عیراق
فارس عیسا سەرۆکی نوێنەرایەتی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لە بەغداد، بە کوردسات نیوزی رایگەیاند، رۆژی سێ شەممە ئەنجوومەنی وەزیرانی عێراق بە سەرۆکایەتی مستەفا کازمی و بە ئامادەبوونی وەزیرە کوردەکان کۆدەبێتەوە و بڕیاردەدرێت لەسەر ڕەوانەکردنی ٢٠٠ ملیارەکە بۆ مووچەی فەرمانبەرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان.
وەزارەتی نەوتی عێراق لە راگەیەندراوێکدا ئاشکرایکرد، کۆمپانیای سۆمۆ لەمانگی رابردوودا ٩٢ ملیۆن و ٤٢٢ ھەزار و ٤٨٥ بەرمیل نەوتی ھەناردەی وڵاتانی جیھان کردووە و تێکڕای نرخی فرشتنی یەک بەرمیل نەوت ٧٣.٣ دۆلار بووە ، کۆی داھاتەکەشی لەو مانگەدا شەش ملیار و ٧٧٧ ملیۆن و ١٣٤ ھەزار دۆلار بووە.
لەلایەکی ترەوە وەزارەتی ناوخۆی عێراق، دۆسیەیەکی گشتگیری بۆ لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکانی دوو ڕۆژی ڕابردووی پارێزگای دیالە کردەوە، کە بە پێی دواین ئامار ٢١ کەس لە ھەردوو گوندی ڕەشاد و ئیمام نەھرەین کوژراون و نزیکەی ١٥ کەسی تریش برینداربوون.
شەوی رابردوو تیرۆریستانی داعش، لە گوندی "رەشاد" سەر بە قەزای میقدادیە لە سنووری پارێزگای دیالە و دەستڕێژی گوللەیان لە خەڵكی مەدەنی كرد و بەهۆیەوە نزیكەی 14 كەس كوژراون و 15 كەسیش برینداربوون كە ژن و منداڵیشیان لە ناودایە، هاوكات سەرچاوەیەكی ئەمنی بڵاویكردەوە، بەهۆی پەلامارێكی تر لە گوندێكی تر لە هەمان ناوچە، 7 كەس كوژراون.
خوێناوی پەلامارەكەی شەوی رابردووی داعش كاردانەوەی لێكەوتەوە و "د.بەرهەم ساڵح" سەرۆك كۆماری عێراق رایگەیاند، پەلامارە ترسنۆكانەكەی دیالە، هەوڵێكە بۆ تێكدانی سەقامگیری عێراق و بیرهێنەرەوەیەكە بۆ پاڵپشتیكردن لە دەزگا ئەمنییەكان بۆ كۆتاییهێنان بە شانەكانی داعش، هاوكات "مستەفا كازمی" سەرۆك وەزیران رایگەیاند، پابەند دەبن بەو سوێندەی كە خواردوویانە بۆ كێوماڵكردنی داعش جا لە هەر شوێنێكبن، تاوانەكەی میقدادیەش بەبێ تۆڵە تێناپەڕێت، لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی ژمارەیەك وڵات ئیدانەی رووداوەكەیانكرد.
عیماد محەمەد" ئەندامی دەستەی راگەیاندنی كۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەكان بە كوردسات نیوزی راگەیاند، كارەكانی ژماردنەوەی دەنگەكان لە بەغداد ئەنجام دەدرێت و ئەمرۆ دەنگەكانی وێستگە تانە لێدراوەكانی نەینەوا هەژمار دەكرێنەوە، وتیشی رۆژانە كارەكانی لە سەعات 8ی بەیانی تا 5 ی ئێوارە بەردەوام دەبێت.
کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکان لە ڕاگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، ئەنجومەنی کۆمسیاران وردبینی بۆ ١٠٨ تانەی پێشکەشکراو کردووە و بەھۆی نەبوونی بەڵگەی پێویست ٨٦ تانەیان ڕەتکراونەتەوە.
ڕوونیشیکردووەتەوە، ژماردنەوەی دەستی بۆ دەنگی ژمارەیەک وێستگە دەکرێت کە لە ٢٢ تانەدا ئاماژەیان پێکراوە و دابەشبوون بەسەر پارێزگاکانی بەغداد و بەسڕە و بابل و نەجەف و ھەولێر و سلێمانی و کەرکوک و زیقار و ئەنبار و قادیسە و سەڵاحەدین، بەو پێیەی تانەکان بە بەڵگەوە پێشکەشکراون .
کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکان ڕاشیگەیاندووە، لە ڕۆژی ٢٧ی ئەم مانگە ڕێوشوێنەکانی ژماردنەوەی دەستی ژمارەیەک وێستگەی تانە لێدراو لە نەینەوا دەستپێدەکەن و پڕۆسەکەش لە ھەشتی بەیانییەوە بۆ ٤ی پاشنیوەڕۆ بەردەوام دەبێت.
ئیئتیلافی نیشتمانیی کە بایکۆتی ھەڵبژاردنی پێشوەختی کرد، ڕاگەیاندراوێکی لە بارەی نیگەرانی بەشێک لە لایەنە شیعەکان، لە ئەنجامەکانی ھەڵبژاردن بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند، پێویستە کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکان چاوبخشێنێتەوە بە تانەکان و پابەندبێت بە ژماردنەوەی دەستی ئەو بنکە و وێستگانەی دەنگدان کە تانەیان لێدراوە.
داواشی لە کۆمیسیۆن کرد، ھەنگاوی خێرا بنێت بۆ دوورخستنەوەی عێراق لە قەیران و وەڵامی ھێزە نیشتمانیە ناڕەزایەکان بداتەوە، بە پێچەوانەوە عێراق دەچێتە قۆناغێکەوە کە پێشبینی ئەنجامەکانی ناکرێت.
دوای ڕاگەیاندنی ئەنجامە بەراییەکانی ھەڵبژاردن بەشێکی زۆر لە ھێزە شیعەکان جگە لە ڕەوتی سەدر و چەند لایەنێک نەبێت، ئەنجامەکانی ھەڵبژاردنیان ڕەتکردەوە و داوای ژماردنەوەی دەستی سەرجەم دەنگەکانیان کرد.
ھۆشداریەکەی سەدر لە کاتێکدایە ، لەدوای راگەیاندنی ئەنجامی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانەوە ، لایەنگرانی لایەنە دۆڕاوەکان خۆپیشاندانیان دەستپێکردوە و داوای ھەژماری دەستیی دەنگەکان دەکەن .
وەزارەتی تەندروستی عێراق لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، ئامارەکانی کۆرۆنا لە چەند وڵاتێک زۆر بەرزبوەتەوە وەک بەریتانیا و روسیا و جۆری نوێی ڤایرۆسەکەش سەریھەڵداوە، ھەرچەندە ئەو وڵاتانە لە بەکارھێنانی ڤاکسین لە ئاستێکی بەرزدان.
وتیشی، بەرزبوونەوەی ئامارەکان لەو وڵاتانە ھەڕەشەیە و بڵاوبوونەوەی شەپۆلی چوارەی کۆرۆناش لە عێراق بەدوور نازانن، بە تایبەت کە ھاوڵاتیان پابەندی رێنماییەکان نین و لە وەرگرتنی ڤاکسینیش نەگەیشتونەتە ئاستی پێویست، کە تاکە رێگە بۆ دوور کەوتنەوە لە مەترسییەکانی کۆرۆنا وەرگرتنی ڤاکسینە.
بەپێی دوایین ئامارەکانی وەزارەتی تەندروستی، تا ئێستا نزیکەی پێج ملیۆن و ٦٠٠ ھەزار کەس لە عێراق ڤاکسینیان وەرگرتووە.
حەکیم بە پێویستیشی دەزانێت، ھەمووان بۆ داواکردنی مافەکانیان ڕێگەیەکی یاسایی و ئاشتیانە بگرنە بەر و شکستخواردوو دەبن ئەگەر ڕەوشەکە بەرەو چەقبەستوویی سیاسی بڕوات.
حەکیم داوا لە ھەموو لایەنەکان دەکات لە پێناو عێراق و گەلەکەی سازش بکەن کە چاوەڕێیە ھەڵبژاردن ببێتە مایەی گۆڕینی واقعی باروگوزەران و خزمەتگوزاری.
سەڵاح جبوری وتەبێژی ھاوپەیمانی عەزم کە خەمیس خەنجەر سەرۆکایەتی دەکات لە ڕاگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەشکردووە، ھاوپەیمانیەتییەکەیان لە گفتوگۆکانی لەگەڵ ھاوپەیمانی تەقەدووم بە سەرۆکایەتی محەمەد حەلبوسی گەیشتوونەتە قۆناغێکی باش لە لێکتێگەیشتن سەبارەت بە کاری داھاتوویان و دەستکەوتەکان و ئەولەویەتی ناوچە ڕزگارکراوەکان لە دەستی تیرۆر و یەکخستنی ڕیزەکانیان لە پێناو گەیشتن بە ئامانجە سەرەکییەکانیان وەک دۆسیەی ئاوارەکان و بێسەرشوێنەکان و ئاوەدانکردنەوەی ناوچە ڕزگارکراوەکان.
ڕوونیشیکردووەتەوە، ھاوپەیمانی عەزم بەردەوام دەبێت لە کرانەوە بە ڕووی سەرجەم ھاوپەیمانیەتییە سەرکەوتووەکانی ھەڵبژاردن.
لە ھەڵبژاردنی پێشوەختی ئەنجومەنی نوێنەران ھاوپەیمانی تەقەدووم ٣٧ کورسی و ھاوپەیمانی عەزمیش ١٢ کورسی بەدەستھێناوە.
بۆ ڕێگریکردنیش لە چوونە ناوەوەی خۆپیشاندەران بۆ ناوچەی سەوز، ھێزێکی ئەمنی زۆر بڵاوکراوەتەوە و باڵیۆزخانەی ئەمریکاش لە بەغداد بەھۆی ناجێگیری ڕەوشەکەوە زەنگی ئاگادارکردنەوەی لێدا.
ھاوپەیمانی فەتح لە ڕاگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، پیرۆزبایی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی بۆ سەرکەوتنی ھەڵبژاردنی عێراق بەر لە یەکلاکردنەوەی تانەکان، تووشی سەرسوڕمانی کردوون.
وتیشی، بەو پیرۆزباییە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی لە بێلایەنی لایداوە و پرسیار لەسەر ڕۆڵی ئەو ئەنجومەنە لەسەر ھەڵبژاردنەکە دروست دەکات، بە تایبەت کە چاودێرە نێودەوڵەتییەکان تێبینی و سکاڵایان لەسەر پڕۆسەکە ھەبووە.
ھاوپەیمانی "فەتح" جەختیشی کردەوەی لەوەی، سازش لە داواکاری خەڵک و ھێزە سیاسییەکان بۆ ژماردنەوەی دەنگەکان بە دەست لە سەرجەم وێستگەکان ناکەن، ھەموو دەستوەردانێکی دەرەکیش لە ئەنجامی ھەڵبژاردن ڕەتدەکەنەوە.
وەزارەتی کشتوکاڵی عێراق رایگەیاند، بەھۆی کەمبونەوەی ئاو ئەگەری ھەیە لە وەرزی داھاتوودا ئاستی بەرھەمھێنانی گەنم لە عێراق نەگاتە دوو ملیۆن تۆن، ئەوەش کێشەیەکی گەورەیە کە روبەڕوی عێراق دەبێتەوە.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکردوە، وەزارەتی کشتوکاڵ پلانی ھەیە دوو ملیۆن و ٨٠٠ ھەزار دۆنم زەوی بە بیری ئیرتیوازی ئاو بدات، بڕیاریشە ٩ ملیۆن دۆنم زەوی دێم بە گەنم بچێنن.
جەختیشیکردۆتەوە، ئێستا بەھۆی بڕینی سەرچاوەکانی ئاو لەلایەن ئێرانەوە، پلانی کشتوکاڵی لە پارێزگای دیالە گەیشتووەتە خاڵی سفر.
حکومەتی عێراقیش لەگەڵ تورکیا و ئێران لە دانوستاندایە بەمەبەستی بەردانەوەی ئاو بۆ عێراق، باڵیۆزی تورکیاش لە بەغداد دەڵێت، رێککەوتنی ساڵی ٢٠١٤، بۆ بەردانەوەی ئاو بۆ عێراق چالاک دەکەنەوە.
وتیشی، ئاو سامانێکی نێودەوڵەتییە و لە عێراقییەکانی ناگرنەوە و بە ھاوبەشی بەکاری دەھێنن.
وەزارەتی پلاندانانی عێراق لە وەڵامی راپۆرتێکی پرۆگرامی خۆراکی جیھانی کە عێراقی بە وڵاتێکی برسی ناوبردبوو رایگەیاند، عێراق روبەڕوی کەمیی خۆراک نەبووەتەوە و یەکێک نییە لە وڵاتە برسییەکانی جیھان.
وەزارەتی پلاندانان باسی لەوەشکردووە، زانیارییەکانی راپۆرتەکە ھەڵەیە و پشتی بە زانیارییەکانی حکومەتی عێراق نەبەستووە و سەرەڕای ئەوەی ٣١٪ی خەڵکی عێراق لەژێر ھێڵی ھەژارییەوەن، بەڵام ئەمە مانای ئەوە نییە عێراق تووشی برسێتی بووبێت.
راپۆرتەکەی پرۆگرامی خۆراکی جیھانی باسی لەوە کردبوو، یەک لەسەر سێی عێراقییەکان بە سکی برسی دەخەون و ئەو وڵاتە لە ریزی وڵاتە برسییەکانی وەک سۆماڵ و کۆنگۆدایە.