عیراق
د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ سێشەممە 5ـی ئابی 2025، چاوی بە نوری مالیکی، سەرۆکی هاوپەیمانیی دەوڵەتی یاسا کەوت.
سەرۆک کۆمار هیوای تەندروستییەکی باش و بەردەوامی بۆ مالیکی خواست، ئەمەش دوای ئەو پشکنینە پزیشکییانەی کە لەم دواییانەدا ئەنجامی داون.
هەروەها، لە دیدارەکەدا باس لە دۆخی سیاسی وڵات و ئامادەکارییەکان بۆ هەڵبژاردنی داهاتووی پەرلەمان کرا.
د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق پێشوازیکرد لە موحسین مەندەلاوی جێگری یەکەمی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران.
لە میانی دیدارەکەدا کە رۆژی سێشەممە 5-8-2025 لە کۆشکی بەغداد بەڕێوەچوو، باس لە دوایین پێشهاتی سیاسی و ئەدای یاسادانانی ئەنجوومەنی نوێنەران کرا و هەردوولا جەختیانکردەوە لەسەر گرنگی بەجێگەیاندنی رۆڵی ئەنجومەن لە یەکلاکردنەوەی یاسا هەڵپەسێردراوەکان و پەلەکردن لە دەرکردنی ئەو یاسایانەی کە پێداویستی و ویستی هاووڵاتیان بەدیدێنێت.
سەرۆک کۆمار جەختیکردەوە لە گرنگی کارکردن بە گیانێکی نەتەوەیی راستەقینە کە بەرژەوەندییەکانی عیراق لە سەرووی هەموو بەرژەوەندییەکانی تر دابنێت و جەختیشیکردەوە لە گرنگی یەکخستنی یەکڕیزی نیشتمانی وەک دەروازەیەک بۆ چەسپاندنی سەقامگیری و پاراستنی ئەو دەستکەوتانەی کە بەدەست هاتوون لە بواری سیاسی و ئەمنیدا.
لای خۆیەوە مەندەلاوی پابەندبوونی ئەنجومەنی نوێنەرانی بە جێبەجێکردنی ئەرکەکانی دووپاتکردەوە و ئاماژەیکرد بە گرنگی هاریکاری نێوان دەسەڵاتی یاسادانان و جێبەجێکردن بۆ دابینکردنی پێداویستییەکانی قۆناغی ئێستا.
لە چاوپێكەوتنێكدا لەگەڵ كەناڵی سی ئێن ئێنی عەرەبی، شاناز ئیبراهیم ئەحمەد، خانمی یەكەمی عیراق باس لە قۆناغی منداڵی و پەروەردەی خێزانەكەی دەكات.
چاوپێكەوتنەكە لە شاری سلێمانی و لە ماڵەكەی ئیبراهیم ئەحمەد گەورە نوسەر و سیاسەتمەداری گەلی كورد و باوكی خانمی یەكەمی عیراق ئەنجامدراوە، تیایدا تیشكدەخاتەسەر قۆناغی منداڵی و پەروەردە خێزانییەكەی.
شاناز ئیبراهیم ئەحمەد خانمی یەکەمی عیراق رایگەیاند، ئەم ماڵە یادگاری زۆری هەیە، چ شیرین و چ تاڵ، بەڵام كاتێك دێمە ناوییەوە، هەمیشە هەست بە سەلامەتی دەكەم، زۆر ماڵمان بەجێهێشت و چەندین جار هەڵهاتین و لە چەندین وڵات و گونددا ژیاوین، وە هەمیشە پێیان دەوتین كە دەگەڕێینەوە ماڵەوە، بەڵام هەرگیز نەگەڕاینەوە بۆ هەمان ماڵ، كەواتە ئەم ماڵە بۆ من بووەتە ماڵێك كە هەست بە سەلامەتی دەكەم تیایداو هەست بە خۆشەویستییەكی زۆر دەكەم.
لە وەڵامی پرسیارێكدا سەبارەت بە باوكی كۆچكردووی، خانمی یەكەم دەڵێت، كاتێك لەگەڵ كەسێك دەژیت رەنگە وەك پێویست قەدری نەزانیت، بەڵام لەو قۆناغەی دواییدا وەك خۆی دەڵێت، پێكەوە دەژیان، هەرچەندە بۆ ماوەیەك لە سەردەمی منداڵیدا نەیانبینیوە.
شاناز ئیبراهیم ئەحمەدی وتیشی، دوای كۆچی دوایی باوكم، خودا لێی خۆش بێت، كاتێك دەستم كرد بە كۆكردنەوەی نوسین و كتێب و بەرهەمەكانی و دواتر سەیری چاوپێكەوتنەكانیم كرد، زیاتر هەستم بەو دەكرد، ناتوانم زۆر ستایشی بكەم، بەڵام كەسێك بوو بیری لە داهاتوو دەكردەوە، ئایندە، واتە 50 بۆ 80 ساڵ دواتر، بۆیە، ئەگەر بیبینم، لەوانەیە دڵخۆش بێت.
ئەگەر بۆ یەك جاریش بتوانم لەگەڵی بدوێم رستەیەكی پێ بڵێم، پێدەڵێم، "زۆر بیرت دەكەم، خۆزگە باشتر لەوەی دواتر تۆم ناسیبا".
لەبارەی كاریگەری خێزان و ماڵەكەی بەسەریەوە دەڵێت، شێوازی ژیانی جیاواز بووە، لەگەڵ خێزانەكەی لە وڵاتێكەوە بۆ وڵاتێكی تر و لە گوندێكەوە بۆ گوندێكی تر ماڵ و حاڵمان بەجێدەهێشت.
وتیشی، هەندێك جار لە گوندەكاندا دەژیاین، هەندێك جار لە گۆڕستانەكاندا دەژیاین، چونكە ئەوێ تاكە شوێنی سەلامەت بوو كە نەیاندەتوانی بۆردومانی بكەن.
هەموو ئەم شتانە، زۆرترین كاریگەرییان لەسەر من هەبووە، بەتایبەتی باوكم و دایكم و خێزانەكەمان سیاسەتمەدار بوون و هەمیشە لە ژێر فشاردا بووین.
لە كۆتاییدا شاناز ئیبراهیم ئەحمەد دەڵێت، زۆر پێداگرم لەسەر ئەو كارانەی كە خۆی بڕوای پێیان هەیەو گرنگی بەو سیستم و كەسانە نادات كە دەڵێت، ئەوە رێگەی تۆ نییە یان رێگاكەی بگۆڕێت.
د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، پێشوازی لە ئیڤان فایەق جابرۆ وەزیری کۆچ و کۆچبەران کرد.
لە میانی کۆبوونەوەکەدا کە ئەمڕۆ دووشەممە 4-8-2025 لە کۆشکی بەغداد بەڕێوەچوو, باس لە هەوڵ و پلانەکانی وەزارەت کرا بۆ چارەسەرکردنی مەسەلەی ئاوارەکان.
سەرۆک کۆمار جەختیکردەوە لە گرنگی هاریکاری نێوان هەموو لایەنە پەیوەندیدارەکان بۆ دڵنیابوون لە گەڕانەوەی ئاوارەکان بۆ زێدی خۆیان دوای نۆژەنکردنەوە و ئاوەدانکردنەوەیان، هەروەها جەختیکردەوە لەسەر پێویستی کاری جدی رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان تا ئەرک و بەڵێنەکانیان جێبەجێ بکەن کە دەبێتە مایەی چارەسەرکردنی ئەم مەسەلەیە.
لای خۆیەوە وەزیری کۆچ و کۆچبەران ستایشی گرنگیدانی سەرۆک کۆماری کرد بۆ مەسەلەی ئاوارەکان و جەختیکردەوە لەسەر پەرۆشی وەزارەت بۆ چارەسەرکردنی تەواوەتی ئەو مەسەلەیە.
د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆمار، رۆژی دووشەممە، لە کۆشکی بەغداد، پێشوازیکرد لە دکتۆر موحی مورتەزا قەزوینی، سەرۆکی ئەنجومەنی خزمەتی فیدراڵی و جێگر و ئەندامانی ئەنجومەنەکە و لە دیدارەکەدا، پلانی پەرەپێدانی بەڕێوەبردنی سەرچاوە مرۆییەکان لە دامودەزگاکانی دەوڵەتدا تاوتوێ کرا.
هەروەها، گفتوگۆ لەسەر رێکارەکانی رێکخستنەوەی بەڕێوەبردنی دامەزراندن و پرۆسەی خستنە سەرکار لە سەرجەم دامودەزگاکانی دەوڵەتدا تاوتوێ کرا کە ئامانج لێی دامەزراندنی سیستەمێکی کارگێڕی مۆدێرنە کە ئاستی خزمەتگوزارییە حکومییەکان بەرز بکاتەوە.
لە دیدارەکەدا سەرۆک کۆمار جەختی لە گرنگی پشتگیریکردنی ئەنجومەنەکە کردەوە بۆ ئەوەی بتوانێت ئەرکە گرنگەکانی لە پەرەپێدانی سیستەمی کارگێڕیدا جێبەجێ بکات.
هەروەها، ئاماژەی بە گرنگی بەرزکردنەوەی ئاستی گشتیی کارکردن و پەیڕەوکردنی میتۆدی کاریگەر کردەوە کە بەشداربن لە بەرزکردنەوەی لێهاتوویی کاری دامەزراوەیی و رێکخستنی پێکهاتەی کارگێڕی.
سەرۆک کۆمار دووپاتیکردەوە کە دامەزراندنەکان دەبێت بەپێی یاسای ئەنجومەنی خزمەتی فیدراڵی و بەپێی ئەوەی لە یاسای بودجەی گشتیدا هاتووە جێبەجێ بکرێت ، هەروەها پەیڕەوی لە شێوازی پیشەیی و کارگێڕی دادپەروەرانە بکرێت و پێداویستی راستەقینە و لێهاتوویی و شارەزایی لە پسپۆڕیدا لەبەرچاو بگیرێت.
لەلایەن خۆیانەوە، ئەندامانی وەفدەکە سوپاسی بەدواداچوون و پشتیوانی تەواوی سەرۆک کۆماریان کرد بۆ ئەنجومەنەکە لە پەرەپێدانی بنەماکانی کاری کارگێڕیدا.
هەروەها، پابەندبوونی خۆیان بە چەسپاندنی بنەماکانی کاری پیشەیی بەپێی پێوەرەکانی لێهاتوویی و شارەزایی دووپاتکردەوە.
سەرۆک و ئەندامانی ئەنجومەنەکە روونکردنەوەیان لەسەر پلان و بەرنامە پەسەندکراوەکان لە پرۆسەی دامەزراندن و بەڕێوەبردنی سەرچاوە مرۆییەکان لە دامودەزگاکانی دەوڵەتدا پێشکەش کرد.
وابڕیارە ئەمڕۆ دووشەممە CNNی عەرەبی چاوپێکەوتنێکی تایبەت لەگەڵ خاتوو شاناز ئیبراهیم ئەحمەد بڵاوبکاتەوە، کە تیایدا باسی قۆناغەکانی ژیانی لە سلێمانییەوە تا کۆشکی سەرۆکایەتی دەکات.
بڕیارە ئەمڕۆ دووشەممە، ماڵپەڕی CNNـی عەرەبی، چاوپێکەوتنێکی تایبەت لەگەڵ خاتوو شاناز ئیبراهیم ئەحمەد، خانمی یەکەمی عیراق، بڵاوبکاتەوە.
لەو چاوپێکەوتنەدا، خانمی یەکەم تیشک دەخاتە سەر قۆناغە جیاوازەکانی ژیانی، لە منداڵی و گەورەبوونی لە شاری سلێمانییەوە، تا دەگاتە گواستنەوەی بۆ ژیانی سیاسی و کارکردن لە کۆشکی سەرۆکایەتیی کۆمار.
دەزگای ئاسایشی نیشتمانی عیراق دەستگیركردنی عەجاج پشتڕاست دەكاتەوە و دەڵێت: بەزوویی دانی بە تاوانەكانیدا ناوە بە تایبەتیش تاوانەكانی ئەنفال.
ئەرشەد حاكم وتەبێژی دەزگای ئاسایشی نیشتمانی عیراق ئەو دەنگۆیانەی رەتكردەوە كە باس لەوەدەكەن ئەو كەسەی دەستگیركراوە عەجاج نییە و رایگەیاند، دوای لێكۆڵینەوە و بەدواداچوونێكی وردی هەواڵگری كە ماوەی شەش مانگی خایاندووە، توانرا لە ئۆپراسیۆنێكی ئەمنی سەركەوتوودا عەجاج ئەحمەد حەردان تاوانباری داواكراوی سەر بە رژێمی دیكتاتۆری بەعس لە پارێزگای موسەنا دەستگیر بكرێت، كە بە عەجاجی نوگرە سەلمان ناسراوە و لە زیندانی نوگرە سەلمان پۆستی ئەفسەری ئاسایش بووە.
وتیشی، عەجاج دەستی هەبووە لە ئەشكەنجەدان و لەسێدارەدان و كۆمەڵكوژكردنی سەدانی هاووڵاتی لە سەردەمی رژێمی دیكتاتۆری بەعسدا، لەكاتی لێكۆڵینەوەكانیشدا بەزوویی دانی ناوە بەو تاوانانەی دژ بە هاووڵاتیانی كورد ئەنجامیداون.
وتەبێژی دەزگای ئاسایشی نیشتمانی دەشڵێت، دوای تەواوكردنی رێوشوێنە دادوەرییەكان لەئێستادا ئەو تۆمەتبارە دەستگیركراوە، رەوانەی لێكۆڵینەوە كراوە بۆ تەواوكردنی رێوشوێنە یاساییەكان و لێكۆڵینەوەش لەگەڵیدا لە قۆناغی كۆتاییدایە.
د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ یەکشەممە 3ـی ئابی 2025 لە کۆشکی بەغداد، پێشوازیکرد لە وەفدێک لە ژنانی رزگاربووی ئێزدی و تورکمان و شەبەک، بەبۆنەی یازدەیەمین ساڵیادی کارەساتاوی کۆمەڵکوژییەکەی کە ئێزدییەکان لەسەر دەستی تاقمە تیرۆریستییەکانی داعش رووبەڕووی بوونەوە.
لەسەرەتای دیدارەکەدا، سەرۆک کۆمار بەخێرهاتنی وەفدی میوانی کرد و ئاماژەی بەوەدا کە ئەو کارە دڕندانەیەی کە رۆڵەکانی پێکهاتەی ئێزدی و پێکهاتەکانی دیکە لەسەر دەستی تاقمە تیرۆریستییەکانی داعش رووبەڕووی بوونەتەوە، بە تاوانی کۆمەڵکوژی دادەنرێت کە مرۆڤایەتی شەرمی لێدەکات.
جەختی لە پێویستیی راوەدوونانی تێوەگلاوان لەم تاوانە قێزەونانە و سزادانیان کردەوە.
سەرۆک کۆمار جەختی لە پێویستیی دابینکردنی ئاسایشی ناوچەکانی پێکهاتەی ئێزدی و ئاوەدانکردنەوە و نۆژەنکردنەوەیان کردەوە، بەمەبەستی گەڕانەوەی ئاوارەکان و بەدیهێنانی سەقامگیری، سەرەڕای کردنەوەی دەرفەت بۆ بەشداریکردنیان لە دامودەزگا جیاوازەکانی دەوڵەت و سوودوەرگرتن لە شارەزایی و لێهاتووییەکانیان.
سەرۆک کۆمار گوێبیستی شیکردنەوەیەکی وردی ئەندامانی وەفدی میوان بوو، سەبارەت بەو تاوانانەی رووبەڕوویان بووەتەوە لە رفاندن و ئەشکەنجەدان و کۆمەڵکوژی و دەستدرێژیکردنە سەر ژنان لەلایەن ئەندامانی رێکخراوی تیرۆریستی داعشەوە.
سەرۆک کۆمار ئاماژەی بە پێویستیی دادپەروەری بۆ پێکهاتەی ئێزدی و بەردەوامبوون لە کارکردن بۆ گەڕانەوەی رفێنراوەکان بۆ ناو کەسوکاریان کرد، هەروەها تەواوکردنی چارەسەری ئەو کێشانەی کە پارێزگا ئازادکراوەکان پێوەی دەناڵێنن، کە دەبێتە هۆی لابردنی کاریگەرییە دەروونییەکان لەسەر رۆڵەکانی ئەم ناوچانە و بەدیهێنانی دادپەروەری.
لەلایەن خۆیانەوە، ئەندامانی وەفدی ژنانی ڕزگاربووی ئێزدی سوپاس و پێزانینی خۆیان بۆ سەرۆک کۆمار دەربڕی بۆ پشتیوانی و بایەخدانی بە دۆزی ئێزدییەکان، بەتایبەتی ژنە رفێنراوەکان لەلایەن تاقمەکانی داعش، و باسیان لە دوایین پێشهاتەکانی ئەم دۆسیەیە کرد لەگەڵ هەندێک لەو کێشە و ئاستەنگانەی کە رووبەڕوویان دەبێتەوە.
لە ساڵیادی جینۆسایدی ئێزیدییەكاندا ، سەرۆك كۆماری عیراق داوا دەكات هەوڵەكان چڕ بكرێنەوە بۆ ئاشكراكردنی چارەنوسی ئێزدییە بێسەروشوێنەكان.
د. لەتیف رەشید سەرۆك كۆماری عیراق پەیامێكی بۆ ساڵیادی جینۆسایدی ئێزدییەكان بڵاوكردەوە و رایگەیاندوە ، تاوانی كۆمەڵكوژی ئێزدییەكان لەلایەن داعشەوە یەكێك بوو لە قێزەونترین ئەو تاوانانەی كە داعش لەم سەردەمە نوێیەدا ئەنجامیدا و پێهاتەیەكی رەسەنی عیراقی كردە ئامانج.
سەرۆك كۆمار دەلێت ، لە دوای تێپەربونی 11 ساڵ بەسەر ئەو كارەساتە خەمناكەدا ، داوا دەكەن كاری جددی بكرێت بۆ چارەسەركردنی ئاسەواری كۆمەڵكوژییەكە و گەڕانەوەی ئاوارەكان بۆ زێد و ماڵی خۆیان ، داواشی كردوە هەوڵەكان چر بكرێنەوە بۆ ئاشكراكردنی چارەنوسی سەرجەم رفێنراوەكان و دەستەبەركردنی ئاسایش و سەقامگیری لە شەنگال و سەرجەم ناوچەكانی تری عیراق .
لە دوای بڵاوبوونەوەی ڤیدیۆییەک لە سۆشیاڵ میدیا، کەتێیدا کەسێک باس لە دیارییەکی سەرۆک کۆمار دەکات و کە بەرهەمی ناوخۆیی پێشکەشکردووە، سەرۆکایەتی کۆمار راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە رایگەیاندووە: پێشکەشکردنی ئەو دیارییانە بۆ پاڵپشتیکردنە لە بەرهەمی کشتوکاڵی و ناوخۆیی.
دەقی روونکردنەوەکەی نوسینگەی راگەیاندنی سەرۆکایەتی کۆماری عیراق......
بەشێک لە سەکۆکانی سۆشیال میدیا ڤیدیۆییەکیان بڵاوکردۆتەوە کە تیایدا کەسێک باس لە وەرگرتنی دیارییەک دەکات لەلایەن سەرۆک کۆمارەوە، سندوقێک کە ئاوی هەناری سروشتی و زەیتی زەیتونی تێدایە و ناڕەزایی خۆی لە جۆر و دیارییە دەردەبڕێت.
لە بەرانبەردا نوسینگەی راگەیاندنی سەرۆکایەتی کۆمار لەمبارەیەوە روونکردنەوەیەک بڵاو دەکاتەوە؛
ئەو بەرهەم و دیاریانە لەلایەن کارگەیەکی نیشتیمانی لە پارێزگای هەڵەبجەی شەهید بەرهەم دەهێنرێن. ئەوان بە وردی دیاریکراون بۆ پاڵپشتی و هاندانی کەرتی کشتوکاڵی ناوخۆیی، بەتایبەتی بەرهەمی ڕووەکی، کە جێگای شانازین بۆ زەوی عیراق کە ئەم بەرهەمانە بۆ بازاڕی ناوخۆی زیاد دەکات.
هەڵبژاردنی ئەم جۆرە دیارییە پابەندبوونی سەرۆک کۆمار بەرجەستە دەکات بۆ پشتگیریکردنی بەرهەمە نیشتمانییەکان و گەیاندنی پەیامی بەبەرهەم کە پەرە بە کولتووری کارکردن و بەرهەمهێنان و پشتبەستن بەخود دەدات، کە دوورە لە تەڵەی کاریگەری دروستکردن یان دیارییە گرانبەهاکانی پرۆتۆکۆڵ کە بە شێوەیەکی ناڕەوا بارگرانی لەسەر دارایی گشتی دروست دەکەن.
هەڵبژاردنی ئەم دیارییە سروشتیانە لەگەڵ دیدگای سەرۆک کۆماردا دێتەوە، نەک ئەو دیارییانەی کە دەکرێت وەک هێمای توندوتیژی یان هێز بخرێنەروو، وەک دەمانچە یان هاوشێوەکانی، کە لەگەڵ پەیامەکانی دەوڵەتێکی مەدەنی لەسەر بنەمای ئاشتی و ڕێزگرتنی یەکتر ناگونجێت.
سەرۆک کۆمار پێی وایە نابێت دیارییەکان رەنگدانەوەی وەرگرتنی کولتووری توندوتیژی بێت. ئەوان هاندەرێکن نەک نمایشێک و پشتیوانی سەرۆکایەتی کۆمار بۆ بەرهەمهێنانی ناوخۆیی وەک بەرپرسیارێتییەکی نیشتمانی و ئەخلاقی دووپات دەکەنەوە کە دەکەوێتە سەر هەمووان بەتایبەتی دامەزراوە باڵاکانی دەوڵەت.
هەروەها دەسەڵاتی سەرۆکایەتی کۆمار داوا لە هەموو دەزگاکانی راگەیاندن و بەکارهێنەرانی سۆشیال میدیا دەکات، وردبینی و بەرپرسیارێتی لە بڵاوکردنەوەی هەواڵ و ڤیدیۆکان بەکاربهێنن، هەروەها خۆیان لە بانگەشەکردنی ئەو پۆستانە بەدوور بگرن کە ناوەڕۆکی چەواشەکار یان هێرشی تێدایە، بەتایبەت کاتێک هێرش دەکەنە سەر دەزگا و سیمبولەکانی دەوڵەت.
سەرۆك وەزیرانی عیراق جەخت لە بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق لە وادەی خۆیدا دەكاتەوە، رەتیشدەكاتەوە پرۆسەكە لەژیر كاریگەری فشاری دەركیدا ئەنجام بدرێت.
محەمەد شیاع سودانی سەرۆك وەزیرانی عیراق لەمیانی كۆبوونەوەی لەگەڵ ژمارەیەك لە سەرۆك هۆزەكانی سنوری پاریزگای سەڵاحەدین رایگەیاند، هەڵبژاردنی خولی شەشەمی ئەنجومەنی نوێنەران لە وادەی خۆیدا بەرێوەدەچێت.
وتیشی، ئەنجامدانی هەڵبژاردن بەهۆی فشاری دەرەكی یان دۆخێكی نا ئاساییەوە نییە، بەڵكو لەسەر بنەمای دەستاودەستكردنی ئاشتیانە دەسەڵاتە.
لە بەشێكی دیكەی قسەكانیدا سەرۆك وەزیرانی عیراق رایگەیاند، حكومەت پابەندە بە دابینكردنی سەرجەم پێداویستییەكانی هەڵبژاردن و دەستەبەركردنی كەشێكی گونجاو بۆ دەنگدەران و كاندیدەكان.
بەپێی پێشبینییەكان هەفتەیەكی زۆر گەرم بەڕێوەیە و زۆربەی شار و ناوچەكانی عیراقیش دەگرێتەوە و لە هەرێمیش پلەی گەرما نزم دەبێتەوە.
كەشناسی عیراق پێشبینییەكانی كەشوهەوای بڵاوكردەوە و رایگەیاندووە، ئەم هەفتەیە لە تەواوی شارەكانی عیراق جگە لە بەسرە پلەكانی گەرما لە خوار 50 پلەوە دەبن، لە شارەكانی هەرێمی كوردستانیش پلەكانی گەرما زیاتر دادەبەزن.
ئاماژەی بەوەشكردووە، هەرچەندە بۆ ئەم هەفتەیە عیراق لە لیستی گەرمترین وڵاتانی جیهان دەرچووە، بەڵام لە كۆتایی هەفتە بەدواوە، چاوەڕێی عیراق رۆژانێكی گەرم دەكات و پلەكانی گەرما جارێكی تر لە چەندین شار دەگەنەوە 50 پلە و بەرزتریش.
لەبارەی پێشبینییەكانی كەشوهەوا لە هەرێمی كوردستانیش كەشناسی عیراق رایگەیاندووە، پلەكانی گەرما لە شارەكانی هەرێمی كوردستان زیاتر دادەبەزن و كەشوهەوا بە گشتی جێگیر دەبێت.
كۆمپانیای بە بازاڕكردنی نەوتی عیراق (سۆمۆ) روونكردنەوەیەكی لەبارەی ئەو بەڵگەنامە دزەپێكراوانەوە بڵاوكردەوە كە باس لە جوڵە و گواستنەوەی نەوت دەكەن و رایگەیاندووە، بەهۆی ئەو رێكارە ئەمنیانەی دەگیرێنەبەر، ئەستەم و مەحاڵە نەوت بە قاچاغ ببرێت.
دەشڵێت، ئەو بەڵگەنامانەی دزەیان پێكراوە لێكدانەوەی هەڵەیان بۆ كراوە، چونكە ئەوانە كاری رۆژانەن و ماوەی چەندین ساڵە بەردەوامن لەسەری، كە لەرێگەی ئەو بەڵگەنامانەوە رۆژانە ناوی ئەو شۆفێر و تانكەرانە دیاری دەكرێن كە بەرهەمە نەوتییەكان دەگوازنەوە، ئەگەر هەر ناوێكی جیاواز لە لیستەكاندا هەبێت، راستەوخۆ بە سەرجەم وێستگە ئەمنی و جیهانییەكاندا بڵاو دەكرێتەوە و رێگری لێدەكرێت.
سۆمۆ راشیگەیاندووە، بەهۆی نەبوونی پسپۆڕیی یان جۆری نووسراوەكەوە نەتوانراوە لە میدیاكاندا ناوەڕۆكی بەڵگەنامەكە وەك خۆی بگەیەنرێت و وا بڵاوكراوەتەوە سۆمۆ دان بە قاچاغچێتی نەوتدا بنێت، بەڵام لەگەڵ لایەنە ئەمنییەكاندا هەماهەنگییەكی بەهێزیان هەیە بەو هۆیەشەوە قاچاغچێتیكردن بە نەوت ئەستەمە.
35 ساڵ بەسەر داگیركردنی كوەیت لەلایەن رژێمی ئەوكاتەی عیراقەوە تێدەپەڕێت، ئەو روداوەی دواتر هاوكێشەی هێزی لە جیهان گۆڕی.
بەرەبەیانی 2ی ئابی 1990 جەنگی یەكەمی كەنداو دەستیپێكرد، هێزە عێراقییەكان بە سەرۆكایەتی سەدام حسێن چوونە ناو كوەیت و لەماوەی دوو رۆژدا ئەو وڵاتەیان بە تەواوی كۆنترۆڵكرد، جابر ئەحمەد سوباح میری پێشووی كوەیتیش بەرەو سعودیە هەڵات، بەڵام دوای نزیكەی 20 هەفتە، هاوپەیمانییەكی سەربازیی بە سەركردایەتی ئەمریكا پێكهات و لە 28ی شوباتی 1991 دوایین سەربازی عیراق لە كوەیت وەدەرنرا.
پاساوی سەدام بۆ ئەو لەشكركێشییەی پشتیوانی بوو لە راپەڕینێكی جەماوەریی دژی میری كوەیت، لەگەڵ ئەوەشدا تۆمەتباری كرد كە بە ئەنقەست نرخی نەوتی دابەزاندووە و نەوتی زیاتری لە كێڵگە هاوبەشەكانی هەردوو وڵات بەرهەمهێناوە، بەڵام هۆكاری لەشكركێشییەكە ئەوەبوو كوەیت رەتیكردەوە قەرزەكانی پێشوو لەسەر عیراق هەڵبوەشێنێتەوە.
گەردەلولی بیابان وەرچەرخانێكی سەربازیی بوو، بەو پێیەی ئەمریكا بوو بە زلهێزی سەربازیی جیهان لەو ململانێ كورتە و خێراكردنی هەڵوەشاندنەوەی یەكێتی سۆڤیەتی پێشوو.
لە 42هەمین ساڵیادی ئەنفالکردنی بارزانییەکاندا سەرۆکایەتی کۆمار پەیامێکی بڵاوکردەوە و رایگەیاندووە، ئەم تاوانە تەنها برینێکی سارێژنەبوو نییە لە یادەوەری گەلی کورددا، بەڵکو پەڵەیەکی شەرمەزارییە بە نێوچەوانی رژێمە ستەمکارەکانەوە.
دەقی پەیامەکەی سەرۆکایەتی کۆمار.....
لە چل و دووهەمین ساڵیادی ئەنجامدانی یەکێک لە قێزەونترین تاوانەکانی مێژووی هاوچەرخی عیراق لەلایەن رژێمی دیکتاتۆری لەناوچووی بەعسەوە، بە ئازارێکی قووڵەوە یادی شاڵاوە تاوانکارییەکانی ئەنفال دەکەینەوە، کە هاووڵاتییە کوردە بێتاوانەکانی بارزانی کردە ئامانج و بووە هۆی گیانلەدەستدانی هەزاران هاووڵاتی مەدەنی لە منداڵ و ژن و پیر، لە کۆمەڵکوژییەکی دڕندانە و سیستماتیکدا، کە ئامانجی سڕینەوەی ناسنامە و هەڵکەندنی مرۆڤ بوو لە خاکەکەی و بنەبڕکردنی ژیان.
ئەم تاوانە قێزەونە کە لەلایەن رژێمی دیکتاتۆری لەناوچووی بەعسەوە ئەنجامدرا، یەکێکە لە ترسناکترین شێوازەکانی سەرکوت و جینۆساید کە سەردەمی نوێ بەخۆیەوە بینیویەتی، و پێویستە لە یادەوەری نیشتمانیدا بە زیندوویی بمێنێتەوە. هەروەها پێویستە ئەنجامدەرانی و ئەوانەی دەستیان بە خوێنی بێتاوانان سوورە، روبەڕووی دادپەروەریی یاسا و مێژوو ببنەوە.
ئەرکی ئێمەیە لە هەموو بۆنەیەکدا، قوربانیدانە گەورەکانی گەلە مەزنەکەمان لە رێگەی ئازادی و شکۆ و دادپەروەریدا بەبیربهێنینەوە.
ئەم کارەساتە تەنها برینێکی سارێژنەبوو نییە لە یادەوەری گەلی کورددا، بەڵکو پەڵەیەکی شەرمەزارییە بە نێوچەوانی رژێمە ستەمکارەکانەوە کە شکۆی مرۆڤ و مافی ژیان و ئازادییان پێشێل کردووە.
گەلی کوردیش بە درێژایی مێژووی خۆی، بەرزترین نموونەکانی خۆڕاگری و قوربانیدانی لە پێناو بەدەستهێنانی مافە ڕەواکانیدا و ژیانێکی شکۆمەندانە لە سایەی دەوڵەتی هاووڵاتیبوون و دەستووردا، بەرجەستە کردووە.
کە یادی ئەم تاوانە قێزەونە دەکەینەوە، پابەندبوونی ئاکاری و دەستووری خۆمان بە پشتیوانیکردنی مافە رەواکانی گەلی کورد و سەرجەم پێکهاتەکانی گەلی عیراق دووپات دەکەینەوە. هەروەها کارکردنی جددی بۆ چارەسەرکردنی دۆسیە هەڵپەسێردراوەکان، لە سەرووی هەموویانەوە دۆسیەی مووچە و نەوت و گاز لە نێوان حکومەتی فیدراڵی و حکومەتی هەرێمی کوردستان، بە گیانێکی بەرپرسیارێتی نیشتمانی و لە ژێر چەتری دەستوردا، وەک وەفایەک بۆ خوێنی شەهیدان و بەرجەستەکردنی یەکێتی عیراقی فیدراڵی، پەرلەمانی و دیموکراتی کە لەسەر بنەمای دادپەروەری و هاوبەشی و هاوسەنگی دامەزراوە.
سڵاو بۆ گیانی پاکی شەهیدانی ئەنفالکراوی بارزانی و سەرجەم شەهیدانی عیراق.
راوێژکارێکی سودانی رەتیدەکاتەوە جرج و مشک 62 ترلیۆن دینار نەختینەی عیراقی خواردبێت و دەڵێت: ئەو هەواڵانە هیچ بنەمایەکیان نییە.
مەزهەر محەمەد ساڵح راوێژكاری دارایی محەمەد شیاع سودانی سەرۆك وەزیرانی عیراق رایگەیاند، ئەو هەواڵانەی کە بڵاوبوونەتەوە و باس لەوە دەکەن مشک و جرج 62 ترلیۆن دیناری عیراق خواردووە دوورە لە راستییەوە.
وتیشی، ئامانجی ئەو دەنگۆیە دروستکردنی سەرلێشێواوی و وروژاندنی رای گشتییە، ئەمە شتێکی نالۆژیکییە و هیچ بنەمایەکی نییە.
ئەو راوێژکارەی سودانی ئاماژەی بەوەشکرد، پارەی نەختینەی عیراق لە 100 ترلیۆن دینار تێناپەڕێت، لە دراوی یەدەگ و مامەڵەپێکراو، بۆیە ئەو دەنگۆیانە لەڕووی ئابوورییەوە مەحاڵە و جێی متمانە نییە.
مەزهەر محەمەد ساڵح، داواش لە هاووڵاتییان دەکات، هەواڵی لەو جۆرە بڵاونەکەنەوە، چونکە گاڵتەجارییە بە زیرەکی خەڵک و هیچ بەهایەکی ئابوری یان واقیعیان نییە.