جیهان
سەرۆکی ئۆکراین رونیشیکردەوە، شەش لە فڕۆکە ئێرانییەکان لەلایەن فەرماندەیی ئاسمانی رۆژھەڵات و باشورەوە خراونەتە خوارەوە و یەکێکی تریش دژە فڕۆکەی ھێزەکانی دەریایی خراوەتە خوارەوە.
ئاژانسی فرانس پرێس بڵاویکردەوە، شەوی رابردوو ھێزەکانی پۆلیسی فەڕەنسا لە (ئەمبلتیۆس و مارک و ویمیرۆ) رێگریکردوە لە سێ ھەوڵی پەڕینەوەی کۆچبەران لە دەریای مانشەوە بۆ بەریتانیا و زیاتر لە ١٦٠ کۆچبەر دەستبەسەرکراون.
وەزارەتی بەرگری بەریتانیاش بڵاویکردەوە، لەسەرەتای ئەمساڵەوە زیاتر لە ٣٠ ھەزار کۆچبەر ھەوڵیانداوە بە بەلەم لە دەریای مانش بپەڕنەوە، کە بەراورد بە تەواوی ساڵی رابردوو، بەرزترین رێژەیە.
ڤۆلۆدیمیر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین ڕایگەیاند، دەسەڵاتدارانی ڕوسیا لە ڕێگەی ئەنجامدانی ڕاپرسی ساختە و بێبنەماوە لە چەند ناوچەیەکی ئۆکراین کە داگیریان کردوون و لە ئێستادا لە ژێر دەسەڵاتیاندان، باس لەوە دەکەن ئەو ناوچانە بە پێی ئەنجامی راپرسییەکانیان داوا دەکەن بخرێنە سەر ڕوسیا، کە ئەوەش جگە لە ساختەکاری و فێڵکردن ھیچی تر نییە، چونکە خەڵکی ئەو ناوچانە ناچار دەکرێن، داوا بکەن ناوچەکانیان بە رەسمی بخرێنە سەر روسیا.
وتیشی، داوا لە کۆمەڵی نێودەوڵەتی دەکەن بەرامبەر ئەو فێڵ و ساختەکارییانەی ڕوسیا بێدەنگ نەبن، چونکە داگیرکردنی خاکی وڵاتان و لکاندنیان بە وڵاتێکی ترەوە مەترسییەکی گەورەیە.
ئەنتۆنی بلینکن وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە پەراوێزی کۆبوونەوەکانی کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە نیویۆرک لەگەڵ وەزیرانی دەرەوەی وڵاتانی ئەنجومەنی ھاریکاری کەنداو کۆبووەوە و رایگەیاند، وڵاتانی ھاوپەیمانی ئەمریکا دڵنیا دەکەنەوە ھیچ کاتێک دەستبەرداریان نابن و بەردەوام دەبن لە ھاوکاریکردنیان لە ھەر بوارێکدا کە داوایان لێبکرێت.
وتیشی، خۆرھەڵاتی ناوەڕاست بۆ ئەمریکا گرنگی و بایەخی تایبەتی ھەیە و زۆربەی وڵاتانی ئەو ناوچەیەش ھاوپەیمانی سەرەکی ئەمریکان و بە یەکەوە کێشە و ئاڵۆزییەکان چارەسەر دەکەن و رووبەڕووی مەترسییەکانی ئێران دەبنەوە.
میدیاکانی ئەمریکا بڵاویانکردووەتەوە، لە پەراوێزی کۆبوونەوەکانی کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە نیویۆرک، وانگ یی وەزیری دەرەوەی چین لە گفتوگۆیەکی زۆر کورتدا لەگەڵ ئەنتۆنی بلینکن ھاوتا ئەمریکییەکەی رایگەیاندووە، ھەڵوێست و ھەنگاوەکانی ئەمریکا لە بارەی تایوان زۆر مەترسیدارە و پێشێلکردنێکی ئاشکرای سەروەری چینە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، ئەگەر ئەمریکا وەک ئێستا بەردەوام بێت لە ھەڵوێستەکانی لەبارەی تایوان، کێشە و ئاڵۆزییەکان زیاتر دەکات و باجێکی قورس دەدات.
لیژنەی وەزیرانی ئەنجومەنی ئەوروپا لە راگەیەندراوێکدا داوای لە حکومەتی تورکیا کردووە، زەمینە بۆ ئازاد کردنی سەڵاحەدین دەمیرتاش ھاوسەرۆکی پێشوی پارتی دیموکراتی گەلان (ھەدەپە) دەستەبەر بکات کە لە ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ەوە لە زینداندایە.
لیژنەکە داواشی لە لێپرسراوانی تورکیا کردووە، تا ١٣ی تشرینی یەکەم زانیاری لە سەر دۆسیە و رەوشی بازرگان، عوسمان کاڤالا ئاشکرا بکەن، بە شێوەیەک ھەموو لێکەوتە نەرێنییەکانی تۆمەتی تاوانکاری، دژی داواکارەکە لاببەن و ئازادی بکەن.
ئاژانسی فرانس پرێسی فەڕەنسی بڵاویکردەوە، ڤلادیمیر پوتن سەرۆکی روسیا ئیمزای لەسەر فەرمانێک کردووە، کە توتدترین سزای ھەر سەربازێک بدرێت کە ئارەزوومەندا لە مەیدانەکانی جەنگدا خۆی رادەست دەکات یاخود ئامادەنییە لە ریزەکانی سوپای روسیا بەشداری جەنگ لە ئۆکراین بکات، بەپێی فەرمانەکە، ھەر کەسێکی بیانی کە ئامادە بێت بۆ ماوەی ساڵێک لە ریزەکانی سوپای روسیا خزمەت بکات، ئاسانکاری بۆ دەکرێت لە وەرگرتنی رەگەزنامەی روسی.
ھەفتەی رابردوو ڤلادیمیر پوتن سەرۆکی روسیا فەرمانێکی دەرکرد، بۆ پەیوەندیکردنی خەڵک بە سوپا، فەرمانەکە نزیکەی ٣٠٠ ھەزار کەس دەگرێتەوە، ئەوانیش ئەو کەسانەن کە تەمەنیان گوونجاوە و ئەزموونی سەربازییان ھەیە.
وەزیری دەرەوەی سعودیە، لە چاوپێکەوتنێکی ڕۆژنامەوانیدا لە پەراوێزی کۆبوونەوەی ساڵانەی کۆمەڵەی گشتیی نەتەوەیەکگرتووەکان ڕایگەیاند، سعودیە دەیەوێت پەیوەندیی ئەرێنی لەگەڵ ئێراندا ھەبێت، بەڵام ناکۆکیەکانی ڕیاز و تاران، رێگرن لە کۆبوونەوەی لەگەڵ حسێن ئەمیر عەبدوڵاھیان وەزیری دەرەوەی ئێران.
وتیشی، سعودیە ترسی لە زیندووکردنەوەی رێککەوتننامەی ئەتۆمی لە نێوان ئێران و وڵاتانی خۆرئاوا ھەیە، بەڵام رێککەوتنێکی بە کەموکورتی باشترە لە نەبوونی رێککەوتن.
خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکانی ئێران و رۆژھەڵاتی کوردستان دژی گیانلەدەستدانی ژینا ئەمنیی ھەفتەیەکی تێپەڕاند و تا ئێستا ٣٥ کەس کوژراون و سەدانی تریش دەستگیرکراون.
وەزیری ناوخۆی ئێرانیش دەڵێت خۆپیشاندانەکان رێکخراون و پەیوەندییان بە بابەتی گیانلەدەستدانی ژینا ئەمنییەوە نیە.
ناسر کەنعانی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە تویتێکدا رایگەیاندوە، کەمکردنەوەی سزا سەپێنراوەکانی ئەمریکا بەسەر تۆڕی پەیوەندییەکانی ئێران، ھەوڵدانە بۆ بەلارێدابردنی ئاسایش و ئارامی ناوخۆی ئێران شکستی ھێناوە.
کەنعانی ئەوەشی رایگەیاندوە سوککردنی سزای سەر تۆڕی پەیوەندییەکان بەشێکە لە ھەوڵەکانی بۆ توندکردنی سزاکانی سەر وڵاتەکەی بەڵام ئەو ھەوڵانەی بۆ درێژەپێدانی ئەجێنداکەی لە دژی ئێران شکستی ھێناوە و ھەوڵەکانیشی بۆ دەستوەردان لە سەروەری ئێران بە بێ وەڵامدانەوە تێپەڕ نابێت.
(کزاڤییە دیلریۆ) سەرۆکی نوسینگەی تایبەت بە بەرەنگاربوونەوەی کۆچی نایاسایی بە ئاژانسی فرانس پرێسی راگەیاند، لە ھەڵمەتێکدا لە باکوری فەرەنسا، لێکۆڵەرەوان لە دەوروبەری شاری لیل دەستیانگرتووە بەسەر حەشارگەیەک کە پێداویستی تەواوی دەریاوانی تێدا بووەو ٧ کەسیش دەستگیرکراون کە ٤ پیاو و سێ ژن بوون، سێ لە پیاوە دەستگیراوەکان کوردی عێراقن.
ھەروەھا (گیریک لوبرا) داواکاری گشتی لەشاری بۆلۆنی رایگەیاند، شەش قاچاغچی تر راگیراون و چاوەڕێن ئەمرۆ دادگا بڕیاریان لەسەر دەدات.
رونیشیکردەوە، راگیراوەکان بە تۆمەتی ھاوکاریکردنی کەسانی بیانی دادگایی دەکرێن و پێدەچێت سزاکەیان بگاتە ١٠ ساڵ.
لێکۆڵەرەوان لە فەرەنسا ئاماژەیان بەوەکردوە، قاچاغچییەکان لە ھاوینەوە ٨٠پرۆسەی پەڕینەوەی کۆچبەرانیان ئەنجامداوەو ٨٠ ھەزار یۆرۆیان دەستکەوتووە.
لێپرسراوەکەی ئەمریکا لە پەراوێزی کۆبوونەوەی ساڵانەی کۆمەڵەی گشتی نەتەوەیەکگرتوەکان لە نیویۆرک بە رۆژنامەنوسانی راگەیاندوە، لەم ھەفتەیەدا ھیچ شتێک رووینەدا کە ئاماژە بێت بۆ ئەوەی ئێران ئامادەیە ھەڵوێستەکانی بگۆڕێت سەبارەت بە لێکۆڵینەوەکانی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم لە بارەی بوونی ئاسەواری یۆرانیۆم لە ٣ ناوچەکەدا کە پێشتر ئێران نەیخستونەتەڕوو.
لێدوانی لێپرسراوەکەی ئەمریکا دوای ئەوە ھات ئیبراھیم رەئیسی سەرۆک کۆماری ئێران لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، داخستنی لێکۆڵینەوەکانی ئاژانسی وزەی ئەتۆم مەرجە بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێکی ئەتۆمی بەردەوام.
شەوی رابردوو لە خۆپیشاندانەکانی شاری نوشەھیر لە پارێزگای مازەندەران لە باکووری ئێران، کچێک بە ناوی (حەنانە کیا) لە لایەن ھێزە ئەمنییەکانی ئێرانەوە کوژرا و پێنج چالاکوانی مەدەنیش لە شاری کامیاران رفێنران، ھەروەھا لە شارەکانی ئەنزەلی و سنە و مەریوان شەڕ و رووبەرووبونەوە لە نێوان خۆپیشاندەران و ھێزە ئەمنییەکانی ئێران روویدا و لە ٨٥ شاریش بەردەوام خۆپیشاندان و ناڕەزایی دەربڕین ھەیە.
دژی گیانلەدەستدانی ژینا ئەمینی کچە کوردەکەی سەقز، ماوەی حەوت رۆژە خۆپیشاندان و ناڕەزایی لە لە شارەکانی ئێران و رۆژھەڵات و وڵاتانی ئەوروپا و چەند وڵاتێکی تر بەردەوامە و لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش کاردانەوەی فراوانی سیاسی بەدوای خۆیدا ھێناوە. بەپێی دوایین ئاماریش، ٣٢ خۆپیشاندەر کوژراون و زیاتر لە ٧٥٠ی تر برینداران، ھاوکات سێ ئەندامی ھێزە ئەمنییەکان بە چەقۆ کوژراون.
ماوەی ھەفتەیەکە خۆپیشاندان و ناڕەزاییەکان لە بەرامبەر گیانلەدەستدانی ژینا ئەمینی بەردەوامە و ٨٥ شاری ئێران و رۆژھەڵاتی کوردستانی گرتووەتەوە و لەسەر ئاستی نێودەوڵەتیش کاردانەوەی فراوانی سیاسی بەدوای خۆیدا ھێناوە.
بەپێی دوایین ئامار لە خۆپیشاندانەکاندا ٣٢ کەس گیانیان لە دەستداوە کە ١٦یان خەڵکی رۆژھەڵاتی کوردستانن، ھەروەھا زیاتر لە ٧٥٠ کەسی تریش برینداربوون و سێ ئەندامی ھێزە ئەمنییەکانی ئێرانیش کوژراون.
باشاک دەمیرتاش، ھاوسەری سەڵاحەدین دەمیرتاش کە لە بەندیخانەی ئەدیرنە زیندانی کراوە، لە تویتەر ڕایگەیاند، وەک ناڕەزاییەک دژی گیانلەدەستدانی ژینا ئەمینی و بۆ پشتیوانیکردن لە خۆپیشاندانەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران ھەریەکە لە سەڵاحەدین دەمیرتاش، ھاوسەرۆکی پێشووی ھەدەپە و سەلچوق مزراکلی، سەرۆکی پێشووی شارەوانی ئامەد لە زیندانەوە قژیان تاشی.
نوسینگەی راگەیاندنی سەرۆک وەزیرانی عێراق بڵاویکردەوە، مستەفا کازمی لە پەراوێزی کۆبوونەوەی ساڵانەی کۆمەڵەی گشتیی نەتەوەیەکگرتووەکان لە شاری نیویۆرکی ئەمریکا، چاوی کەوتووە بە دێنیس شمیگاڵ سەرۆک وەزیرانی ئۆکراین.
کازمی جەختی، لە پێویستی کۆتاییھێنان بە جەنگ لە ئۆکراین بەزووترین کات و چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان بە رێگەی ئاشتیانە کردەوە، وتیشی، ئەزموونی درێژی عێراق لەگەڵ جەنگ دەریخستووە، کە جەنگ ھیچ سوودی نییە و جگەلە خراپەکاری و وێرانکاری ھیچی تری لێناکەوێتەوە، کازمی پشتیووانی خۆشی بۆ سەقامگیری و دەستپێشخەرییە جیھانی و ھەرێمییەکان بۆ ئاشتی و راگرتنی جەنگ و پێکدادانەکان دەربڕی.