەتە بە لێكۆڵینەوە لە دۆسیەكانی دەستپاكی و سپیكردنەوەی پارە، بڕی 20 ملیار دیناری عیراقی گەڕاندووەتەوە.

هەروەها ئەوەشی خستەڕوو، پرۆسەی گەڕاندنەوەی ئەو بڕە پارەیە لەسەر بنەمای تاوانەكانی گەندەڵی دارایی و ئیداری و تاوانەكانی فێڵكردنی دارایی هاتووە.

جەختیشی لەوە كردەوە، رێكارە یاساییەكان دژی ئەو سەرپێچیكارانە بەردەوام دەبن كە رێگەی نایاسایی بۆ بەدەستهێنانی قازانج بەكار دەهێنن و زیان بە سامانی گشتی دەگەیەنن.

ماوەی زیاتر لە مانگێكە حكومەتی عیراق بە فەرمانی عەلی زەیدی سەرۆك وەزیرانی عیراق ئۆپراسیۆنێكی بە نای ئۆپراسیۆنی بەرەبەیان دەستپێكردوە بۆ گێڕانەوەی پارەوە موڵكی گشتی كە تا ئێستا زیاتر لە 160 ملیار دینری عیراق گەڕیچندراوە ئەمە جگە لە چەندین موڵك و كیلۆ ئالتون.

 

وەزیری دەرەوەی ئێران هۆشداریدەدات لە هەر سەركێشییەك لەلایەن ئەمریكاوە و دەڵێت وەڵامی یەكلاكەرەوەیان بۆی دەبێت.

عەباس عراقچی وەزیری دەرەوەی ئێران چەند پەیوەندییەكی تەلەفۆنی لەگەڵ عاسم منیر، فەرماندەی سوپای پاكستان و هاكان فیدان، وەزیری دەرەوەی توركیا و فەیسەڵ بن فەرحان، وەزیری دەرەوەی سعودیە دوپاتیكردەوە كە بێدەنگ نابن بەرانبەر هەر هێرشێك كە بكرێتە سەریان و وەڵامی توندیان بۆ هەر سەركێشییەكی ئەمریكا دەبێت.

هاوكات ئاژانسی نور نیوز سەر بە ئەنجومەنی ئاسایشی نیشتمانی ئێران بڵاویكردەوە، هەر هێرشێكی ئەمریكا بۆ سەر ژێرخانی وزە لە ئێران، تاران ناچار دەكات هێرش بكاتە سەر  كێڵگە نەوتییەكانی سعودیە و ئیمارات و كێڵگەكانی گاز لە قەتەر و ئیسرائیل.

 

وەزیری دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاند، دەبێت دەسەڵاتی ئێران بگۆڕدرێت و جەختیشی كردەوە كە تاران تاوەكو ئێستا رووبەرووی سەرۆكێكی وەك دۆناڵد ترەمپ نەبووەتەوە، كە توانیویەتی هاوكێشەكان لەرێگەی فشاری سەربازی و ئابوورییەوە بگۆڕێت.

ماركۆ رۆبیۆ وەزیری، دەرەوەی ئەمریكا رایگەیاند: كە پێویستە رژێمی ئێران بگۆڕدرێت، چونكە تاران تا ئێستا رووبەڕووی سەرۆكێكی وەك ترەمپ نەبووەتەوە كە فشارە سەربازی و ئابوورییەكانی بۆ سەر ئەو وڵاتە گەیاندووەتە ئاستێكی بێپێشینە.

رۆبیۆ ئاماژەی بەوە كرد كە ئیدارەكانی پێشووی واشنتۆن تەنها هەڕەشەی بێكرداریان هەبووە، بەڵام ترەمپ رێگەی نەداوە تاران چەتری سەربازی بۆ بەرنامە ئەتۆمییەكەی دروست بكات و پەیوەندی ئەو وڵاتەش لەگەڵ چینیش پێویستی بە هاوسەنگییە.

هۆشداریشیدا كە هەر جۆرە رووبەرووبوونەوەیەكی سەربازی یان ئابووریی لەنێوان ئەمریكا و چین، كارەساتبار دەبێت بۆ هەردوو وڵات و ئابووریی جیهان.

 

ئەمریكا هۆشدارییەكی بەپەلە دەداتە هاووڵاتیانی وڵاتەكەی و داوادەكات بەزووترین كات رۆژهەڵاتی ناوەڕاست جێبهێڵن، چونکە ئەگەری ئاڵۆزتربوونی رەوشەکە لە ناوچەکەدا زۆر بەرزە.

ئاژانسی فرانس پرێس بڵاویکردەوە، باڵیۆزخانەكانی ئەمریكا لە سەرانسەری وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست زنجیرەیەك هۆشداریی ئەمنیی بەپەلەیان بڵاوكردووەتەوەو تێیدا جەخت لە ئەگەری پەرەسەندنی گرژی و تێکچوونی رەوشەكە دەكەنەوە.

ئەوەشی ئاشكراکردووە، ئەمریکا داواش لە هاووڵاتییانی خۆی لە وڵاتانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەکات، لەوپەڕی ئامادەباشیدا بن و خۆیان بۆ ئەگەری داخرانی لەناكاوی ئاسمانیی و هەڵوەشاندنەوەی گەشتە ئاسمانییەكان ئامادە بكەن.

هاوکات، هۆشداری دەدەن لەبارەی هێرشی ئێران و گروپە هاوپەیمانەكانی بۆسەر بەرژەوەندی، كۆمپانیا و دامەزراوەكانی ئەمریكا لە ناوچەكە، لە هەمانكاتدا داوا دەكەن چاوپێداخشاندنەوە بكەن پێش ئەوەی سەردانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بكەن و بیر لە بەجێهێشتنی بكەنەوە.

کەشناسیی سلێمانی ئاماری پلەکانی گەرمای مانگی تەمموزی بڵاوکردەوە و بەپێی داتاکانیش، تێکڕای پلەکانی گەرما بە بەراورد بە ساڵانی رابردوو، نزمبوونەوەی بەخۆیەوە بینیوە.

بەڕێوەبەرایەتی کەشناسیی و بومەلەرزەزانی سلێمانی بڵاویکردەوە، لە مانگی تەمموزی ئەمساڵدا بەرزترین پلەی گەرمی تۆمارکراو گەیشتووەتە 44.5 پلەی سیلیزی، لە بەرانبەردا نزمترین پلەی گەرمی 23.6 پلە بووە.

ئاماژەی بەوەشداوە، تێکڕای پلەی گەرمی مانگی تەمموز 33.7 پلەی سیلیزی بووە، بەوەش بەراورد بە تێکڕای ساڵانەی هەمان مانگ، 0.4 پلە نزمتر بووە.

یەکێتیی تۆپی پێی ئەوروپا 'یوفا' لە بەیاننامەیەکدا پێشوازی لە بڕیارەکەی فیدراسیۆنی نێودەوڵەتیی تۆپی پێ 'فیفا' کرد بە وازهێنان لە پلانەکەی بۆ فرۆشتنی پشکی مۆندیال و پاڵەوانێتییەکانی دیکە بە کەرتی تایبەت.

یوفا رایگەیاند، لە هەفتەکانی داهاتوودا لەگەڵ ئەندامانی دیکەی یەکێتییەکەیان و یەکێتییەکانی دیکەی کیشوەرەکان کاردەکەن بۆ داڕشتنی پلانێک کە رێگری بکات لە دووبارەبوونەوەی هەنگاوی لەو شێوەیە.

لە بەیاننامەکەدا ئەوەش هاتووە، سەرکردایەتی ئێستای فیفا متمانەی یوفا و زۆرێک لە ئەندامانی دیکەی خێزانی تۆپی پێی لەدەستداوە.

ئەمەش دوای ئەوە هات،  دوای ئەوەی فیفا لەناکاو پلانی فرۆشتنی بەشێک لە پشکەکانی بە وەبەرهێنەرانی کەرتی تایبەت راگەیاندبوو، رووبەڕووی فشارێکی زۆر بووەوە سەبارەت بە نەبوونی شەفافیەت لە بڕیارەکانیدا.

ئەم پێشنیازە کە سێشەممەی رابردوو راگەیەندرا، کاردانەوەی توندی لێکەوتەوە و یەکێتییە ناوچەییەکان رایانگەیاند کە بێ ئاگادارکردنەوە و راوێژ پێکردنی ئەوان ئەو هەنگاوە نراوە.

ئەم پاشەکشە خێرایەی فیفا، گومان و نیگەرانییەکانی لەسەر شێوازی سەرکردایەتیی 'جیانی ئینفانتینۆ' زیادکردووە، بەتایبەت کە ئامادەکاری دەکات بۆ خۆکاندیدکردنەوە بۆ خولێکی تری سەرۆکایەتی فیفا.

لای خۆشییەوە، ئینفانتینۆ رایگەیاند، دوای ئەوەی بە وردی گوێیان لە هەموو رایەکان گرتووە، بڕیاریانداوە واز لەو پلانە بهێنن.

 

لە دوو روداوی جیادا لە هاوینەهەوارەکانی سنوری قەزای ئامێدی، دوو گەشتیار کە یەکێکیان منداڵە خنکان.

پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، روداوی یەکەم لە یەکێک لە هاوینەهەوارەکانی ئینشکی رویداوە؛ منداڵێکی تەمەن ھەشت ساڵ کە خەڵکی شاری موسڵە، لەناو مەلەوانگەیەکدا خنکاوە.

ئاماژەی بەوەشکرد، هەر ئەمڕۆ لە روداوێکی تردا گەشتیارێکی تری تەمەن 28 ساڵ کە خەڵکی شاری بەغدادە، لە هاوینەهەواری "گەلی شێرانە"ـی سەر بە ناحیەی دێرەلوک خنکاوە.

جێی ئاماژەیە بەهۆی بەرزبوونەوەی بەرچاوی پلەکانی گەرما لە ناوچەکانی ناوەڕاست و باشووری عیراق، ژمارەیەکی زۆر لە گەشتیاران رویان لە هاوینەهەوار و ناوچە گەشتیارییەکانی قەزای ئامێدی کردووە.

عەلی فالح ئەلزەیدی، سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران، ئەمڕۆ شەممە، سەرپەرشتیی کۆبوونەوەیەکی تایبەتی کرد بە مەبەستی پێداچوونەوە و پەسەندکردنی شێوازی کۆتایی بەرنامەی کارنامەی حکومەت.

بەپێی راگەیەندراوێکی نووسینگەی راگەیاندنی سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران، کۆبوونەوەکە بە ئامادەبوونی سکرتێری گشتیی ئەنجومەنی وەزیران و ژمارەیەک لە راوێژکارە پەیوەندیدارەکان بەڕێوەچوو.

لە بەشێکی تری راگەیەندراوەکەدا هاتوو، لە کۆبوونەوەکەدا پێداچوونەوەیەکی گشتگیر بۆ تەوەر و کارە لەپێشینەکانی بەرنامەکە کرا، هاوکات تاوتوێی تێبینییە کۆتاییەکان کرا بە ئامانجی یەکخستنی دیدگا و ئامانجەکان، وەک ئامادەکارییەک بۆ پەسەندکردنی کۆتایی و ئاراستەکردنی بۆ ئەنجومەنی نوێنەران.

هەروەها ئاماژە بەوە کراوە کە ئەم هەنگاوە رەنگدانەوەی پێداگیریی حکومەتە لەسەر جێبەجێکردنی کارنامەکەی، بەدیهێنانی چاکسازییەکان، خێراکردنی رەوتی گەشەپێدان، و بەرزکردنەوەی ئاستی ئەو خزمەتگوزارییانەی پێشکەش بە هاووڵاتییان دەکرێن.

واشنتۆن مەرجێكی نوێی بەسەر هاووڵاتیانی 50 وڵاتدا سەپاند و دەبێت لەمەودا 20 هەزار دۆلار وەك بارمتە دابنێن لە كاتی پێشكەشكردنی داواكاری بۆ وەرگرتنی ڤیزای ئەمریكا.

رۆژنامەی فیدراڵی ئەمریكا بڵاویكردەوە، وەزارەتی دەرەوەی وڵاتەكەی بڕیاریداوە لەمەودوا بیكاتە مەرج بۆ هاووڵاتیانی 50 وڵاتی جیهان، كە لە كاتی داواكردنی ڤیزای ئەمریكا، 20 هەزار دۆلار وەك بارمتە لای حكومەتی ئەمریكا دابنێن.

راشیگەیاندووە، ئەو رێكارە داراییە لەلایەن كارمەندانی كۆنسوڵخانەكانی ئەمریكاوە لەو 50 وڵاتە كە زۆربەیان لە ئەفریقان، جێبەجێ دەكرێت و مامەڵەی ڤیزاكانی جۆری بی یەك و بی دوو دەگرێتەوە كە بۆ مەبەستی گەشتیاریی و بازرگانیی دەردەكرێن.

رۆژنامەی فیدراڵی ئەمریكا باسی لەوەشكردووە، ئەو بڕیارە دوای بەدواداچوون و هەڵسەنگاندنێكی ورد دەركراوە و ئامانج لێی گەرەنتیكردنی گەڕانەوەی ئەو گەشتیار و سەردانیكەرانەیە بۆ وڵاتەكانیان، كە ئەوەش یارمەتیدەر دەبێت لە پاراستنی ئاسایشی نیشتمانی و سەقامگیریی ئەمریكا.

حوسییەكانی یەمەن رەتیدەكاتەوە نیازیان هەبێت باج بەسەر ئەو كەشتییانەدا بسەپێنن كە بە گەروی بابولمەندەبدا تێدەپەڕن، دەشڵێت ئاراستەیان بە هەشت كەشتی نەوتهەڵگری سعودیە گۆڕیوە.

ناوەندی هەماهەنگیی ئۆپەراسیۆنەكانی حوسییەكانی یەمەن رایگەیاند، ئەو زیانیاری و راپۆرتانە رەتدەكەنەوە كە باس لەوە دەكەن حوسییەكان باج و رسومات بەسەر ئەو كەشتییانەدا بسەپێنن كە بە گەروی بابولمەندەبدا تێدەپەڕن.

جەختیشیكردووەتەوە، هیچ بڕیارێكیان بۆ سەپاندنی باج نەداوە و تێپەڕبوونیش بە گەروی بابولمەندەبدا بێبەرانبەرە، ئەو كەشتییانەش كە نەیاریان نین دەتوانن بە ئارامی هاتووچۆ بكەن، هیچ كاتێكیش هەڵسەنگاندنیان بۆ بابەتێكی لەو شێوەیە نەكردووە، هۆشداریشیدا، هەر كەسێك داوای پارە لەو كەشتییانە بكات لە بەرانبەر مۆڵەتی تێپەڕبوون، ئەو لایەنە نوێنەرایەتیی حوسییەكان ناكات.

یەحیا سەریع وتەبێژی حوسییەكانیش بڵاویكردەوە، لە چوارچێوەی ئەو گەمارۆ دەریاییەی بەسەر سعودیەدا سەپاندوویانە، هەشت كەشتی نەوتهەڵگری ئەو وڵاتەیان ناچار كردووە ئاراستەی جووڵەیان لە گەروی بابولمەندەبەوە بەرەو ناوچەی كەیپ ئۆف گود هۆپ لە كەناراوەكانی ئەفریقای باشور بگۆڕن كە خاڵی بەیەكگەشتنی ئۆقیانووسەكانی هندی و ئەتڵەسییە.

باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە بەغداد و کونسوڵخانەی گشتی لە هەولێر هۆشداریی ئەمنیی دەردەکەن و داوا لە هاووڵاتییانی خۆیان لە عیراق و ناوچەکە دەکەن، بەهۆی ئەگەری ئاڵۆزبوونی چاوەڕواننەکراوی رەوشەکەوە، لە بەرزترین ئاستی ئامادەیی و هوشیاریدا بن.

لە راگەیەندراوەکەدا ئاماژە بەوە کراوە: بەهۆی ناڕوونی و پێشبینینەکردنی رەفتارەکانی ئێران و میلیشیا هاوپەیمانەکانی، ئەگەری بەئامانجگرتنی بەرژەوەندییەکانی ئەمریکا، داخرانی ئاسمانی وراگرتنی گەشتە ئاسمانییەکان لە ئارادایە.

باڵیۆزخانەکە داوای لە هاووڵاتییان و دیپلۆماتکارانی ئەمریکی کردووە بیر لە جێهێشتنی دەستبەجێی ناوچەکە بکەنەوەک، ودووربکەونەوە لە خۆپێشاندان، گردبوونەوە و ناوچە سەربازی و ئەمنییەکانـ وپابەندی رێنماییە ناوخۆییەکان بن و لە کاتی هەر هێرشێکدا لە شوێنی ئارام بمێننەوە.

هەروەها ئاماژە بەوە کراوە کە سەرەڕای بڕیاری پێشتری دەرچوونی کارمەندە ناپێویستەکان، نێردەی دیپلۆماسیی ئەمریکا لە عیراق بەردەوامە لە کارەکانی و هێڵی گەرمی بۆ هاووڵاتییانی خۆی تەرخان کردووە.

باڵیۆزخانەی ئەمریکا لە ئوردن لە راگەیەندراوێکدا وشیاریی دایە هاووڵاتییانی وڵاتەکەی دەربارەی ئاڵۆزبوونی رەوشی ئەمنیی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و داوای لێکردن لە ئێستادا سەردانی ناوچەکە نەکەن و ئەوانەشی لە ناوچەکەن ئامادەکاری بکەن بۆ جێهێشتنی دەستبەجێ.

باڵیۆزخانەکە ئاماژەی بەوە کردووە کە بەهۆی پێشبینینەکردنی رەفتارەکانی ئێران و ئەگەری هەڵکشانی ناکۆکییەکان، ئەگەری داخرانی ئاسمانیی و هەڵوەشاندنەوەی گەشتە ئاسمانییەکان لە ئارادایە.

هاوکات داوا لە هاووڵاتییانی ئەمریکی کراوە کە بە تەواوی دووربکەونەوە لە بنکە سەربازییەکانی ناو ئوردن و ئاگاداری شوێنە مەدەنییەکانی وەک فڕۆکەخانە و هۆتێلەکان بن، لەگەڵ پابەندبوون بە زەنگی ئاگادارکردنەوە و رێنماییە ئەمنییەکانی حکومەتی ئوردن.

هۆشداریی دەدرێت لە هاتنی شەپۆلێكی نوێی گەرما و پێشبینیش دەكرێت لە پێنج پارێزگا پلەی گەرما 50 پلە تێبپەڕێنێت لەگەڵ خۆڵبارینێكی كەم.

دەستەی كەشناسی عیراق رایگەیاند، بەپێی پێشبینییەكانیان لە رۆژی یەكشەممەوە شەپۆلێكی نوێی گەرما دەستپێدەكات و پلەكانی گەرما لە پارێزگاكانی ناوەڕاست و باشوری عیراق، بەتایبەتیش لە واست، موسەنا، میسان، زیقار و بەسرە 50 پلە تێدەپەڕێنێت.

ئاماژەی بەوەشكردووە، كاریگەریی شەپۆلەكە لەسەر پارێزگاكانی عیراق لانیكەم چوار رۆژ بەردەوام دەبێت، بەڵام كاریگەرییەكەی لەسەر پارێزگاكانی هەرێمی كوردستان كەمتر دەبێت و لە سلێمانی و هەولێر و دهۆك و هەڵەبجە بەرزترین پلەی گەرما لە 43 پلە تێپەڕ ناكات.

دەستەی كەشناسی عیراق باسی لەوەشكردووە، خێرایی با لە چەند رۆژی داهاتوودا بەگشتی مامناوەند دەبێت، بەڵام ناوبەناو چالاك دەبێت و دەگاتە 40 كیلۆمەتر لە سەعاتێكدا، ئەوەش دەبێتە هۆی خۆڵبارینێكی كەم لە هەندێك ناوچەی باكوری رۆژئاوای عیراق و بە هۆیەوە مەودای بینین بۆ پێنج كیلۆمەتر كەمدەبێتەوە.