جیهان
ئەو تیمە دەڵێن، لێکۆڵینەوەکانیان سەبارەت بە سەرچاوەی کۆرۆنا روبەڕووی چەندین ئاستەنگ بووەتەوە و پێویستی بە ھەماھەنگی خێرا ھەیە و لێپرسراوانی چین ھێشتا دوو دڵن لە ھاوبەشی پێکردنی بەشێک لە زانیارییەکان.
راشیانگەیاند، لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونەکانیان سەبارەت بە سەرچاوەی سەرھەڵدانی کۆرۆنا راگرتووە و ھۆشداریش دەدەن لە لەدەستدانی ئەو دەرفەتانەی لەبەردەمیاندایە بۆ گەیشتن بە ئەنجام.
تا ئێستاش ھەواڵگری ئەمریکا کە راسپێردرابوون بۆ ئامادەکردنی راپۆرتێک سەبارەت بە سەرچاوەی کۆرۆنا، نەگەیشتوونەتە ئەنجام سەبارەت بەوەی ئایا ڤایرۆسەکە لە ئاژەڵەوە گواستراوەتەوە بۆ مرۆڤ یاخود لە تاقیگەی شاری وھانی چینەوە دزەی کردووە.
وەزیری ھێزە چەکدارەکانی بەریتانیا لە چاوپێکەوتنێکدا ئاماژەی بەوەکرد، دوای گەیشتنی زانیاریی متمانەپێکراو لەبارەی ئەگەری ھێرشی چەکداری بۆسەر فرۆکەخانەی کابوڵ، لەو ڕوانگەیەوە وەزارەتی دەرەوە رێنماییەکانی گۆڕیوە و داوای لە ھاوڵاتیان کردووە روونەکەنە فرۆکەخانەی کابوڵ و لە شوێنی ئارام بمێننەوە تا رێنمایی نوێیان پێدەگات.
لەلایەکی ترەوە جاک کاستیکس سەرۆک وەزیرانی فەرەنسا رایگەیاند، وڵاتەکەی لە ئێوارەی رۆژی ھەینییەوە ناتوانێت پرۆسەی گواستنەوەی خەڵک لەئەفغانستان ئەنجامبدات.
داواشی لە ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانی کرد لەمرۆوە لە فرۆکەخانەی کابوڵ دووربکەنەوە بەھۆی بوونی ھەڕەشەی ھێرشی تیرۆریستی لەلایەن توندڕەوانی گروپی داعشەوە.
ئەوەش لەکاتێکدایە وڵاتانی بیانی ھەموو ھەوڵێکیان خستووەتەگەڕ تاکو بتوانن بەر لە ٣١ی مانگ تەواوی ئەو کەسانە بگوازنەوە کە لە فرۆکەخانەی کابوڵدان.
نەخۆشخانەی فریاکەوتنی کابوڵ ڕایگەیاند، بەھۆی تەقینەوەکانەوە زیاتر لە ٣٠ کەس برینداربوون لەو ژمارەیەش شەشیان بەر لە گەیشتنیان بە نەخۆشخانە گیانیان لە دەستدا.
لای خۆشییەوە پنتاگۆن ڕایگەیاند، لەناو قوربانییەکاندا ژمارەیەکی زۆر چەکداری بزوتنەوەی تاڵیبان ھەیە و پێنج ئەمریکیش برینداربوون و ڕەوشی یەکێکیان ناجێگیرە.
لەو بارەیەوە، ئیمانوێل ماکرۆن سەرۆکی فەڕەنسا ڕایگەیاند، ڕەوشی کابوڵ لە کۆنترۆڵ دەرچووە و باڵیۆزەکەیان "ئەفغانستان" بەجێدەھێڵێت.
وەزارەتی بەرگری تورکیاش ڕایگەیاند، ھیچ سەربازێکیان لە تەقینەوەکان بریندارنەبوون، سەرۆک وەزیرانی بەریتانیاش داوای کۆبوونەوەی بە پەلە دەکات.
بە پێی ھەواڵێکی تەلەفیزیۆنی (سی ئێن ئێن)، بزوتنەوەی تاڵیبان ھەریەک لە (حامید کارزای)، سەرۆکی پێشوتری ئەفغانستان و (عەبدوڵا عەبدوڵا)، سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای ئاشتبوونەوەی ئەفغانستانی خستووەتە ژێر مانەوەی ناچارییەوە و سەرجەم پاسەوان و چەک و ئۆتۆمبێلەکانیشیان لێ سەندراوەتەوە.
ھەرچەندە تاڵیبان بە ڕەسمی ھیچ ڕاگەیەندراوێکی بڵاونەکردووەتەوە، بەڵام بەرپرسێکی تاڵیبان بە میدیا ڕووسیەکانی وتووە، (کارزای و عەبدوڵا) نەخراونەتە ژێر مانەوەی ناچارییەوە.
"كریاكوس میتسوتاكیس" سەرۆك وەزیرانی یۆنانیش رایگەیاندبوو، دەبێت رێگری لە شەپۆلێكی تری كۆچبەران بكرێت بۆ ئەوروپا بە تایبەت ئەفغانییەكان، بە سەرۆكی پەرلەمانی ئەوروپاشی راگەیاندووە دەبێت هاوكاری وڵاتانی دراوسێی "ئەفغانستان" بكرێت بۆ دروست نەبوونی شەپۆلی نوێی كۆچبەران.
"ئەندرو پاترسن" لێپرسراوێکی ڕێکخراوی پڕۆگرامی خۆراکی جیھانی دەڵێت، شەڕ و ڤایرۆسی کۆرۆنا لە ئەفغانستان وایکردووە ٢٠ ملیۆن کەس پێویستیان بە ھاوکاری ھەبێت، پڕۆگرامەکەشیان پێویستی بە ٢٠٠ ملیۆن دۆلارە بۆ ھاوکاریکردنی ئەو ئەفغانییانەی ئاسایشی خۆراکیان باش نییە.
لە دانیشتنێکی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی "پیدرسن" ڕایگەیاند، پێویستە لایەنەکانی سوریا پابەند بن بە یاسا نێودەوڵەتییەکان و پاراستنی مەدەنییەکان و ژێرخانی ئابوری و دەستپێکردنەوەی دانوستانەکان.
"مارتن گریفیس" بریکاری گشتی کاروباری مرۆییش دەڵێت، جەنگی سوریا زۆری خایاند و دەبێت سنورێکی بۆ دابنرێت، "لیندا توماس" نوێنەری ھەمیشەیی ئەمریکاش وتی، سزاکانی ئەمریکا بۆ سەر ڕژێمی سوریا مەدەنییەکان ناکاتە ئامانج.
کۆمسیۆنی مافەکانی مرۆڤ سەر بە ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕایگەیاند، لە ماوەی ٨ مانگی ڕابردوودا، ٦٩ دۆسیەی کوشتنی نادیار لە کەمپی ھۆل لە حەسەکە تۆمارکراوە، کە خێزانەکانی داعشی تێدا پەنادراون.
ئاماژەی بەوەشکردووە، ئامارەکانی کوشتن و توندوتیژی لە مانگی تەموز زۆرترین حاڵەتی تۆمارکردووە، ئاسایشی ئیدارەی کەمپەکەش بڵاویکردووەتەوە، ڕووداوەکان پاکتاوکردنە و لە لایەن شانە نووستووەکانی داعشەوە ئەنجام دەدرێن.
بە پێی زانیارییەکانی پەیامنێری کوردسات نیوز لە تاران، لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی شورای ئێران ١٨ کاندید بۆ وەزارەتەکانی کابینەی نوێی حکومەتی ئێران متمانەیان پێدراوە، بەڵام حسێن باغگوڵی کاندیدی وەزارەتی پەروەردە دەنگی پێویستی نەھێناوە و ڕەتکرایەوە.
ھەر بە پێی زانیارییەکان عیسا زارع پوور وەک وەزیری پەیوەندی و حوجەتوڵا عەبدولمەلیکی وەک وەزیری کار پەسەندکراون کە ھەردووکیان کوردن.
دوای کۆتاییھاتنی کۆبوونەوەکەی ئەنجومەنی شورای ئێران، ئیبراھیم ڕەئیسی سەرۆکی ئەو وڵاتە ڕایگەیاند، ڕۆژی پێنج شەممە یەکەم کۆبوونەوەی کابینەی حکومەتە نوێیەکەی بەڕێوەدەچێت.
سەرچاوە دیپلۆماسییەکان ڕایانگەیاندووە، بڕیارە ئەمڕۆ سەرکردەکانی وڵاتانی کۆمەڵەی ٧ ھەڵوێستی یەکگرتووی خۆیان بەرامبەر بزووتنەوەی "تاڵیبان" یەکلابکەنەوە، بە سەپاندنی سزا یاخود دانپیانان بە بزووتنەوەکەدا.
ھاوکات ئەو وادەیەش تاوتوێ دەکەن کە لەلایەن "جۆو بایدن" سەرۆکی ئەمریکاوە دیاری کراوە بۆ کشانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا و ئەگەری نیشتەجێکردنەوەی کۆچبەرانی ئەفغانستان.
وڵاتانی کۆمەڵەی ٧ لە ئەمریکا و بەریتانیا و ئیتاڵیا و فەڕەنسا و ئەڵمانیا و کەنەدا و ژاپۆن پێکدێن، لە ئەگەری دانپیانان بە بزووتنەوەکەشدا، ئەوا ڕێگە دەدرێت بە گەیاندنی ھاوکاری وڵاتانی دەرەوە بۆ بزووتنەوەکە.
"نێد پرایس" وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکاش ڕایگەیاندووە، "واشنتۆن" لەگەڵ "تاڵیبان" لە پەیوەندیدایە، بەڵام ئەوە پەیوەندییەکی ڕەسمی نییە و متمانەیان نییە.
"عومەر چەلیک" وتەبێژی پارتی داد و گەشەپێدان ڕایگەیاند، تورکیا ڕێکاری پێویستی گرتووەتەبەر سەبارەت بە ئەمنییەتی سەربازانی تورکیا لە ئەفغانستان.
وتیشی تورکیا توانای وەرگرتنی ئاوارە و کۆچبەری نوێی نییە، بە تایبەت لە دوای پێشھاتەکانی "ئەفغانستان"ەوە.
پێشتریش تورکیا ڕایگەیاندبوو، بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئاوارەی وڵاتی ئەفغانستان، دیوارێک بە درێژایی ٦٤ کیلۆمەتر لەسەر سنور دروست دەکەن.
وتیشی، ڕۆژانە لە ڕێگەی کەناڵە سیاسی و ئەمنییەکانەوە گفتوگۆ لەگەڵ تاڵیبان دەکەن، ھاوکات لە گفتوگۆی چڕدان لەگەڵ ھاوپەیمان و ھاوبەشەکانیان دەربارەی گواستنەوەکان و بەرەوپێشچوونە بەدەستھاتووەکان.
بە پێی ڕاگەیەندراوێکی وەزارەتی تەندروستی تورکیا، تا ئێستا ڕێژەی لە ٧٤.٦٢٪ ی ئەوانەی تەمەنیان لە سەروو ١٨ ساڵەوەیە ژەمێکی ڤاکسینی کۆرۆنایان وەرگرتووە و ڕێژەی ئەو کەسانەش کە ھەردوو ژەمی ڤاکسینەکەیان وەرگرتووە گەیشتووەتە ٥٧.٥٪ .
کۆی گشتی ئەو کەسانەش کە تا ئێستا لە تورکیا ڤاکسینی کۆرۆنایان وەرگرتووە گەیشتووتە ٨٩ ملیۆن و ٦٥١ ھەزار و ١٥٧ کەس.
سەرۆکایەتی تونس لە ڕاگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، "قەیس سەعید" بڕیاریداوە ھەڵپەساردنی کارەکانی پەرلەمان و نەھێشتنی پارێزبەندی لەسەر ئەندامەکانی بۆ کاتێکی نادیار درێژ بکاتەوە، ئەوەش دوای ئەوەی مانگێک لەمەوبەر حکومەتەکەی "ھشام مەشیشی" ھەڵوەشاندەوە و ئۆپۆزیسیۆنیش ئەو ھەنگاوەیان بە کودەتا وەسف کرد.
"قەیس سەعید" ڕاشیگەیاندووە، ئەو ڕێکارانەی لە چوارچێوەی دەسەڵاتەکانیەتی کە دەستوری تونس ڕێگەیپێداوە و بە گرنگیان دەزانێت بۆ ڕێگری کردن لە کەوتنی وڵاتەکەی.
وەزارەتی بەرگری تورکیا لە تویتەر بڵاویکردەوە، لە ناوچەی ئاسۆس لە ھەرێمی کوردستان، ٢٠ ھێرشی ئاسمانیان ئەنجامداوە و ٢٨ پێگەی پارتی کرێکارانی کوردستان "پەکەکە"یان لەناوبردووە، زیاتر لە ٢٠ فڕۆکەش بەشداری ھەڵمەتەکەیان کردووە، کە بەرەبەیانی ئەمڕۆ بە سەرپەرشتی خڵوسی ئاکار وەزیری بەرگری تورکیا، دژی پەکەکە دەستیپێکردووە.