جیهان
ئاژانسی ھەواڵی ئیرنا بڵاویکردەوە، شەڕەکە لەناوچەیەکی نزیک پارێزگای کرمانی باشوری ئەو وڵاتە ڕوویداوە، لەئەنجامدا چوار ھاوڵاتی ئێرانی و شەش ھاوڵاتی ئەفغانی کوژراون و کەسێکیش برینداربووە، لەسەر ڕووداوەکەش تۆمەتبارێک کە گوایە کێشەی دەروونی ھەیە دەستگیرکراوە.
ئاشکراش بووە تۆمەتبارەکە ھاوڵاتییەکی ئەفغانییە و یەکێکە لە ئالودەبووانی ماددە ھۆشبەرەکان و تاوانەکەشی بەچەقۆ ئەنجامداوە، دوای ڕووداوەکەش ویستوویەتی ناوچەکە جێبھێڵێت، بەڵام لەلایەن ھێزەکانی پۆلیسەوە دەستگیرکراوە.
ئاژانسی فڕانس پرێس بڵاویکردەوە، چەند ساڵێکە وشکەساڵی کاریگەریی بەرچاوی کردووەتە سەر ناوچە کشتوکاڵییەکانی ئێران، بەو ھۆیەشەوە ناکۆکی لەسەر زەوی و سەرچاوەکانی ئاو پەرەیسەندووە.
ئەردۆغان لەمیانەی بەشداریکردنی لە کۆنگرەی باڵیۆزانی تورکیا لە ئەنقەرە رایگەیاند، وڵاتەکەی بەردەوام دەبێت لەسەر بەرەنگاربوونەوەی گروپە چەکدارەکان و بڕیاری دروستکردنی ناوچەی ئارام بە قوڵایی ٣٠ کیلۆمەتر لەباکوری سوریا وەک خۆیەتی، بەمنزیکانەش بازنەکانی پشتێنەی ئەمنی بە کۆنترۆڵکردنی چەند ناوچەیەکی تر لە باکوری سوریا یەکدەخرێن.
سەرۆک کۆماری تورکیا ئاماژەی بەوەشکرد، تورکیا بەردەوام دەبێت لە ھەوڵەکانی بۆ کۆتاییھێنان بە جەنگی ناوخۆیی لە سوریا و گەرەنتی سەقامگیری لە عێراق و لوبنان و فەڵەستین و یەمەن و ئەفغانستان و لیبیا.
فەرماندەیی ناوچەی ڕۆژھەڵاتی سوپای چین بڵاویکردەوە، زۆربەی ڕاھێنانە نوێیەکان تایبەت دەبن بە چۆنیەتی بەرپەرچدانەوەی ژێر دەریایی و ھێرشەکان لە دەریاوە.
لەلایەکی دیکەوە جارێکی دیکە، وەزارەتی دەرەوەی چین بڵاویکردەوە، تایوان بەشێکی دانەبڕاوە لە وڵاتەکەی و ڕاھێنانە سەربازییەکانیش ئەرکی ئاسایی سوپایە بەسەر سنورە دەریاییەکانی چین و پشت بەستە بە یاسا و ڕێنماییە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان.
لەبەرامبەردا وەزارەتی بەرگری تایوان ڕایگەیاند، بۆ بەرپەرچدانەوەی مەترسییەکانی سوپای چین، فڕۆکە و کەشتی جەنگی ناردووەتە سنورە دەریاییەکانی بۆ وەڵامدانەوەی ھەر مەترسییەک کە بۆسەر درووگەی تایوان دروستببێت.
بۆردوومانی سوپای ئیسرائیل بۆ سەر کەرتی غەززە بۆ سێیەمین رۆژ بەردەوامە، سوپای ئیسرائیل بڵاویکردەوە، فەرماندەیەکی سەربازی باڵا سەر بە بزووتنەوەی جیھادی ئیسلامی لە کەرتی غەززە لە بۆردوومانەکانی ئەم دوو رۆژەی ئیسرائیل کوژراوە، بەوەش دەتوانن بڵێن ئامانجی بۆردوومانەکانیان پێکاوە.
تا ئێستاش ژمارەی کوژراوانی بۆردوومانەکە بۆ ٣٢ کەس بەرزبووەتەوە و ژمارەی بریندارەکانیش لە سەروو ٢٠٠ کەسەوەیە. وەزارەتی تەندروستی فەڵەستینیش رایگەیاند، کەرتی تەندروستی غەززە بەخراپترین دۆخیدا تێپەڕدەبێت بۆ ئەوەی چارەسەری بریندارەکان بکەن و دەواودەرمانیش بە ڕێژەی ٤٠% لە کەرتی غەززە کەمی ھەیە.
لە وەڵامی بۆردوومانەکانی ئیسڕائیل، بزوتنەوەی جیھادی ئیسلامی زیاتر لە ١٠٠ مووشەکی ئاڕاستەی شارەکانی ئیسرائیل کردووە.
وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکاش رایگەیاند، پشتیوانی لە ئیسرائیل دەکەن لە بەرگریکردن لە خۆی و داواشیکرد، لایەنەکان خۆیان لە ئاڵۆزترکردنی رەوشەکە بەدوور بگرن.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، لە بەیانی ئەمڕۆوە سوپای تورکیا ھەردوو گوندی "عەون دادات" و "محەسەنلی" و چەند گوندێکی تری لە باکوری شاری مەنبج، بە ھاوەن و مووشەک بۆردوومان کردووە و ٥٥ ھاوەنی ئاڕاستە کردوون.
ئاماژەی بەوەشکرد، بۆردومانەکە بەشێوەی ھەڕەمەکی بەردەوامە و ئەو ناوچانەش دانیشتووانی تێدایە و مەترسی لەسەر ژیانیان دروست بووە.
ریاز مەنسور وەزیری دەرەوەی فەڵەستین رایگەیاند، پەیوەندیان بە سەرۆکی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی و ئەندامانی تری ئەنجومەنەکە کرد و داوایان کرد، ئەنجومەنی ئاسایش بەرپرسیارێتی راگرتنی ھێرشەکانی ئیسرائیل لەسەر کەرتی غەززە لەئەستۆ بگرێت و ھێرشەکان ئیدانە بکات و پارێزگارییەکی نێودەوڵەتییش بۆ گەلی فەڵەستین دابین بکات.
وتیشی، ژمارەیەک ئەندامی ئەنجومەنی ئاسایش وەڵامی داواکەی فەڵەستینیان داوەتەوە و رێککەوتون رۆژی دووشەممە کۆبوونەوەیەکی نائاسایی و داخراو ئەنجام بدەن و ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر کەرتی غەززە تاوتوێ بکەن.
مانۆڕەکەی چین لە دوای کۆتاییھاتنی سەردانەکەی "نانسی پیڵۆسی" سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا بۆ تایوان دەستپێکرد و چەندین مووشەک و ھاوەنی ئاڕاستەی ناوچەکە کردووە.
وەزارەتی بەرگری تایوانیش بڵاویکردەوە، بەنیازە فڕۆکەھەڵگر و کەشتی جەنگی رەوانەی ناوچەکە بکات بۆ وەڵامدانەوەی تایوان.
پێشتریش وەزارەتی بەرگری تایوان رایگەیاندبوو، چین ٢٠ فڕۆکە و ١٤ کەشتی جەنگی رەوانەی دوورگەی تایوان کردووە بۆ بەشداریکردن لە مانۆڕەکە، رۆژی ھەینیش کۆشکی سپی داوای لە چین کرد مانۆڕە سەربازییەکەی و لێدوانە توندەکانی رابگرێت.
مانۆڕە سەربازییەکەی چین لە رۆژی پێنجشەممەوە دەستیپێکردووە و گەورەترین مانۆِرە کە لە دەوروبەری تایوان ئەنجامی دەدات، تیایدا نوێترین چەک و تەکنەلۆژیا سەربازییەکانی نمایش کرد.
سەرچاوەیەک لەگروپی جیھادی ئیسلامی فەلەستین ڕایگەیاند، ڕێز لەو کاتە دەگرن کە لەلایەن حکومەتی میسرەوە دیاریکراوە بۆ ئاگربەست لە کەرتی غەزە.
بە گوێرەی سەرچاوە تەندروستییەکانی فەلەستین، ژمارەی کوژراوەکانی فەلەستینییەکان بەرزبووتەوە بۆ ٤١ کوژراو و زیاتر لە ٣٠٠ کەسی دیکەش بریندار بوون .
سەرچاوە سەربازییەکانی ئیسرائیل ئاشکرایان کردووە، تا ئێستا نزیکەی ھەزار موشەک لە کەرتی غەزەوە ئاراستەی ئیسرائیل کراوە.
وەزارەتی بەرگری تایوان لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، ھێزەکانیان ژمارەیەک جموجۆڵی کەشتی و فڕۆکە جەنگییەکانی چینیان لە گەرووی تایوان و ھێڵی جیاکەرەوەی نێوانیان تۆمارکردوە کە ئاماژەن بۆ ئامادەکاری ئەو وڵاتە بۆ ھێرشکردنە سەر ھەرێمەکەیان.
لای خۆشییەوە ئەنتۆنی بلینکن وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە لێدوانێکدا جەختیکردەوە لەسەر پێویستی ھێشتنەوەی دیالۆگ لەگەڵ چین لەپێناو ھێورکردنەوەی رەوشەکە.
کۆشکی سپیش داوای لە چین کرد، مانۆڕە سەربازییەکانی لە گەرووی تایوان رابگرێت کە لەگەڵ سەردانەکەی نانسی پیڵۆسی بۆ تایوان دەستیپێکردوە.
رۆژنامەی پۆلەتیکۆی ئەمریکی ئاشکرایکرد، فەرماندە سەربازییەکانی ئەمریکا چەند جارێک ھەوڵیانداوە پەیوەندی بە ھاوتا چینییەکانیانەوە بکەن بۆ ھێورکردنەوەی رەوشەکە، بەڵام بێ ئەنجامبووە و دەسەڵاتدارانی چین نێوەندگیری رەتدەکەنەوە.
ئاڵۆزییەکانی نێوان ئیسرائیل و بزوتنەوەی جیھادی ئیسلامی لە پەرەسەندایە و بەرەبەیانی ئەمرۆ ھێزە ئەمنییەکانی ئیسرائیل لە ھەڵمەتێکدا لە کەناری خۆرئاوا ١٩ کەسیان بەتۆمەتی پەیوەندی بە بزوتنەوەکەوە دەستگیرکرد.
لە ھەمانکاتیشدا فڕۆکە جەنگییەکانی ئیسرائیل بۆردومانی شارۆچکەی خان یونسیان لە باشوری کەرتی غەززە کرد و بە پێی ئامارە سەرەتاییەکان ٢ فەڵەستینی برینداربوون.
بزوتنەوەی جیھادی ئیسلامیش رایگەیاند، زیاتر لە ١٠٠ مووشەکی لە کەرتی غەززەوە ئاڕاستەی شارەکانی ئیسرائیل کردوە، سوپای ئیسرائیلیش بەرپەرچدانەوەی ٤٠ لەو مووشەکانەی راگەیاند.
سەرھەڵدانەوەی ئاڵۆزییەکان، کاردانەوەی لێکەوتووەتەوە و وڵاتانی عەرەبی و ئێران و تورکیا ئیدانەی بۆردوومانەکەی رۆژی ھەینی ئیسرائیلیان کرد، کە بەھۆیەوە ١٠ کەس کوژران و ٧٥ی تریش برینداربوون کە یەکێکیان تەسیر جەعبەری فەرماندەی ناوچەی باکوری بزوتنەوەی جیھادی ئیسلامی بوو.
بەنی گانتس وەزیری بەرگری ئیسرائیلیش رایگەیاند، بزوتنەوەی حەماسیان ئاگادرکردۆتەوە، ھەوڵی ئاڵۆزکردنی زیاتری رەوشەکە نەدەن و ئۆپراسیۆنەکەی ئێستاشیان تەنھا چەند ئامانجێکی بزوتنەوەی جیھادی ئیسلامی لەپشتەوەیە.
پۆلیسی ویلایەتی پەنسیلڤانیا بڵاویکردەوە، لە شارۆچکەی (نیسکوبیک) کە دەکەوێتە باکوری خۆرھەڵاتی ویلایەتی پەنسیلڤانیا ئاگر لە ماڵێک کەوتووەتەوە و بەھۆیەوە دە کەس گیانیان لەدەستداوە کە تەمەنیان لە نێوان ١٩ بۆ ٧٩ ساڵدایە، سێ منداڵیشیان تێدایە کە تەمەنیان لە نێوان پێنج بۆ حەوت ساڵدایە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، بەھۆی گەورەیی و زۆری ئاگرەکەوە کە ھۆکارەکەی شۆرتی کارەبا بووە، تا ئەو کاتەی تیمی ئاگرکوژێنەوە گەیشتووەتە شوێنەکە، ئەو ماڵە بە تەواوی سوتاوە و سەرجەم ئەو کەسانەشی تێیدابوون، گیانیان لەدەستداوە نەتوانراوە رزگار بکرێن.
ئیسماعیل قائانی فەرماندەی فەیلەقی قودس لە لێدوانێکدا سەبارەت بە ئاڵۆزییەکانی نێوان گروپە چەکدارەکانی فەلەستین و ئیسرائیل ڕایگەیاند، ئاسایشی ئیسرائیل لە پاشەکشەدایە و بەردەوام دەبن لە پشتیوانیکردن لە سەنگەرەکانی بەرگریکردن.
ئاشکراشیکرد، حزبوڵای لوبنان سەرقاڵی داڕشتنی پلانێکە بۆ ئاراستەکردنی ھێرشێکی گەورە، بۆ سەر ئیسرائیل و سڕینەوە یەکجارەکی قەوارەکەی.
قائانی جەختیشیکردەوە، ئێران بەردەوام دەبێت لە پشتیونیکردنی سەنگەرەکانی بەرگریکردن لە دژی ئیسرائیل، باسی لەوەشکرد، وڵاتەکەی ئامادەی جەنگێکی بەردەوامە لەپێناو پەکخستنی توانا سەربازییەکانی سوپای ئیسرائیل.
رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا رایگەیاند، ھاوئاھەنگی ئەنقەرە و مۆسکو لە شەڕی دژی تیرۆردا گرنگییەکی زۆری ھەیە، گفتوگۆکانیش لە سوچی پشتگیری لەو ھەنگاوانە دەکەن کە لەو ڕووەوە دەگیرێتەبەر.
ھاوکات ڤلادمێر پوتن سەرۆکی روسیا راگەیاند، تورکیا بەشدارییەکی گەورە لە ئاساییکردنەوەی رەوشی سوریا دەکات.
چەند مانگێکە تورکیا ھەڕەشەی دەستپێکردنی ئۆپراسیۆنێکی سەربازی لە رۆژئاوای کوردستان و ناوچەکانی باکور و رۆژھەڵاتی سوریا دەکات، بەڵام بەھۆی دژایەتی ئەمریکا و ئەوروپا و تەنانەت روسیاش، ھێشتا ئۆپراسیۆنەکە دەستی پێنەکردووە.
لە کۆتایی دووەم رۆژی دانوستانە ئەتۆمییەکانی ئێران و وڵاتانی خۆرئاوا لە ڤیەننا، ئینرکی مۆرا کۆمسیاری یەکێتی ئەوروپا بۆ دانوستانەکانی ئەتۆمی ئێران رایگەیاند، ئەگەری زۆرە تا ٧٢ سەعاتی تر بتوانن بگەنە رێککەوتن لەسەر دۆسیەی ئەتۆمی ئێران، بەڵام ئەگەر کارێکی واش ڕووینەدا واتای کۆتاییھاتنی دانوستانەکان نیە.
ڕۆژی پێنجشەممەی ڕابردوو گەڕێکی تری دانوستانەکان بۆ کاراکردنەوەی رێککەوتنی ئەتۆمی ئێران لە ڤیەننا دەستیپێکردەوە، کە لە مانگی ئادارەوە بەھۆی ناکۆکی نێوان ئەمریکا و ئێران، دانوستانەکان ڕاگیرابوون.
بە پێی راگەیەنراوێکی وەزارەتی بەرگری ئەمریکا (پنتاگۆن)، چەندین جار لێپرسراوانی چین باسیان لەوە کردووە کە ئامادەن بۆ گفتوگۆ بە مەبەستی بە دیھێنانی سەقامگیری و گەیشتن بە رێککەوتن، بەڵام ئەوە تەنھا لە چوارچێوەی قسەکردن دەرنەچووە و ھیچ ھەنگاوێکی جددیان لە سەر ئەو پرسە نەھاویشتووە.
ئاماژە بەوەشکراوە، چین بە نھێنی بەردەوامە لە پەرەپێدانی بواری ئەتۆمی و لەئێستاشدا بە پێی ئەو زانیارییە ھەوالگرییانەی لە بەردەستیاندایە، پەکین بەنیازە کۆگا و گەنجینە ئەتۆمییەکانی سێ بۆ چوار ھێندە زیاد بکات.
ئەردۆغان دوای گەڕانەوەی لە سوچی بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند، سەڕەرای ئاستەنگییەکان بەڵام بڕوایەکی تەواوی ھەیە کە قەیرانی ئۆکراین تەنھا لە رێگەی دانوستانەوە چارەسەر دەکرێت، لە دیدارەکەشیدا لەگەڵ پوتن جارێکی تر پێی وتووە دەتوانێت کۆبوونەوەیەکی لەگەڵ ھاوتا ئۆکراینییەکەی لە تورکیا بۆ رێکبخات.
سەرۆک کۆماری تورکیا جەختیشیکردەوە، لەگەڵ روسیا بەردەوام دەبن لە پەرەپێدانی پەیوەندییەکانیان لەسەرجەم بوارەکاندا، لەپێناو بەدیھێنانی سەقامگیری لە جیھاندا، ھیواشی خواست دیدارەکەی سوچی سود بەخش بێت بۆ ناوچەکە بەگشتی و ھەردوو وڵات بە تایبەتی.
رۆژی ھەینی ئەردۆغان و پوتن لە ھاوینەھەواری سوچی روسیا کۆبوونەوە و جەنگی ئۆکراین و رەوشی سوریا و پەیوەندییەکانی ھەردوو وڵاتیان تاوتوێکرد.