وەزارەتی دارایی عیراق دابەشكردنی موچەی مانگی شەشی دەستپێكرد و بەبریاری فالح ساری پێدانی سەرەموچە و پلەبەرزكردنەوە دەستپێدەكاتەوە.
ئەمرۆ وەزارەتی دارایی عیراق داوای لە سەرجەم وەزارەت و بەرێوەبەراییەتییەكان كرد رێكارە داراییەكان بۆ دەستكردن بە دابەشكردنی موچەی مانگی شەش بگرنەبەر.
هەر ئەمرۆ فالح ساری وەزیری دارایی عیراق موژدەیەكی خۆشی بۆ فەرمانبەرانی عیراق راگەیاند و دەستپێكردنەوەی سەرەموچە و پلەبەرزكردنەوەی راگەیاند.
لەبارەی ئەوەی ئەم بریارە ئایا فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستان دەگرێتەوە یان نا، عەبدولقادر ساڵح یاساناس دەڵێت، ئەو بریارە دووبەشە، بابەتی پلەبەرزكردنەوە لەلایەن هەرێمەوە راگیراوە و پێویستە ئەوە هەرێم لە بودجەی داهاتوودا جێگەی بكاتەوە چونكە خەرجییەكی زۆری دەبێت لەبەرئەوە ئاساننابێت، بەڵام بۆ دەستپێكردنەوەی سەرەموچە، بەهۆی ئەوەی ساڵی رابردوو لەلایەن عیراقەوە راگیراوە دەبێت ئەمەیان فەرمانبەرانی هەرێمیش بگرێتەوە.
هاوكات بۆ دەستپێكدنەوەی پلەبەرزكردنەوە، لە ئێستادا پەرلەمانتارە كوردەكان لە هەوڵی گێرانەوەی ئەو مافەدان بۆ فەرمانبەرانی هەرێم كە ساڵانێكە راگیراوە و بێبەشبوون لێی.
وەزیری دارایی عیراق رایدەگەیەنێت، یەکخستنی رێکارە گومرگییەکان لە نێوان حکومەتی فیدراڵ و هەرێمی کوردستان هەنگاوێکی ستراتیژییە بۆ چاکسازی ئابوری و کۆنترۆڵکردنی دەروازە سنورییەکان.
فالح ساری، وەزیری دارایی عێراق لە rراگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، یەکخستنی سیستمی گومرگی لەگەڵ هەرێم دەبێتە هۆی بەرزکردنەوەی ئاستی داهاتە نانەوتییەکان، رێگریکردن لە قاچاخچێتی و بەهێزکردنی شەفافییەت لەسەر بنەمای پێوەرە نێودەوڵەتییەکان.
ئەم راگەیەنراوەی وەزیری دارایی عیراق، هاوکاتە لەگەڵ کۆبوونەوەی هاوبەشی دەستەی گشتی گومرگی عیراق و دەستەی گومرگی هەرێمی کوردستان لە بەغداد، کە تێیدا میکانیزمەکانی جێبەجێکردنی سیستمی جیهانی "ئەسیکۆدا" لە دەروازەکانی هەرێم تاووتوێ کرا.
لە کۆبوونەوەکەدا تاووتوێکردنی لایەنە هونەری و کارگێڕییەکانی ئەم سیستمە دیجیتاڵییە کە ئێستا لە دەروازەکانی حکومەتی فیدراڵ جێبەجێ دەکرێت، هەروەها پێداچوونەوە بەو ئەنجامانەی کە لە رێگەی گۆڕانکاری دیجیتاڵی و ئاسانکاری رێکارەکان لە بەغداد بەدەستهاتوون.
هەر لە کۆبوونەوەکەدا هەردوولا کۆنووسێکی هاوبەشیان ئیمزاکرد کە چەندین راسپاردە و رێکاری جێبەجێکردن لەخۆدەگرێت بۆ کارپێکردنی سیستمەکە لە هەرێم، بڕیاریشە رەوانەی ئەنجومەنی وەزاری بۆ کاروباری ئابوری بکرێت بەمەبەستی پەسەندکردنی.
وەزارەتی دارایی عێراق دووپاتی دەکاتەوە کە ئەم هەنگاوە بەشێکە لە پرۆژەی گشتگیری گۆڕانکاری دیجیتاڵی بۆ نوێکردنەوەی کەرتی گومرگ و پاڵپشتیکردنی ئابوری نیشتمانی.
وەفدی هەرێمی كوردستان لە بەغداد لەسەر خاڵە گرنگە هونەرییەكانی تایبەت بە پرسیۆ ئەسیكۆدا لەگەڵ حكومەتی عیراق رێككەوتن.
پەیامنێری كوردسات نیوز لە بەغداد رایگەیاند، دوای ئەوەی وەفدێكی هەرێمی كوردستان بۆ پرسی سیستمی ئەسیكۆدا و جێبەجێكردنیی لە هەرێمی كوردستان سەردانی بەغدادیان كرد، بۆ ئەو پرسە لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەكانی حكومەتی ناوەند كۆبوونەوە.
پاش تەواوبوونی كۆبوونەوە، چەند سەرچاوەیەكی نێو ئەو كۆبوونەوەیە بە پەیامنێری كوردسات نیوزیان راگەیاند، لەگەڵ ناوەند لەبارەی خاڵە گرنگە هونەرییەكانی سیستمی ئەسیكۆدا رێككەوتن لەنێوان هەرێم و بەغداد كراوە.
ئەوەش خراوەتەڕوو كە بڕیارە لە كۆبوونەوەی داهاتووی ئەنجومەنی ئابوریی عیراق، وەفدێكی باڵای حكومەتی هەرێمی كوردستان بەشدار بێت، خاڵەكانی ڕێككەوتنەكە بخرێنە ڕوو، بڕیاری كۆتایی لەبارەیەوە بدرێت.
وێڕای جێبەجێكردنی سیستمی ئەسیكۆدا لە خاڵە سنورییەكانی عیراق، تا ئێستا ئەو سیستمە لە خاڵە سنورییەكانی هەرێمی كوردستان جێبەجێ نەكراوە، ئەوەش خاڵێكی ناكۆكی نێوان هەردوو حكومەت بووە.
سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە، رێککەوتنی تاران و واشنتۆن نرخەکەی بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزاند و بەرمیلێک نەوتی برێنت لە خوار 80 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، دوای ئیمزاکردنی یاداشتی لێکتێگەیشتنی ئیسلامئاباد لەلایەن مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران و دۆناڵد ترەمپی سەرۆکی ئەمریکا، نرخی نەوت دابەزینێکی بەرچاوی تۆمار کرد و بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 77 دۆلار و81سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.
هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش بە 74 دۆلار و 86 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.

وەزارەتی نەوتی عیراق رێژەی فرۆشی بەرهەمە نەوتییەکانی بۆ مانگی ئایاری رابردوو راگەیاند، کە تێیدا بڕی فرۆشی بەنزین یەک ملیار لیتری تێپەڕاندووە.
کۆمپانیای دابەشکردنی بەرهەمە نەوتییەکان لە بەیاننامەیەکدا ئاماژەی بەوە کردووە، لە مانگی ئایاری 2026دا، بڕی یەک ملیار و 61 ملیۆن لیتر بەنزین بە هەموو جۆرەکانییەوە، لەگەڵ 91 ملیۆن لیتر نەوتی سپی فرۆشراون.
هەر بەپێی بەیاننامەکە، فرۆشی گازوایل گەیشتووەتە یەک ملیار و 168 ملیۆن لیتر، نەوتی رەش یەک ملیار و 697 ملیۆن لیتر، و سووتەمەنی فڕۆکەش زیاتر لە هەشت ملیۆن لیتر بووە.
لیستی موچەی مانگی حوزەیران و راپۆرتی تەرازوی پێداچوونەوە رادەستی وەزارەتی دارایی عیراق کرا.
وەزارەتی دارایی و ئابوری هەرێمی کوردستان لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ لیستی موچەی مانگی شەشی فەرمانبەران و موچەخۆرانی هەرێمی کوردستان رادەستی وەزارەتی دارایی عیراق کرا.
ئەوەشی خستەڕوو، هەر ئەمڕۆ راپۆرتی تەرازووی پێداچوونەوەی مانگی ئایار لەلایەن تیمی تەکنیکی وەزارەتی دارایی و ئابوری هەرێمی کوردستانەوە رادەستی فەرمانگەی ژمێریاری وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ کرا.
لەلای خۆشیەوە، پەیامنێری كوردسات نیوز رایگەیاند، لەگەڵ رادەستکردنی لیستی موچە، وەزارەتی دارای حكومەتی فیدراڵ دەست دەكرێ بە وردبینی كردن و رێكارەكان، بریاریشە لەگەڵ دابەشكردنی موچەی فەرمانبەرانی حكومەتی فیدراڵی و گەر هیچ گرفتێك لە لیستەكان نەبێ موچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستانیش خەرج بكرێت.
لە چوارچێوەی هەڵگرتنی گەمارۆی دەریایی سەر بەندەرەكانی ئێران، پێنج كەشتیی ئەو وڵاتە لە گەرووی هورمز دەستیان بە جووڵە كرد.
میدیاكانی ئێران بڵاویانكردەوە، لە چوارچێوەی رێككەوتنی واشنتۆن و تاران و سووككردنی سزاكانی ئەمریكا بەسەر ئێراندا، چالاكی گەڕاوەتەوە بۆ گەرووی هورمز؛ لە یەكەم پێشھاتیشدا، سێ كەشتیی نەوتهەڵگری ئێرانی لە باكووری زەریای هیندی دەستیان بە جووڵە كردووە و دوو كەشتیی تریش كە پێداویستیی سەرەكی و ئالیكی ئاژەڵانیان باركردووە، بەرەو بەندەرەكانی باشووری ئەو وڵاتە بەڕێكەوتوون.
ئاماژەیان بەوەشكرد، پڕۆسەی هەڵگرتنی گەمارۆی دەریایی سەر بەندەرەكانی ئێران بە رەسمی جێبەجێكراوە و كۆتایی بەو سزایانە هاتووە كە ئەمریكا لە 13ی نیسانەوە بەسەر كەرتی دەریایی ئێراندا سەپاندبووی.
هاوكات، فاتح بیرۆڵ، بەڕێوەبەری جێبەجێكاری ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزە جەختیكردەوە، كردنەوەی گەرووی هورمز بەڕووی هاتوچۆی كەشتییە نەوتییەكاندا دەبێتەهۆی كۆتایهێنان ئەو هەڵاوسانەی بەهۆی بەرزبوونەوەی نرخی نەوت و غازەوە تووشی ئابووریی جیهان بووە.
راوێژكارێكی سەرۆك وەزیرانی عیراق لەبارەی موچەی فەرمانبەران دڵنیایی دەدات و دەڵێت لە ئەگەری دواكەوتنی پەسەندكردنی پڕۆژەیاسای بودجە، دابەشكردنی موچە پەكی ناكەوێت.
مەزهەر محەممەد ساڵح، راوێژكاری سەرۆك وەزیرانی عیراق بۆ كاروباری دارایی رایگەیاند، دواكەوتنی پەسەندكردنی پڕۆژەیاسای بودجەی 2026 كاریگەریی لەسەر خەرجكردنی موچەی فەرمانبەران و خانەنشینان و سودمەندبووانی تۆڕی پاراستنی كۆمەڵایەتی نابێت.
جەختیشیكردەوە، ئەو مووچانە لە خەرجییە بنەڕەتییەكانن كە دەوڵەت پابەندە بە دابینكردنیان بەپێی ئەو چوارچێوە یاسایی و داراییانەی كە بەركارن.
راشیگەیاند، سیاسەتی دارایی هێشتا بەپێی بڕگەكانی یاسای بەڕێوەبردنی دارایی فیدراڵی بەڕێوەدەچێت، كە میكانیزمەكانی خەرجی گشتی رێكدەخات لە كاتی دواكەوتنی پەسەندكردنی یاسای بودجەی گشتی فیدراڵیدا.
نرخی زێڕ لە بازاڕەکانی جیهاندا بەردەوامە لە بەرزبونەوە و ئۆنسەیەک لە کانزا زەردەکە چوار هەزار و 330 دۆلاری تێپەڕاند، هاوکات یەک مسقاڵ زێری عەیارە 21 لە بازاڕەکانی هەرێم بە 947 هەزار دینار مامەڵەی پێوەدەکرێت.
ئەمڕۆ دووشەمە، دوای رێککەوتنی تاران و واشنتۆن لە بازاڕەکانی جیهاندا، یەک ئۆنسە زێڕ بە چوار هەزار و 338دۆلار مامەڵەی پێوەدەکرێت و رۆژ لە دوای رۆژ بەهای کانزا زەردەکە لە بەرزبونەوەدایە.
ئەمە لە کاتێکدایە، نرخی زێڕ بەراورد بە چەند رۆژی رابردوو بەرزبوونەوەیەکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە، بەتایبەت لە دوای راگەیاندنی رێککەوتنی واشنتۆن و تاران، شارەزایانی ئابورییش، پێشبینیی بەرزبوونەوەی زیاتری نرخەکەی دەکەن لەمساڵدا.
لە بازاڕەکانی هەرێمیش بەم شێوەیە مامەڵە زێڕەوە دەکرێت؛
زێڕی عەیار 18 به 811 هەزار دینارە
زێڕی عەیار 21 به 947 هەزار دینارە
زێڕی عەیار 22 به 992 هەزار دینارە
زێڕی عەیار 24 به ملیۆنێک و 81هەزار دینارە
سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە، رێککەوتنی تاران و واشنتۆن نرخەکەی دابەزاند و بەرمیلێک نەوتی برێنت لە خوار 84 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت.
ئەمڕۆ دووشەممە، دوای راگەیاندنی رێککەوتنی واشنتۆن و تاران، نرخی نەوت دابەزینێکی بەرچاوی تۆمار کرد و بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 83 دۆلار و65سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.
هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش بە 80 دۆلار و 78 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.
وتەبێژی وەزارەتی نەوتی عیراق لە لێدوانێكی تایبەتدا بە كوردسات نیوزی راگەیاند لیژنەیەكی باڵا بۆ بابەتی نوێكردنەوەی گرێبەستی هەناردەی نەوت لەرێی بەندەری جەیهانەوە دروستكراوە و لەئێستادا رەشنوسێك بۆ گفتوگۆكردنی لەگەڵ توركیا ئامادەكراوە.
سەلیم فەرهود وتەبێژی وەزارەتی نەوتی عیراق بە كوردسات نیوزی راگەیاند، بەسەرپەرشتی وەزیری نەوت و كادیرەكانی وەزارەت لیژنەیەك دروستكراوە و پێشتریش سەردانی توركیا كراوە و سەردانەكان بەردەوام دەبن تا ئەوەی دەگەینە رێكەوتنی كۆتایی لەسەر ئەو بابەتە.
سەلیم فەرهود دەربارەی كاری كۆمپانیا نەوتییەكانی هەرێم وتی، كۆمپانیاكان بەهۆی روداوە ئەمنییەكان و جەنگی ئێران و ئەمریكاوە كارەكانیان جێهێشتووە، وەزارەت كار دەكات بۆ ئەوەی دوبارە دەست بە بەرهەمهێنان بكاتەوە و بۆ ئەو مەبەستەش كۆبوونەوەیەك بە سەرپەرشتی سەرۆك وەزیران و ئامادەبوونی وەزارەتی نەوت و وەزارەتی سامانە سروشتییەكانی هەرێم و نوێنەری كۆمپانیا بیانییەكان، هەروەها وەزیری دەرەوەی و سوپاسالاری عیراق ئامادەبوون.
لە كۆبوونەوەكەدا باس لە رێگرییەكانی بەردەم دەستپێكردنەوەی كارە كۆمپانیاكان كرا و سەرۆك وەزیرانی عیراق داوای كرد سەرجەم كێشەكان چارەسەر بكرێت و دەستبەكاركردن بكەنەوە.
سەبارەت بە پەیوەندی نێوان هەرێم و عیراق لەبارەی دۆسیەی نەوتەوە بە كوردسات نیوزی راگەیاند، پەیوەندییەكانی نێوان هەردوولا لە ئاستێكی زۆرباشدایە و بەڵگەش بۆ ئەوە ئەنجامدانی ئەو رێكەوتنە سێ قۆڵیە بوو كە بۆ هەناردەكردنەوەی نەوت ئەنجامدرا.
كوردسات نیوز، پرسیاری هەوڵەكانی وەزارەتی نەوتی كرد بۆ زیادكردنی هەناردەی نەوت و لە وەڵامدا وتی، ئێستا لە هەوڵداین زۆرترین بری نەوت هەناردەبكەین، ئەویش بەرێگەی وشكانی لە سوریا و ئوردن و هەندێك جاریش لەرێی دەریاییەوە.
بە مەبەستی رێکخستن و ئامادەکاری بۆ نزیکبوونەوەی پرۆسەی بەبازاڕکردنی گەنمی جوتیاران بۆ ئەمساڵ، بەڕێوەبەرایەتی سایلۆی سەیدسادق راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و تێیدا چەند رونکردنەوە و ئاگادارییەکی گرنگی ئاڕاستەی سەرجەم جوتیارانی سنورەکە کرد.
بەپێی ڕاگەیەندراوەکە، پرۆسەی نۆرەگرتنی ئەمساڵ بە تەواوی دەبێتە ئەلکترۆنی و پێویستە جوتیاران پێشوەختە لە رێگەی ئەو لینکەی لە داهاتوودا بڵاودەکرێتەوە ناوی خۆیان تۆمار بکەن، هەروەها جەختکراوەتەوە کە پابەندبوون بەو ریکەوتەی دیاری دەکرێت مەرجێکی سەرەکییە و بە پێچەوانەوە مافی جوتیارەکە دەفەوتێت.
سایلۆی سەیدسادق چەند مەرجێکێکیشی بۆ ئەو بارهەڵگر و تراکتۆرانە داناوە، کە گەنمەکە دەگوازنەوە بە جۆرێک کە نابێت هیچ ئۆتۆمبێلێکی بارهەڵگر پلێتی زیادەی لە بۆدییەکەیدا دابێت یان بەرزی کردبێتەوە، لە حاڵەتی لەوشێوەیەدا گەنمەکەی لێ وەرناگیرێت.
هەروەها پێویستە سەرجەم بارهەڵگرەکان پلێتی ژمارەیان پێوە بێت بۆ ئەوەی رێگەی چوونەژوورەوەیان پێبدرێت و مەرجیشە سەرجەم ئۆتۆمبێلەکان خۆیان بارەکانیان هەڵڕێژن.
نرخەکانی نەوتی عیراق، ئەمڕۆ سێشەممە، لە کاتی مامەڵە رۆژانەکانی لە بازاڕەکانی جیهاندا دابەزینیان تۆمارکرد.
بەپێی زانیارییەکان، نرخی بەرمیلێک نەوتی خاوی مامناوەندی بەسرە بۆ $66.50$ دۆلار دابەزیوە، لە کاتێکدا نەوتی خاوی قورسی بەسرە $64.40$ دۆلاری بۆ هەر بەرمیلێک تۆمارکردووە، بەمەش رێژەی گۆڕانکاری لە هەردووکیاندا گەیشتووەتە -4.88%.
سەبارەت بە نرخەکانی نەوتی جیهانیش، نەوتی خاوی برێنتی بەریتانی گەیشتە $93.01$ دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک، لە کاتێکدا نەوتی خاوی رۆژئاوای تێکساسی مامناوەندی ئەمریکی $90.21$ دۆلاری بۆ هەر بەرمیلێک تۆمارکرد، کە رێژەی گۆڕانکارییەکەیان بەدوای یەکدا گەیشتووەتە -1.74% و -1.86%.
ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی هەرێمی کوردستان کۆدەبێتەوە و پرسی نەوت لەنێوان هەرێم و عیراق و چەند بابەتێکی دیکە تاوتوێ دەکات.
فەرمانگەی میدیا و زانیاری حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاندووە: رۆژی چوارشەممە، ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان کۆ دەبێتەوە، دۆسییەکانی نێوان هەرێمی کوردستان و حکومەتی فیدراڵ، بەتایبەت پرسی نەوت لەنێوان هەردوو حکومەت و دوایین پەرەسەندنەکان لەنێوان حکومەتی فیدراڵ و حکومەتی هەرێم تاووتوێ دەکرێن.
بەپێی راگەیەندراوەکە، لە کۆبوونەوەکەدا بابەتی داهاتی ناوخۆ و ئەسیکۆدا گفتوگۆیان لەسەر دەکرێت.
سوتەمەنییە شلەکە، کە سەرچاوەی یەکەمی وزەیە لە جیهاندا نرخەکەی بەردەوام لە گۆڕاندایە و دوای هێرشەکانی ئەمڕۆی ئێران و ئیسرائیل نرخەکەی گۆڕانکاری بەسەردا هات و بەراورد بە دوێنێش هەریەکە لە نەوتی خاوى برێنت و تەکساسی ئەمەریکیش 4٪ نرخەکەیان بەرزبوەتەوە و بەرمیلێک نەوتی برێنت لە سەرو 97 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەدەکرێت.
ئەمڕۆ دووشەممە، بەهۆی گرژییەکانی ناوچەکەوە و بەردەوامی داخستنی گەروی هورمز، هەروەها هێرشەکانی بەرەبەیانی ئەمڕۆی ئێران و ئەمریکا بۆسەر یەکتری، نرخی نەوت بەرزبونەوەی بەرچاوی تۆمارکرد بەراورد بە هەمان کاتی دوێنێ.
لە ئێستادا بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت لە بازاڕەكانی جیهان بە 97 دۆلار و 22 سەنت مامەڵەی پێوە دەکرێت.
هاوكات جیا لە نەوتی برێنت، نرخی بەرمیلێک نەوتی رۆژئاوای تێكساسیش بە 45دۆلار و 50 سەنت لە بازاڕەکاندا مامەڵەی پێوە دەکرێت.
دووەمین کۆڕبەندی نێودەوڵەتیی ئابوریی دێڵفی لە شاری سلێمانی بەردەوامە و تائێستا بەشێک لە سەرکردە و کەسایەتییە سیاسییەکانی وڵاتانی دەرەوە و عیراق و هەرێمی کوردستان وتاری خۆیان پێشکەش کردووە و گرنگترینیشان ئەمانەن:
لە دەستپێکدا سیمۆن سۆمۆکۆس، بەڕێوەبەر و دامەزرێنەری کۆڕبەندی ئابوری دێڵفی لە سلێمانییەوە رایگەیاند، ئەمڕۆ رۆژێكی مێژووییە كە هەمومان لێرە كۆبوینەتەوە، سلێمانی و هەرێمی کوردستان پێگەیەکی ناوازەیان هەیە، لە ئەمڕۆ و سبەینێ بابەتی زۆر گرنگ باسدەکرێت.




