جیهان
حزبەکانی ئۆپۆزسیۆن دەڵێن، ھەوڵەکانی ئاکپارتی بۆ کەمکردنەوەی بەربەستی ھەڵبژاردن بۆ رزگارکردنی مەھەپەی ھاوپەیمانیەتی لە ھەڵبژاردنی داھاتوودا کە بڕیارە لە ساڵی ٢٠٢٣ ئەنجام بدرێت، چونکە بەپێی راپرسییەکان پێگەی جەماوەری مەھەپە رووی لە دابەزینە.
سوپای کۆریای باشور لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، کۆریای باکور دوو مووشەکی مەودا کورتی لە فڕۆکەخانەی پیۆنگ یانگەوە رەوانەی دەریا کردووە.
نوسینگەی سەرۆک وەزیرانی ژاپۆنیش رایگەیاندووە، پێدەچێت موشەکەکان لە جۆری بالیستی بن، پاسەوانی سنورە ئاوییەکانی ژاپۆنیش ھۆشداری داوەتە ئەو کەشتییانەی لە کەناراوەکانی ئەو وڵاتە ھاتوچۆ دەکەن.
راشیگەیاندووە، تا ئێستا ھیچ راپۆرتێکیان لەبارەی زیانی ئەو تاقیکردنەوەیە پێنەگەیشتووە.
ئەوەش لە کاتێکدایە لە رۆژانی ٦ و ١٢ و ١٥ی ئەم مانگەش، کۆریای باکور چەند موشەکێکی بالیستی تری تاقیکردەوە.
پڕۆسەی دادگایکردنی عوسمان کاڤاڵا، بازرگان و چالاکوانی بواری مافەکانی مرۆڤ لە دادگای تاوانە قورسەکانی ئیستەنبوڵ بەڕێوەچوو، بەپێی ھەواڵی میدیاکانی تورکیا کاڤاڵا ئامادەی دادگاییکردنەکە نەبووە و دادگاش بڕیایداوە ماوەی دەستبەسەرکردنی درێژ بکاتەوە و دانیشتنی دواتریش لە مانگی شوبات بەڕێوەبچێت.
کاڤاڵا لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ دەستگیرکرا، لە تشرینی دووەمی ھەمان ساڵ بە تۆمەتی بەشداریکردن و بەلاڕێدابردنی خۆپیشاندانەکانی پارکی گەزی دەستگیرکرایەوە و دواتریش بە تۆمەتی ھەوڵدان بۆ ڕوخاندنی حکومەت و دەستوری تورکیا دەستبەسەر کرا.
تا ئێستا چەند جارێک دانیشتنی دادگایکردنی کاڤاڵا و بەڕێوەچووە و سەرەڕای بڕیاری دادگای مافەکانی مرۆڤی ئەوروپاش بۆ ئازادکردنی بەڵام تورکیا ئامادە نییە ئازادی بکات.
وەزارەتی تەندروستی ئێران لە راگەیەنراوێکدا ئاماژەی بەوەکردووە ، سێ ھاوڵاتی لە شارەکانی تەبرێز و یەزد و شەھرکورد، بە ئۆمیکرۆن گیانیان لە دەستداوە، لە ئەھوازیش چەند کەسێک دوای تووشبوونیان بە ئۆمیکرۆن باری تەندروستیان لە مەترسیدایە.
بە پێی زانیارییەکانی وەزارەتی تەندروستی ئێران، تا ئێستاش ١١٦٢کەس دووچاری ڤایرۆسەکە بوون.
ئاماژە بەوەشکرد، روسیا پشتیوانی بەھێزکردنی پەیوەندییەکانی نێوان کوردانی سوریا و عیراق دەکات، ھانی کوردانی روژئاڤای کوردستانیش دەدات سوود لە ئەزموونی حکومڕانی ھەرێمی کوردستان وەرگرن.
وتیشی، لە ئێستادا پرسی کورد یەکێکە لە بەربەستەکان لە بەردەم راگەیاندنی گفتۆگوی گشتگیر بۆ چارەسەری قەیرانی سوریا.
ئاماژەی بەوەشکردووە، شەش وڵاتی ناوچەکە تا ئێستا توانیویانە تەنھا ١٠%ی دانیشتوانەکانیان بە ڤاکسین بکوتن، لە کاتێکدا بەھۆی ئەو ڤاکسینەی لەبەردەستیاندایە، دەتوانن ٤٠%ی دانیشتوانەکانیان بکوتن.
ھۆکاری ئەوەشی گەڕاندوەتەوە بۆ لاوازی کەرتی تەندروستی و نەبوونی بەرپرسیارێتی لەلای دەسەڵاتدارانی ناوچەکە، دیارترینی ئەو وڵاتانەش بریتین لە جیبۆتی و سۆماڵ و سودان و سوریا و یەمەن.
وەزارەتی بەرگری رووسیا لە راگەیەنراوێکدا دووپاتی کردوەتەوە، لە رێگەی ١٦ فرۆکەی بارھەڵگری جەنگییەوە دەستیان کردوە بە کشانەوەی سوپا و کەرەستە سەربازییەکانیان لە کازاخستان.
ھێزەکەی رووسیا ٦ی ئەم مانگە لەسەر داواکاریی سەرۆکی کازاخستان و لە چوارچێوەی رێککەوتنی ئاسایشی بەکۆمەڵ بۆ بەرەنگاربوونەوەی خۆپیشاندەران چونە شاری ئەڵماتی و ئەرکی پاراستنی دامەزراوەکانی دەوڵەتیان پێ سپێردرا، لە ئێستاشدا و دوای کۆنترۆڵکردنی بارودۆخەکە رووسیا ھێزەکانی کشاندوەتەوە.
گرانبوونی نرخی سووتەمەنی ھاوڵاتیانی ئەو وڵاتەی رژاندە سەر شەقامەکان و بەھۆی توندوتیژییەکانەوە دەیان کەس کوژران و برینداربوون.
جەختی لەوەشکردەوە، کاراکردنەوەی رێککەوتنی ئەتۆمی باشترین کارە بۆ پاراستنی ئاسایشی ئەمریکا و بۆ ئەو مەبەستەش تەنھا چەند ھەفتەیەکیان لەبەردەستدا ماوە، وتیشی ئەگەر دانوستانەکانی ڤییەننا شکست بھێنێت و نەتوانن لەگەڵ ئێران بگەن بە رێککەوتن، بژاردەی تر دەگرنەبەر.
دەنگی ئەمریکا بڵاویکردەوە، لە مانگی ١٠ی ساڵی ٢٠١٤ لە دیاربەکر کە خۆپیشاندان بۆ کۆبانێ بەڕێوەچوو دواتر پێکدادانی چەکداری ڕوویدا، ڕۆژنامەنووسێکی کورد بە ناوی "ڕۆژھات دۆغروو" لە ناو جەرگەی ئەو ڕووداوەدا بوو، لەو کاتەدا گولـلەیەکی بەرکەوتوو و گەیەنرایە نەخۆشخانە، دواتر کە چارەسەری وەردەگرت بەڵام ئێستا و لە دوای ٧ ساڵ خراوەتە زیندانەوە و سزایی زیندانی ھەتاھەتایی بەسەردا سەپێنراوە.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، ڕۆژھات دۆغروو تۆمەتی ئەوەی دراوەتە پاڵ کە چەکی ڕووبەڕووی کەسێک کردووەتەوە بەڵام بەڵگەی ڕەسمی نییە. لە ئێستادا بڕیارەکەی دادگا لەناوخۆی تورکیا کاردانەوەی لێکەوتووەتەوە و بەرگریکارانی ئازادی ڕۆژنامەگەری لە تورکیا تووشی شۆک کردووە.
داواکارانی گشتی لە دادگا رایانگەیاند، ئەنوەر ئەسڵان لە ساڵی ٢٠١١ بۆ ٢٠١٢ و سەرپەرشتی ئەشکەنجەدانی بە بەرنامەو وحشیگەرانەی زیاتر لە ٤ ھەزار زیندانی کردووە و دەیان زیندانی لەژێر ئەشکەنجەدا گیانیان لەدەستداوە.
ئاماژە بەوەشکرد، تا ئێستا تەنھا حەوت ملیۆن کەس لە ئێران دۆزی یەکەمی ڤاکسینیان وەرنەگرتووە و ئەگەر ئەو ژمارەیش خۆیان بکوتن، ئاماری رۆژانەی توشبوون بە کۆرۆنا لە وڵاتەکە بەتەواوەتی کەم دەبێتەوە.
لە سەرەتای سەرھەڵدانی ڤایرۆسی کۆرۆنا، نزیکەی شەش ملیۆن و ٢١٥ ھەزار کەس لە ئێران تووشی کۆرۆنا بوون و زیاتر لە ١٣٢ ھەزار کەسیش بە ڤایرۆسەکە گیانیان لەدەستداوە.
لەسەر ئاستی وڵاتانی عەرەبیش، عێراق یەکەم وڵاتە کە زۆرترین زیانی گیانی بەھۆی کۆرۆناوە بەرکەوتووە، بەشێوەیەک تا ئێستا زیاتر لە دوو ملیۆن کەس تووشی پەتاکە بوون و ٢٤ ھەزار و ٢٢٩ کەسیش بەھۆیەوە گیانیان لەدەستداوە.
ماوەی زیاتر لە ھەفتەیەکە ژمارەی تووشبوون بە کۆرۆنا لە بەشێکی زۆری پارێزگاکانی عێراق بەرزبوونەوەی تۆمار کردووە، کە بۆ چەند مانگێکە ڕێژەکە بەو شێوەیە بەرز نەبووەتەوە.
وتیشی، وڵاتەکەی سەرقاڵی ئامادەکارییە بۆ کۆنگرەیەکی ئێرانی عەرەبی بۆ گفتوگۆکردن لەبارەی ئاسایشی کەنداو کە دۆسیەی یەمەن و عێراقیش بگرێتەوە، چونکە ھەموویان پەیوەندییان بە یەکەوە ھەیە.
سەبارەت بە رەوشی ئۆکراین، لاڤرۆڤ رایگەیاند، وڵاتەکەی چەند پێشنیارێکی داوەتە واشنتۆن و ناتۆ و چاوەڕێی وەڵامیانە.
ئەوە لەکاتێکدایە رۆژی سێشەممە سەرۆکی کازاخستان کۆتاییھاتنی ئەرکی سەربازیی ھێزەکانی پاراستنی ئاشتی لە وڵاتەکەیدا راگەیاند و ئاماژەی بۆ ئەوە کرد کە لە دوو رۆژی داھاتوودا ئەو ھێزانە دەست بە کشانەوە دەکەن .