ئابووری
وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان ئەمڕۆ راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا ئاماژەی بەوەدا کە لە چوارچێوەی راسپاردە و بڕیارەکانی ئەنجومەنی وەزیران، تەواوی پابەندبوونەکانی خۆی بۆ هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێم لەگەڵ وەزارەتی نەوتی فیدراڵ جێبەجێ کردووە.
لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە، وەزارەتەکە ئیمزای لەسەر سەرجەم کۆمپانیاکانی ناوخۆ و بیانی کردووە. تەنها یەک کۆمپانیای بیانی تا ئێستا ئەو رێککەوتنەی ئیمزا نەکردووە، بەڵام وەزارەت جەختی لەوە کردەوە کە ئەمە "کاریگەری نییە لەسەر رێککەوتنە سێ قۆڵییەکەی نێوان وەزارەتمان و کۆمپانیاکان و وەزارەتی نەوتی فیدراڵ."
هەروەها وەزارەتی سامانە سروشتییەکان رایگەیاندووە، "وەڵامی رەزامەندییەکانی وەزارەتمان و کۆمپانیاکان لە 23ی ئەم مانگەدا بە نووسراوی رەسمی ناردووەتە وەزارەتی نەوتی فیدراڵ." بۆیە چاوەڕوانین وەزارەتی نەوتی فیدراڵ وەڵاممان بداتەوە بۆ ئیمزاکردنی رێککەوتنەکە، تاوەکو بە زووترین کات کۆمپانیای سومۆ دەست بە هەناردەکردنی نەوتی هەرێم بکات و بڕگەکانی رێککەوتنەکە جێبەجێ بکات.
فەرمانگەی میدیا و زانیاری حکومەتی هەرێمی کوردستان ئەمڕۆ چوارشەممە، رایگەیاند، ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان بۆ تاوتوێکردنی پرسی نەوت و داهاتە نانەوتییەکان کۆدەبێتەوە.
لە کۆبوونەوەکەدا، بابەتی رێککەوتننامەی سێ لایەنەی نێوان حکومەتی فیدراڵی، حکومەتی هەرێمی کوردستان و کۆمپانیا نەوتییەکان، تایبەت بە دەستپێکردنەوەی هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان، دەخرێتە رو. ئەم بابەتە لەبەر رۆشنایی یاسای بودجەی گشتیی فیدراڵیی هەموارکراو و بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی هەردوولادا تاوتوێ دەکرێت.
لەم بڕگەیەدا، باس لە هەوڵەکان دەکرێت بۆ چارەسەرکردنی دۆسیەی وەستاوەی هەناردەکردنی نەوت کە کاریگەرییەکی زۆری لەسەر دۆخی دارایی هەرێم هەیە.
لە بڕگەیەکی دیکەی کۆبوونەوەکەدا، دواپێشهاتەکانی دۆسیەی پۆلێنکردنی داهاتە نانەوتییەکان و دەستنیشانکردنی بەشی گەنجینەی فیدراڵی دەخرێتە ڕوو. ئەمەش یەکێکە لە کێشە داراییە سەرەکییەکانی نێوان هەولێر و بەغدا کە پەیوەندی بە پشکی هەرێمەوە هەیە لە بودجەی گشتیی عێراقدا.
لەمساڵدا بۆ یەکەمجار یەدەگی فیدراڵی ئەمریکا رێژەی سودی بانکی لە 4.50ـوە بۆ 4.25 کەمکردەوە
یەدەگی فیدراڵی ئەمریکا رێژەی سودی بانکی بەرێژەی 0.25 کەمکردەوە، ئەم بڕیارە نرخی دراوە سەرەکییەکانی بەرزکردوەتەوە و نرخی زێڕیشی لە بازاڕەکانی جیهان ناجێگیر کردووە.
ئەم بڕیارە کاریگەری راستەوخۆی لەسەر دراوە ئەلیکترۆنییەکان وپشکی کۆمپانیاکان دەبێت.
هاوکات چاوەڕوان دەکریت لەمساڵدا دوو جاری دیکە رێژەی سودی بانکی کەمبکرێتەوە.
جێگەی ئاماژەیە سودی بانکی ئەمریکا پێشتر ٪4.50 بوو، بەڵام ئێستا کە ئەو بڕیارە دراوە بووەتە ٪4.25.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، سبەینێ ئەنجومەنی دەوڵەت کۆبونەوەی کۆتایی ئەنجامدەدات بۆ دەرکردنی روونکردنەوە و پێدانی بۆچوونی خۆیان دەربارەی راپۆرتی لیژنە یاساییەکەی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق سەبارەت بە کێشە داراییەکانی نێوان هەرێم و عیراق.
سەرچاوەیەکی تایبەت لە ئەنجومەنی دەوڵەت بە محەمەد عەبدولرەحمان پەیامنێری کوردسات نیوزی رایگەیاندووە: ئەمڕۆ ئەنجومەنی دەوڵەت نەیتوانی روونکردنەوەی خۆی دەربکات، چونکە ناکۆکییە یاساییەکە لە نێوان هەرێم و بەغدا زۆرە.
ئەو سەرچاوە راشیگەیاندووە: بۆیە ئەنجومەنی دەوڵەت بە راوێژکردن لەگەڵ دەستەی گشتی ئەنجومەن، بڕیاریاندا سبەی پێنجشەممە کۆوەببنەوە (تفسیر) روونکردنەوەی خۆیان دەربکەن.
د. نەرمین مەعروف ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق میوانی پانۆرامایە و باس لە نوێترین زانیاری دەکات سەبارەت بە کێشەکانی نێوان هەرێم و بەغداد.
د.نەرمین مەعروف دەڵێت، ماددەی 29ی یاسای ئیدارەدانی عیراق کۆنکریتی نیە.
رایگەیاند، لەئێستادا پرسی موچەی هەرێم زیاتر وابەستەی داهاتی نانەوتییە, هەروەها گرنگە هەرێم پاپەندی ئەرکەکانی بێت بەرانبەر عیراق.
دەشڵێت، حکومەتی فیدراڵی عیراق دەیەوێت هەرێم بەشداربێت لە داهاتی عیراق، هەروەها تەیف سامی وەزیری دارای عیراق دەیەوێت کێشەکان چارەسەر بکرێن و نایەوێت یاسا پیشێل بکات.
وتیشی، سەرۆک بافڵ نوێنەری هەرێم بوو لە رێککەوتنی 17ی تەمموز.
محەمەد عەبدولرەحمان پەیامنێری کوردسات نیوز لە بەغداد رایگەیاند: کەمێك بەر لە ئێستا کۆبونەوەیەکی گرنگ و فراوان لە نێوان سێ وەزیری کورد لە حکومەتی عیراق و بەرپرسێکی باڵا لە نێو ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق، لەگەڵ وەفدی باڵای حکومەتی هەرێمی کوردستان گفتوگۆیان کردوە و بڕیاردراوە لە چەند رۆژی داهاتوود، هەناردەی نەوتی هەرێمی کوردستان دەستپێبکاتەوە و نەوتەکە رادەستی کۆمپانیای سۆمۆ بکات.
بەپێی زانیارییەکان، وەفدی حکومەتی هەرێم پێکهاتبوون لە دکتۆ ئامانج رەحیم، سکرتێری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی هەرێمی کوردستان و ئومێد سەباح سەرۆکی دیوانی حکومەت و کەمال محەمەد وەزیری سامانە سروشتییەکان و پشتیوان سادق وەزیری ئەوقاف و عەبدولحەکیم خەسرەو بەرپرسی هەماهەنگی و بەدواداچون لە ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم.
پەیامنێری کوردسات نیوز وتیشی:ئەمڕۆ مۆڵەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان بۆ کۆمپانیا نەوتییەکان لە پێناو دەستپێکردنەوە بە هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێم کۆتاییهات، حکومەتی هەرێم بە کۆمپانیا نەوتییەکانی وتوە کە بڕی ئێستای نەوتی بەرهەمهێنراو رادەستی کۆمپانیای سۆمۆ دەکات، بە گلدانەوەی 50 هەزار بەرمیل نەوت بۆ پێداویستی ناوخۆی هەرێم، بەو مەرجەی حکومەتی عیراق گرفت بۆ داهاتی نانەوتی دروست نەکات و راستەوخۆ لە مووچەی مانگی حەوتەوە، تەمویلی مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان بکرێت.
محەمەد عەبدولرەحمان وتیشی: وەفدی هەرێم رەزامەندی حکومەتی هەرێمی کوردستانیان بە بەرپرسە کوردەکان گەیاندوە بۆ رادەستکردنی نەوتی بەرهەمهێنراوی هەرێمی کوردستان بە حکومەتی عیراق، کە رەزامەندی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستانیشی لەسەرە.
بەپێی زانیارییەکان، حکومەتی هەرێمی کوردستان، بڕیاریداوە رێبوار هادی کە سەرۆکی لیژنەی یاساییە لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان دەکات لە کۆبونەوەکەی ئەنجومەنی دەوڵەت، سەبارەت بە دەرکردنی روونکردنەوەیەك لەلایەن ئەنجومەنی دەوڵەتەوە تایبەت بە داهاتە نانەوتییەکان.
رۆژی سێشەممە ئەنجومەنی دەوڵەت لەبارەی ناکۆییەکانی نێوان هەرێم و بەغداد سەبارەت بە داهاتە نانەوتییەکان کۆدەبێتەوە، هاوکات بڕیاردراوە دوو راوێژکار لە وەزارەتی دارایی و دادی هەرێم بانگهێشتی کۆبوونەوەکە بکرێت.
محەمەد عەبدولرەحمان پەیامنێری کوردسات نیوز لە بەغداد رایگەیاند، ئەنجومەنی دەوڵەت بڕیاریدا بانگهێشتی دوو راوێژكاری یاسایی لە وەزارەتی دارایی و دادی هەرێم بكات، بۆ كۆبوونەوەی داهاتوو لە رۆژی سێشەممە، لەکۆبوونەوەکەدا بە ئامادەبوونی دوو راوێژکارە یاساییەکەی هەرێم گفتوگۆ لەبارەی راپۆرتەكەی ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق دەكرێت.
دەشڵێت: ئەنجومەنی دەوڵەت هەوڵدەدات رۆژی سێشەممە پێش كۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران رونكردنەوەی خۆی بخاتەڕوو .
پەیامنێری کوردسات نیوز وتیشی، ئەگەر ئەنجومەنی دەوڵەت پێش كۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیران نەیتوانی راپۆرتی خۆی پێشكەش بكات ئەوا رۆژی چوار شەممەی جارێكی تر كۆدەبێتەوە.
سەرۆک وەزیرانی عیراق دەڵێت، ئامادەکاریمان کردووە بۆ پێشخستنی ئابوری عیراق لە قۆناغی داهاتوودا، هاوکات لەماوەی دوو ساڵی رابردوودا ئاستی وەبەرهێنانی دەرەکی و عەرەبییەکان گەیشتووە 100 ملیار دۆلار.
محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی عیراق، لەئاهەنگی رۆژی هاوبەشییەکانی نێوان دامەزراوەیی دارایی نێودەوڵەتی و حکومەتی عیراق رایگەیاند، حکومەت بڕوای بە داڕشتنەوەی ئابوری عیراق هەیە و کاریان کردووە بۆ پێشخستنی کەرتی ئابوری لە داهاتوودا.
وتیشی، پیرۆزبایی لە عیراقییەکان دەکەن بەبۆنەی ئیمزاکردنی گرێبەستی هاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیای دارایی نێودەوڵەتی، کە مێژووی پەیوەندی و پڕۆژەیان لەگەڵیاندا هەیە، دەشڵێت، پشتیوانی حکومەت بۆ کەرتی تایبەت بەردەوامە.
سودانی ئەوەشی خستەڕوو، ئەوان پێیان وایە کەرتی تایبەت هاوبەشێکی کاریگەرە لە رەخساندنی هەلی کار، هەروەها توانیویانە سەرمایەی بیانی رابکێشین و هانی دامەزراوە نێودەوڵەتییەکانی دیکە بدەن.
سەرۆک وەزیرانی عیراق راشیگەیاندووە، قەبارەی وەبەرهێنانە دەرەکی و عەرەبییەکان گەیشتووەتە 100 ملیار دۆلار، رونیشیکردەوە، کەرتی تایبەت هاوبەش و پشتیوانە لە گەیشتن بە دیدگاکەیان بۆ داڕشتنەوەی ئابوری.
نرخی زێر بەردەوامە لە تۆمارکردنی ئاستی پێوانەیی و نرخی ئۆنسەیەک لەو کانزا زەردە سێ هەزار و 654 دۆلاری تێپەراند.
ئەمڕۆ لە بازاڕەکانی جیهاندا نرخی ئۆنسەیەک زێر بە سێ هەزار و 654 دۆلار مامەڵەی پێوەدەکرێت، کە بەراورد بە چەند رۆژی رابردوودا بەرێژەیەکی بەرچاو روی لە بەرزبوونەوە کردووە.
هاوکات نرخی زێر لە بازاڕەکانی هەرێمی کوردستان بەم شێوەیەی لای خوارەوەیە.....
زێڕی عەیار 21 به 733 هەزار دینار
زێڕی عەیار 18 به 629 هەزار دینار
زێڕی عەیار 22 به 769 هەزار دینار
زێڕی عەیار 24 به 837 هەزار دینار
لیژنەکانی قائیمقامییەتی سلێمانی ئاماری کار و چالاکییەکانی مانگی هەشتیان بڵاوکردەوە و تەنها پێنج شوێنکار داخراون.
قائیمقامییەتی سلێمانی راگەیەندراوێکی سەبارەت بە کار و چالاکییەکی مانگی هەشت بڵاوکردووەتەوە و دەڵێت، "مانگی رابردوو لە سلێمانی نزیکی 36 تۆن خۆراک و کەرەستەی خراپ و ماوەبەسەرچوو لەناوبراوەو پێنج شوێنی کارکردنیش داخراون."
لە راگەیەندراوەکەشدا هاتووە، "شەش هەزارو 149 سەردانیان لە سنوری شاری سلێمانی بۆ بازاڕ و شوێنە گشتیەکانی ئەنجامیانداوە و پسوڵەی سەرپێچیان بۆ 390 شوێنکار کردووە، هاوکات 216 حاڵەتی ئاگادارکردنەوە هەبووە".
"لەم مانگەدا شەش حاڵەتی دادگا تۆمارکراوەو هەشت شوێنکار بەهۆی سەرپێچییەوە داخراون، ئەو شوێنانەشی کە رووبەڕووی داخستن بوونەتەوە بەهۆی دووبارە ئەنجامدانی سەرپێچی و پابەندنەبوونیان بووە، بەو رێنمایانەی کە پێشتر لە لایەن لیژنە هاوبەشەکانەوە پێیان درابوون، هەروەها هەر لە مانگی رابردوودا 50 ملیۆن دینار سزای دارایی ئەو شوێنکارانە دراوە کە پابەندی رێنماییەکانی نەبوون"، قائیمقامییەتی سلێمانی وادەڵێت.
رێكخراوی خۆراك و كشتوكاڵی نەتەوەیەكگرتووەكان دەڵێت، نرخی خۆراك لەسەر ئاستی جیهان گەیشتووەتە بەرزترین ئاستی دوو ساڵی رابردووی، بە دیاریكراویش نرخی گۆشت و شەكر و زەیتە سروشتییەكان.
رێكخراوی خۆراك و كشتوكاڵی نەتەوەیەكگرووەكان " فاو" بڵاویكردەوە، نرخی خۆراك لەسەر ئاستی جیهان بەرزترین ئاستی دوو ساڵی رابردووی تۆماركردووە، بەجۆرێك نرخی سەبەتەی خۆراك لە بازاڕەكانی جیهاندا لەمساڵدا بە رێژەی 6.9%زیادیكردووە .
ئەوەشی خستووەتەڕوو، لەدیارترین ئەو خۆراكانەی نرخەكانیان بەرزبووەتەوە بریتین گۆشتی سوور و زەیتە سروشتییەكانە، ئەویش بەهۆی زۆری خواست لەسەریان بە تایبەتی لە ئەمریكا و چین.
فاو پێشبینیشیكردووە، ئاستی بەرهەمی خۆراكی و كشتوكاڵی یەكێتی ئەوروپا بەهۆی گۆڕانی كەشوهەوا و وشكەساڵی روو لە كەمبوونەوە بكات، ئەوەش جارێكی تر نرخی خۆراك لەسەر ئاستی جیهان بەرزتربكاتەوە.
نرخی زێڕ بەردەوامە لە بەرزبوونەوە و لە مێژوودا ئاستی پێوانەیی تۆماردەکات.
ماوەی چەند رۆژێکە نرخی زێڕ بەردەوامە لە بەرزبوونەوە و نرخی یەک ئۆنسە سێ هەزار 532 دۆلاری تێپەڕاند.
هاوکات نرخی مسقاڵێک زێڕی عەیارە 22 بە 743 هەزار دینارە و مسقاڵێکی عەیارە 21ـیش بەرانبەرە بە 709 هەزار دینارە.
هەروەها مسقاڵێک زێڕی عەیارە 18 بە 608 هەزار دینارە.
نرخی یەک ئۆنسە زێڕ گەیشتە 3,489 دۆلار، بەمەش بەرزترین ئاستی لە ماوەی چوار مانگی رابردوودا تۆمارکرد.
بەرزبوونەوەکە وایکردووە نرخی ئەو کانزایە زۆر نزیک بێتەوە لە تۆمارکردنی بەرزترین نرخی مێژوویی خۆی. هاوکات، لە بازاڕەکانی هەرێمی کوردستان، نرخی یەک مسقاڵ زێڕی عەیارە 21 بە 698 هەزار دینار مامەڵەی پێوەدەکرێت.
هەروەها، نرخی یەک مسقاڵ زێڕی عەیارە 18 گەیشتە 600 هەزار دینار.
سەرچاوەیەك لە وەزارەتی دارایی هەرێم رایدەگەیەنێت، هەرچەندە چاوەڕێن ئەمڕۆ بەغداد موچەی مانگی شەشی هەرێم رەوانە بكات، بەڵام تاوەكو ئێستا هیچ بڕە پارەیەك نەخراوەتە سەر هەژماری دارایی هەرێم.
پەیامنێری كوردسات نیوز لە زاری سەرچاوەیەكی وەزارەتی دارایی هەرێم رایگەیاند، هەرچەندە چاوەڕێن ئەمڕۆ بەغداد موچەی مانگی شەشی هەرێم رەوانە بكات، بەڵام تاوەكو ئێستا هیچ بڕە پارەیەك لە لقی هەولێری بانكی ناوەندیی نەخراوەتە سەر هەژماری دارایی هەرێم.
پەیامنێری كوردسات نیوز لە بەغدادیش رایگەیاند، هەموو رێكارەكانی ناردنی موچە بۆ هەرێم لە بەغداد تەواو كراوە، بەڵام هێشتا ئیمزای كۆتایی محەمەد شیاع سودانی سەرۆك وەزیرانی عیراقی ماوە بۆ خەرجكردنی.