دەستبەجێ كاریگەرییەكانی راگەیاندنی ئاگربەست لە غەززە دەركەوتن و فەرمان دەركرا بۆ كشانەوەی سوپای ئیسرائیل لە غەززە و هێڵەكانی دواوەی جەنگ، لەسەر ئاستی جیهانیش، نرخی نەوت دابەزی.

رادیۆی سوپای ئیسرائیل بڵاویكردەوە، فەرمان كراوە بە سوپا بۆ كشانەوەی تەواوەتی لە غەززە بەرەو هێڵەكانی دواوەی جەنگ، لەگەڵ ئەوەشدا ئیسرائیل دوای راگەیاندنی ئاگربەستەكە بۆردومانی ناوەراستی خان یونسی لە باشووری غەززە كرد.

هاوكات بەپێی ئاژانسی رۆیتەرز، نرخی نەوتی برێنت بە كاریگەری رێككەوتنەكە بۆ 65 دۆلار و 74 سەنت دابەزی و نرخی نەوتی سوكی تەكساسیش بە 62 دۆلارەوە مامەڵەی پێوەكرا.

ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكانیش داوای لەلایەنەكان كرد بە تەواوی پابەندی ئاگربەستەكە بن و سەرجەم بارمتەكان ئازاد بكرێن، ئامادەییشی دەربڕی بۆ زیادكردنی هاوكارییە مرۆییەكان و بەشداریكردن لە ئاوەدانكردنەوەی غەززە.

كییەر ستارمەر سەرۆك وەزیرانی بەریتانیاش سەرباری پێشوازیكردن لە قۆناغی یەكەمی ئاگربەستەكە، داوایكرد جێبەجێكردنی ئاگربەستەكە دوانەخرێت و سەرجەم كۆت و بەندەكان لەسەر گەیاندنی هاوكارییە مرۆییەكان هەڵبگیرێن.

ئەمڕۆ چوارشەممە نرخی یەک ئۆنسە زێڕ چوار هەزار دۆلاری تێپەڕاند و بەرزترین ئاستی لە مێژوودا تۆمارکرد.

نرخی زێر بەردەوامە لە بەرزبوونەوە و نرخی ئۆنسەیەک لە بازاڕە جیهانییەکان ئاستی پێوانەیی تۆمارکرد و  چوار هەزار و 33 دۆلاری تێپەڕاند.

هۆکاری سەرەکی بەرزبوونەوەی نرخی زێڕ دەگەڕێتەوە بۆ بڕیارەکانی یەدەگی فیدراڵی 'بانکی ناوەندی ئەمریکا'  کە رێژەی سودی بانکی لە  4.50ـوە بۆ 4.25 کەمکردەوە.

لە سەرەتای ئەمساڵەوە نرخی زخی زێر بە رێژەی ٪52 بەرزبووەتەوە، ئەمەش دوای ئەوە دێت لە ساڵی 2024دا بەڕیژەی ٪27 رووی لە بەرزبوونەوەکرد.

هاوکات، لە هەرێمی کوردستان نرخی ئۆنسەیەک زێڕ بەرانبەر بە چوار هەزار و 33 دۆلارە، هەروەها زێڕی عەیارە 21 بە 819 هەزار دینارە.

هەر لەبازاڕەکانی هەرێم، نرخی زێڕی عەیارە 18 بە 702 هەزار دینارە و عەیارە 24ـیش بە 935 هەزار دینارە.

جێگەی ئاماژەیە، رۆژی 17ـی 9ـی2025، یەدەگی فیدراڵی ئەمریکا رێژەی سودی بانکی بەرێژەی 0.25 کەمکردەوە، ئەو بڕیارە نرخی دراوە سەرەکییەکانی بەرزکردەووە و نرخی زێڕیشی لە بازاڕەکانی جیهان ناجێگیر کرد.

پەرلەمانی ئێران لابردنی چوار سفری لە دراوی نیشتمانی پەسند كرد و دراوی ئێران دەبێت بە ریاڵ و قڕان.
لە دانیشتنی رۆژی یەكشەممەی پەرلەمانی ئێران, دوای تاووتوێكردن و چارەسەری تێبینییەكانی ئەنجومەنی چاودێری, پرۆژەیاسای چاكسازی دراو و بانكی ئێرانیان پەسند كرد.
 لە كۆی 262 پەرلەمانتار، 144 پەرلەمانتار دەنگیان بە پرۆژەیاسای لابردنی چوارسفر و 108 پەرلەمانیش دژی پرۆژە یاساكە دەنگیان دا و سێ دەنگیش بێ لایەن بوو.
پەرلەمانی ئێران دوای پەسندكردنی پرۆژەیاسای لابردنی چوار سفرەكە لە راگەیەنراوێكدا بڵاویكردەوە پێویستە لە كاتی دەرچوونی یاساكەوە تا سێ مانگ بانكی ناوەندنی رێوشوێنەكانی گۆڕانكارییەكانی دراوی تمەن بخاتە بواری جێبەجێكردنەوە و دەبێت لە ماوەی دوو ساڵ لە كاتی دەرچوونی یاساكەوە, هەمو رێوشوێنە ناوخۆی و نێودەوڵەتییەكانی تایبەت  بە لابردنی سفرەكان و دەستپێكردنی ماوەی گواستنەوە بگیرێتە بەر.
ماوەی گواستنەوە 3 ساڵ دەبێت كە لەو ماوەیەدا هەردوو دراوەكە پێكەوە بەكار دەهێنرێت.

ئیلۆن مەسک دەوڵەمندترین پیاوی جیهان نزیک دەبێتەوە لەوەی ببێتە یەکەم تریلیۆنەر لە مێژوودا.

ئیلۆن مەسک بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای تێسلا و سپەیس ئێکس، بەهۆی بوژانەوە و زیادبوونی پشکەکانی کۆمپانیای ئۆتۆمبێلە کارەباییەکەی، بۆ ماوەیەکی کاتی سەرمایەی پوختی گەیشتە 500 ملیار دۆلار و دواتر کەمێک دابەزی لەئێستادا هاتووەتە خوار نیو تریلیۆن دۆلار.

گۆڤاری ریەڵ تایم بلیۆنێر، بڵاویکردوەتەوە، ، سەرمایەی مەسکی تەمەن 54 ساڵ، لە رۆژی چوارشەممە رابردوودا گەیشتە 500.1 ملیار دۆلار.

لیستی فۆربسی بۆ ملیاردێرەکان ئاشکرایکردووە، لە دوای مەسکەوە لاری ئێلیسۆن، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری ئۆراکڵ، بە سەرمایەی پوختی 350.7 ملیار دۆلار لە پلەی دووەم دێت، پاشان مارک زوکەربێرگ، بەڕێوەبەری جێبەجێکاری مێتا دێت، بە سەرمایەی پوختی 245.8 ملیار .

وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، پارەی موچەی مانگی تەممووز خرایە سەر هەژماری بانکیی وەزارەتی دارایی.

وەزارەتی دارایی و ئابووری حکومەتی هەرێمی کوردستان ئەمڕۆ سێشەممە، رایگەیاند، بڕی (956,928,000,000) نۆ سەد و پەنجا و شەش ملیار و نۆ سەد و بیست و هەشت ملیۆن دینار وەک تەمویلی موچەی مانگی تەمووزی فەرمانبەران و موچەخۆرانی هەرێمی کوردستان، خراوەتە سەر هەژماری بانکی وەزارەت لە لقی هەولێری بانکی ناوەندی عیراق.

محەمەد عەبدولڕەحمان پەیامنێری کوردسات نیوز لە سەرچاوەیەکی باڵا لەنێو کۆمپانیای سۆمۆ ئاشکرای دەکات، رۆژی پێنجشەممە یەکەمین کەشتی نەوت هەڵگری هەرێمی کوردستان بە ناوی "ڤالیسینا"، لە بەندەری جەیهانی تورکیاوە رەوانەی بازاڕەکانی جیهان دەکرێت بە مەبەستی فرۆشتن.

بەپێی زانیارییەکانی محەمەد عەبدولڕەحمان پەیامنێری کوردسات نیوز، لە ئێستادا نەوتی هەرێمی کوردستان لە کۆگاکانی بەندەری جەیهاندا کۆدەکرێتەوە.

بڕیارە رۆژی پێنجشەممە، بڕی 700هەزار بەرمیل نەوت، وەک یەکەم قۆناغی فرۆشتنی نەوتی هەرێمی کوردستان، لە رێگەی کەشتی "ڤالیسینا"وە لە بەندەری جەیهانی تورکیاوە رەوانەی بازاڕەکانی جیهان بکرێت، کە کۆمپانیای سۆمۆ سەرپەرشتی پڕۆسەی گواستنەوە و فرۆشتنەکەی دەکات.

وەفدێكی وەزارەتی پێشمەرگە لە بەغدادە بۆ گفتوگۆكردن لەسەر یاسایی خانەنشینی پێشمەرگە، ئەمینداری گشتیی وەزارەتەکەش دەڵێت: ناكۆكی لەسەر جێبەجێكردنی یاسایی خانەنشینی یەكگرتووی عیراق هەیە.

بەختیار محەمەد ئەمینداری گشتی وەزارەتی پێشمەرگە بە كوردسات نیوزی راگەیاند، وەفدێكی وەزارەتی پێشمەرگە لە بەغداد لەگەڵ بەڕێوەبەری گشتی خانەنشینی یەكگرتووی عیراق، بە ئامادەبونی نوێنەری وەزارەتی دارایی هەرێم كۆدەبنەوە، بۆ گفتوگۆكردن لەسەر جێبەجێكردنی یاسایی خانەنشینی پێشمەرگە و حكومەتی عیراقیش داوای جێبەجێكردنی یاسای خانەنشینی یەكگرتوو دەكات.

وتیشی، ناكۆكی لەسەر جێبەجێكردنی یاسایی خانەنشینی یەكگرتووی عیراق هەیە، چونكە ئەو یاسایە زیان بە پێشمەرگە دەگەیەنێت، ئەگەر عیراقیش سوربێت لەسەر جێیەجێكردنی یاساكە، دەبێت بە دوای رێكارێكی گونجاودا بگەڕێن بۆئەوەی پێشمەرگە لە خانەنشینیدا زیانی بەرنەكەوێت.

وەزارەتی دارایی عیراق رەتیدەكاتەوە موچەی پۆلیس و سوپا كەمبكرێتەوە و دەڵێت، بەپێی ئەو میكانیزمەی دیاریكراوە دابەشكردنی موچە بەردەوام دەبێت.

وەزارەتی دارایی عیراق لە راگەیەندراوێكدا بڵاویكردەوە، هەموو ئەو دەنگۆیانەی لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان باس لە كەمكردنەوەی موچەی كارمەندانی پۆلیس و سوپا دەكەن، یاخود راگرتنی موچەكانیان لە مانگی داهاتوودا، دوورن لە راستییەوە.

راشیگەیاندووە، تەیف سامی وەزیری دارایی هیچ لێدوانێكی لەوبارەیەوە نەداوە و ئەو هەواڵانەشی بڵاودەكرێنەوە بۆ دروستكردنی پشێوی و چەواشەكردنی رای گشتییە.

بەپێی راگەیەندراوەكەی وەزارەتی دارایی عیراق، موچە بەپێی یاسا و ئەو خشتانەی هەن دابەش دەكرێن و مافی خۆیانە بە دوای ئەو كەس و لایەنانەوە بن كە هەواڵ ناڕاست بڵاودەكەنەوە.

لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا، حەیان عەبدولغەنی، وەزیری نەوتی عیراق، وردەکاریی رێککەوتنە نوێیەکەی نێوان هەولێر و بەغدادی لەبارەی دۆسیەی نەوتەوە خستەرو و رایگەیاند، "دوای 18 ساڵ، رێککەوتین لەسەر رادەستکردنی نەوتی هەرێم."

وەزیری نەوت جەختی کردەوە کە رێککەوتنەکە وەرگرتنی "سەرجەم نەوتی هەرێم" دەگرێتەوە و وتی: "پێویستە وەزارەتی سامانە سروشتییەکان بەردەوام بێت لە رادەستکردنی نەوت و بەوەش موچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان دەدرێت و مانگانە رەوانە دەکرێت."

عەبدولغەنی میکانیزمی رێککەوتنەکەی رون کردەوە و وتی: "لە پێشخابوور نەوتی هەرێم وەردەگرین و لەرێگەی تورکیاوە هەناردە دەکرێت." ئاماژەی بەوەش کرد کە رۆژانە 50 هەزار بەرمیل نەوت بۆ پێداویستیی ناوخۆی هەرێم تەرخان دەکرێت.

سەبارەت بە شایستەی کۆمپانیا نەوتییەکان، وەزیری نەوت ئاشکرای کرد کە بۆ هەر بەرمیلێک 16 دۆلار وەک کرێی بەرهەمهێنان دیاری کراوە و جەختی کردەوە کە "شێوازی پارەدان بە کۆمپانیاکان بە کاش نابێت."

لە کۆتایی قسەکانیدا، حەیان عەبدولغەنی ئەوەشی خستەرو کە حکومەتی عیراق لە ئێستادا غاز هەناردەی دەرەوە ناکات.

بەڕێوەبەری كۆمپانیای بەبازاڕكردنی نەوتی عیراق رایگەیاند لە سبەینێوە هەناردەكردنی نەوتی هەرێم دەست پێدەكاتەوە و داهاتەكەشی دەچێتە خەزێنەی گشتی دەولەتەوە وڵاتەكەوە كە ئەوەش لە بەرژەوەندیی هەمو لایەكدایە وتیشی رێككەوتنەكە هەرێم و عیراق كاتی نابێت.

عەلی نزار، بەڕێوبەری كۆمپانیای  بەبازاڕكردنی نەوتی عیراق سۆمۆ لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند: هەرێم و عیراق دوای 30 مانگ دانوستان گەیشتونەتە رێككەوتن لەسەر هەناردەكردنی رۆژانە 190 هەزار بەرمیل لە نەوتی هەرێم كە راستەوخۆ داهاتەكەی دەچێتە خەزێنەی عیراقەوە.

وتیشی: بەشێوەیەكی یاسایی نەوتی هەرێم هەناردە دەكرێت و ئەو نەوتەش كورتهێنان لە بازاڕە جیهانییەكان پڕ دەكاتەوە و 50 هەزار بەرمیل نەوتیش بۆ بەكارهێنانی ناوخۆی هەرێم گل دەدرێتەوە.

بە وتەی بەڕێوبەری كۆمپانیای سۆمۆ  ئاستی بەرهەمهێنانی رۆژانەی نەوتی هەرێم لە ئێستادا دەگاتە 240 هەزار بەرمیل لە رۆژێكدا و بۆ هەر بەرمیلێكیش 16 دۆلار دەدرێتە كۆمپانیاكانی دەرهێنانی نەوتی هەرێم و دڵنیایش دراوە بەسەرجەم ئەو كۆمپانیانە.

عەلی نزار هەر لەو كۆنفرانسە رۆژنامەوانیەدا جەختی لەوە كردەوە كە رێككەوتنی هەرێم دەبێتە سەرەتایەكی باش بۆ لێكتێگەیشتنی زیاتر لە پێناو كەمركردنەوەی ناكۆكییەكان.

ئاماژەی بەوەش كرد هەناردەی نەوتی هەرێم قۆناغ بە قۆناغ  بۆ نزیكەی 400 هەزار بەرمیل لە رۆژێكدا بەرز دەكرێتەوە.

 دێسكی ئابوریی كوردسات نیوز شیكاری بۆ داتاكانی پارەی نێردراو بۆ موچەی هەرێمی كوردستان و داهاتی نانەوتیی نێدراوی بۆ بەغداد لە ساڵی 2025دا كردووە.

لەو شیكارییەدا دەركەوتووە لەماوەی حەوت مانگی ئەمساڵدا لە كانونی دووەم تاوەكو تەمووز، كۆی ئەو پارەیەی هەرێم وەك پشكی گەنجینەی فیدراڵی لە داهاتی نانەوتیی هەرێمی كوردستان بۆ بەغدادی ناردووە زیاتر بووە بە 559 ملیار دینار.

هاوكات لە ماوەی شەشە مانگدا كە بەغداد تەمویلی موچەی هەرێمی كوردستانی كردووە، زیاتر لە 5 تریلیۆن و 800 ملیار دیناری بۆ موچەی موچەخۆرانی هەرێمی ناردووە.

ئەستێرەیەکی خولی تۆپی باسکەی نەتەوەیی ئەمریکا ناسراو بە NBA  وشەی نهێنی هەژماری دراوە ئەلیکترۆنیەکانی لەبیرکردوە، کە بە بەهای چەندین ملیۆن دۆلار دراوی ئەلیکترۆنی بیتکۆینی تێدابووە.

  بـەپێی پێگەی بزنس ئینسایدەر، کیڤن دورانت  ئەستێرەی یانەی هیوستن رۆکێتس، لە ساڵی 2016 چەندین دراوی ئەلیکترۆنی لە جۆری بیتکۆین کڕیوە، لەکاتێکدا نرخی یەک بیتکۆین تەنها 650 دۆلار بووە، پاشانیش نرخی دراوەکە بۆ 17700 ٪ بەرزبووەتەوە. 

بەپێی وتەی ریچ کڵایمان بریکاری ئەستێرە ئەمریکیەکە، ، سەرەتای ئارەزووی دورانت بۆ دراوە ئەلکترۆنییەکان لە کاتی ئێوارەخوانێکدا لەگەڵ هاوڕێکانی لە یانەی گۆڵدن ستەیت واریەرس دەستیپێکردووە، کە تێیدا بابەتی دراوی ئەلکترۆنی تەوەری سەرەکی گفتوگۆکەیان بووە، ئەوەش بووەتە هۆی ئەوەی بە خێرایی بچێتە ناو جیهانی دراوە ئەلیکترۆنیەکانەوە.

 ئاماژەی بەوەشکردوە، ئەو جۆش و خرۆشەی یارزانە ئەمریکیەکە بەس نەبوو بۆ دڵنیابوون لە ئاسایشی زانیارییەکانی هەژمارەکەی، کە دواتریش وشەی نهێنی هەژمارەکەی لەبیرکرد کە بەبڕی دەیان ملیۆن دۆلار دراوی بیتکۆینی تێدابووە.

لەو بارەیەوە برایان ئارمسترۆنگ سەرۆکی جێبەجێکاری کۆمپانیانی بەسی کۆینی تایبەت بە دراوە ئەلکترۆنیەکان لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس بڵاوی کردەوە، سەرجەم کێشەکانی کیڤن دورانتیان چارەسەرکردوە و هەژمارەکەی بۆ گەڕێندراوەتەوە.

لە ئێستا دراوی بیت کۆین خاوەنی بەرزترین نرخە لەناو دراوە ئەلیکترۆنیەکاندا، بەجۆرێک نرخی یەک بیت کۆیین زیاتر لە 116 هەزار دۆلار.

وەزارەتی دارایی حکومەتی هەرێمی کوردستان 120 ملیار دینار داهاتی نانەوتی بۆ مانگی حەوت خستە سەر هەژماری وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ.

وەزارەتی دارایی حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاندووە: ئەمڕۆ پێنجشەممە 25ـی 9ـی 2025 بەشی گەنجینەی فیدراڵی لەداهاتی نانەوتی هەرێم بۆ مانگی تەمووزی ساڵی 2025 کە بڕەکەی 120 ملیار دینارە، بەشێوەی کاش خرایە سەر هەژماری بانکی وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ لە لقی هەولێری بانکی ناوەندی عیراق.

وتەبێژی حکومەتی هەرێم: وەزارەتی دارایی هەرێم ئامادەیە بۆ دابەشکردنی موچەی مانگی حەوت؛ هەناردەکردنی نەوت لە 48 سەعاتی داهاتوودا دەستپێدەکاتەوە و رێککەوتنەکە بۆ سێ مانگە.

پێشەوا هەورامانی، وتەبێژی حکومەتی هەرێمی کوردستان، ئەمڕۆ چوارشەممە لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا سەبارەت بە دۆسیەی موچە و نەوتی هەرێم رایگەیاند؛ وەزارەتی دارایی هەرێم ئامادەیە بۆ دابەشکردنی موچەی مانگی حەوت

وتەبێژی حکومەتی هەرێم رایگەیاند: "وەزارەتی دارایی و ئابوریی حکومەتی هەرێم هەموو ئامادەکارییەکی کردووە و هەر لەگەڵ گەیشتنی موچەی مانگی حەوت، دەست بە دابەشکردنی دەکەن." وتەبێژی حکومەت باسی لەوەش کرد کە "لیستی موچەی مانگی هەشتیش ئامادە کراوە و بەمزووانە رادەستی وەزارەتی دارایی عیراق دەکرێت."

رێککەوتنی سێ مانگی لەگەڵ بەغداد و دەستپێکردنەوەی هەناردەی نەوت:

وتەبێژی حکومەتی هەرێمی کوردستان وتیشی: "ئامادەکاری کراوە بۆ دابەشکردنی موچە و رێککەوتنەکەمان لەگەڵ بەغدا بۆ سێ مانگە."

سەبارەت بە پرسی نەوت، پێشەوا هەورامانی ئاماژەی بەوەدا کە "ئاستی بەرهەمهێنانی نەوت 234 هەزار بەرمیلە لە رۆژێکدا" و جەختی لەوە کردەوە کە "لە 48 سەعاتی داهاتوودا هەناردەکردنی نەوتی هەرێم دەستپێدەکاتەوە." ئەمەش هەواڵێکی گرنگە بۆ دۆخی دارایی هەرێمی کوردستان.