لە کۆبوونەوەیەکیدا لەگەڵ حەیدەر عەبادی سەرۆکی ھاوپەیمانی نەسر،  "جینین پلاسخارت" نوێنەری تایبەتی سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە عێراق ڕایگەیاند، ئیدانەی ھێرشەکانی تورکیا دەکەین بۆ سەر یەکێک لە ھاوینەھەوارەکانی زاخۆ.

ھەر لە کۆبوونەوەکەیدا لەکەڵ عەبادی، پلاسخارت داوایکردووە عێراق ڕێوشێنی پێویست بگرێتەبەر دژی پێشێلکارییە بەردەوامەکانی تورکیا لە عێراق.

ھێرشەکەی تورکیا لەسنوری زاخۆ کاردانەوەی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی لێکەوتووەتەوە،  ئەنجومەنی ئاسایشی عێراق داوایکردووە تورکیا لێبوردن بکات و ھێزەکانی لە خاکی عێراق بکشێنێتەوە.

مالکی لە چاوپێکەوتنێکی تەلەفزیۆنیدا رایگەیاند، گفتوگۆیەک ھەیە لەبارەی گۆڕینی دەستەی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نوێنەران و گۆڕینی محەمەد حەلبوسی سەرۆکەکەی، بەڵام بابەتەکە بۆ سونەکان بەجێھێڵدراوە. 

وتیشی، چوارچێوەی ھەماھەنگی پەلەناکات لە دیاریکردنی جێگری یەکەمی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران، بەڵام ئەوە کارێکی ئاسانە بۆ ئەوان. 

نوری مالکی لەو چاوپێکەوتنەدا راشیگەیاند، سەرۆک وەزیرانی داھاتووی عێراق لە ھێڵی دووەمی چوارچێوەی ھەماھەنگی دەبێت. 

رەتیشیکردەوە، دابەشبوون ھەبێت لەنێو چوارچێوە سەبارەت بە پۆستی سەرۆک وەزیران، بەڵام چاوەڕێی لایەنی کوردی دەکەن سەبارەت بە کاندیدی سەرۆک کۆمار. 

بێگەرد تاڵەبانی وەزیری کشتوکاڵی ھەرێم رایگەیاند، دوابەدوای ھەوڵەکانیان بۆ چارەسەرکردنی کێشەی ساغنەبوونەوەی بەرھەمی جوتیارانی پێنجوێن و شارەکانی تری ھەرێمی کوردستان، وەزارەتی کشتوکاڵی عێراق بڕیاریداوە بە داخستنی مەرزەکانی عێراق بەرووی بەرھەمی ھاوردەی ئەو بەروبومانەی کە لە ھەرێمی کوردستان بە رێژەیەکی زۆر بەرھەم دەھێندرێن، ھەروەک بڕیاردراوە بە کردنەوەی دەرگای بازاڕەکانی ناوەراست و خوارووی عێراق بەمەبەستی ساغکردنەوەی بەرھەمی خۆماڵی جوتیارانی ھەرێم.

بە پێی بڕیارەکەی وەزارەتی کشتوکاڵی عێراق ھاوردەکردنی بەروبوومی پەتاتە و تەماتە و باینجان و خەیار و کاڵەک و شوتی لەمەرزەکانی عێراقەوە تا کاتێکی نادیار راگیراوە.

دەستەی کەشناسی و بومەلەرزەزانی عێراق پێشبینییەکانی بۆ کەشوھەوای ئەمڕۆ بڵاوکردەوە و بەپێی پێشبینییەکان، ئەمرۆ ئاسمان ساماڵ دەبێت و پلەکانی گەرما ھاوشێوەی رۆژی رابردوو بە بەرزی دەمێننەوە و لە پاێزگاکانی بەسرە و میسان ٥٢ پلە تۆماردەکات، لە ناسریە ٥١ و لە موسەناش ٥٠ پلە دەبێت.

لە پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستانیش، سلێمانی و دھۆک پلەکانی گەرما ٤٢ پلە دەبێت کە نزمترینە لەسەر ئاستی عێراق، لە ھەولێریش پلەی گەرما ٤٤ و کەرکوکیش ٤٥ پلەی سلیزی دەبێت. 

شانەی راگەیاندنی ئەمنی عێراق دەڵێت، "فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکان فەرمانی دەستبەجێ لێکۆڵینەوە لە رووداوەکە دەکات و وەزیری دەرەوە و جێگری فەرماندەی ئۆپەراسیۆنە ھاوبەشەکان و سکرتێری تایبەتی خۆی و فەرماندەی ھێزەکانی پاسەوانی سنووری ڕەوانەی شوێنی ڕووداوەکە کردووە بۆ ئەوەی سەردانی بریندارەکان بکەن."

پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند تا ئێستا ٨ کەس بەهۆی تۆپبارانەکەوە گیانیان لەدەستداوە کە بریتین لە دوو منداڵ و سێ پیاو و سێ ژن و سەرجەمیان خەڵکی شاری بەغدادن و بە رەگەز عەرەبن.

موقتەدا سەدر، رێبەری رەوتی سەدر لە راگەیێندراوێکدا دەڵێت، تورکیا وادەزانێت عێراق توانای وەڵامدانەوەی نییە، و بەم ھێرشە ئەوەندەی دیکەی خۆی" قێزەون" کرد.

 سەدر داواش دەکات رێوشوێنەکان ئاستی نوێنەرایەتی دیبلۆماسی لەگەڵ تورکیا کەمبکرێتەوە، فڕۆکەخانە و دەروازە سنورییە وشکانییەکانی نێوان عێراق و تورکیا دابخرێن، ھەروەھا بەزووترین کات سکاڵا بۆ نەتەوە یەکگرتووەکان بەرز بکرێتەوە ورێککەوتنە ئەمنییەکان لەگەڵ تورکیا ھەڵبوەشێنرێنەوە.

موقتەدا سەدر دەڵێت، "ھەموو دەستدرێژییەک بۆ سەر پارێزگاکانی باکوور و ھەرێمی کوردستان لەنێوخۆ و دەرەوە چیتر ئارامی لەسەر ناگیرێت."  

تا ئێستا ٨ کەس بەھۆی تۆپبارانەکەوە گیانیان لەدەستداوە کە بریتین لە دوو منداڵ و سێ پیاو و سێ ژن و سەرجەمیان خەڵکی شاری بەغدادن و بە رەگەز عەرەبن.

دڵشێر عەبدولستار، بەڕێوەبەری ناحیەی دەرکار رایگەیاند، سوپای تورکیا بە چوار تۆپ ھاوینەھەواری گوندی پەرخی لە سنوری ئیدارەی زاخۆ تۆپباران کردووە و لەناو بریندارەکان کەسی بەتەمەن ھەیە و برینی چەند کەسێکیان سەختە. 

پەیامنێری کوردسات نیوزیش رایگەیاند، بەھۆی نەمانی شوێن لە نەخۆشخانەی زاخۆ، چەند بریندارێکی تۆپبارانەکە بۆ نەخۆشخانەی دھۆک گواسترانەوە.

یاداشتەکە داوا دەکات کە سەرۆک وەزیران و وەزیری بەرگری عێراق بێنە ئەنجومەن و لەبارەی بوردوومانەکان و رێکارەکانی عێراق روونکردنەوە بدەن.

یاداشتەکە پێویستی بە (٥٠) ئیمزا ھەیە پێشبینی ئەکرێ زیاتر لەو ژمارەیە ئیمزای بکات.

تا ئێستا ٨ کەس بەھۆی تۆپبارانەکەوە گیانیان لەدەستداوە کە بریتین لە دوو منداڵ و سێ پیاو و سێ ژن و سەرجەمیان خەڵکی شاری بەغدادن و بە رەگەز عەرەبن.

دڵشێر عەبدولستار، بەڕێوەبەری ناحیەی دەرکار رایگەیاند، سوپای تورکیا بە چوار تۆپ ھاوینەھەواری گوندی پەرخی لە سنوری ئیدارەی زاخۆ تۆپباران کردووە و لەناو بریندارەکان کەسی بەتەمەن ھەیە و برینی چەند کەسێکیان سەختە.

پەیامنێری کوردسات نیوزیش رایگەیاند، بەھۆی نەمانی شوێن لە نەخۆشخانەی زاخۆ، چەند بریندارێکی تۆپبارانەکە بۆ نەخۆشخانەی دھۆک گواسترانەوە.

غازی فەیسەڵ، فەرماندەی خۆبەخشی پێشمەرگە رایگەیاند، لە کاتژمێر چواری بەرەبەیانی ئەمڕۆوە، بە سەرپەرشتی ھاوپەیمانان و بەشداری ھێزێکی زۆری سوپا و دژەتیرۆری عێراق و پێشمەرگە، بە درێژی ١٥ کیلۆمەتر، ھێرشێکی یەکلاییکەرەوە بۆ سەر مۆڵگەکانی داعش لە چیای قەرەچووغ دەستیپێکردووە.

وتیشی، تیرۆریستانی داعش لە چیای قەرەچووغ گەماردراون و ئەم ئۆپراسیۆنە پێدەچێت ئۆپراسیۆنێکی یەکلاییکەرەوە بێت بەرامبەر داعش، بۆئەوەی چیای قەرەچووغ لە تیرۆریستانی داعش پاکبکرێتەوە.

دزە پێکردنی تۆمارە دەنگییەکان لە عێراق بەردەوامە و پێنجەم تۆماری دەنگی بەناوی نوری مالکی سەرۆکی حزبی دەعوەوە بڵاوکرایەوە، لە تۆمارەکەدا دەڵێت، قەیس خەزعەلی ئەمینداری عەسائیبی ئەھلی حەق باشە و کەسێکە لە نەیارەکانی دەدات، بەڵام برایانی تر لەناو ھاوپەیمانی فەتح و بەدر پەیوەندییان بەوانەوە نیە و لە جیھانی تایبەتی خۆیاندان و سەرقاڵن لە کێڵگەکانیاندا.

لە تۆمارەکەدا داوا لە فەرماندەی گروپە چەکدارەکان دەکات شوێن ھێڵی سوپای پاسدارانی ئێران بکەون و کاروبارەکانیان بخە دەست ئیسماعیل قائانی فەرماندەی فەیلەقی قودس.

ھەرچەندە تائێستا ھیچ لایەنێکی رەسمی نەیسەلماندووە تۆمارە دەنگییەکان خودی نوری مالکین، بەڵام موقتەدا سەدر دەڵێت نابێت بەھیچ جۆرێک مالکی بگەڕێتەوە بۆ دەسەڵات، حزبی دەعوەش دەڵێت دزەپێکردنی تۆمارە دەنگییەکان ھەوڵێکە بۆ نانەوەی ئاژاوەو شەڕی تائیفی.

میحرابیان رایگەیاند، ھەنگاونان بۆ ئیمزاکردنی گرێبەستی ستراتیژی دوور مەودا لە بواری کارەبا بە گرنگترین محیوەرەکانی دیبلۆماسیەتی حکومەتی ئێستای وڵاتەکەی دادەنرێت کە ئەنجامی پرشنگداری بۆ ئێران لێکەوتۆتەوە.

وتیشی، ئێران بە گەورەترین سەرچاوەی بەرھەمھێنەر و دابەشکاری کارەبا لەنێو وڵاتانی خۆرئاوای ئاسیا دادەنرێت و بەھێزترین وڵاتە سەرەڕای سستی پیشەسازی کارەبا لە ساڵانی رابردوودا.

ئەوەش لەکاتێکدایە لەچەند رۆژی رابردوودا عێراق و سعودیە گرێبەستێکیان بۆ بەستنەوەی کارەبای عێراق بە وڵاتانی کەنداو ئیمزاکرد.

ئەنجومەنی باڵای دادوەری رایگەیاند، دادگای لێکۆڵینەوەی کەرخ داوایەکی لە داواکاری گشتییەوە پێگەیشتووە بۆ گرتنەبەری رێوشوێنی یاسایی سەبارەت بەو  تۆمارە دەنگییانەی دزەیانکردووە و دەوترێن دەنگی نوری مالکی سەرۆکی ھاوپەیمانی دەوڵەتی یاسایە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، لەئێستادا دادگا بەپێی یاسا، لێکۆڵینەوەی ئسوڵی لە تۆمارە دەنگییەکانی دەستیپێکردووە.

لە چەند رۆژی رابردوودا ٥ تۆماری دەنگی لەلایەن کەسێکی عێراقی بەناوی عەلی فازیل بڵاوکراونەتەوە کە گوایە دەنگی نوری مالکی سەرۆکی ھاوپەیمانی دەوڵەتی یاسایە، لەدواین تۆماریشدا دەڵێت زۆرینەی گروپەکانی شیعە راستەوخۆ سەربە ئێرانن.

رەیان کلدانی ئەمینداری گشتی بزوتنەوەی بابلیون رایگەیاند، رۆژ لە دوای رۆژ ھێرش و بۆردومان و داگیرکارییەکانی تورکیا لە ناو خاکی عێراق بە بیانووی جیاجیا لە زیادبووندایە.

وتیشی، دەسەڵاتدارانی عێراق لە دژی تورکیا لە بەردەم دوو بژاردەدان، یەکێکیان ئەوەیە کە ھاوشێوەی ئێستا بێدەنگ بن و ئەوەش ھاندانێکی ناراستەوخۆیە بۆ ئەردۆغان بۆئەوەی داگیرکاری و ھێرشەکانی لەناو خاکی عێراق زیاتر بکات، دووەمیشیان ئەوەیە کە پێویستە حکومەتی عێراق بەو پێیەی خاوەنی سەروەری و سوپا و ھێزی چەکدارە، بە ھێز روبەڕووی دوژمنکارییەکانی ئەردۆغان ببێتەوە.

کلدانی دەڵێت، روبەڕووبوونەوەی دوژمنکارییەکانی تورکیا ھەنگاوە راستەکەیە، چونکە سوپاکەی ئەردۆغان بە ئیدانە و راگەیەندراوی ناڕەزایی ناکشێتەوە.

ھەرێم کەمال ئاغا سەرۆکی فراکسیۆنی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بە کوردسات نیوزی راگەیاند، ئەمرۆ سەرۆکی فراکسیۆنەکان و سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نوێنەران کۆدەبنەوە بۆ دانانی میکانیزمێک بۆ دەستپێکردنەوەی دانیشتنەکانی وەرزی نوێی ئەنجومەنی نوێنەران.

ھەروەھا بۆ ئامادەکاری بۆ پرسی ھەڵبژاردنی سەرۆک کۆمار و ھێنانە پێشەوەی ئەو پڕۆژە یاسایانەی پەیوەندیی راستەوخۆیان بە ژیان و گوزەرانی ھاووڵاتیانەوە ھەیە.

فەتاح شێخ، ئەندامی رەوتی سەدر و کەسایەتیەکی نزیک لە موقتەدا سەدر رایگەیاند، ھەرچەندە نوری مالیکی سەرۆکی ئیئتیلافی دەوڵەتی یاسا دەڵێت ئەو تۆمارە دەنگیانەی بڵاوکراونەتەوە ساختەن و کەسانێک لاسایی شێوازی قسەکردنیان کردۆتەوە کە تیایاندا بەشێوەیەکی خراپ قسە لەسەر رەوتی سەدر و خودی موقتەدا سەدر دەکات، بەڵام زانیاری و بەڵگەی تەواویان ھەیە کە مالیکی لە کۆبونەوە تایبەتەکانیدا زۆر لەو تۆمارە دەنگیانە خراپتر و توندتر قسەی لەسەر موقتەدا سەدر و رەوتی سەدر کردووە.

وتیشی، باوەڕیان بە لێدوان و راگەیەندراوەکانی نوری مالیکی نییە بۆ رەتکردنەوەی تۆمارە دەنگیەکانی، چونکە دڵنیان ئەو تۆمارە دەنگیانە خودی مالیکین و ھیچ گومانێکیشیان لەسەر ئەو راستییە نییە و دەتوانن بە بەڵگەش بیسەلمێنن.

جەختیشیکردەوە، مالیکی ھەموو کارێک دەکات تەنھا بۆ ئەوەی جارێکی دیکە دەسەڵات بگرێتەوە دەست.

جەواد بولانی ئەندامی لیژنەی ئاسایش و بەرگری ئەنجومەنی نوێنەران رایگەیاندووە، قۆناغێکی گرنگیان بڕیوە بۆ ئامادەکردنی رەشنوسی یاسای سەربازیی زۆرەملێ و زنجیرەیەک کۆبونەوە لەبارەیەوە کراوە.

جەختیشیکردۆتەوە لەوەی کە سورن لەسەر ئەوەی یاساکە لە ئەنجومەنی نوێنەران تێبپەرێندرێت چونکە یەکێکە لە گرنگترین یاساکان، زۆرینەی کوتلە سیاسییەکانیش کۆکن لەسەر گرنگیی رێکخستنی یاساکە و تێپەراندنی، بەڵام لە ئێستادا پێویستە چەند بابەتێک لەگەڵ حکومەت رێکبخرێت و لە کاتی گونجاودا رەشنوسی یاساکە لە ئەنجومەنی نوێنەران دەخرێتەروو.

عەلی رازی وتەبێژی وەزارەتی سەرچاوەکانی ئاو لە عێراق رایگەیاند، مەھدی رەشید حەمدانی وەزیری سەرچاوەکانی ئاو و فەیسەڵ ئاراغلو نوێنەری تایبەتی سەرۆکی تورکیا لە رێگەی ڤیدیۆ کۆنفرانسەوە کۆبوونەتەوەو جەختیانکردۆتەوە لەسەر گرنگی بەردەوامبوونی دیالۆگ و کاری ھاوبەش بۆ دابەشکردنی زیانی گۆڕانکارییەکانی کەشوھەوا.

وتیشی، وەزیری سەرچاوەکانی ئاو تۆمەتەکانی تورکیای سەبارەت شکستی عێراق لە بەڕێوەبردنی ئاو رەتکردۆتەوەو رایگەیاندوە، بڕی ئاوی ھاتوو لە تورکیاوە بۆ عێراق گەیشتۆتە نزمترین ئاست لە سەد ساڵی رابردوودا.

جەختیشیکردەوە، ھۆکاری سەرەکی ئەو قەیرانەی بەرۆکی وڵاتەکەی گرتووە، سیاسەتی ئەو وڵاتانەیە کە سەرچاوەی رووبارەکانیان تێدایە، بەتایبەت دروستکردنی ژمارەیەکی زۆری بەنداو لەسەر رووبارەکان.