دیپلۆماسییەتی قوباد تاڵەبانی لە هەرێم، عێراق و ناوەندە جیهانییە سیاسییەکان، لەوپەڕی باڵادایە. کارەکتەرێکی سیاسی واقعی و دوربینە، کاک قوباد بۆ کورد حەکیمێکی ترەو دەبێتە فاکتەری ئارامی و سەقامگیری سیاسی.
سەردانەکەی بۆ بەغداد لەم کاتەدا هیوابەخشە بۆ بەدیهێنانی پەیوەندییەکی تەندروست و هێمنی نێوان ناوەندو هەرێم کە لەماوەی رابردودا بەخراپترین تەنگەژەی سیاسی و ئابوریدا تێپەڕی و بووە هۆکاری قەیرانی قوڵی ئابوری لە هەرێمی کوردستان. لە دوای هەڵبژاردنەوە، هەرلایەو بە بارتەقای خۆی، کاریگەری لەسەر پێکهێنان و ئایندەی حکومەتی فیدراڵی هەیە. 
کورد لە عێراقدا لەبەردەم بژاردەی چارەکردنی تەنگەژەکاندایە، بۆ ئەوەش سیاسەتی پراگماتیکی قوباد تاڵەبانی ئەم تەنگانەیە تێپەڕدەکات و قۆناغێکی نوێی پەیوەندی نێوان هەولێر و بەغداد دەهێنێتە ئاراوە. 
کورد لە عێراق و ناوچەکەدا، لە بەردەم قۆناغێکی گرنگی سیاسیدایە، رەنگە چیتر چەک شتێک بۆ کورد نەکات، زمانی دیالۆگ و گفتوگۆی دیپلۆماسی هاوکارە لە چەسپاندنی ئارامی و سەقامگیری ناوخۆیی و ناوچەیی.
ئێستا رێک ئەو قۆناغەیە کە ژیری بەهادارەو غروری سیاسی دەستکەوتەکان قڵپدەکەنەوە. 
بۆ کورد لە عێراقدا، ئەوەی گرنگە ئەم سەردانە گرنگەی تاڵەبانی، بەغداد بهێنێتە سەر ئەو رایەی کە پێویستە کێشەکانی نێوان خۆی و هەرێم بەریشەیی چارەسەر بکات و گەل لەسەیوانی ئارامیدا بێ کێشە بحەوێتەوە .

دوێنێ قوباد تاڵەبانی بەڕوونی گووتی : کە ئامنجمان ئەوەیە غازی کوردستان پێداویستی ناوخۆیی پڕکاتەوە لێدوانێکی دروستە بۆ خۆدورخستنەوە لە ئاگرە سورە، ئەم قسەیە ئەوپەڕی ژیرانەو دوربینانەبوو چونکە دیبلۆماسییەتی کورد بە ئینکاری غرور بەڕێوەنابرێت و دەبێت خوێندنەوەی قوڵ و ستراتیژی بکات بۆ دۆخی ئيستای کورد کە لەناوەندی ئاگری هەرێمیدایە . قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیران  کە حەکیمێکی سیاسی بە ئەزموونە ، ریشی لە دەوڵەتداری سپی کردوە، باش لەوە حاڵی بووە کە لەم قۆناغەدا کورد نابێت گرفت و تەنگەژەو شەڕ بۆ خۆی دروستبکات بە پاساوی فراوانکردنی کەرتی ووزە . 

چونە ناوەی هاوکێشەی بگرەوبەردەی ووزە شەڕێکی قورس دوچاری کورد دەکات و  دۆخی کورد لە هەرێم دەباتە ناو شەڕی راستەوخۆی بەرژەوەندییە گەورەکان . 

دیفاکتۆ بە ئاشکرا سەیوانەکە دەبەزێنرێت و بە درۆن و مووشەک لە ژێرخانی ئابوری هەرێم دەدرێت و کەسیش نایەتە جواب جگەلەوەی دەچێتە دەستی لیژنەو لیژنەکاری. بەرژەوەندی ووزەی هەرێمی ئەوەندە گەورەیە زۆر لایان ئاسانە کە دۆخی هەرێم سفر بکەنەوە و دۆزەخ دروستبکەن، لایان ئاسانە بمان گەڕێنەوە بۆ چەرخی رابردووی بێ کەسی. 

حیکمەتی سیاسی لەوەدایە کە ژیرانە ئەم گەلە بگەیەنرێتە کەناری ئارام و ئۆقرەیی ، وەک بە سلێمانی دەڵێن: دۆخەکە وادەخوازێت؛ نە شیش بسوتێ و نەکەباب بەتایبەت کەبابی هەرێمی کە هەمیشە حازرە بۆ پاروو قوتدان . 

کورد لە عێراق دەبێت دژە باو نەبێت، بەڵکو وابەستەی لەیەکتێگەتشتن و پەیوەندی دروستی ناوخۆیی و هەرێمی بێت ئەوسا تامی سەقامگیری دەکات و دور دەبێ لە ئاگری فیتنە . 

یەکێتی کە هاواری بۆ پاراستنی سەرچاوەی غاز دەکرد زۆر باش تێدەگەیشت کە ئاسمانە کراوەکە دەرفەت دەدات ژێرخان و سەرخانی ئەم هەرێمە بکەنە ئاگرو دوکەڵ و خەڵوز و تاریکی بسەپێنن، بێ حیکمەت نەبوو ئەو هۆشدارییە کە نابێت کورد بچێتە ناو جەنگی ووزەی هەرێمی.
ئەمڕۆش پێشوازیکردنی قوباد تاڵەبانی لە مایکڵ ریگاس ، جێگری وەزیری دەرەوەی ئەمریکا. دەرخەری پێگەی گەورەی یەکێتی و پێگەی  دیبلۆماسی کاک قوبادە کە عەبا رەشەکەی سوڵح و ئاشتی بووە ، واقعیانە سیاسەتی دیبلۆماسی کوردی لە هەرێم و عێراق و ناوچەکە دەرخستووە، ئێمە پێویستمان بە رەنووشکێنێکە کە لەم بگرەوبەردەیەی کە هەمیشە بەرداشی مێژوو بووە کورد نەجات بدات ، خودا ئەم وڵاتە سەقامگیرو پارێزراوبکات.

شاری دێرین، ئەم جێگەیە گەڕەکە کۆنەکانی شاری سلێمانییە ، جوانی و ژیانی کۆن و نوێ لەم کوچەو کۆڵانانەوە دەستیپێکردووە، رۆژگارێک ئەم گەڕەکە دێرینانە جمەیان دەهات .
 بە سێ چوار خێزان لەیەک حەوشەدابوون ژیان لەوپەڕی سادەیدابوو خەڵک قانع بوون، خێزانەکان وەک ماڵەکان، وەک دیوارەکان، وەک رارەوە تەنگەکان، لەیەکەوە نزیک بوون و بەعەشقەوە دەژیان ، جوانی شاری دێرین شارستانییەتی ژیان و ئەندازیاری و بیناسازی کۆن دەردەخات،  ئەم گەڕەکە کۆنانەی سلێمانی.. بەداخەوە ئێستا زۆریان بونەتە گەراج یان بینای نوێ و دوکان و بازاڕ یان بێ خاوەن بوونەتە کەلاوە و کەس ناچێت بەلایاندا، 
ساڵ بەساڵ زێدەتر کاول دەبن و دادەڕمێن و دەبنە کەلاوە ، ئەم شارە خاوەن شوناسی خۆیەتی، بەداکۆکی ئەم شارستانییەتە دەپارێزرێت، پێشتر بە هەوڵی خاتوو هێرۆ ئیبراهیم ئەحمەد و خاتوو شاناز ئیبراهیم ئەحمەد، لە رێگەی شوێنەواری سلێمانییەوە رێگریانکرد لە زیاتر وێرانکردنی گەڕەکی شێخان و سەرای کۆن و ئوتێل فەرح .
ئەم شوێنانە پێویستی زیاتر بە ئاگاداری و نۆژەنکردنەوە بە تیرازی کۆن هەیە ، جگەلەوەی مۆرکی رەسەنایەتی سلێمانی کۆن دەردەخات، دەکرێ وەک سەرچاوەی بواری گەشتیار چاوی لێبکرێت.
ئێرە باچۆڵ نەبێ..؟!
پێویستی بە پاراستن هەیە ، کە دواجار مێژووی ئەم شارە دەردەخات کە چلۆن لەم کوچە تەنگەبەرانەوە شارێکی گەورەی وەک سلێمانی لەدایک بووە کە ئێستا ئەم شارە پێشەنگی جوانی و ئاوەدانییە لە ناوچەکەدا، چۆڵی مەکەن با ببێتەوە بەسەرچاوەی ژیانی کۆن و نوێ 

چەند رۆژێکە بە پیلانی قێزەونی لایەنێک، لە دوو لاوە هەوڵێکی نەزۆک دەدەن بۆ ساردکردنەوەی سەرکردایەتی یەکێتی لە بادینان و بە پێچەوانەشەوە ساردکردنەوەی یەکێتییەکانی بادینان لە یەکێتییەکەی خۆیان.. ئەم خەونە ساڵەهایە و هەر بۆیان نەهاتۆتەدی.

ئەو خەونە دەبەنە ژێر گڵ چونکە تێناگەن لەوەی کە:
- بادینان دەروازەی شەهیدانی شۆڕشی نوێی گەلەکەمانە بە رابەرایەتی یەکێتیی نیشتمانی کوردستان و سەرۆک مام جەلال.
- یەکەم مەفرەزەی شۆرشی نوێی گەلەکەمان لە بادینان بوو، شەهید (ئیبراهیم عەزۆ) رابەرایەتی یەکەم مەفرەزەی کردو لە رۆژئاوای کوردستانەوە بەرەو باکورو لەوێشەوە بەرەو باشور، شاخ و دۆڵ و کێوەکانی کوردستانیان بڕی و جاڕی ئەوەیان دا بە گوێی هەموو دنیا کە کورد ماوەو هەر دەمێنێ، ئەو شەهیدە نەمرە کە مایەی شانازییە بۆ هەر چوار پارچەکەی کوردستان، سەرپەرشتی چوار مەفرەزەی کرد، کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان و بادینییە سەربەرزەکان، پێشوازییەکی گەرمییان لێکردن.. گەرچی شاخ و دۆڵ و کێوە بەرزەکانی کوردستانیش لە ئاست گەورەیی ئەو جوامێرانەو ئامانجە پیرۆزەکەیان شەرمیان دەکرد، ئەوەیان لە دەست هات کە سەختییان رێگر نەبێ بەرامبەر ئەو جوامێرانەو ئامانجەکانیان، گەر لایەنێک بە خیانەت کارەساتی هەکاری نەکردایە، قەڵای یەکێتی بادینان ئەبوو.
- خەونی قێزەونیان دەبەنە ژێر گۆڕ چونکە بیریان چۆتەوە کە یەکەم شەهیدی شۆڕشی نوێی گەلەکەمان شەهید (عبدالجبار عبدالغنی و فواد مسلح ساڵح کۆیی) بوون کە هەر لە بادینان گیانیان بەخت کرد بۆ کوردستان..

ئەوان بیریان چۆتەوە کە:
- یەکێتییە سەربەرزەکانی بادینان زیاتر لە (٦٠٠) شەهیدی سەنگەریان هەیەو ئەو شەهیدانە لەپێناو رێبازی پیرۆزی کوردایەتی و مام جەلال گیانیان بەخشیە کوردو کوردستان.
- پێویستە بیریان بخەینەوە کە یەکێتی لە بادینان دانابڕێ چونکە یەکێتییە رەسەن و دڵسۆزەکانی بادینان خوێنیان بەخشیوە لەپێناو کوردستان، زیاتر لە (١٥٠) ئەنفالی بادینان یەکێتی بوون و کەسوکاریان یەکێتی بە رێگا راستەکەی کوردایەتی ئەبینن، زیاتر لە (٢٥٠) شەهیدی هاوڵاتی لە رێگای یەکێتییەوە گیانیان بەخشیە کوردو کوردستان..
ئەوانەی رۆژانە پیلان دادەرێژن لە دژی یەکێتی لە دەڤەری بادینان، بیریان نەماوە کە لە ساڵی (١٩٦٩)  کاتێک دهۆک بوو بە پارێزگا، هەر سەرۆک مام جەلال بوو داڕێژەرو خاوەن بیرۆکەکە بوو. 

رێزگرتن لە ئایینەکان و نەتەوەکان بەرنامەی یەکێتی بووە، بۆیە یەکێتی رێزی لە ئێزدییەکان، مەسیحییەکان و تەواوی ئایین و پێکهاتەکانی کوردستان و بادینان گرتووە.. خەڵکی بادینان و ئێزدییە رەسەنەکان بیریان نەچۆتەوە لە کاتێکدا کە لایەنێک لە هەوڵی ناشرینکردنی ئێزدییەکان بوون بەڵام لە هەمانکاتدا سەرۆک مام جەلال و یەکێتی، ئێزدییەکانیان بەشدار پێکرد لە حکومەت و پەرلەمان، یەکەم کەسی ئێزدی کە بووە وەزیر لە مێژووی حکومەتی کوردستان، لەسەر راسپاردەو بڕیاری سەرۆک مام جەلال بوو.. هەر یەکێتی بوو لە پێناو پاراستنی خوشک و برایانی ئێزدی لە دەڤەری شنگال خوێنی رشت لە کاتێکدا کە خیانەت لە شنگال و ئێزدییەکان کرا.
یەکێتی لە بادینان خاوەنی دەیان و سەدان پێشمەرگەی دێرین و دانەبڕاوە، خاوەنی سەدان کادیرو هەزاران ئەندامی دڵسۆزو چالاکە کە لەپێناو رێبازی مام جەلال و یەکێتی ئامادەن بجەنگن و گوێ نەدەن بە هەڕەشەکانی ئەو لایەنەو لە ئێستاشدا کە یەکێتی سەرۆکێکی بەهێزو چاونەترسی وەک سەرۆک (بافڵ جەلال تاڵەبانی) هەیە، بێگومان مکوڕترو چاونەترسانەتر، دڵسۆزانە بەرگریکاری رێ و رێبازی یەکێتی و کوردایەتی دەبن..

ئاشکرایە لە ئێستادا هەڵبژاردن پێودانگ و سەنگی مەحەکە بۆ هەر لایەنێک، یەکێتیش رەچاوی ئەوە دەکات کورسی زیاتر بە دەستبهێنێ، لە کاتێکدا کە بە پێی یاسای سانت لیگۆ یەکێتی بۆی روون بوەوە کە ناتوانێ کورسی بەدەستبهێنێ لە پارێزگای دهۆک، ئەرکێک بوو کە پشتیوانی لە کادیرێکی خۆی بکات تا بە نوێنەرایەتی پێکهاتەیەک وەک کۆتا کورسی بەدەستبهێنێ، گەرچی ئەو لایەنە ئەم هەلەی قۆستەوە تا چەند کەسێک بە نرخێکی کەم لە یەکێتی دووربخاتەوە، بەڵام بیریان چووە کە یەکێتییە رەسەنەکانی بادینان، مێژووی خۆیان و حزبەکەیان نافرۆشن و تەسلیمی ئیرادەی لایەنێکی دۆڕاو نابن، هەروەها سەرکردایەتی یەکێتیش دەستبەرداری بادینان و یەکێتییە رەسەن و دڵسۆزەکانی بادینان نابن.

حکومەتی کاربەرێکەر
دادگای فیدراڵی یەکلایی کردەوە 

هەر چوار ساڵ جارێک ، پاش رۆژی دەنگدان مشتومری سیاسی و قانونی دروست ئەبوو سەبارەت بە دەسەڵاتەکانی پەرلەمان بە تایبەتر  دەسەڵاتی حکومەت، ئایا حکومەت بە تەواوی دەسەڵاتەکانیەوە بەردەوام دەبێت. یان کاربەرێکەرەو دەسەڵاتی سنوردارەو کاری رۆژانە جێبەجێ دەکات؟ لەبەر ئەوەی نە لەدەستور و نە لە هیچ یاسایەکی تر بەشێوەیەکی روون ئاشکرا باسی حکومەتی کاربەڕێکەر نەکراوە، بۆیە رای جیاواز هەبوو، بۆ چارەسەکردنی ئەم کێشەیە. سەرۆک کۆمار لە چوارچێوەی دەسەڵاتی دەستوریی خۆیدا،  داوای تەفسیرکردنی مادەی(٥٦) برگەی یەکەمی لە دەستور لە دادگای فیدراڵی کردوە،  کە تایبەتە بە تەمەنی یاسایی ئەنجومەنی نوێبەران،  پوختەی ناوەخنی مادەکە دەڵێت؛ تەمەنی پەرلەمان چوارساڵی رۆژمێرییە، برگەی دووەمی هەمان مادە، دیاریکردوە کە پێش ٤٥ رۆژ لە تەواوبونی تەمەنی پەرلەمانی کۆن، دەبێت هەڵبژاردنی تازە بۆ ئەنجومەنی نوێنەران بکرێت،سەرۆک کۆمار داوای لە دادگا کردوە سنوری دەسەڵاتەکانی پەرلەمان و حکومەت پاش رۆژی دەنگدانی گشتی لەبەر رۆشنایی ئەو مادە دەستورییەدا بۆ روون بکەنەوە.

دادگا دەڵێت ؛سیستەمی حوکم لە عێراق لەسەر بنەمای ئاشتیانەی دەستاودەستکردنی دەسەڵاتە،گەل سەرچاوەی دەسەڵات و رەوایەتی دەسەڵاتەکانە،تەمەنی پەرلەمان بە هەڵبژاردنی پەرلەمانێکی تازە تەواو ئەبێت و ئەمەش بۆ ئەنجومەنی وەزیران راستە و تەمەنی ئەویش تەواو دەبێت. گەل دەنگدانی کردوە بۆ ئەوەی نوێنەر بۆخۆی هەڵبژێرێت و نوێبەرەکانی سەرپشکردوە( دەسەڵاتی ) پێداون ،بەڵام دەسەڵاتێکی سنوردار، کە خۆی دەبینێتەوە لە چوارساڵ ، پاش ئەو ماوەیە ئیتر دەسەڵاتیان نامێنێت.بە کوردیی و پوختی پاش رۆژی دەنگدانی گشتی و هەڵبژاردنی پەرلەمانی تازە، ئیتر پەرلەمانی کۆن کۆتایی هاتوەو دەسەڵاتی نەماوە.ئەمەش مانای وایە ئیتر دەسەڵاتەکانی یاسادانان و چاودێریکردنی حکومەتی نەماوە. بەمەش دەسەڵاتەکانی ئەنجومەنی وەزیران لەدەسەڵاتی تەواوە ،ئەبێت بە دەسەڵاتی سنوردار، کە خۆی ئەبینێتەوە لە رایکردنی ئیشوکاری رۆژانەو مافی نیە گرێبەستی گەورە بکات ،یان رێکەوتنامەی نێوەدەوڵەتی ئەنجام بدات، تەنانەت مافی نیە دەستکاری پەیکەربەندی وەزارەتەکان بکات ،یان پلەو پۆستی باڵا دابمەزرێنیت، لە کۆتایدا لە پاش نوسینەوەی دەستورەوە، ئەمە یەکەم جارە لەرێگای سەرۆک کۆمارە بە بریاری دادگای فیدراڵی، مەسەلەی حکومەتی کاربەڕیکەر یەکلایی کرایەوە ، ناوەکەی بەخۆیەوەیەتی کاربەرێکەرەو کاری رۆژانەیە بریاری راڤەکردنی دەستوریی( قەراری تەفسیری) بریاری کۆتاییەو ئەبێت هەموولایەک پێوەی پابەند بن.

سەردەمەکە نوێیە! پەرلەمانتارێک ئەپلیکەیشنی ChatGPT ڕێبەریەتی نەک دەستوور یان یاسا بنەڕەتییەکانی وڵات. زمان کەی کێشەیە کاتێک AI لە گوگڵ پلەی دەتوانێت لە یەک چرکەدا هەموو شتێکمان بۆ بکات بە عەرەبی، یان تەنانەت سومەری کۆنیش!!

بهێنە پێشچاوی خۆت، ئەم پەرلەمانتارە بەڕێزە دەچێتە سەر مەنسە یان مایک دەگرێ بە دەستییەوە، مۆبایلەکەی لە دەستدایە، دەڵێت OK Google، translate this to Arabic: I propose a new law، و AI ـەکە بە دەنگێکی ڕۆبۆتی وەڵام دەداتەوە. ئینجا لە کاتی دەنگدانێکی گرنگدا، AI ـەکەی دەکەوێتە حاڵەتی ئەپدەیت یان ئینتەرنێتەکەی دەبڕێت! پەرلەمانتارەکە دەڵێت: تکایە چاوەڕێ بکەن، Buffering ـە!

چەند جوانە خەڵکانێک بەو قۆناغە گەیشتووین، نوێنەرەکەیان نەک  هەر تەنها بە زمانی وڵات قسە ناکەین، بەڵکوو حەز و پێویستییان تەنانەت بە خوێندنەوەی یاسا و دەستوورەکانیشی نییە. چیتر پێویستییان بەوە نەماوە بزانن بە نموونە لە بڕگەی ٤ی دەستووردا چی نووسراوە، کاتێک دەتوانین بە AI بڵێین کورت و پوختی بکەوە بۆمان؟ ئەگەر AI ـەکە هەڵە بکات و یاسایەک بۆ بەخشینی سوپەرمارکێت لە جیاتی بەخشینی پێشنوێژگەیەک پێشکەش بکات، باشە و ئاساییە، دەی ئەوە تەکنەلۆژیایە و سەردەمی پێشکەوتنە!

لە دیدی جیل الجدیددا، مۆد مۆدی پەرلەمانتاری WiFi و خێرایە!  چونکە ئیشە سەرەکییەکەیان نە نوێنەرایەتییەکی وڵامدەرەوەی خواست و پێداویستییەکانی خەڵکە، نە هەموار کردنەوە و دەرکردنی یاساشە، بەڵکوو ئەوەیە چەند خێرا بتوانن Copy-Paste بکەن. ئەی خوایە، بەڵکوو سبەی AI بتوانێت لە جیات ئەمانە خۆیشی کاندید بکات ئینجا هیچ کێشەیەک نامێنێت - ڕۆبۆتەکان زمانی عەرەبیش دەزانن!

بەهەموو وەعدو بەڵێنی پارەو بەکارهێنانی حکومەت لە بۆ بانگەشەو هەڵلوشینی سۆزی خەڵک ، بەڵام لیستی یەکێتی  توانی سەرکەوتنی گەورە تۆمار بکات . بە تایبەت لە شارەکانی سلێمانی و هەولێرو کەرکوک ، دەرکەوت سیاسەتی ئێستای یەکێتی نزیک خەڵکەو بە پەرۆشەوە کار بۆ ئایندەسازی کورد دەکات .

لە شاری هەولێر بەهۆی ئەوەی هەڤاڵ قوباد تاڵەبانی سەرپەرشتی بازنەی هەڵبژاردنی لەو سنورەدەکرد بە هاوکاری جەماوەرو کادێرانی یەکێتی توانی دەنگی یەکێتی لە سەدهەزار دەنگ نزیک بکاتەوەو سەرکەوتنی گەورە تۆماربکات .

لە ماوەی بانگەشەی هەڵبژاردن کاک قوباد حەکیمانە، کوردانە، نیشتیمانیانە، گەنجانە بە وزەوە توانی بە پەیامی کارو خزمەت ئاستی دەنگدەرانی یەکێتی لە سنوری هەولێر زیاد بکات و یەکێتی بکاتە خاوەن سێ کورسی پەرلەمانی کە ئەوەش جۆرێک بوو لە مەحاڵ لەناو ئەو هەمووفشارەی دژەکانی ی.ن.ک رویدا .

لە سلێمانیش بەهۆی ئەوەی رۆڵی مەرکەزییەت بۆ یەکێتی لە بەڕێوبردنی ئەو شارە گەڕاوەتەوەو ئاسۆی ژیانی سیاسی روونەو دەستکراوە بە کارو خزمەت و کۆتایی هاتوە بە سیاسەتی پۆپۆلیزم، یەکێتی وەک قەوارەیەکی سیاسی توانی لە سلێمانی دەنگی پێویست بۆ خۆی مسۆگەبکات .

  لە شاری کەرکوک بە هۆی دژایەتی هەندێ دوکانۆچکەی سیاسی، کورد لەو شارە یەک کورسی پەرلەمانی لەدەستدا. بەڵام یەکێتی پلە یەکەو دەنگی زۆرینەی رەهای دەنگدەرانی بۆ خۆی مسۆگەرکرد.

ئێستا سیاسەتی یەکێتی لەبەردەم قۆناغێکی هەستیاردایە، دوای پێدانی بەڵێنی زیاتری خزمەتکردن .

ئێستا خواستی خەڵکی کوردستان خزمەتی گەورەی گەرەکە؛ بە تایبەت لە گشت پەیامەکانیدا سەرۆکی ی.ن.ک بافڵ تاڵەبانی بەڕوونی نەخشەی ئایندەی سیاسی یەکێتی دەرخست؛ کە دەخوازێت لە بەغداوە زیاتر خزمەت بە دۆزی کوردو خەڵکی هەرێمی کوردستان بکات.

لەبەرچاوی بەد و لەترسی رۆژگاری ناجۆر نەبێ بە ئاب و ئاشکرا دەمگوت زۆر بەسەرهاتی ئەم رۆژگارە و زۆر هەرزان فرۆشی ئەم دەورانە هەیە کە ڕاستی پێویستی هەڵسەنگاندنی چەند دەیەی رابردووی ژیانی میللەتەکەمان دووپات دەکاتەوە.

١-یادی بیستوسێ ساڵەی ماڵئاوایی مامۆستا برایم ئەحمەد وێستگەیەکە بۆ ئەوەی ئەم پێویستییە باس بکەینەوە.

وەک لە کەرکوک دەڵێن (لەسەنەوە) پێویستە ئەوی بۆتە چەسپاو و باو سەیرێکی رەخنەگرانە بکرێتەوە و بە تیلەی چاو لە گێڕانەوەکان وردبینەوە و پارچەی میکانۆکە بە پێی خەریتەی یارییەکە ریزبەند بکرێتەوە.

ئەم روناکبیرە گەورەیە و ئەم بیرمەندە لێهاتووە. ئەوەی بەسەرمانەوە هەیە هەقی مۆڕاڵی و ئەدەبی شایانی بدەینەوە.

نزیکەی حەوت دەیەیە نرخی هەڵنەسەنگاندنی ئەو دەورانە و زاڵکردنی تێرمی ناکۆکی ناوخۆیی و عەبدولکەریم قاسم وتەنی؛ (عەفەڵاهو عماسەلەف) دەدەینەوە.

٢-وا ئێستا وەبەرچاومانەوە رووداو دەستکاری دەکرێ و ڕاستی بە دیمەن لۆچی و قۆپاوی کۆلاج دەکرێ و دەویسترێ وەک فەیسی جوان دانی پیابنرێ .

وەبەرچاومانەوە دەویسترێ ئەشهەدومابیللا بۆ هەڵگێرانەوەی زانیارییەکان بکرێت ، ئەی داخۆ بۆ رۆژگارانی دێرین و بەسەرهاتانی وەغر کراو چۆن بێت؟

( لەسەنەوە) سەیرکردنمان گەرەکە، ئاخر ئابووری خۆی سەربەخۆکرد کەچی بە پاشکەوت پاداشت کراین، عێراقمان تەلاق دا کەچی دێینەوە سەر سفرەی سۆمۆ. خەڵک بە عێراقچی دەناسێنین کەچی شەڕی خاچپەرستی و جەنگی مەغلوبە لەسەر رەئیسی وەحدەیەک لە بەغدای دراوسێ دەکەین. گوتمان داعش دراوسێیەکی باشتر لە فیدراڵی کەچی چوینە سەنگەری زۆرینەی دژی تەوافوقی دەستورییەوە. هەموو شتێک بە ناوی خۆنان یان هەمووشتێک قابیلی فرۆشتنە. ئەم کەلتورەی لێدە شەفیق برای پەندی عیراقی (عوافي اللي يجيب نقش)ە.

٣-سەیری ئەلبومی یادگارییەکان بکەن: لە کونجێک گۆڤاری (هاوار)ی شام دەبینین کە سکێچی سەرەتایی یادگار و هیوای لە خۆگرتووە. برایم ئەحمەد و عەبدوڵلا گۆران لە ناردنی دەقی سۆرانی و ئەبجەدی عەرەبی کۆڵنادەن تا ئەوەی وەزارەتی ناوخۆی عێراق بە سەرداری ماڵی بەدرخان ،جەلادت ،دەڵێن چیتر گۆڤارتان بۆ عێراق مەنێرن. ئیتر سلێمانی کەگۆشکراوی کوردایەتییە و کەماڵ مەزهەر دەڵێ لقی (خۆیبوون)ی تیا چالاک بووە ناچار دەبێ ئابوونەی ئەو گۆڤارەی نەمێنێ.

دڵی (بلە) بە دیاری لاوان و یادگاری لاوان ئاو ناخواتەوە تا ساڵی ١٩٣٧ (ئەکراد و عەرەب) دەکاتە مانفیستۆی پەیوەندییەکی هاوسەنگی دوو نەتەوە لە عێراق کە لە زنجیر و پیوەندی عوسمانلی نەجاتیان بووە و دەرفەتە لە بەهاری بەکر سدقی و ئەهالی و حکومەتی کەمێک پێشکەوتنخوازدا یەکسانی و هاوبەشێتی بینابکەن .پیرۆت(مام جەلال) لە پێشەکی ناساندنی دووەم چاپی ئەو مانفێستۆیەدا دەڵێ لای کۆنەپەرستانی عێراقی پادشایی( فریق من الشبان الكرد) وا لێکدرایەوە کە مەبەست لێی فەریق بەکر سدقی بوو.

لەسروشی ئەدەبی گەلاوێژەوە (بیلە) ،بەوەسفی قازی محەمەدی شەهید ، پیەسی شانۆیی (دایکی نیشتمان) دەنێرێتە مهاباد تا هونەرە جوانەکان ببێتە باعیسی یەک رابوونی نیشتمانی و گەڵاڵەی فیکری و رۆحی کۆماری کورستان . ئێمە تا ئەو دەمانەی دواییش وامان دەزانی مامۆستا هەر ئەوە پەیوەندی بوو کە سەرپەرشتی لقی سلێمانی ژێکاف و دیموکراتی دەکرد. کەچی لێکۆلیاری وردبینی کایەی رۆژنامەوانی رۆژهەڵات ، کاک جوتیاری حاجی تۆفیق ، ساغیکردۆتەوە کە تێکستی دایکی نیشتمان هی مامۆستا برایم ئەحمەدە.

ئەندێشە هەدادانی نییە تا دوایی لە عێراقی کۆماریدا تیوری ئەکراد و عەرەب وا گەشە دەکات لە سەروتاری خەباتدا بڵێ کورد و عەرەب هاوبەشن و هەردووک دوو ئوممە جیاوازن. لەسەر ئەمە دادگایی دەکرێ و تۆڵەی ئەوەشی لێ دەکەنەوە لە نامیلکەی سەردەمی بەکر سدقی( ئەکراد و عەرەب) لە سزا و تۆڵە نەجاتی بوو.

تا کاغەز و ئەندێشە سەروەری کوردایەتییە سیاسەت لە سەردەمی قەڵەم و موراجەعتدایە. برایم ئەحمەد لە خەبات بەعەرەبی لەسەر ئەزموونی وڵاتان و مافی نەتەوەکان دەنووسێ و حافز قازی لە گۆڤاری دیاری جەمهوریەتی قاسمدا ( روناکی ) بە بادینی تەرجەمەی دەکات .

ئاخر ئەو دەم روناکبیری و سیاسەت لە بۆتەقەی کوردستاندا یەکتریان تەواو دەکرد نەک لە ناو دەبرد.

ئالۆزی لەوە بەدوا تەشەنەی سەند. شار کە لە راپەڕینی بەردەرکی سەرای سلێمانییەوە- ئەیلولی ساڵی ١٩٣٠- رێبەرایەتی بزووتنەوەکەی گرتە دەست ( سەیری کتێبەکەی مام جەلال بەناوی بزووتنەوەی رزگاریخوازی کورد بکەن )گەمارۆی کۆنەپەرستی درا و پاشەکشێی تووش بوو، چەکیش کە هەر دەبێ بۆ دەفعی بەڵای هێرش و پەلاماری نەیارانی کوردستان بێت، دوو لولەی لێ بوو و بەرامبەری یەکی کرد.

ئەم خەمە هی ئەمرۆ نییە و هی دوێنێی نزیک نییە، مامۆستا رەفیق حلمیش تا فیکر فیکری دەکردەوە (هیوا) بە پێشکەوتن و بردنەوە مابوو، کە دەنگی تفەنگ بەسەر تێفکرین زاڵبوو سیاسەت پاشەکشێی کرد و تەکبیر و دەف لێدان جێی تەگبیر و هۆنینەوەی سیاسەتی گرتەوە.

کە شۆرشی نوێ هات دەرفەتی زێرینی کوردایەتی بوو تا جامانەی پێشمەرگەی هوشیار و کلێتەی کادێر و رابەر سیاسیی ئازا و بە جەرگ ببنە هەوێنی بزووتنەوەیەکی هەمەلایەنی نەتەوەیی ، نیشتمانی و دیموکراتی پێشکەوتنخواز . یانی وەک مام دەیگوت ؛ رەنجدەرانی بیر و بازوو.، بەڵام گەلەکۆمەی (هەکاری)و پیلانی سەد سەرەی نەیارانی کوردایەتی پێشکەوتنخواز سەری کێشا تا سیویەکی ئاب و دەیان وێستگەی تری کەینوبەینی گەمارۆدان.

بە دیتنی شەخسی و موتەوازعی بەندە وەک نووسەرێکی کورد هێشتا داستانەکە کۆتایی نەهاتووە و لەم رێگا دوور و درێژەدا زۆر ئەفەندی و لۆمپۆن روناکبیر لە نیوەی رێ هیلاکبوون و بە ناوی پشووەوە برتەوبۆڵەیان لە کۆشش و کرداریان زیاتر بوو.. ئاخر هێشتا لە کوردستان هەن و یەکجار زۆرن ، لە ئیلهامی شیعری هێمنەوە ،کە بە بیانووی ناکرێ و نابێ تیورزەی (ترس و تەسلیم) دەکەن بەتایبەتی لە دۆسێی کورد لە عێراقدا کە فەرهەنگی (عوافی اللی یجیب نقش) فەرهەنگی زاڵی سیاسەتی بێ مۆڕاڵ و بێبارە.

سەرەڕاش هێشتا داستانەکە کۆتایی نەهاتووە و هەر سیاسەت و قەڵەمی گیرفانی لای شانی کادێر و روناکبیر کارا و کاریگەرە. هێشتا(هاوار)ی شام و (گەلاوێژ)ی ریێنسانسی تەئلیف و تەرجەمە، هێشتا (خەبات)ی راستەقینەی شەش ژمارەکەی ( کوردستان) و روناکی و نور و رزگاری تیشک داوێژن و ( چریکەی کوردستان)ن ئەگەر لە مەنفاش بن. ئەگەر تەکنیکی نووسین و پەخشین گۆرانیشیان بەسەردا هاتبێ.

(لەسەنەوە) لێی بڕوانن و لەبەرچاوی بەد لێی مەترسن ئاخر ( پێوەند بۆ لەشە ، نەوەک بۆ گیان)

٧-٤-٢٠٢٣ سلێمانی

دەزانن بۆچی ئەو پیاوانەی كە سەر و سمێڵیان بۆیاخ دەكەن، هەمیشە رەنگی رەشی قەترانی، لە خەڵوز رەشتر هەڵدەبژێرن، چونكە رەش ئاوی چاو دەبات، تا چاویش زوڵم لە تاڵە سپیەكان بكات و بە رەش بیانبینێت، سپیەكان خواكردو راستەقینەن، رەشی تەوقە سەرەکانیش كاری درۆو دەلەسەن، فێڵن لەچاو دەکرێن، بۆیە كاتێك مامە پیرە لە زومی كامێراكانەوە زۆر بە گەنجی و جوانی و قنج و قیتی دەردەكەوێت، ئینجا دەزانین کامێرا چەند درۆزنە !!؟؟
لەسەروبەندی هەڵمەتی هەڵبژاردندا، كامێرا زوڵمی زۆری لە ئێمەو لە خۆی و لە خەڵك و لە بینەران كرد، درۆی زۆری گواستەوە، جوانیی زۆری بە ناشیرین پیشاندا، ناشیرینی و غەدر و دزی وناهەقی و هەژاری و زوڵمی زۆریشی وەك داستانی قارەمانی پیشاندا، فرمێسكی تیمساحانەی دەنگ كۆكردنەوەو درۆی چاوسڕین و فینگە فینگی ناو ستۆدیۆ، زۆر راستی ئاوەژوو كرد، رەشی كردە سپی و سپی كردە رەش..
  كامێرای ئەمڕۆ وەك قەڵەمی دوێنێ وایە، قەڵەمی دوێنێش وەک تفەنگی پێرێ وایە، چۆن قەڵەم بەدەستەكان هەندێك جار زوڵمیان لە خۆیان و لە مێژوو لە داهاتوویان دەكرد، ئەمڕۆش كامێراكان بەهەمان جۆر خەریكی گواستنەوەن، بەڵام لە بەرگی جیاواز و جۆراوجۆردا.. رەنگ بێت بەراوردكارییەكی زۆر نامۆ نەبێت كە بڵێم قەڵەم و كامێرا و تفەنگ، وەك یەكتر وان، هەمیشە ئەو كەسەی بەكاریان دەهێنێت ئاڕاستەیان دەكات (دەنووسرێن، دەبینرێن، دەتەقێنرێن).
یەك لە تاوانەكانی كامێرا كە زۆر بەزاڵمانە ناسراوە, ئەوەیە كە تەنها رووی دەرەوەی كەسەكان و دەموچاوەكان و قژی بۆیەكراوی سەرەكان و جلوبەرگیان دەردەخات، هەرگیز ناخەكانمان بۆ ناگوازێتەوە، دەرونەكان، حەزە شێتەكان، خەونە بچوكەكان، ویست و ئارەزوەكان هەر بە شاراوەیی دەمێننەوە!!
 گەر لێنزی ناو كامێراكان زمانیان هەبوایە، بە روی درۆكاندا دەوەستانەوە و درۆكانیان بەدرۆ دەخستەوە، گەر سەرپشكیش بوونایە، باسیان لە بابەتێك نەدەكرد بەشێك بوایە لە گەیاندنی درۆ و بوختان بۆ بینەری چاوكز.. ئەم پرۆسەیە رێك وەك ئەو مامەپیرە وایە کە سەر و ریش و سمێڵی بووە بە بەفر كەچی بە رەشكردنەوە چاوەكانی پێ هەڵدەخەڵەتێنێت، بەڵام دڵەكان و دەرونەكان بە چاوەكان ناخەڵەتێن، ئەم کاری كامێرایەش وەك ئەو نەشتەرگەریی جوانكاریە وایە كە ئێستا بە رەنگە قەترانیەكەشەوە نەوەستاوە، بەڵكو دەستكاری رەنگی چاو و جۆری لوت و لێو و ناوچەوان و چەناگە و رومەت و هەندێك شوێنی تری ژێرەوە دەكەن، كامێرای داماویش دیلی دەستی خاوەنەكەیەتی، دەبێت ئەم هەموو دەستكاری و جوانكاری و درۆ و ناشیرینی و خیانەتی گەورە و هەڵخەڵەتاندنە بكاتە سرودی هەڵبژاردن و سەركەوتن. 
بۆیە هەرچی لە زومی كامێراكانەوە گوازرانەوە هەرچەندە جوانیش بن، مەرج نیە جێگەی بڕوا و راستی و متمانە بن، چونكە وەك بۆیاخە قەترانیەكەی مەسولە پیاوەكان و جوانكاریەكانی لوت و لێو و سمت و سێبەنەی کچ و ژنە ناشیرینەکانن..
ئەمەش لە سێگۆشەی خڕ دەچێت.

لە دوا رۆژەکانی هەڵمەتی هەڵبژاردنی خولی شەشەمی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە یاریگای  نێودەڵەتی سلێمانی کۆبونەوەیەکی جەماوەری فراوان لە شاری میهرەبانی ، شاری شەهید شیهاب و شەهید ئارام سازکرد،جەماوەرێکی پر لە جۆش و خرۆش و ئومێد بە سەرکەوتن، گەنجانی خوێن گەرم، ژنانی تەوار ئاسا، پیری دڵگەرم،لە گۆرەپانەکە شەپۆلیان ئەدا بەرەو خۆری ئازادی.

 بەراستی (مسك الختام) بوو.

لەگەڵ ژمارەیەک لە  هەڤاڵانی سەرکردایەتی و کادرانی پێشکەوتووی یەکێتی، ئامادەی کەرنەڤاڵەکە بووین ، لەم کەرنەڤاڵەی سلێمانیدا ، بیر و هۆشم بۆ لای یادەوەری شەهیدانی یەکێتی گیرسایەوە. 

لە دڵمدا خۆشی و شایی ئەمرۆ بە ئاگر و خەفەت دوێنێ تێکەڵ بوو، لە ناو خۆمدا، بە بێ دەنگی هاوارم دەکرد و دەموت ؛ هەڤاڵان  لەیادتان نەچیی، رۆژگاری سەختی شۆرشی نوێدا، خوێن شەهیدان و عەرق و ماندوبوونی پێشمەرگە و تێکۆشەرانی ئەوی رۆژێ کە لە نا ئۆمێدی ئۆمێدیان درووستکرد، ئەمرۆیان هێناوەتەدێ .

لە دەوروبەرم زۆر گوێبیستی ناوی حەمە و مەحەمەد بووم، یەکسەر حەمەی شاسوار و مەحەمەد یاوەر هاتەوە یادم.

حەمەی شاسوار ئەو پیاوەی هەموو ژیانی خەبات بووە لەپێناوی میللەتەکەی ، لە شۆرشی ئەیلولدا پێشمەرگەیەکی دیار بوو لە بەتالیونی  کفری.

حەمەی شاسوار لە ساڵی(1936) لە دێی ئاوە خوێری لە دایکبووە، پیاوێکی گەنم رەنگ و باریک و چوستو چالاک و خاکی بووە، من بە خزمەتی نەگەیشتوم و بە دیداری شاد نەبووم، بەڵام ناو و ناوبانگی لە گەرمیان وەک قەڵای شێروانە دیار و ئاشکرایە.  

حەمەی شاسوار، پیاوە قارەمان و بە هیمەتەکەی  یەکێتی، لە پایزی ساڵی (1980) لەچەمەکەی نێوان گوندی شێخ تەویل و قڵاتۆبزان لەگەڵ حەسەن حاجی حوسێن کەلاری و حەمەی مامەلی و عومەر فەرج بە کۆپتەر لایەن سەرباز و خۆفرۆش تەحسین شاوەیس و چاشەکانی، شەهید کران و سەری شەهیدی قارەمان حەمەی شاسواریان برد بۆ  لای ئاغاکەیان لە چەمچەماڵ ، تەرمەکەی بەبێ سەر لە گۆڕستانی دێی سەی خەلیل بە خاکی پیرۆزی گەرمیان سپاردیان، روحی بۆ  ماوەیەکی زۆر  وەک هەڵۆی بەرزەفر لە ئاسمانی گەرمیان بە دوای لاشە پیرۆزەکەی خۆی دەگەڕا.! دوای چەند ساڵێک بە هەزار دەردەسەری و پارانەوە، کەسوکارەکەی سەرە پیرۆزەکەیان وەرگرتەوە، وەک تاجی سەروەری لە لای لاشەکەیدا جارێکیتر ناشتیانەوە.

 دوای شەهید بوونی باوکی، عەلی شەید محەمەد کورە گەنج و تازە پێگەیشتووکەی، ماوەیەک لە گەرمیان لەگەل مەحەمەد یاوەر پێشمەرگە بووە.

مەحەمەد یاوەری بۆنی باخەکانی خانەقین، دەستە گوڵی رێکخستنەکانی کۆمەڵە بوو، دوای پەیوەندیکردن بە شۆڕش و تەواو کردنی خولی کادران هاتە گەرمیان وەک کادری سیاسی.

مەحەمەد یاوەر لە ساڵی (1947) لەدێی جەبراوە نزیک خانەقین لە دایکبووە، پیاوێکی قۆز و باڵابەرز و حەیزەرانی، سپی رەنگ، قژ رەش، چاو خر و تیژ، روو خۆش، لە رۆیشتن و رێکردندا جوانی دەباراند، خاوەن هەڵوێست و بیری چەپ، هاورێی نزیکی شەهید  مەجید غاندی بوو.

لە (10/9/1981) لە نزیک بیرەکەی گوندی تووەقوت لەگەڵ ئومێد شاکەلی و جەباری حاجی حوسەین  بە دەستی حەمەی ئەحە فەراش و جاشەکانی شەهید کران، تەرمی پیرۆزی هەردوو شەهید محەمەد یاوەر لەگەڵ ئومێد شاکەلی برد بۆ حکومەت لە کەلار،تەرمی پیرۆزی محەمەد یاوەریان   نەدایەوە  بە کەس و کاری و نەیانهێشت بیبەن بۆ خانەقین، شارەوانی لە کەلار ناشتی.

پیاوخاسانی گەرمیان پەیکەرێکی شایستە بەخۆی لە دەروازەی شاری کەلار داناوە.

دیار و ئاشکرایە، داری ئازادی بە خوێن ئاونەدرێت بەرناگرێت، ئەم جەماوەرە لە بن نەهاتووە و ئەم سەرکەوتن و سەروەریانە بە خوێنی شەهیدان و رەنج و ماندوبونی پێشمەرگە و رێکخستنە دێرینەکانی یەکێتی هاتۆتەدی.

 ئەبێت وەک ببیلەی چاومان بیپارێزین و موتوربەی بکەین بە گەنجان  و ئاڵاکەی یەکێتی بەرزتر راگرین و رێبازەکەی رەوانشاد سەرۆک مام جەلال شەکاوەتر بکەین.

زۆر گروپ و تاقمی بەرژەوەندی خواز تاقیکرانەوە بێ سودبوو. دواتر بە شاگردی گەڕانەوە ماڵەگەورەکەی ی.ن.ک. 

دۆخی ئێستای یەکێتی لە هەموو سەردەمێک جیاوازترە، لەرابردوو لەسەرو بەندی نەخۆشکەوتنی یەکێتی هەموو خەونمان بە سەرێکی بەهێزو رێبەرایەتییەکی سەردەمیانە دەبینییەوە؛ زۆرینە لەگەڵ فرە باڵی نەبوون ، خواست لەسەرە رێبەرایەتی رێبازی مام بوو ئەو رێبازە بۆ ئایندەی سیاسی بووە چەقی کارکردنی یەکێیی لە کوردستان و عێراق و ناوچەکەدا ، دوای هەورازو دابەزو پوچەڵبوونەوەی دەیان پیلانگێڕی سەرئەنجام ، رێڕەوەکە راستکرایەوە.

 یەکێتی کەوتە دەستی حەق بێژو واقع بینی سەرۆکێک کە خۆی لە کەسایەتی سەرۆک بافڵ بەرجەستەکردووە.

ئێستا دوای راستکردنەوەی رێرەو کاروانەکە بەردەوامە.

 بە حیکمەتی سەرۆک بافڵ لە یەکێیی لە عێراق خاوەن سەنگە لە حکومەتیش حەکیمانە کاک قوباد پارێزەری راستەقینەی دەوڵەتداری سەردەمیانەیەو دژە فەرهەنگی قۆرخکاری دەسەڵاتە و بۆتە سەیوانی دیموکراسی و ئازادی را.

یەکێتی خاوەن دیدی قوڵی مەدەنییەت و دیموکراسی سەردەمیانەیە ، تەنانەت لە گووتارەکانی بانگەشەدا سەرۆک بافڵ ئایندەیەکی روون دەخاتە بەردەم خودی دەنگدەرانی کوردستان ، روون و راشکاو بەهێزی سەنگی هێزی تۆ لە بەغدادو سەرکەوتنی گەورەی لیستی ٢٢٢ ، بە کاریگەرە لەسەر ئایندەی سیاسی کورد، ئێستا ناوەند حسابی گەورە بۆ یەکێتی و سەرۆکەکەی دەکات .

 هەر ئەویش بوو لە تەنگەژەکان دەرگا بەدەرگای دەداو خەمی قوت و موچەی خەڵکی بوو. بپرسە کێ بوو هەر بەیانییەک چاومان دەکردەوە لەبەغدابوو ..؟

 سەرۆک بافڵ بووە عەبای رەشی چارەسەرکردنی زۆر قەیران و بگرەوبەردەی سیاسی نێوان هەرێم و ناوەند .

 هەر ئەو بوو کاری گەورەی بۆ خەڵکی حەق خوراوکرد.

ئێستا کە سات بە سات

لە پرۆسەی دەنگدان نزیک دەبینەوە، ئەوەی گرنگە بۆ خەڵکی خۆمان بەشداری راستەقینەیە لەدەنگدان و بەکارهێنانی مافی دەنگدان کە پەیوەستە بە ئایندەی سیاسی گەلی کورد لە عێراق ، زۆر هێزی پۆپۆلیستی لە رابردوو تاقیکرانەوە بێدەربەست بوون..؟! ئەوەی کردیان تەنها بریتی بوو لە دروستکردنی بەرژەوەندی شەخسی و دەوڵەمەندکردنی چەند کەسێکی بێ ئەزموون و بێکردار و بارەکەیان گرانترکرد .

روون و راشکاو لە گۆرەپانەکەدا  ئەوەی دەتوانێت لە پرۆسەی ئایندەی سیاسی عێراقدا دەنگی راستەقینەبێت ی.ن.ک ە، دەرکەوت ئەو هێزەی رەگو ریشەی قوڵی هەیەو وابەستەی کۆمەڵگەیە؛ بەکاریگەرە لە ئاراستەی کەشتی کوردایەتی ، بۆ ئەم دەنگدانە هێزی تۆ زامنی مانەوەی ستاتۆی کوردە لە عێراقدا . 

گرنگە بەدەنگ، سەنگی راستەقینە بۆ هێزی تۆ دروستبکەین؛ ٢٢٢ لیستی خەڵکەو خۆتی لێبەدورمەگرە، “رەسەنایەتی بۆ رەسەنەکانە” و رێبازی مام جەلالیش سەیوانی رەسەنایەتی میللییە .

دوا ساتەکانی بانگەشەی هەڵبژاردن 

بەرەو سەرخستنی یەکێتی لەم هەڵبژاردنەشدا.

وا نزیک دەبینەوە لە وادەی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، یەکێتی وەک هێزێکی کاریگەری گۆڕەپانی سیاسی کوردستان و عیراق، کەمپەینێکی گەرموگوڕی بەڕێکرد، زمان و هەڵسوکەتی یەکێتیەکان  مەدەنیانەیەو، بانگەشەی سیاسی بێ سەرئێشە تاودەدەن.
لەناو بانگەشەدا رەخنە لەسەر سیاسەتی خوارو کێماسی شۆڤێنیەکان لەبەغداو ناڕازی بون لە جیاوازیکردن لە هەرێم یش لەلایەن حکومەتی کوردستانەوە، رەوایە. ئێمە رەخنە دەگرین، رەخنەش قبوڵ دەکەین.

پەرچەمی سەوزی لیستی ٢٢٢ لەهەموو کۆڵان و گەڕەک و شارێک بەدەستی چین و توێژە جیا جیاوە دەبینرێت، سەرۆکی یەکێتی و کاندیدەکان و تیمەکانی هاندان، رۆڵی خۆیان دەبینن. پێشوازیەکی زۆرو، متمانە پێدانەوەیەکی باش بۆ لیستەکەمان بەدیدەکرێت.

لە دوو هەڵبژاردنی دوو ساڵی رابردوودا یەکێتی سەرکەوتنی بەدەست هێنا، ئەمەش نەیارانی شۆککردوەو دڵسۆزانی زۆرتر ۆڕ جۆش کردوە.
لەم دوایین رۆژانی بانگەشەدا رووی دەمم دەکەمە هەموو یەکێتیەکان، گەرموگوڕتر بن لە سێ هەفتەی پێشوو. ئەم هەفتەیەی دوایی بە ئیلهام وەرگرتن لە سێ هەفتەی رابردوو پڕ جۆش و خرۆشتر بکەن. 
لیست هەن لە کەرکوک و لە بەغداو لای خۆشمان بە جۆش و خرۆشی یەکێتی لەهەموو دەڤەرەکان سەغڵەت بوونە.
چونکە؛
یەکێتیەکی بەهێز لە بەغدا واتە کوردستانێکی بەهێز.
کوردستانێکی بەهێز لە عیراقدا ئیلهام بەخشە بۆ هەموو بەشەکانی تری کوردستانیش.
بەغدا چەقی ململانێی دیموکراسیە، بۆ سەلماندن و چەسپاندنی مافە نیشتمانی و نەتەوەییەکانی گەلی کورد لە کوردستانی عیراقدا.

ئەوەی بەدەنگ و خەباتی دیموکراسی بەدەست دێت. بە توندوتیژیی و دروشمی نا واقعیەوە دەستەبەر نابێت.
 تێزی یەکێتی بۆ چارەسەری کێشەکان لەگەڵ بەغدا عەقڵمەندانەترە، خەڵکی کوردستانیش ئەم راستیە باش دەزانن.
تێزی یەکێتی، تێزی رێکەوتن و لۆژیکی دیبلۆماسییە، لەپێناو گەیشتن بە چارەسەری کێشە کەڵەکە بوەکان.
تێزی یەکێتی لەبابەتی چارەسەری مووچەو پرسی نەوت سەرکەوتووتر بوو، لەهەر لایەکی تر...

 کاتی ئەوەیە لەم هەفتەیەدا راستیەکان باشتر روون بکرێنەوە بۆ کۆمەڵانی خەڵکی کوردستان. 
بۆ ئەوەی یەکێتی بتوانێ لە ئایندەی نزیکدا کێشەکان لە بنچینەوە چارەسەر بکات پێویستی بە پشتیوانی زیاتری کۆمەڵانی خەڵکە.
یەکێتی هێزی ئاسایش و سەقامگیریە، هێزی پاراستنی قەوارەی هەرێمی کوردستانە لە هەر ئەگەر و مەترسییەک. 
هێزی تۆین لەبەغدا.

سالار مەحمود
ئەندامی سەرکردایەتی ی ن ک

خەڕەک ئامێرێكە لە كاری جۆڵاییدا بۆ بەن هەڵكردنەوە بەكار دێت، ئەم ئامێرە هەمیشە لە جوڵەدایە و بەنەكە هەڵدەكاتەوە، دەنگێكی نزمی ناخۆشی هەیە، لە ئیدیۆمی کوردەواریدا بە كەسی زۆر بڵێو چەنەباز دەڵێن خەڕەكەشكاو، بە دووبارەكردنەوەی كار و كارنامە و بەرنامەیەكی ناخۆشو درۆو دەلەسەو چێرۆک و بەسەرھاتی بەردەوامیش دەڵێن ئەڵێێ خەڕەكە.
رۆژانە هەندێك تیڤی و دەزگاو كەناڵی راگەیاندن هەن، سەرباری تێچووی زۆر و زەوەندیان، سەرباری وێنەی جوان و رەونەقیان، سەرباری ئەوەی جوانترین كیژۆڵە و قۆزترین پیاون، لە چەندین مانگی دەستكرددا بەشدارن، لە سەر زەوی و لە ئاسمان ریكلام بۆ خۆیان دەكەن، بەڵام لەڕاستیدا تەنها دەنگی خەڕەكە شكاوەكەیە و جوانی و پوختی وێنە و مایكەپ و پارەوپول هەمووی بەفیڕۆ دەچێت، رۆژانە خەریکی چەسپاندنی قسەکەی (گۆبڵز) ن، ئەم زاتە ترسناکە وەزیری پڕوپاگەندەی ھیتلەر بوو، نازیەکی تاسەر ئێسک راسیزم بوو، ھەمیشە دەیوت: (درۆ بکە، درۆ بکە، ئەوەندە درۆ بکە تا خۆت باوەڕ بە درۆکانی خۆت دەکەیت).. واتە خەڕەک ئاسا بیڵێرەوە بیڵێرەوە تا وەک هەندێك دەموچاوی سواو لەهەموو جێگا و شوێنەكاندا ئەوەندە دەیانبینی و دەردەكەون شەوان خەونی ناخۆشیان پێوە دەبینین..
ئەمانەش تیمی خۆیان و گروپی خۆیان و شوێنی خۆیان هەیە لە پشت هەموو مایكەكانەوە دەنگی نەشازن، جوانترین و باشترین دەنگ خۆشەكانیش هێشتا نۆرەی كار و نۆبەتی ئیشیان بۆ نەهاتوەتە پێشەوە.
گێڕانەوەی چیرۆكی ژیان، بە هەناسەی جیاواز، ترساندنی خەڵك بە بڕینی موچە، هێرشی میدیایی بەناوی بێلایەن، گلەیی و گازەندەی خەڵك لە دیاردە نەشازەكان، ئەمانە سیمای رۆژانە و دووبارەبووەكانن كە دەبێت هەموومان بە گرنگ وەریانبگرین، بەڵام جوانترین وشەكان و كاریگەرترین گرتەكان لە قوڕگەكاندا وشكدەبن و زیقەزیق و وتاری خەڕەكە شكاوەكان بەبێ هیچ بنەمایەكی فكری دەبنە سەروتاری وتارەكان..
لە ناوەڕاستی هەشتاكان لە زانكۆی موسڵ كەسێكمان لەگەڵ بوو، بۆ نەگبەتی، یەك لایەنە حەزی لە كچێكی موسڵاوی كردبوو، چەندین جار چووبووە سەر رێگای و بە عەرەبیەكی تێكشكاوەوە پێی وتبوو (أحبك) كە دەبوو بڵێ (أحبچ)، ئیتر بێزاری كردبوو، دیاربوو ئەویش بە باوكی وتبوو، بۆ نەگبەتی زیاتر باوكی كچەكە پلەیەكی باڵای هەبوو لەناو دەسەڵاتدا و وابزانم مدیر أمن و شتی وابوو.
كابرای برادەری ئێمەیان لە نیوەشەودا راپێچی ئەمن كردو بەیانی و دووبەیانی و سێبەیانی نەهاتەوە بۆ دەوام، دوای پێنج رۆژ كە بەرەڵایان كردبوو ناڵێم (ئازاد) تەنها سەریان بە گوێزان تاشیبوو، لەنیوەشەودا لەبەردەم بەشی ناوخۆیی دایاننابوو.
ئێ ئێمە هەموو دەمانزانی، ئەم فیلمە كۆتاییەكەی بەم تێهەڵدان و سەرتاشینە دێت، بەڵام برادەرەكەمان ئەم هەلەی بۆ خۆی قۆستبوەوە، خوێنكارە كوردەكانی تر لەنزیكەوە هاوڕێی نەبوون لێیان دەپرسی:
ـ فڵانی ئەوە خێر بوو دەستگیركرایت؟؟
ـ لە وەڵامدا: هەر لەسەر مەسەلەكە بوو( مەبەستی لە مەسەلەكە، كوردایەتی بوو)
ئێ كە خۆشمان لێمان دەپرسی ئەرێ عاشق بۆچی گیرایت؟
بەتوڕەییەوە دەیوت ئەرێ (خەڕەكە!!) ئەبێ هەموو جارێك بۆتان بڵێمەوە؟؟!!
ئەم خەڕەكەی ئەمڕۆ ئەو روداوەی موسڵی بیرهێنامەوە كە برادەرەكەمان تا ئێستاش وەك قارەمانێك نان و پیاز بەو خەڕەكەوە دەخوات.
ئەمەش لە سێگۆشەی خڕ دەچێت.

ئەمجارە دەمەوێت شتێک بنووسم و بیرەوەریی و یادگاری سیاسی و مەسەلەی ژنان بەیەکەوە شەتەک بدەم لەرێگەی باسکردنی تۆماری ژیانی ژنێکی خانەقینیی کە ژیانێکی سەخت و کولەمەرگی ژیاوە.

میم خەنان ژنێکی بەساڵاچوبوو، بەتەنها لە ژوورێکی بنەوەی حەوشی گەورە دەژیا، هاوسەرەکەی خاڵو سلەیمان زوو بەجێیهێشتبوو كۆچی دوایی کردبوو، من هیچ شتێک لە بارەی خاڵو سلەیمان نازانم، یان لەبیرم نەماوە، بەڵام میم خەنان-م بە باشیی لەبیرە

رۆژانە کە خۆر لەپشت باخەکانی خانەقین هەڵدەهات، میم خەنان، کترییە قوپاوە رەشپۆشەکەی و قۆری فەخفوریی لەسەر ئاگری دار دادەنا و چایەکی خەست و عەنابیی بە نانێکی وشکەوە دەخوارد، لەپاشان خۆی ئامادە دەکرد و پێڵاوە لاستیکەکەی لە پێ دەکرد، پەت و گوریسی دەخستە سەر شان و بەرەو بێستانەکانی خوارەوەی گەڕەکی جەلەوە دەرۆشت، بۆ کاری جوتیاریی و پەیداکردنی بژێوی ژیان.

میم خەنان، ژنێکی باڵا کورت، پشت چەماوە، سوور  و سپی، لەشولار باریک، چاو کاڵ، برۆ و برژانگ و پرچ زەرد، پەنچە شمشاڵی و ناولەپ  ئەستور، ددانی لە دەمدا نەمابوو، لێوی سەرەوەی شۆڕ بووبۆوە و فسکە زمان بوو. ئەو جیاواز لە ژنانی جەلەوە، سەری بە فوتە و بۆیەمە نە دەبەست، بەس بە لەچکێکی سپی سەری دادەپۆشی.

ئێواران پێش بانگی مەغریب دەگەڕایەوە، کۆمەڵێک داری وشک، کە بە پەت شەتەکی دابوون، بە گوریسیش لە سەر پشتی خۆی قایمی دەکرد، هەر دوو دەستی بە گوریسەکەوە بوون.

رۆژێک، بە باری سەر پشتییەوە پاڵی دایە دارخورمایەکی بەرانبەر  دەرگای حەوشی گەورەوە، کە سێ چوار پایەی لە ئەرزەکە بەرزتر بوو. بە چاوی منداڵێکی بێنازەوە ئەو تابڵۆ نایابەم بینی، بەداخەوە کە وەک مایکل ئەنجیلۆ نەبووم، تا بێکەم بە تابلۆیەک بۆ هەتاهەیە بمێنێتەوە!

لە ژێر سێبەری دارخورماکە و لە تەنشت میم خەنان دانیشتم، گوێم لە ترپەی دڵ و هەناسەی  بوو، بێم وت: مێم خەنان حەزدەکەم یارمەتیت بدەم و بەشێک لە چیلکە وشکەکان بخە سەر شانم، بارەکەت لەگەڵ هەڵدەگرم، ئەویش بە دەنگی پڕ لە سۆز و چاوێکی پڕ لە حەسرەتەوە وتی: بە قوربانتبم کوڕە هاروهاجەکەم، تۆ هێشتا منداڵیت و ناتوانیت بچیتە ژێر ئەم بارە قورسەوە، کە گەورە بوویت باری لەمە قورستر و گەورەتر چاوەڕوانت دەکات، بەدبەختییەکەتان ئەوەیە لە جەلەوە لەدایکبوون و دراوسێی خەنانی بەدبەختن!

دوای ماوەیەک، میم خەنان بە بێکەسیی لە ژوورە تاریکەکەیدا بۆ ئەبەد سەرینایەوە و خەڵکی دڵسۆزی جەلەوە لە گۆڕستانی ئیمام عەباس ناشتیان.  بیرمە تا لای گۆڕی سەید، بەپێخاوسی دوای تەرمەکەی کەوتم و  لە خوای گەورە دەپاڕامەوە، لە بەهەشت ئیتر باری قورسی پێهەڵنەگیرێت!

بیرەوەریی و بەسەرهاتی میم خەنان، مەسەلەی ماف و بزووتنەوەی ژنانی  هێنایە بیرم. وەکو مێژوونوس و فەیلەسوفەکانی بواری کۆمەڵایەتی دەڵین؛ ژنسالاریی پێش پیاوسالایی هەبووە، سەرەرای  نەبوونی یاسای هاوچەرخ و رێکخراوەکانی کۆمەڵگای مەدەنی، تارادەیەک دادپەروەریی باشتر بووە لە ئێستا و چەوساندنەوەی رەگەزیی وەک ئێستا  نەبووە.

سەردەمانێک کە گەنج و هەواداری فەلسەفەی چەپ بووین، زیاتر شانازیمان بە رۆزا لوکسومبۆرگ و ئەنجیلا دیفش و جمیلە جەزائیرییەوە دەکرد. بێگومان ئێستا دنیا گۆڕاوە، ئێمە لە  خانەقین شانازیی بە لەیلا قاسم و وەسفییەخان دەکەین، لە گەرمیان شانازیی بە نازەی دەرەدۆین و توبای زەنگەنە دەکەین، لە سلێمانی بە هێرۆ خان و لە هەولێر بە خانزاد و لە بادینان بە زێرینی ئامێدی.

لەسەر ئاستی کوردستانی گەورەش لە باکوور شانازیی بە لەیلا زانا و لە باشوور عادیلەخان و لە رۆژهەڵات مەستوورەی ئەردەڵانی و لە رۆژ ئاوا شانازیی بە گەریلاکانی کۆبانی لە شەری دژ بە داعش، دەکەین.

ژنان لەم سەردەمەدا تا ئەندازەیەکی باش مافیان پارێزراوە لە گشت ئاستەکانی سیاسی و کۆمەڵایەتی و ئابوورییدا، دۆخەکە وەک سەردەمی کۆنی جیاکاریی و پێشێلکردنی مافەکانیان  نەماوە.

یەکێتیی نیشتمانی کوردستان، وەک حزبێکی سۆشیال ئەنتەر ناسیوناڵ بڕوای تەواوی بە مافی ژنان هەیە و درێغیشی لە پشتیوانی و هاوکاری ژنان لە پرۆسەی سیاسی و حکومداریدا نەکردووە، بڕوای تەواوی بەم  فەرمودە بەنرخە هەیە، کە دەڵێت: پێوەری رزگاریی کۆمەڵگا، بەندە بە رزگارکردنی ژنانەوە.

لەم رۆژانەدا، بۆ هەڵمەتی بانگەشەی هەڵبژاردنی خولی شەشەمی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، سەردانی کۆمیتە و بازنەی رێکخستنەکانی یەکێتیی نیشتمانی کوردستان-م کرد  لە گەرەگی (شێخ محێدین)، ئەو گەڕەکەی لە پایزی ساڵی(1983)  لە ماڵی خاڵم سەعدولڵا چەند رۆژیک خۆم حەشاردابوو، بو ئەوەی پەیوەندیی بە شاخەوە بکەم لە ناوچەی قەرەداغی لانکەی شۆرش و مەزارگای کاک ئارام.

خۆشحاڵبووم کە زانێم لێپرسراوی کۆمیتەکە ژنە و زۆر ژنی رێکخستنیش ئامادەی کۆبونەوەکە بوون، ئەمەش نیشانەی ئەوەیە لەسەر شاڕێگەی خەباتی مەدەنی و رێبازەکەی رەوانشاد مام جەلال بەردەوامین و ئەمەش نوقڵانەی سەرکەوتنە، بەتایبەت کە دەبینم ژیان و بژێوی و پێگەی ژن لە کۆمەڵگا زۆر جیاوازە لەوەی میم خەنان و هەزارانی وەکو ئەو تیایدا بوون، سەرەڕای ئاستەنگەکان دۆخی ژنان بە رێژەیەکی بەرچاو گۆڕاوە.

لەم قۆناغەدا تەنها یەکێتییە کە بۆتە سەرچاوەو ئیلهام بەخش بۆ کورد لە ناوچەکەدا؛ خاوەندارێتی یەکێتی خاوەندارێتییە لە دۆزی رەوای کورد بە گشتی و کارکردن بۆ ئایندەی گەلی کورد لە عێراق و رۆژ هەڵاتی ناوین لە زۆر چەرمەسەری ناوچەیی هەر یەکێتی بوو سنورەکانی شکاندوو پشتگیرو پشتیوانی راستەقینەی نەتەوەیی بووە لە رۆژ ئاوا یەکێتی زۆر دەرگای داخراوی بەرووی براکانی کردەوەو خەمی ئەم حزبە دۆزێکەو گەوروترە لە پرۆسەیەک کە ئێستا لە بەردەمییەتی ئەم حزبە بۆ زۆر قۆناغ هاتووە کە تا ئێستا پێی نەگەیشتووە .

لەم بانگەشەی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقدا سەرکەوتنی یەکێتی لەو پرۆسەیەدا زۆر هاوکێشە دەگۆڕێت و چارەنوسی زۆر دۆسییەی چارەسەرنەبوو یەکلا دەکاتەوە .

لە رابردوو دەرکەوت کە یەکێتی بە حەقیقی هێزی تۆیە لە بەغداد لە ماوەی رابردوو دا هەر یەکێتی و سەرۆک بافڵ بوو توانی زۆر گرێ کوێرکەی پەیوەندییەکانی هەرێم بەغدا بکاتەوە و نزیکی دروستبکات و بارگرانی  سەرشانی مووچەخۆران کەمبکاتەوە ، هێزی تۆ ئەو لۆژیکەیە کە گوێلێگیراوە توانای چارەسەرکردنی قەیرانەکانی هەیە بە تایبەت قەیرانە قوڵەکەی هەرێم و ناوەند کە ساڵانێکە گەل پێوەی گرفتاربووە .

ئەوەی دەیەوێت بێ کێشە چوارساڵی پرۆسەی سیاسی تێپەڕکات؛ دەبێت باش لەوە تێبگات چەند لە بەغداد یەکێیی بەهێزبێت ، ئەوەندە کورد بەهێزو قودرەتی ئاسان چارەسەرکردنی تەنگەژەکانی هەیە .

ئێستا قۆناغەکە چارەنوس سازە گەرەکییەتی کە دەنگ بە لیستی هێزی تۆ بدەین .

 حزبی شەهیدان بکەینە خاوەن سەنگ و قورسایی گەورە بە دەنگ و دەنگدان کە هەنگاو هەنگاو لەو پرۆسەیە نزیک دەبینەوە .

جوانییەکی کوردانەو دیموکراسیانە لەم هەڵبژاردنەدا، ئەوەیە کە پۆشاکی کوردی زێدەتر بەکاردێ و وەک سیمبول شوناسی کورد دەردەکەوێت؛ بەتایبەت جلە کوردییە کوردانەکەی هەڤاڵ قوباد تاڵەبانی کە ئێستا لە قەڵاو منارەوە بانگەشە بۆ باشترکردنی ئایندەی ئەم وڵاتە دەکات  .

کاک قوباد گەنج و داناو حەکیمێکی نوێی سیاسی و دیپلۆماتی کوردە ، پیاوی ئەرکە قورسەکانی حکومڕانی و حزبایەتییە .

بە پەیامی نیشتیمانیانە، لە پایتەختەوە بیر لە ئایندەی ئەم وڵاتە دەکاتەوەو بەرپرسانە پەیام دەدا؛ لەسەرجەم دەرکەوتنەکانی، سادە، خاکی و خەڵکییە؛ جیاوازە و دوور لە دەمارگیری و  واقعیانەو بەرپرسانە باس لە  ئایندەی سیاسی میللەتی کورد دەکات لە عێراق ، بۆتە هێزی تۆی راستەقینە، ئەمەش بۆ کوردو دۆزەکەی لە عێراق گرنگە کە بەهەمان رێگەو رێبازی (سەرۆک مام جەلال) کورد دەتوانێت لە عێراقدا قوڵایی ستراتیژیی خۆی ئاوەڵاتر بکات و کێشەو بێشەکانی بە زمانی دیموکراسی و دیالۆگی جدی چارەبکات.

حیکمەتی سیاسی یەکێتی بە رابەرایەتی (سەرۆک بافڵ تاڵەبانی) لەم قۆناغەدا بۆ کورد گرنگەو خزمەت بە کۆمەڵانی خەڵک بە گشتی دەکات؛ بە تایبەت لە ماوەی رابردوودا بەر لە بگرەوبەردەی سیاسی بە گەشتە زۆرەکانی دەرگا داخراوەکانی بەغدای بە رووی کورددا کردەوە؛ هەر ئەوەش کردییە کلیلی چارەسەری تەنگەژە قوڵەکان

سەرۆک بافڵ بە دانایی ئاوی بەئاگری هەڵگیرساوی هەرێم و ناوەند کرد.

 سەرکەوتوانە قۆناغی بگرەوبەردەی بردە سەردەمی نزیکی و هاوبەشی و دیدگای نوێ بۆ تێپەڕبوونی قەیرانە قوڵەکان.

سەردانە زۆرەکانی سەرۆک بافڵ گەواهیدەری ئەوەن کە سەیوانی مام جەلال ماوەو سەرۆک بافڵیش  بەهەمان رێچکە بۆتە سەمامی ئەمان و چارەسەری کێشەقوڵەکانی نێوان هەرێم و بەغداد .