جوانییەکی کوردانەو دیموکراسیانە لەم هەڵبژاردنەدا، ئەوەیە کە پۆشاکی کوردی زێدەتر بەکاردێ و وەک سیمبول شوناسی کورد دەردەکەوێت؛ بەتایبەت جلە کوردییە کوردانەکەی هەڤاڵ قوباد تاڵەبانی کە ئێستا لە قەڵاو منارەوە بانگەشە بۆ باشترکردنی ئایندەی ئەم وڵاتە دەکات  .

کاک قوباد گەنج و داناو حەکیمێکی نوێی سیاسی و دیپلۆماتی کوردە ، پیاوی ئەرکە قورسەکانی حکومڕانی و حزبایەتییە .

بە پەیامی نیشتیمانیانە، لە پایتەختەوە بیر لە ئایندەی ئەم وڵاتە دەکاتەوەو بەرپرسانە پەیام دەدا؛ لەسەرجەم دەرکەوتنەکانی، سادە، خاکی و خەڵکییە؛ جیاوازە و دوور لە دەمارگیری و  واقعیانەو بەرپرسانە باس لە  ئایندەی سیاسی میللەتی کورد دەکات لە عێراق ، بۆتە هێزی تۆی راستەقینە، ئەمەش بۆ کوردو دۆزەکەی لە عێراق گرنگە کە بەهەمان رێگەو رێبازی (سەرۆک مام جەلال) کورد دەتوانێت لە عێراقدا قوڵایی ستراتیژیی خۆی ئاوەڵاتر بکات و کێشەو بێشەکانی بە زمانی دیموکراسی و دیالۆگی جدی چارەبکات.

حیکمەتی سیاسی یەکێتی بە رابەرایەتی (سەرۆک بافڵ تاڵەبانی) لەم قۆناغەدا بۆ کورد گرنگەو خزمەت بە کۆمەڵانی خەڵک بە گشتی دەکات؛ بە تایبەت لە ماوەی رابردوودا بەر لە بگرەوبەردەی سیاسی بە گەشتە زۆرەکانی دەرگا داخراوەکانی بەغدای بە رووی کورددا کردەوە؛ هەر ئەوەش کردییە کلیلی چارەسەری تەنگەژە قوڵەکان

سەرۆک بافڵ بە دانایی ئاوی بەئاگری هەڵگیرساوی هەرێم و ناوەند کرد.

 سەرکەوتوانە قۆناغی بگرەوبەردەی بردە سەردەمی نزیکی و هاوبەشی و دیدگای نوێ بۆ تێپەڕبوونی قەیرانە قوڵەکان.

سەردانە زۆرەکانی سەرۆک بافڵ گەواهیدەری ئەوەن کە سەیوانی مام جەلال ماوەو سەرۆک بافڵیش  بەهەمان رێچکە بۆتە سەمامی ئەمان و چارەسەری کێشەقوڵەکانی نێوان هەرێم و بەغداد .

رۆژی شەممە ١٩ی ئۆکتۆبەر/تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ لە رێورەسمی ناساندنی کاندیداکانی  بازنەکانی ( هەولێر ،سلێمانی ،کەرکوک ، دهۆک و دیالە)ی لیستی (٢٢٢)ی  یەکێتیی نیشتمانیی کوردستاندا ،  کە لە سلێمانی بەڕێوەچو ،سەرۆك بافڵ جلال تاڵەبانی سەرۆکی (ی،ن،ك) ، وتەیەکی پێشکەش کرد ، تیایدا  پێچەوانەی لایەنەکانی تر  کە زۆربەیان بانگەشەکەیان  تەنیا بە ریتم و ستایلێکە   کە خویان پێوە گرتوە!،  سەرۆك بافڵ  تەنیا ئەو ناسنامە و نەریتە سیاسییە راست و دروستانەی بیر هێنایەوە کە حزبە تێکۆشەرەکەمانی  پێ ناسراوە .  

بە راشکاویی  ئەو راستییەی خستە رو کە ئەوە (ی،ن،ك) ە ،  جێی متمانەی بەشی زۆری دەنگدەرانە کە دەتوانێت لە خەباتی پەرلەمانییدا مافەدەستوریی و بڕیار لێدراوە قانونییەکانی گەلی کوردستان لە عێراقی فیدراڵدا جێبەجێ بکرێت ،هاوکاتیش داکۆکیکاری مافە دەستورییەکانی پێکهاتەکانی تری عێراق بێت .


سەرۆك بافڵ تاڵەبانی  لە وتارەکەیدا ، ئەو راستییەی رونکردەوە بۆ دەنگدەران کە ئەم هەڵبژاردنە بۆ ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقە واتە بۆ شەڕی پەرلەمانیی ،دەستوریی و قانونیی گەلەکەمانە لە بەغداد ، بۆیە  هەم پێویستیی بە یەکڕیزیی هێزە سیاسییەکانە (کە ی ن ك هەوێنەکەیەتی)  ، هەم دەبێت کاندیدا  سەرکەوتوەکانی لیستی (دودودو  ) زۆر بە جدیی و دڵسۆزانە ئەو متمانەیەی دەنگدەرەکانیان بپارێزن کە پێیان بەخشیون . 


وتەکەی سەرۆك بافڵ زۆر بابەتییانە و واقیعیانە بو ، بەوەی (ی،ن،ك) ی وەك هێزێکی بێ مونافیس  خستە بەردەم ئامادەبوان و دەنگدەران ، ئەوەش پێشینە و پاشخانێکی مێژویی هەیە  کە هەرلەسەرەتای دامەزراندنیدا ئەمڕۆشی لەگەڵدا بێت  ،  (ی،ن،ك)  سەرباری هەردو خەمی کوردستانیی و عێراقیی ،خەمی ناوچەییشی  خستوەتە ئەستۆی خۆی .

وەك چۆن لە سەردەمی ئۆپۆزیسیۆندا   هێزە کوردستانیی و عێراقییەکان گرێ کوێرەکانی خەباتیان لای (ی،ن،ك) دەکردەوە ، وەك چۆن لە نێو (تەجەموعی وەتەنیی عێراق  التوع و جەبهەی وەتەنیی قەومیی دیمکراسیی  جوقد )دا دەستپێشخەر و پێشڕەو بو  ،وەك چۆن لە کۆنگرە بەرفراوانەکانی ، بەیروت١٩٩١  ،ڤێننا ١٩٩٢ سەڵاحەدین ١٩٩٣  ،نیویۆرك١٩٩٩، لندن٢٠٠٢،سەڵاحەدین٢٠٠٣،ناسریە٢٠٠٣ ، هەر پرس و راوێژ  بە (ی،ن،ك)  دەکرا و ، بە هەماهەنگیی هێزە رەسەنەکوردستانییەکان ، پلان و بەرنامەی (ی،ن،ك)  دەکرایە کارنامەی خەباتی ئەو سەردەمە ، بە هەمان سیاسەت و بڕوای نەگۆڕ لە دوای روخاندنی رژێمی دیکتاتۆرییش  هەر   (ی،ن،ك)  لە بەغداد و هەولێر و سلێمانی  بزوێنەر و بنیاتنەری عێراقی دوای دیکتاتۆریی بو ،دیارە داینەمۆی ئەو هەڵسوڕاندن و بزێوییەی (ی،ن،ك)  لە نێو جەرگەی هەردو خەباتی سەردەمی ئۆپۆزیسیۆن و سەردەمی دوای گوڕانی رژێمی دیکتاتۆریی ،سەرۆك مامجەلالی مەزن بو ،کە  لە شاخ و مەکتەبەکانی دەرەوەی ی ن ک لە سەردەمی ئۆپۆزیسیۆندا  و لەدوای سەردەمی دیکتاتۆرییشدا ماڵەکەی و بارەگاکەی لە بەغداد و سلێمانی و هەولێریش  ببونە پێگەی سەرەکیی کۆبونەوەکان و بڕیارەکان هەر لەوێوە دەردەچون بۆ ئایندەی عێراق .


کەواتە کاتێك سەرۆك بافڵ تاڵەبانی رایدەگەیەنێت  ئێمە مونافیسمان نییە ،پشت بەو راستییە مێژوییانە دەبەستێت کە ئەمڕۆش سەرباری ماڵئاوایی سەرۆك مامجەلال ، بەڵام بە فیکر و ئەزمونەکەی ئەو،  کێشەی هەنوکەییەکانی پەیوەست بە شیکردنەوەی دەستور چارەسەر دەکرێن و  (ی،ن،ك)  دەبێتە کارەکتەری سەرەکیه چارەسەرەکان . ، مەسەلەی دوبارە ناردنە دەرەوەی نەوت یەکێکە لەو کێشە پڕ گرێ و گۆڵانەی  بە تەدەخولی سەرۆك بافڵ تاڵەبانی  یەکلایی کرایەوە .


سەرۆك بافڵ لە تەنیشت پەیامە کوردستانییەکەی (ی،ن،ك) دا ، پەیامە عێراقیەکەشی خستە رو کە نوێنەرەکانی لیستی ٢٢٢وەک چۆن داکۆکیی لە مافی دەنگدەرەکانیان دەکەن ،ئەوهاش داکۆکیی لە مافی پێکهاتە نەتەوەیی،ئاینیی ،مەزهەبییەکانی تری وەك شیعە ،سونە،تورکمان ،ئاسوریی،کریستیانی ، سائیبە ، ئێزدیی  و زەردەشتییەکانیش دەکەن ، بەشداریی کارا دەکەن لە قانون داناندا لەبەرژەوەندیی ئەوانیشدا بە هەمان شێوەی گەلی کوردستان .


سەرۆك بافڵ وەك چۆن دوپاتیکردەوە کە لیستی ٢٢٢هێزی دەنگدەرانێتی لە بەغداد ،ئەوهاش دەبێتە هێزی پێکهاتەکانی تری عێراق.


لە میانەی وتارەکەیدا سەرۆکی (ی،ن،ك) ، پێویستیی یەکڕیزییشی فەرامۆش نەکرد ، کە ئەو یەکڕیزییە پێویستە و پێگەی کوردستان بەهێزتر دەکات .


لەوتەکەیدا سەرۆك بافڵ جلال تاڵەبانی دوپاتیکردەوە، ئەم هەڵبژاردنە بۆ پەرلەمانی عێراقە ، بۆیە دەبێت بانگەشەکان لە ئاست عێراق و مافە دەستورییەکانمان بێت لە عێراقی فیدراڵدا ، بەوەش هوشیارییەکی گرنگی گەیاند بە دەنگدەران کە دەبێت  بە باشیی و وریانە پەیامەکانی بانگەشەی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ،جیا بکەنەوە لە پەیامی لۆکاڵیی . هەربۆیە دەبێت دەنگدەرانی بازنەکان لە هەرێمی کوردستان و ناوچەکانی تری دەرەوەی کوردستانیش (ناوچەکانی بازنەی مادەی ١٤٠ی دەستوریی)  پەی بەو راستییە ببەن  ئەوە کێ یە کە بەراستیی ،شێلگیرانە و بێ هیچ بەرژەوەندییەکی  حزبیی ، خەبات و شەڕی پەرلەمانیی کردوە و دەکات لە پێناوی زامنکردنی مافە دەستورییەکانمان ، هەر لەو روانگەیەشەوە بو ، روی کردە کاندیداکان کاتێك پێی راگەیاندن کە “نابێت کەمتەرخەم بن یا بەرژەوەندیی خۆیان لامەبەست بێت ،دەنا لێیان قبوڵ ناکات” !.

ئەوەش خەسڵەتێکی گرنگ و دیارە بۆ سەرکردەی حزبەکەمان کە چەندە پەرۆشی  خزمەت کردنی کۆمەڵانی خەڵکە  لەرێی پەرلەمانی عێراقەوە .

خەسڵەت و پەرۆشییەك کە سەرۆك مامجەلال بەردی بناغەکەی داناوە ئێمەش لە سەرۆکەکەمانەوە تا ئەندام و لایەنگر و دۆستەکانی (ی،ن،ك) یش  کردومانەتە نەریتێك و پێوەی پابەندین . بۆیە  بە دڵنیاییەوە هەموان  ئێمەی یەکێتییەکان بێ جیاوازیی ، کەسانی دیمکراتخواز ،کوردپەروەر  هەر دەنگمان بۆ لیستی ٢٢٢ی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و کاندیدەکانێتی .

بەڵگە نەویستە كە گەلی كوردستان لەدێرزەمانەوە بروای بە پێكەوەژیانی ئاشتیانە هەبوەو هەیە، لەناوچەكەدا یەكەم نەتەوە كە دەتوانێت خاوەندارێتی لەم پەیامە بكات ئەوە گەلی كوردە، لەناو گەلی كوردیشدا خەڵكی هیچ شارێكی كوردی هێندەی هەولێریان ئاشتیخواز و سنگفراوان نەبوون بۆ پێكەوەژیانی راستەقینە، هەركەس سەیری ناوی گەرەكە كۆنەكان بكات، دیمەنی ئاشتیانەی پێكهاتەكانی ببینێت،  زوو لەوە حاڵی دەبێت كە هەولێریان پیشەنگن بۆ پێكەوە ژیانی ئاشتیانە..

‏‎مام جەلالی رەحمەتی هەمیشە لەبۆنەو گفتۆگۆ گرنگەكانیدا پێكەوە ژیانی ئاشتیانەی دەبەستەوە بەرۆحی كوردایەتی و كوردبوونەوە، رەنگە جەنابیشیان یەكەم سەركردەبن، كە دەیوت عومقی ستراتیژی ئەم قۆناغە  بەغدادە، به ڵێ بروای تەواوی بە پێكەوە ژیانی ئاشتیانە  هەبوو، كاری بۆدەكردو هەوڵەكانی لەبەغداد بۆ ئەو مەبەستە چركردبوەوئەوەی ئەمرۆ بە كردەوە كار لەسەر ئەو رێبازو دیدگایانە دەكات ئەوە یەكێتی نیشتمانی كوردستانە، بۆیە هەق وایە خەڵكی كوردستان، بەتایبەتی هەولێریانی ئازیز لەم دەنگدانەدا ئاورێك لەو پاشخانە دروستەی مام جەلال و یەكێتی بدەنەوە و متمانە و دەنگیان ببەخشن بە لیستی 222 چونكە بەدڵنیاییەوە ئەوان دەتوانن لەبەغداد بەراستی دەنگی پێكەوەژیانی ئاشتییانەی گەلی كوردستان بەئامانەتەوە بگەیەنن و بچەسپێنن.. هەولێریانی خۆشەویست دەنگدان بەلیستی 222 دەنگدانە بەسەلماندنی ئەوراستیەی ئێوە خاوەنداری دەكەن..

‏‎ هەڵبژاردن پیرۆز

هەڵبژاردن لە دیدی یەکێتییەوە  بەشداری كردنی راستەوخۆی خەڵك و لایەنەكانە بۆ پرۆسەی بەدیموكراتیزەكردنی دەسەڵات و بۆ وەرگرتن و لەمەحەكدانەوەی متمانە لەلای جەماوەرە..

یەكێتی لەرابردوودا بربرە پشتی پرۆسەی دیموكراسی و رەنگاو رەنگ كردنی کۆمەڵگەو فرەمینبەری و بوار رەخساندنی ئازادی رادەربرین بووە،  مام جەلال خۆی گرنگی زۆری بە لایەنی ئازادی كاری رۆژنامەگەری داوە و تەنانەت لەسەردانەكانی دەرەوەش،  کاتێ بەندە لە تاران و لە ئەنکەرە وەک نوێنەر ی مام لە گەڵیدا بووین، دەمبینی هەر کاتێ دەهات یەکەمجار بۆ نانی بە یانی دۆستە ڕۆژنامەنوسەکانی بانگهێشت دەکردو دەیبینین . لە مانەش بۆ نمونە(محەمەد صادق الحوسیني ، غەسسان بن جددۆ ) وه زۆر ڕۆژنامە نوسی تریش کە لە تاران بەناوبانگبون .دیارە بە هەمان شێوەلە تورکیاش کە دەهات ڕۆژنامەنوسە دیارەكانی دەبینی وەک (جەنگیز چاندار،محەمەد عەلی بیران ،حەسەن جەمال و ئیلنور چەڤیک )وە زۆری تریش. ئەمە داهێنانێکی تازە بوو كەسەركردەیەكی وەك مام بەوشێوەیە مامەڵە بكات راستەوخۆ بەشداری گفتوگۆ بێت لەگەڵ پۆلیك لەرۆژنامەنووسی غەیرە كورد.

یەكێتی نیشتمانی خاوەن بناغەیەكی پتەوە كە بەدەستی مام جەلال و هاورێكانی دارێژراوە، ئەمەش پێناسەی راستەقینەی یەكێتییە كە  لەبورای  ڕەخساندن و گەشەی پرۆسەی دیموکراسی، گەشەپێدانی کۆمەڵگای مەدەنی ، بردنە پێشی پرسی ژنان، گرنگی پێدانی دادپەروەری کۆمەڵایەتی، بیرورای ئازاد و رۆژنامەگەری بەردەوامە و پیشەنگە ...لەبواری ئابوریش یەکێتی لە سەردەمی حکومەتی هەرێم ،کابنینەی کە هەڤال کۆسرەت ڕەسول عەلی سەرۆکی بو ،یەکەم بیری نەوتی لە کێلگەی (شیواشۆک) بە ئیمکانیاتی زاتی خۆمان خستە گەڕو پێویستیەکانی خەڵکی پێدابینکرد.

ئێوەش دەنگدەری خۆشەویست بەم دیدگاو تێروانینانەوە گەزی یەكێتی بپێون و دەنگ و متمانەی پێبدەن، چونكە تەنها یەكێتییە دەتوانێت لەیەك كاتدا رەسەنایەتی خەبات ولە بەرەچاوگرتنی ئایندە پێكەوە گرێبدات.. هەڵبژاردن پیرۆز

بەهرۆز گەڵالی

٨-١٠-٢٠٢٥

لە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان دا، دروشمەکان هیچ کات و لە هیچ سەردەم و قۆناغێکدا تەنها وشە نەبوون. بەڵکوو نەخشەڕێگە و بەڵێنن بوون، ڕەنگدانەوەی ئەو واقیع و حەقیقەتە بوون میللەتەکەمانی تێیدا ژیاوە. ئەمڕۆش لیستەکەی (٢٢٢) بە دروشمی (هێزی تۆین لە بەغداد) دەچێتە ناو هەڵبژاردنی ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥، دەرفەتێکی ترە بۆ خوێندنەوەی قووڵتری ڕۆڵی کورد لە سیاسەتی عیراقی فیدراڵدا.

هێزی تۆین لە بەغداد، لە بنەڕەتدا پرسیارێکی زۆر گرنگ دەورووژێنێت، دەنگ و پێگە و بڕیاری کورد لە بەغداد چۆندەبێت بە یەکیەکی کاریگەر؟ ئەزموونی دوو دەیەی ڕابردوو پیشانیدا کە ژمارەی کورسییەکان بە تەنها بەس نییە، ئەوەی گرنگترە چۆنیەتی بەکارهێنانی ئەو سەنگ و هێزەیە بۆ پێشخستنی دۆسییەی کورد و  دەستەبەری ماف و بەرژەوەندییەکانی خەڵکەکەی.

یەکێتی لە ڕێگەی دروشمەکەیەوە و لەسەر زاری سەرۆکەکەی، سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی پەیامێکی دووقۆڵی دەنێرێت، یەکەم بۆ دەنگدەرانی کوردستان، کە دەڵێت ئێمە دەنگی ئێوەین لە ناوەندی بڕیاردا، دووەم بۆ هاوبەشە عیراقییەکان، کە دەڵێت ئێمە شەریکی ڕاستەقینەین، نەک میوان لە عیراقدا.

دوای ڕووخانی ڕژێمی پێشووی عیراق، کورد هاتە ناوەند، بەغدادێکی پڕ لە تەحەددییات. مادەی ١٤٠، بودجەی هەرێم، پێشمەرگە، نەوت و غاز و جەندین پرس و بابەتی تری هەستیار، هەموو ئەمانە ئێستا لە هەر کات زیاتر پێویستیان بە هێزێکی کاریگەر هەیە لە بەغداد. یەکێتی بە تێگە و خوێندنەوە بابەتی و بەرپرسیارانەکەی خۆی، بە درێژایی هەموو ئەم ساڵانە، پست بەست بە ئایدیاکانی سەرۆک مام جەلال، ڕۆژ لە دوای ڕۆژ ڕژدتر بووە لەسەر پەیڕەو کردنی سیاسەتی واقیعبینانەی تەژی لە دیالۆگ و جوڵەی سیاسی - دیپلۆماسی و هاوپەیمانێتی دروستکردن.

دروشمەکە ئاماژەیەکی ناڕاستەوخۆ بەڵام ڕوون بۆ یەکێک لە گرفتە هەمیشەییەکانی سیاسەتی کوردی پێشکەش دەکات، چۆن دەتوانیت لە یەککاتدا نوێنەری بەرژەوەندی کوردستان بکەیت و بەشدارێکی کاریگەر بیت لە حکومەتی فیدراڵدا؟ یەکێتی وڵامی ئەم پرسیارە بە هێزی تۆین دەداتەوە - یەکێتی لە بەغداد بەهێزترینە، ئەوەی ئامانجی بووە، تەنها و تەنها خەڵک بووە، ئەوەی ئەمڕۆش پێداگری لەسەر دەکات تەنها هەر بە سەنتەرگرتنی هاوڵاتییە.

عیراقی ئەمڕۆ پڕە لە قەیران، ئابووری، سیاسی، کۆمەڵایەتی. یەکێتی لە ڕێگەی دروشمەکەیەوە دەڵێت کورد بەشێکە لە چارەسەر، نەک بەشێک لە کێشە. ئەمە زادەی تێگە قووڵە نیشتمانییەکەی یەکێتییە بۆ چۆن و چییەتی میکانیزمەکانی کارکردەی هێزە سیاسیە کوردی و عیراقییەکانی تر لە بەغداد، کە خۆی لە دروستکردنی هاوپەیمانێتییە جیاکانەوە بگرە تا توانای مانۆڕکردن لە نێوان ناکۆکییە ناوخۆیی و هەرێمییەکاندا دەبینێتەوە.

هێزی تۆین لە بەغداد، قووڵترە لە تەنها دروشمێکی هەڵبژاردن. بەڵێنێکە بۆ ئەمڕۆ بۆ کۆمەڵانی خەڵک لە ڕێگەی لیستی (٢٢٢) وە تا بێ پێج و پەنا و سەفەقاتی هەرێمایەتی و حزبی ڕووت، دەنگیان بگاتە ناوەندەکانی بڕیار و  بڕیاردەر دەبن لە پایتەخت. ئەوە ستراتیژییەکە بۆ بەدیهێنانی ئەو کوردستانەی کە تێیدا مافەکان پارێزراون و خەڵکەکەی دڵنیابوون لە داهاتوویەکی ڕوونتر.

سەرکەوتنی ئەم ستراتیژییە بەندە بە چەند فاکتەرێک، لەوانە: ئایدیای نیشتمانی، وەک ئەوەی سەرۆکی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان ڕۆژی ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ لە پەیامە مێژووییەکەیدا ڕوونیکردەوە، پەیوەستە بە پشتیوانی دەنگدەران، یەکگرتوویی ناوخۆیی کورد، توانای دروستکردنی هاوپەیمانی کاریگەر، لە هەموویشی گرنگتر، پابەندبوون بە بەرژەوەندییە ستراتیژییەکانی کوردستان لە چوارچێوەی عیراقێکی فیدراڵ و دیموکراتدا.

ئەمڕۆ نەك هەر گەلی كوردستان و نەتەوەیی كورد، بەڵكو گەلانی عێراق و ناوچەكە و جیهان و تێكڕای ئازادیخوازان، یادی كۆچی دوایی كەسێك دەكەنەوە كە جێ پەنجەی بە مێژووی ناوچەی پڕ لە كێشمەكێشی خۆرهەڵاتی ناوەڕاستەوە، وەك مانگ دەدرەوشێتەوە، ئەویش مام جەلالە.
ئەمە نە پیاهەڵدانە و نە ستایش، ئەگەرچی مام جەلال شایانی هەموو ستایش و پێداهەڵدانێكە، وەك چۆن یار و نەیار باس لە گەورەیی و مەزنی ئەو مرۆڤە هەڵكەوتووە دەكەن، كە كاروانی خەباتی میللەتەكەی خۆی و بەشێك لە ئازادیخوازانی ئەم ناوچەیەی گەیاندە مەنزڵ و لێواری دیموكراسی.
لەڕاستیدا سەرەتایەك نییە بۆ دەسپێكردنی خەباتی مام جەلال، چونكە ئەو هەر بە منداڵی ژیر و دەگمەن بوو، هەر بە نەوجەوانی سیماكانی سەركردایەتی و قیادەكردنی تێدابوو، بۆیە ناكرێت سەرەتایەكی بۆ دابنرێت، هەروەك چۆن كۆتاییەكیشی نییە، چونكە تا دواهەناسەی لە خەباتی ڕەوای دیموكراتیزەكردنی عێراقێكی فرەجۆر و فرە پێكهاتەی جیاواز و ناكۆكدا بوو و توانیشی هەموو جەمسەرە دژەكان كۆبكاتەوە، ئەمە جگە لەوەی كە قوتابخانە و ڕێبازێكی پێشكەوتووی دامەزراند كە پڕە لە هەزاران و دەیان و سەدان هەزار قوتابی و ڕێبوار.
من نامەوێت لەسەر كۆچی كوڕە هەڵكەوتووەكەی كوردەواری بدوێم، چونكە هەر لە بنەڕەتەوە بڕوام بەدواڕۆیشتنی ئەو نییە و هەتا بمێنم چاوەڕێم جوابێكم بۆ بنێرێت یاخود خۆی بكات بەژووردا و بە سیمای پڕ هەیبەت و شكۆی بەرز و قسەخۆشەكانی هەموومان بخاتەوە پێكەنین و وتە گەوهەرییەكانی لە دڵماندا هەڵگرین.. نایشتوانم و ڕاستتروایە بڵێم نامەوێت لەسەر ژیانی پڕ لەخەبات و تێكۆشانی شاخ و شاری لە كایەكانی ڕێكخراوەیی و ڕۆشنبیری و كۆمەڵایەتی و سیاسی و دیپلۆماسی و هەتا خێزانی و هاوڕێیەتیی مامە بدوێم، ئەمە پێویستی بە شرۆڤە و شیكاری و توێژینەوەی توێژەرانی ئەكادیمی و بەئەزموونی هەریەك لەو بوارانەیە.
بۆیە لەم ڕۆژ و یادەدا، بەدڵی تەنگ و چاوی فرمێسك تێزاوەوە، دەست لەسەرسنگ و سەربەرزانە دەوەستم و دەڵێم وەك چۆن تۆ سەربەرزانە ڕابەرایەتیی شۆڕشێكی دیموكراسیت گەیاندە هەوار، ئێمەی هاوڕێ و هاوخەبات و یەكە یەكەی نەتەوەكەت و گەلەكەت، وەك هەموو ئازادیخوازێكی جیهان، بەتۆوە سەربەرزین.

جیاواز لە هەموو حزبە سیاسیەکانی کوردستان،  تێزی یەکێتی بۆ پرۆسەی سیاسی لە عیراق بەگشتی و، میکانیزمی چارەسەری کێشەکان بەتایبەتی، تێزێکی واقعی و گونجاوو لەسەر بنەمایەکی دروست بووە.
چونکە داڕێژەری ئەو بنەمایە سەرۆک مام جەلال لە رۆژگاری یەکەمی عیراقی دوای دیکتاتۆریەت دایڕشتوە. هەموو فیگەرە کاریگەرەکانی سیاسی و ئاینیش لە عیراقدا، لایان پەسەند بووە.
گەرچی لە دوای خۆی، واتە لە دوای دەورانی سەرۆک مام جەلال، بەردەوام بوون لەسەر رێچکەیە ئاڵەنگاری زۆری هاتەپێش. بەڵام یەکێتی دەرەتانی تری نەگرتە بەرو، لەسەر ئەو رێ و رێچکەیە بەردەوامە.
لەبەر ئەوەشە متمانەی خەڵکی کوردستان بەگشتی و خەڵکی ناوچە کوردستانیە دابڕێنراوەکان و، هیوایان بەم هێزە نیشتمانیە هەیە، بەردەوام و مکوڕ بێ لەسەر بەدەستهێنانەوەی مافەکان و، بەغدا هەمیشە بە ناوەندی ململانێی دەستوریی هەژمار بکات.

تێزی نەکشنانەوە لە پرۆسەی سیاسی

یەکێتی بڕوای وایە هێزە کوردستانیەکان زیاتر لە ئەرکێکیان لە ئەستۆیە لەبەغدا
یەکەم: داکۆکی لە پرسە نیشتمانی و نەتەوەییەکانی گەلەکەمان.
دووەم: داکۆکی لە بنەماکانی دیموکراسی لە عیراق و پرسە دەستوریەکانیش.
هاوتەریب ئەم دوو بنەما چەسپاوە یارمەتیدەر بووە بۆ پشتیوانی هێزە دیموکراتەکانی تر لە عیراقدا، کە پشتیوانی مەسەلە رەواکەمان بن لە چوارچێوەی دەستوردا. هەروەها کۆمەڵی نێودەوڵەتیش ئەو بابەتە رەچاو بکەن کە کورد لە عیراقدا پایەیەکی سەرەکی پرۆسەی نوێی سیاسی_دیموکراسیە.
لەبەر ئەوەشە لە هیچ قۆناغێکدا یەکێتی لەگەڵ کشانەوە نەبووە لە پرۆسەی سیاسی لە عیراق و، کشانەوەی نەکردۆتە کارتێکی فشارو مەرج بەسەر ئەوانی ترەوە.
چونکە لەو بڕوایەداین سەرباری گرفت و ئاستەنگەکان، سەرباری نەچوونە ژێر باری چارەسەری کۆی پرسەکان بەپێی رێکاری دەستوریی. هێشتا بەغدا چەقی ململانێی نێوان (ئێمەو ئەوان)ە.
لەم میانەشدا گفتوگۆ بە گونجاوترین میکانیزمی چارەسەری کێشەکانمان کردۆتە تێشووی بەدەستهێنانی مافەکان.

تێزی رێکەوتن لە جیاتی هەڵپەساردن

یەکێتی وەک ژانەرێکی گرنگی کۆکەرەوە لەبەغداو کوردستانیش تەماشا کراوە.
چونکە لەسەر بنەمای گەیشتن بە شوێنێک کە بەرژەوەندی هەمووان بپارێزێت، پرەنسیپی گفتوگۆی کردۆتە باشترین چەکی ئەو ململانێیە.
بۆیە زۆربەی رێکەوتنە کاتی و درێژخایەنەکانی نێوان ئێمەو ئەوان، داینەمۆکەی یەکێتی نیشتمانی کوردستان بووە.
بە دواین رێکەوتنیشەوە لەسەر نەوت و هاتنی مووچەی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی کوردستان.
ئەم بنەمایە لە کەرکوک و موسڵ و سەلاحەدین و دیالەش بە باشی دەردەکەون لەگەڵ لایەنەکانی تردا.
بەتایبەتی لەکەرکوک کە لە دوای رووداوەکانی ریفراندۆمیشەوە، یەکێتی پاشەکشەی نەکرد تا گەیشتینە وەرگرتنەوەی پارێزگاری کەرکوک.
روانگەی جیاجیا هەبوو لەم پرسەدا بۆ چارەسەرو ململانێ، بەڵام روانگەی یەکێتی کۆکەرەوەتر بوو.
لە ئێستاشدا بڕوامان وایە، پێویستە درەنگ یا زووە کێشەکانی تری وەک خاک و ئیستحقاقاتی خەڵکی کوردستان و دەستگرتن بەبنەماکانی فیدراڵیەتەوە لە عیراق چارەسەر بکرێن و، لایەنە عیراقیەکان ( ئەوان ) خۆیانی لێ نەبان نەکەن. بە پشت بەستن بە بنەماکانی دەستور هەنگاوی چارەسەری بۆ بنێن.
سەبارەت بەهەڵبژاردنی پەرلەمانی عیراق

یەکێتی هەر لەسەرەتاوە لەگەڵ ئەوە بوو دۆخەکە چەند ناهەمواریش بێ، هەڵبژاردن لە وادەی خۆیدا بکرێت.
هیچ بیانوویەک نەبێتە بەهانە بۆ بایکۆتکردنی هەڵبژاردن. چونکە هێشتا گونجاوترین بژاردەیە لە رێیەوە خۆمان بەهێزتر بکەین لە بەغداو ( ئێمە ) لایەنە کوردستانیەکان بەهێزەوە بچینەوە پەرلەمانی عیراق و، ئەو دامەزراوەیە بکەینە سەکۆی شەڕی دەستوریی و یاسایی بۆ پارێزگاری لەوەی بەدەست هاتوەو، داکۆکی لەوەی پێویستە بەدەست بهێنرێت. 
وا دەچینە ناو قۆناغێکی نوێ لەم پرسەداو، بانگەشەی هەڵبژاردن دەست پێ دەکات.
گوتاری ئەم بانگەشەیە جیاوازترە لە هەڵبژاردنی کوردستان.
گوتارمان ئاراستەکەی زیاتر روو لە بەغدایەو، 
دروشم و خیتابمان لەچوارچێوەی ئەوەی مومکینە لە رێگەی پەرلەمانی عیراق و حکومەتی ئیتحادیەوە بەدەست بێت.
یەکێتی و یەکێتیەکان لەم پرسەدا ئامادەکاریان کردوەو خوازیارین هەمووان بە رۆحیەتی دیموکراسیەوە ئەم کەرنەڤاڵی هەڵبژاردنە سەربخەین. یەکێتیەکی بەهێزیش واتە کوردستانێکی بەهێز لە عیراقدا.
بەرەو قۆناغێکی نوێ و بەهێزکردنی پێگەی کوردستان لەناو ئەم وڵاتەدا، بە لەبەرچاگرتنی کەموکوڕیی و کێماسیەکانی رابردوو.

رێبین عمر  

ئیتر وەختییەتی کە کورد باشتر  لە فاکت و لۆژیکی دیالۆگ و ئاشتی بگات و پەنا بۆ چارەسەری ریشەیی ببات، بگرەوبەردەو پەک خستنی دانوستاندنەکان تەنها خەڵک باجەکەی دەدەن و بارگرانی گەورە لەسەر شانی هاوڵاتیان دروستدەکات .
 لەسەردەمی سەرۆک مام جەلال تەنگەژە زۆربوون،  بەڵام بە حیکمەتێک چارەی دەکرد چونکە مام جەلال سەرکردەی قۆناغە قورسەکان بوو باش لەوە دەگەیشت کە ئێمە لەکوێ دەژین .

لە مێژەوە عێراق وایە بێ گرفت و سەرئێشەنییە و خەرەندی ناکۆکییە سیاسییەکانە و زۆرجاریش ناوەندی بەدحاڵی بوونە.

خۆشبەختانە لەم سەردەمە رێگەی دیالۆگ پان و بەرین و واڵایە ؛ بەڵام ئەوەی دانایە ئەو سەرکردەیەیە کە باش دۆخی ناوخۆیی و ناوچەیی دەخوێنێتەوەو لە کۆشکەکان دێتە خوارەوەو پەنا بۆ ئەو رێگەیە دەبات و لەبەر میللەت هەموو رێگەیەک دەگرێتەبەر .

 سەرۆک بافڵ ئەوەی کرد کە گەل موحتاجییەتی،  ئەوەی کرد کە خەڵک دەمێکە هاواری بۆ دەکات و بریتییە لە نان و ژیان .

هامووشۆکانی بۆ بەغداد و لێدان لە دەرگا داخراوەکان ؛ ئەنجامی گەورەی هەبوون کە ئێستا ناوی نراوە رێککەوتنی سیاسی و نەوتی پێ بەرێکرا .

 سەرۆک بافڵ، کۆتایی بە سەردەمی غروری نا بەجێ  هێنا کە ئاگایان لە دۆخی هەڵگوشاوی زگی برسی خەڵک نییە . 

دەرکەوت سیاسەتی لوتبەرزی هیج بەهیچ ناکات و کۆڵەکەی دەسەڵات لاواز دەکات . 

جگە لەوەش بەناچاری خەڵکی  بە برسیبوون، بخەیتە بەردەم کۆمەڵێک سلۆگانی بەتاڵ و بێ واتای نەتەوەیی . 

لە کۆتا کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیرانی عێراقدا سودانی بە ستایشەوە باس لە مکوڕبوونی سەرۆکی یەکێتی دەکات بۆ گەیشتن بە چارەسەری راستەقینەو کۆتایی سەرئێشەی بگرەو بەردەی نێوان هەرێم و بەغداد .

خۆشبەختانە هەموو ئەو دەستکەوتانەی لە نێوان هەرێم و بەغداد هاتنە دی و رێککەوتنی لێکەوتەوەو نەوتی دووبارە هەناردەی دەرەوە کردەوە .

بە هەوڵی جددی سەرۆک بافڵ و بەرێز قوباد تاڵەبانی وەک فراکسیۆنی یەکێتی  لە حکومەت ، کە بە حیکمەت و دانایی دوور لە غرور ؛ بوونە عەبا رەشەکەی کەعبەو ناکۆکییەکانیان لە نێوان هەرێم و بەغداد بردە قۆناغێکی تری سیاسی و ئابوری و دواجار رێککەوتنێکی گرنگی لێکەوتەوە ، سەردانە زۆرەکانی سەرۆک بافڵ بۆ بەغداد بووە هەوێنی چارەسەری دۆخە چەق بەستووەکەی سیاسی و ئابوری نێوان هەرێم و بەغداد . 

ئێستا وەختییەتی کە گشت سەرکردایەتی سیاسی کورد لە هەرێم ؛ دوور لە سەپاندنی ئەجێندا بە رۆحی چەپکە گوڵەکە پێکەوەبن، بۆ گەل کاربکەن و یەکبن لە پێناو ماف و پاراستنی دەستکەوتە باڵاکانی خەڵکی کوردستان و کۆتایی هێنان بە سیاسەتی دروستکردنی تەنگەژەو برسیکردن .

ماوەیەکە خولیای نووسینک لە خەیاڵمدایە لەبارەی دارخورماوە. وەک دیار و سەلمێنراوە، رووەک پێش گیانلەبەر هەبووە، قەوزە و بەکتریا و خانە وردیلەکان، سەرچاوەی دروستبوونی ژیان و گیانلەبەرەکانن، رووەک بەبێ گیانلەبەر دەژی،  بەڵام بە پێچەوانەوە گیانلەبەر بەبێ رووەک ناژی.

لەناو رووەکەکاندا هەندێ درەخت رێز و پیرۆزیی خۆیان هەیە، وەک دار خورما و داری زەیتون، بەهەمان شێوە مرۆڤیش لەناو گیانلەبەرەکاندا.
بەپێی سەرچاوەی کۆن و ئاینی ئیبراهمی، (ئادەم) و (حەوا) لەسەر خواردنی سێوێک لە بەهەشت دەرکران و بێبەشبوون لە خۆشیی و کەیف و سەفای بەهەشت و کەوتنە سەر زەوی و دونیای (فانی)!.
هەر بەپێی هەمان سەرچاوە، حەزرەتی (مەریەم) لە کاتی دووگیانییدا، تا لە دایکبوونی حەزرەتی (مەسیح)، لە ژێر دارخورمایەکدا مایەوە، دارەکە بوو بە سێبەر و خورماکەشی بوو بە سەرچاوەی خواردن و بەردەوامبوونی ژیانی!.  
دەتوانین بڵێین، دار سێو بوو بەهۆی دەرکردنی پێغەمبەرێک لە بەهەشت و دارخورماش بوو بەهۆی لە دایکبوونی پێغەمبەرێک، کە رزگاریی هەموو گیانلەبەرانی سەر زەوی بخرێتە ئەستۆی و بیانبات بۆ بەهەشت!.
خاڵو میرەلی دوکاندار، نە داروینی دەناسی و نە کتێبی (اصل الأنواع)ی خوێندبووەوە، دەیوت؛ ئینسان لە دارخورما دەچێت!.
لە کتێبی (اصل الأنواع)ی دارویندا، لە یەکچوونی مرۆڤ و جۆرێک لە مەیمون باس دەکات.
نازانم منیش وەک خاڵو میرەلی دەتوانم هەندێ بەراورد لەنێوان مرۆڤ و دارخورمادا بکەم !؟، هەندێ لەیەکچوونی مرۆڤ و دارخوما هەن، وەک قەد و باڵا و سەر و جۆر و رەگەزی نێر و مێ و پیتاندن  لە کاتی خۆیدا و  تەمەن و قۆناغەکانی  وەک ساوا و منداڵ و مێرد مناڵ و گەنج و بەتەمەن و پیر و بەساڵاچوو!.

شاری خانەقین ناسراوە بە زۆر شت، بەتایبەتی بە ئەڵوەن و باخەکانی، باخەکانیش پڕن لە دارخورمای جۆراوجۆر و پڕ بەرەکەت، ئێمەی دانیشتوانی گەڕەکی جەلەوە، هەڵهاتنی خۆرەتاومان لە پشتی دارخوماکانەوە دەبینی و هەر لە پشتی دارخوماکانیشەوە خۆر ئاوادەبوو. 
هەڵکەوتەی جوگرافی جەلەوە، کەوتۆتە نێوان رووباری ئەڵوەن و باخەکان، خەڵکەکەشی بە گەورە و بچووک، بە ژن و پیاو، خوێندەوار و نەخوێندەوارەوە، ئاشنای دابونەریتی باخەوانین.
هەموو ساڵێ، لە مانگی (چوار)دا، وادەی تەکریب بوو (بە واتای بڕینی سەعفە وشکەکان) و پیتاندنی دار خورماکان، لە ناوەڕاستی مانگی (پێنج )دا، شۆڕکردنەوەی خوشەخورماکان بۆ خوارەوە.
لە مانگی (10)دا وادەی بڕینی خورمای زەهدی دەهات، ئەمە پێیدەوترێت (سەرام)، هەندێ خەڵک بە هەرەوەزیی خورمای سەر زەوی کۆدەکەنەوە، بەمەش دەوەترێت (زگار)، لە دواییدا لەبەرامبەر کارەکەیان، هەندێ خورما و خەستە خەڵاڵ (فەریکە خورما) وەردەگرن.

هەڵکەوتەی جوگرافی جەلەوە، کەوتۆتە نێوان رووباری ئەڵوەن و باخەکان، خەڵکەکەشی بە گەورە و بچووک، بە ژن و پیاو، خوێندەوار و نەخوێندەوارەوە، ئاشنای دابونەریتی باخەوانین

هەموو ساڵێک، دوای تەواوبوونی سەرام و زگار، خەڵکەکە هەریەکە و لە بەر دەرگای خانووە قوڕەکانیان بە مەنجەڵی گەورەی مس، لەسەر ئاگری داری وشک و سەعاف و کەڕاب، خورما و خەستەخەڵاڵەکانیان دەکرد بە دۆشاوی خورما.
 دایکم گەوهەر و میم فەخرییە و میم هەیبەت و میم عاسمە و میم رەبابە، لەو وەرزەدا خەریکی دۆشاو دروستکردن دەبوون،  جارێکیان باوکم تازە کۆچی دوایی کردبوو، منی هەتیو و دڵشکاو لەبەردەستی دایکم کارم دەکرد، لە کۆتایی پرۆسەی دروستکردنی دۆشاوەکە و ریکلامکردنی دایکم بۆ بەرهەمەکەی وەهای وت: دۆشاوەکەمان شیرین و جوانە، بەقەد پەڵە قرمزێکەی سەر گوپی  عیمادی کوڕم.
ئای چەند دڵم بەو دەربڕینە خۆش بوو، تا ئیستاش ئەو دەربڕینە لە مێشکمدا وەک ئەڵماس دەبریسکێتەوە. ئێمە دوای مردنی باوکمان زۆربەی رۆژ لەسەر سینی فافۆن و لەناو قاپی قوپاوی فافۆن، چەند کەوچکێک دۆشاوی خورمامان بە نانێکی بایعی، خاڵو ئەحمەد نانەواوە دەخوارد.
وەک خوو، نانەکەم دەخستە سەر رانی چەپم و بە پەنجەکانی ئەسپێ کوژە  و دۆشاومژە و باڵا بەرزە قنچکێک نانم لێدەکردەوە و دەمسوو بە بنی قاپەکەوە و دەمکرد بە پاروویەک و برسێتیم راودەنا و خۆم تێر دەکرد.
جۆرەکانی خورما زۆر بوون
بێجگە لە سەرام و زگار، جۆرەکانی تری خورما کە زۆرن،  باخەوانەکان خۆیان  لێیان دەکردنەوە و بە قەوشەر و سەبەتەی خۆس دەیانهێنایە خوارەوە، باخەوانەکان بە (توبێلە) سەردەکەوتن بەرەو سەرەوەی دارخورماکان، جاروباریش هەندێکیان دەکەوتنەخوارەوە و تووشی ئەزێت و مەینەتیی دەبوون، لەوانە خاڵۆ عارف و سەعیدە کوێر و جەلال حەسەن.
راستە ئێمەی خەڵکی خانەقین شانازیی بە دارخورماوە دەکەین و وەکو ئاوی ئەڵوەن سەیری دەکەین، هەروەها شانازیی بە داری بەڕووی شاخەکانی کوردستانیشەوە دەکەین و وەکو ئاوی زەمزەم لێی دەڕوانین!. 

خانەقین شارێکی کوردستانییە و پرە لە نیعمەت و خێر، وەک ئەڵوەن و باخ و کانزا و هەڵکەوتەی جوگرافی و خەڵکی شارەزا و بەتوانا و مۆزایکێکی جوان و دەگمەن، پێکهاتە و ئاین و مەزهەبی هەمەجۆر، بەڵام بەداخەوە، لە سەردەمی رژێمی بەعس و دکتاتۆرییەتدا، بە سیاسەتی کاولکردنی شارەکە، کەوتنە بڕین و کەمکردنەوەی باخەکان و دەربەدەرکردنی خەڵکی رەسەنی شارەکە.
لەم ساڵانەی دواییدا، بەهۆی کەمیی ئاوی ئەڵوەنەوە بەشێک لە باخەکان وشکبوون، هەروەها بەهۆی چاوچنۆکیی هەندێ خەڵک و بێباکیی دەسەڵاتدارانی شارەکەوە، باخەکانی خانەقین کەوتنە بەر شاڵاوی بڕین و سووتاندن و کردنیان بە عەرەسە و بیناسازی، ئەمەش خۆی لە خۆیدا  تاوانێکی گەورەیە دژ بە ژینگە و داهاتی وڵات و شاری خانەقینە بێنازەکەمان، کە لە راستیدا رەوای هەق نییە، بەرپرسانی دڵسۆز  و خەڵکی رەسەن و بەشەرەفی خانەقین، بەرامبەر بەم تاوانە گەورەیە دەستەوەستان و بێدەنگ راوەستن.

رێبین عومەر

بۆ ئێمە کوردسات جگەلەوەی فێرگەی کارو پیشەو لوتکەی فێربوونی ئەخلاقی کوردایەتییە ناوەندێکی گرنگیش بووە بۆ برەودان بە کاری هەرەوەزی و بەکۆمەڵ، کوردسات هەمیشە بۆ هەمووان بووە.. کەناڵی هەموو چینەکان بووە و بەحەق بەرپرسانە کاری کردووە زۆر کات باجی ئەو سەربەخۆییە پیشەییەی داوە، کوردسات باخچەو خوێندنگەو زانینگەی پەروەردەو زانین بووە بۆ کۆمەڵی کوردەواری.

 ئەم وێنەیە بەکۆمەڵە هانیدام کە ئەم بابەتە بنوسم، بەتایبەت کە ئێستا کوردسات بەدەست گەنجێکی کارامەو خۆنەویست و بڵند وەک زاگرۆس، کوردانە و بونیاد نەرانە کار دەکاو پێشەنگی خزمەتی جڤاکە، تیمی بەر فراوانی گروپی کارمەندانی کوردسات  لە دووەمین فێستیڤاڵی دەروازەی سلێمانیدا ، کە لە ماوەی هەشت رۆژی فێستیڤاڵەکەدا بەردەوام کار و چالاکییەکانیان بۆ بینەرام دەگواستەوە؛ جێگەی ستایشن.. کە بەم کارانەیان جوڵەی کلتوری هونەری و فەرهەنگی و رۆشنبیری لە کۆمەڵ زیاد دەکەن، کوردسات بەم کارانەی لە ماوەی رابردوو دەستیداوەتێ بۆتە وەزارەتێکی بەرپرس بەرامبەر هەڵخستنی دەرفەت بۆ دەستی کارو جوتیارانی کوردستان و دەزگایەک بۆ برەودان بە کەرتی سینەماو بەرهەمی هونەری و رەخساندنی دەیان فێستیڤاڵ و کاری بەکۆمەڵی هونەری و فەرهەنگی کوردانە .

سەرباری قەیران و سیاسەتی سکهەڵگوشینی سلێمانی و دروستکردنی رەوت و گروپ و میلیشیای پۆپۆلیستی کە فاکتەرو بەربەستی سەر رێگەی ئاوەدانی ئەم شارەبوون؛ کەچی سلێمانی لەگەشەسەندنی خۆی نەوەستاوەو کاروانی ئاوەدانی شاری شاران بەردەوامەو رێگەکەی رۆشن دەردەکەوێت و لەدەستێکی ئەمیندایە .

 هەوڵە بەردەوامەکانی بەرێز قوباد تاڵەبانی بە ئەندێشەی گۆڕانی جەوهەری گشتی جێگەی ستایشە، کارەکانی رابردووی سلێمانی کردۆتە ناوەندی کارو پیشەسازی و هەلی کاری گەورەو بچووک .

 ئێستا سلێمانی خاوەن دیدەو خاوەن یەک سەری بڕیارە چیتر شاییەکەی بناویلە نییە، بەتایبەت کارکردن بۆ ئاوەدانی شار جەوهەری ئەندێشەی دەوڵەتدارییە کە بەسەر سیمای سلێمانییەوە دەردەکەوێت.

شۆڕشی کارو ئاوەدانی رۆژ دوای رۆژ لە بڵندیدایە.

هەر کەبەشار گوزەردەکەیت چ کەرتی گشتی و تایبەت بە پشت بەستن بە سیاسەتی حەکیمانی میری لەم دەڤەرەدا؛ گۆڕانی سەرو سیمای شار دەبینیت .

کاری باش جێگەی دەست خۆشییە، دروستکردنی پردو بەرزەپرد و شەقامی سەد مەتری و نۆژەنکردنەوەی رێگەوبان و بەردەوامی پرۆژەی سەوزکردن و گەشتیاری و دروستکردنی بەنداو دەیان پرۆژەی پیشەسازیتر دەرخەری ئایندەیەکی رووناکە کە دەشێ سلێمانی بکاتە ناوەندێکی گرنگی بازرگانی لە ناوچەکەدا .

نوگرە سەلمان شانۆی بەسەرهات و وێستگەی پاشەکشێ جەرگبڕەکانی وڵاتی بەڵاو بەدبینی و بەدڕەفتارییە. بۆنەی باسکردنی تازەی ئەم شانۆیە دەستگیرکردنی عەجاج حەردان تکریتییە کە لە یادەوەری دایک و خوشک و منداڵە ئەنفالکراوەکانماندا ناونیشانە بۆ تەعددا و ستەم و زەبروزەنگ. ئێستا کە دەستگیر کراوە و دۆسێکەی دەجوڵێ و دانە دانە دانپیانانەکەی بڵاو دەبێتەوە، لەگەڵیا کۆی دۆسێی رەفتار و خوو وخەدەی سیاسەتەکانی، ئەم وڵاتەی پێ ناسراوەتەوە، دەجوڵێ. وا چەندە رۆژە بەش بەش قسەی لێ دەگێرنەوە...
عەجاج بە ناو و ناوەڕۆکەوە گوزارشتە لەم قەرەباڵەغییەی دەیان ساڵە هەیە و پرسیاری لە خۆی نەکردووە و ئێمەش پرسیاری لێ ناکەین.

-١-
لە کوێوە دەست پێبکەین؟ 

لە هەوڵی دەستگیر کردنی کە راگەیاندراوی خانمی یەکەمی عیراق، خاتوو شاناز ئیبراهیم ئەحمەد و مەکتەبی سەرۆک کۆمار مژدەکەیان وت. خانمی یەکەم لە چەند وێستگەیەکدا کۆششی بۆ دۆسێی ئەنفالەکان دەستپێکردووە. کە دواینیان ئەمی عەجاج بوو. دەستی خۆش بێت. ئەم هەنگاوانە هەم دروستی پشت بەستن بە دامەزراوە رەسمییەکانی عیراق دەردەخات و هەمیش نیشانەی ئەوەیە ئەم دامەزراوانە توخمی چاکی خزمەتی وڵات و نەتەوەکانی تێدایە. بە مەرجێ کورد خۆی و کارەکتەرە سیاسییەکانی ئەم توخمانە بڵاوێنێتەوە و ڕەگ و ماکی چاکە و باشەی لێ هەڵێخێنن، بەڵام ئەم ناونیشانە باشانە بە تەواوی بە گەر ناخرێت ئەگەر دامەزراوە ڕەسمییەکانی هەرێم لەگەڵی نە جوڵێن و هەماهەنگی نەبن. تەبعەن کە ململانێی تەسکی سیاسیی لە فەزای خراپی پەیوەندییەکانی نێوان هەرێم و بەغدا و نێوان سیاسەتی دروستی کوردستانی وا داکەوێ لاواز بێت بەداخەوە فاکتەری تەواوکاری کۆششەکان پەکیان دەکەوێت. بۆیە وا دەبینین لە کوردستان بە خەمساردی سیاسییەوە مامەڵە لەگەڵ مژدەی دەستگیرکردنی عەجاج دەکرێت و ئەرکەکە بە پلەی یەکەم بۆ میدیاکان و ئەجینداکانی بەجێدەهێڵرێت. لەکاتێکدا ئەم هەوڵە پێش هەموو شتێک پێویستی بە تەواوکاری و هەماهەنگی  و پێویستی بە پێشخستنی ئەزموونی کەڵک وەرگرتن لە دامەزراوەکانی عیراقی فیدرالی هەیە کە لەبەر پاشەکشێی بەشێک لە هاوبەشەکانمان و لەبەر پێشبرکێی خۆشمان لەڕێی نابودکردنی بەشداریی کورد لە بەغدا، خەریکە سەنگەرەکانی چۆڵ دەکەین.
دەچینە سەر باسی کارەکتەری شانۆکە.
تەماشای سەیر و سەمەرەی ئەم ناوە: عەجاج ئەحمەد حەردان تکریتی(عەجاج) گوایە تەپ و تۆزی ناو سەحرای نوگرەسەلمانە و ناوەکەی لەوێوە هاتووە. دایک و خوشک و کەس و کارمان لەوێ بە (حەجاج)یش ناو زەدی دەکەن. ئەم ناسناو و هەڵە باوە زیاتر گوزارشت دەکات لە زەبر و زەنگی مەشهوری ناو عیراق.
(حەجاج کوڕی یوسف سەقەفی) حاکمی بێ ئەملاولای عیراقی دەورانی یەکەمی حوکمی ئەمەوییەکان بوو، گوتارێکی پڕ زەبر و زەنگ و تۆقاندنی هەبوو کە ئیتر بووە بەشێک لە کەلتوری سیاسەت و حکومەت لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و عیراقیش لە ناویاندا.
(حەردان)، ناوی دووەم، ناوێکی مەشهوری عەسکەری بەعسە کە حەردان تکریتی گوتەیەکی مەشهوری هەیە لەسەر کودەتای دووەمی بەعس لە 1968: (ئێمە بە قیتارێکی ئەمەریکایی هاتین) تەبعەن دوایی قیتارەکە خۆشی شێلا و سوکان دەستاودەستی زۆری کرد تا چمکێکی گەیشتە لای ئەم عەجاجە وەکو دوا نەوەی تکریتییە یەک لەدوای یەکەکان.

-٢-
تەختەی شانۆش جەرگ و دڵ دەبرژێنێ.

بەشێکی یادەوەری جارانی رەوتی سیاسییە لە عیراق، جارانی زەمانی پادشایی کە نوگرەسەلمان وەک خوێندنگەیەکی پێگەیاندنی سەرکردە و روناکبیری گەورە و تێکۆشەری مەزن بوو. رێک وەک ئەوەی قانعی شاعیر پێی دەگوت (کونجی زیندانم قوتابخانەیە).
ئەو دەورانە دەیان ئەستێرەی ئەدەب و سیاسەت و تێکۆشانی چەپ ئاسمانی سەحرای سماوەی ڕوناککردبۆوە. نوگرەسەلمان وەک مەوشوری ڕەنگاوڕەنگ و پەلکە زێرینەی ڕەوتی شۆڕشگێری عیراق بوو، شاعیرێکی چەپ و جنووبی بە ناوی نازم سەماوی، شیعرێکی جوانی لەوێ نووسی(یاحریمه).. شاعیر سۆزی خۆی بوو بۆ خانمێک کە سەردانی برا زیندانییەکەی دەکرد. سەماوی لەو زەمانەی کە نوگرە سەلمان زیندان، ئەمما زیندانێکی ئاوەدان بوو، بە حەسرەتەوە دەڵێ:(حەریمە وشەکانی سەرزار دزران) شتێک لەبابەت ڕازی ئەحمەدی شاملۆ کە:(دێن بۆ بۆن بە دەمتەوە دەکەن، نەکا جارێ گوتبێتت خۆشم دەوێی)
رۆژگاری پادشایی لەگەڵ نوگرەسەلمان ڕۆژگارێکی پادشایەتیی و زێڕین بوو، ژن هاتووچۆی زیندانییەکانی دەکرد و چاوی بە چاو دەکەوتەوە، بەڵام عیراقی عەسکەری و ئەفسەر، عیراقی بەعس و عەجاج کارێکی کرد سەماوە بووە نیشتەنی قات و قڕی کە سەدان مرۆڤ، هەر لەبەر کورد بوون، لەوێ دەپەستێنرین.
حەریمەی لێ نەما کە بە تیلەی چاو دڵداری لەگەڵ سەماوی بکات، بەڵام (غەزێم) و (خونچە) و (حەلاو) سەدان و سەدان ژنی کوردی لێ بوو کە عەجاجی بێ شەرەف و بێ نامووس ستەمی لێ دەکردن کە خۆی وا ئێستا باسیان دەکات
 چیرۆکی نوگرەسەلمان لە زیندانی خوێندنگاوە بۆ زیندانی بێ شەرەفی عەجاج خۆی چیرۆکی داوەشینی سیاسەتی عیراق چڕدەکاتەوە کە حەرەس قەومی و حەرەس جمهوری و جەیشی بەعسی هیچیان تیا نەهێشتەوە. قۆناغی عەجاج قۆناغی (حەجاج)یشی تێپەڕاند، چونکە هیچ سوارچاکی و هیچ جوامێری و هیچ ئازایەتییەکی شەڕی بەرامبەر نەیاری تێدا نەماوە. (عەجاج) هی ئەوەیە پێش دادگا و حوکمی قورس ژن و منداڵەکانی حاشای لێ بکەن، نەک حاشا لە تاوانەکانی بکەن، بەڵام چی دەڵێن کە لەم قامووسی شەڕەنگێزییەدا فەرهەنگی داوای لێبوردن و شەرم و حەیا نەماوە، پیاوێکی خوێڕی ئازایەتی بەسەر ژنی بەستەزمانی کورددا دەنوێنێ.
-٣-
چیرۆکەکە ماویەتی

ئەو هەموو بەعسییە دادگای کران، کەسیان شەهامەتی داوای لێبوردنی نەبوو ئێستاش بزوتنەوەی ناسیونالستی دەمارگیری عەرەبی و حزبە ناونیشانە جیاوازەکانی بوێری ئەوەیان تیا نییە و نەبوو داوای لێبوردنێک بکەن. کە کەس پەشیمان نەبێتەوە، ئیتر بۆ دڵنیابین کە دیاردەی عەجاج دووبارە نابێتەوە.
هیتلەر لەسەرەتای تاوانەکەی دژی جولەکە کە فابریکەی گازی بۆ دانابوون لە خۆرا نەیگوت. کەس لێپێچینەوەی لە تورکیا نەکرد کە قەتلوعامی ئەرمەنی کرد. ئیتر بۆ بترسین؟ کە کەس لە هیچ تاوانێکی نەپێچایەوە بۆ تاوانی دەرسیم و زیلان نەکرێ؟ 
کیمیاباران و ئەنفال کرا کەس  بەعس و سەرانی بەعسی ئیدانە نەکرد، جگە لە دادگای عیراق. 
ئیتر  لەم بۆشاییە مۆڕاڵییەدا بۆچی داعش جورئەتی نەبێت جینۆسایدی ئێزدییەکان بکات. لە دوای دادگاکەی بەعس و سەرانی رژێمەکەی؟

ئێمە لە زەمەنێک دەژین هەر کەسێک چۆڵەوانییەکی کۆنترۆڵ کرد ئیتر موسڵ بێت، شنگار بێت، غەزە بێت یان گەرمیان و دەرسیم ، هەر ئەوەندە خەتی ئینتەرنێتی بڕی، کارەبای کوژانەوە و رێی هاتووچۆی گرت،  بتوانێت قەتلو عام بکات و میللەتێک قڕ بکات.

 لە دنیای سیاسەتدا، ئەگەر تەنها رووكاری رووداوەكانی ناو ئەم كایەیە ببینیت، ئەوا زۆر زوو دەكەویتە هەڵەوە، هەڵسەنگاندنیشت لۆكاڵییانە و دابڕاو دەبێت لە هۆكاری قووڵی گۆڕانكارییەكان.

سیاسەت لە سەردەمی جیهانگیریدا Globalization، واتە فراوانبوونی تۆڕی جاڵجاڵۆكەیی پەیوەندیی موخابەراتی نێوان وڵاتان و گروپە سیاسییەكان و تەوەربەندییەكانیان و ناوەندەكانی بڕیاردانیان و ئیدارەدانی وردی دۆسێكان.

ئەمڕۆ جەنگی روسیا-ئۆكرانیا، ململانێكانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، شەڕ و كوشتارەكانی ئەفریقیا: لە سودان، ئەسیوبیا، سۆماڵ، كۆنگۆ، باشووری سودان و .. هتد) بەگشتی، لەو دۆسێیانەن كە موخابەراتی نێودەوڵەتی، یان زلهێزەكان، بەجیا، یان بە هاوبەشی و هەماهەنگی، بەڕێوەیان دەبەن!.

بێگومان دیموكراسی و مافەكانی مرۆڤ و لێبوردەیی و دادپەروەریی، كۆمەڵێك بەهای سیاسیی جوانی مرۆڤایەتین، بەڵام ئەوەتا بە بەرچاومانەوە لەناو ژینگەیەكی گڵۆباڵی ئەوتۆ دڵڕەقدا گەوزاون كە دەستكردی گەشەی خێرای تەكنەلۆژیای زانیاری و سەربازی و هەواڵگری و كێبڕكێی بێسنووری چەكی زیرەكە Smart Weapon و دەستلێهەڵگرتنیان تیا نییە !.

ئێستا لە مەودای نزیك و دووریشدا هیچ دیارنییە ئاخۆ كەی و چۆن ئەم ژینگە شەڕانییە كۆتایی دێت و دەبڕێتەوە؟ خۆ دەشێت ئەوسەری، پێچەوانەی هیوا و چاوەڕوانی، لە ئێستامان وێرانتر بێت!، مومكینە لە هەر چركەیەكی شكستی دیپلۆماسیەتدا بریتی بێت لە ئەگەری دۆزەخی جەنگێكی تری جیهانی، یان بەرپابوونی دەیان جەنگەڵی كۆمەڵكوژیی تری وەك غەززە، بەبێ ئەوەی كۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بهەژێ و هیچی پێبكرێت!.

 ئەوەی، لەناو ئەم تەمتومانە تۆقێنەرەدا، تائێستا بە ئاشكرا دیارە، ئەوەیە كە چارەنووسی گەلان لە دەورانێكی تەواو نادیار و ئاڵۆزدایە، مرۆڤایەتیش لە هەر سەردەمێك زیاتر، لەو گورگە هۆبزییە بێداربووەتەوە كە لەناو خودی خۆیدا و بۆ گیانی خۆی هەڵیگرتووە!.

ئەمڕۆ لەسایەی ئەم ژینگە گڵۆباڵەدا، كە نەخشە و داوەكانی موخابەراتی نێودەوڵەتی و پێشبڕكێی پیشەسازیی بەرهەمهێنان و تاقیكردنەوەی چەكی زیرەك، بكەری سەرەكیی ناویانن، خەمی ئاسایش و گوزەران، وەك چۆن لای ئەوروپییەك، لە جاران قورستر بووە، ئاوها خەمی مانەوەش بۆ خەڵكێكی زۆری زۆنە گڕگرتووەكانی جیهان، بە عیراق و كوردستانیشەوە، بۆتە تارماییەكی رەشی ژیان.

ئێستا كەس بە تەواوی لە پاشەڕۆژ دڵنیانییە، كەس نازانێ، بەدیاریكراوی، سبەی چ مەینەتی و ماڵوێرانییەكی تر بەڕێوەدەبێت، چەندی تر دەبنە سووتەمەنیی ئاگری ئەو جەنگ و رووداوانەی كە لەودیوی سنوورەكانەوە بۆمان دێن و تێوەمان دەگلێنن و هەموو رێیەكی خۆلادانمان لێ دادەخەن !.