جیهان
بەپێی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزە، ھەناردەی غازی سروشتی روسیا بۆ یەکێتی ئەوروپا و بەریتانیا بەبڕی ١.٢ ملیار پێ سێجا لە مانگی تەمووزی رابردوو دابەزیوە، کە نزمترین ئاستە لە ماوەی ٤٠ ساڵی رابردوودا.
روسیا غازی سروشتی لە ڕێی سێ ھێڵی بۆرییەوە ھەناردەی یەکێتی ئەوروپا و بەریتانیا دەکات، ھێڵی نۆرد ستریم ١ یەکێکە لەو بۆرییانەی بە دەریای بەڵتیق تێدەپەڕێت بەرەو ئەڵمانیا و ھۆڵەندا و فەرەنسا و بەریتانیا و وڵاتانی تری ئەوروپا، دوو ھێڵەکەی دیکەش بە بیلاروسیا تێدەپەڕن بەرەو پۆڵەندا و ئەڵمانیا.
دابەزینی ھەناردەی غازی سروشتی روسیا لە ڕێی بۆرییەوە بۆ ساڵی ٢٠٢٠ دەگەڕێتەوە، کە ھۆکارەکەشی بۆ کەمبوونەوەی خواست و بڵاوبوونەوەی کۆرۆنا لە ئەوروپا دەگەڕێتەوە.
بەھۆی جەنگی ئۆکراینیشەوە، یەکێتی ئەوروپا لە مانگی حوزەیرانەوە قەدەغەی خستووەتە سەر نەوتی روسیا و پێشبینیدەکەن ھەناردەی نەوتی روسیا لەرێی کەشتییەوە لە ماوەی شەش مانگدا بوەستێت.
بە پێی راگەیەندراوێکی وەزارەتی نەوتی سوریا، لەسەرەتای دەستپێکردنی شەڕی سوریاوە تائێستا بە بڕی ١٠٥ ملیار دۆلار زیان بەر کەرتی نەوتی وڵاتەکە کەوتووە، ئەمەش کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر ئابوری سوریا ھەیە، ئەمریکاشی تۆمەتبارکردووە بە بەتاڵانبردنی نەوتی وڵاتەکە.
ئاشکراشیکردووە، بە پێی ئەو زانیاریانەی دەستیانکەوتووە رۆژانە ٦٦ ھەزار بەرمیل نەوت لە ناوچەکانی خۆرھەڵاتی سوریاوە بەتاڵاندەبرێت و بەشێکی بەرەو عێراق دەگوازرێتەوە .
زیلینسکی لە پەیامێکدا رایگەیاند، روسیا ئەو بەشەی خاکی وڵاتەکەی کە یەکێکبووە لە باشترین شوێنەکانی ئەوروپا گۆڕیوە بۆ مەترسیدارترین شوێن لە ئەوروپا و تاکو روسیا لە ناوچەکەدا بێت ئەوروپا و جیھان و دەریای رەش سەقامگیر نابن.
وتیشی، ناتوانن بڵێن کەی نیمچە دوورگەی کریما ڕزگاردەکەن، بەڵام بەردەوامدەبن لە زیادکردنی پێکھاتە پێویستەکان بۆ داڕشتنی ڕزگاری نیچمە دوورگەی کریما.
ستۆڵتنبێرگ لە لێدوانێکدا بۆ رۆژنامەنووسان رایگەیاند، ئەستەمە پێشبینی بکرێت جەنگی ئۆکراین چەندە دەخایەنێت و لێکەوتە دوورمەوداکانی چی دەبن.
وتیشی، ئەوەی گرنگە بەردەوامبوونە لە پشتیوانیکردنی ئۆکراین بەبێ لەبەرچاوگرتنی ئەوەی چەند کاتی پێویستە، لەگەڵئەوەشدا ھەموو پشتیوانییەکی سەربازی و ئابوری و مرۆیی بۆ ئۆکراین بایەخی خۆی ھەیە، بەڵام دەستبەرداربوون لە پشتیوانیکردنی ئۆکراین باجەکەی زۆر گەورەتر دەبێت.
رامی عەبدولرەحمان، بەرێوەبەری روانگەی سوری وتی، ڕوسیا دەیەوێت تورکیا فشار بخاتە سەر ھێزەکانی سوریای دیموکرات ھەسەدە بۆ ئەوەی رۆژئاوای کوردستان بۆ حکومەتی سوریا بەجی بھێلێت.
رامی عەبدولرەحمان جەخت لەوەشکردەوە کە ئامانجی ئۆپەراسیۆنی تورکیا داگیرکردنی زیاتری خاکی سووریایە سەرەڕای ئەوەی تا ئێستا گڵۆپی سەوزی ڕووسی و ئەمریکای بۆ دانەنراوە. ئاماژە بەوەشکرد بێدەنگی ئەمریکا بەرامبەر ھێرشەکان نیشانەی ئەوەیە کە ئەمریکا گرنگی بە پرسی سوریا نادات.
وتیشی، ئەگەر تورکیا ئەو ئۆپەراسیۆنە سەربازییە بە بیانووی گەڕانەوەی ئاوارەکان بۆ سووریا ئەنجام دەدات ئەوە دەبێت ھۆی ئاواەبوونی بە ھەزاران کورد لە مالەکانیان بەرەو چارەنوسێکی نەدیار.
خلوسی ئاکار، وەزیری بەرگری تورکیا ڕایگەیاند، ئامادەکارییەکان بۆ دەستپێکردنی ئۆپراسیۆنی سەربازیی بۆ سەر ڕۆژئاوای کوردستان و باکوری خۆرھەڵاتی سوریا لە قۆناغی کۆتاییدایە و دەشڵێت، وڵاتەکەی چاوی لەسەر داگیرکردنی خاکی ھیچ وڵاتێکی دیکە نییە، ئاشکراشیکرد، تورکیا چاودێری نۆ ملیۆن ئاوارەی سوری دەکات کە بەشێکیان لە تورکیان و بەشێکی دیکەشیان لە سوریان، ھەربۆیە کاردەکەن بۆ دروستکردنی ناوچەیەکی ئارام تاوەکو ئاوارەکان بگەڕێننەوە بۆ ناوچەکانیان.
دەریا یانک وەزیری خێزان و کاروباری کۆمەڵایەتی تورکیاش ڕایگەیاند، کۆتایی بە دۆسییەی ئاوارەکانی سوریا دەھێنن و دوای ساڵی ٢٠٢٣ ئاوارەکانی ئەو وڵاتە دەگەڕێننەوە بۆ ناوچەکانی خۆیان.
ئەو داواکارییە ڕاستەوخۆیەی سەرۆکی ئەمریکا دوای فشارەکانی بنەماڵەی بەبارمتە گیراوەکان و دەستگیرکراوەکان بۆ سەر کۆشکی سپی دێت.
بایدن لە دەیەمین ساڵیادی رفاندنی ئۆستن تایس رایگەیاند، ئیدارەکەی چەندین جار داوای لە حکومەتی سوریا کردووە، ھاوکاری واشنتۆن بکەن بۆ ئەوەی بتوانن ئۆستن بگەڕێننەوە وڵاتەکەی.
ھاوکات ئەنتۆنی بلینکن وەزیری دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، بۆ ئەو مەبەستە رۆجەر کارستێنز نێردەی تایبەتی بایدن بۆ کاروباری بارمتەکان، بەردەوام لەگەڵ حکومەتی سوریا لە پەیوەندیدا دەبێت.
(ئۆستین تایس) پەیامنێرێکی سەربەخۆ و سەربازێکی پێشووی ھێزی دەریایی ئەمریکا بوو، لە مانگی ئابی ٢٠١٢ لە کاتی ڕووماڵکردنی خۆپێشاندنەکان دژی بەشار ئەسەد سەرۆکی سوریا لە دیمەشق رەفێندرا و تا ئێستا چارەنوسی نادیارە.
ترەمپ لە راگەیەنراوێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتی (تروس سۆشیال) ئاماژەی بەوەکردووە، ژمارەیەکی زۆر لە کارمەندانی (ئێف بی ئای) ھەڵیانکوتاوەتە سەر ماڵەکەی لە ھاوینەھەواری (ماری ئای لاگۆ) لە ویلایەتی فلۆریدا و گەمارۆیان خستووەتەسەر.
ترەمپ رەفتاری کارمەندانی نوسینگەی فیدراڵی بە پێچەوانەی یاسا ناوبرد و رایگەیاند، چەپە توندڕەوەکانی ناو دیموکراتەکان سیستمی دادوەری وەک چەکێک بۆ پەلاماردان بەکاردەھێنن و رێگەنادەن خۆی بۆ ھەڵبژاردنی ساڵی ٢٠٢٤ کاندید بکات.
ئەوەش لەکاتێکدایە لەسەر رووداوی ھەڵکوتانە سەر بینای کاپیتۆڵ لە ٦ی کانونی دووەمی ساڵی ٢٠٢١، کۆنگرێس و وەزارەتی دادی ئەمریکا چەندین دۆسیەی لێکۆڵینەوەیان بۆ ترەمپ کردووەتەوە و لەماوەی رابردووشدا تۆمەتبارکرا بەھەوڵدان بۆ کودەتاکردن بەسەر ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیدا.
کۆلین کاھل یاریدەدەری وەزیری بەرگری ئەمریکا رایگەیاند، بە پێی خەمڵاندنەکان لە سەرەتای ھێرشەکانی روسیا بۆ سەر ئۆکراین لە ٢٤ی شوباتی رابردوو، تا ئێستا ٨٠ ھەزار روسی کوژراون و برینداربوون.
رونیشیکردەوە، سوپای روسیا ٣ ھەزار بۆ ٤ ھەزار زرێپۆشی لەدەستداوەو بەھۆی کەمبوونەوەی مووشەکی دوورمەودا و تەکنیک بەرز بەتایبەت مووشەکی جۆری کروز دووچاری قەیران بووەو ناچار بووە تەنھا بۆ کاتی نائاسایی و لەناکاو مووشەکەکانی بەکاربھێنێت.
سەبارەت بە زیانەکانی ئۆکراینیش یاریدەدەری وەزارەتی بەرگری ئەمریکا رایگەیاند، لایەنی ئۆکراینیش زیانی زۆری بەرکەوتووە بەڵام ھیچ ئامارێکی کوژراوانی ئاشکرا نەکرد.
کۆشکی سپی ئاشکرایکرد، بڕیارە سەعات ١٠ی ئەم شەو بە کاتی ھەرێمی کوردستان "جۆ بایدن" سەرۆکی ئەمریکا ئیمزا لەسەر پڕۆتۆکۆڵی زیادکردنی ھەردوو وڵاتی سوید و فنلەندا لە ھاوپەیمانی باکوری ئەتڵەنتیک (ناتۆ) بکات.
ئەوە لە کاتێکدایە پێشتر ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا ئیمزای لەسەر بە ئەندامبوونی سوید و فنلەندا لە ناتۆ کرد، ھاوکات لە کۆی ٣٠ وڵاتی ئەندامی ناتۆ، زیاتر لە ٢٠ یان ئیمزایان لەسەر بە ئەندامبوونی ئەو دوو وڵاتە لە ناتۆ کردووە، بەڵام تا ئێستا نیگەرانییەکانی تورکیا دژی بە ئەندامبوونی سوید و فنلەندا لە ناتۆ بەردەوامە.
میدیاکانی باکوری کوردستان بڵاویان کردەوە، ٣٠٨ ئەکادیمی و رۆژنامەنوس و نوسەر و ئەکتەری تورکیا و باکوری کوردستان لە راگەیەنراوێکی ھاوبەشدا داوا لە حزبەکانی ئۆپۆزسیۆن دەکەن ، رێگری لە ئەگەری ھەر ئۆپراسیۆنێکی تورکیا بۆ ناو خاکی سوریا بکەن و نەبنە لایەنێک لەو ھێرشەدا .
ھەروەھا لە راگەینراوەکەدا ھاتوە، کە ھیچ پاساوێک بۆ ئەو ئۆپەراسیۆنە نییە و شەڕ لە بەرژەوەندی گەلی تورکیادا نابێت.
ئاماژەیان بەوەش کردوە کە خەرجییە زەبەلاحەکانی جەنگ و چەک، سەختی ئابوری ٨٤ ملیۆن کەس و سەختی ژیانی ڕۆژانە قوڵتر دەکەنەوە.
مانگە دەستکردەکەی ئێران ناوی (خیام)ە و لەلایەن ڕێکخراوی بۆشایی ئاسمانی ئێرانەوە بەرھەمھاتووە و، بڕیاریشە لە دوری ٥٠٠ کیلۆمەترەوە لە تەوەرەی زەوی جێگر بکرێت . بە وتەی لێپرسراوانی ئێران، مانگی دەستکردنی خیام ڕۆژانە چوار جار بە ئاسمانی ئێراندا ھاتوچۆ دەکات و لەگەڵ وێستگەکانی زەویدا لە پەیوەندیدا دەبێت.
(عیسا زارع پور) وەزیری پەیوەندییەکانی ئێران ڕایگەیاند، ئەو ھەنگاوە سەرەتای ھاریکاری ستراتیژی نێوان ئێران و ڕوسیا دەبێت لە بواری بۆشایی ئاسمان.
بەوتەی لێپرسراوانی ئێران، ئەرکی سەرەکی مانگە دەستکردەکە، ھاوکاریکردنی کەرتی کشتوکاڵ و سەرچاوەکانی ئاوە لە ئێران و، ئیدارەدانی مەترسییە سروشتییەکان و، چاودێریکردنی چالاکیە نایاسایەکان لە بواری تێکدانی ژینگە و بیناسازی و چاودێریکردنی سنورەکانی ئێرانە.
تیمی لێکۆڵینەوەی سەربەخۆی میانماری سەر بە نەتەوە یەکگرتوەکان ڕایگەیاند، ژمارەیەکی زۆر بەڵگەی کۆکردۆتەوە، سەبارەت بە پێشێلکاری مەترسیدار، کە دەگەنە ئاستی تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی.
بە گوێرەی ڕاپۆرتی تیمی نەتەوە یەکگرتووەکان، بەڵگەکان پێکھاتون لە تۆماری وێنە و ڤیدیۆ و بەڵگەنامە، سەرجەمیان بەڵگەن لەسەر ئەنجامدانی تاوانی جەنگ و دژ بە مرۆڤایەتی لەسەرانسەری میانمار.
سوپای میانمار لە مانگی شوباتی ساڵی ٢٠٢١، کودەتای کرد و حکومەتی مەدەنی لەو وڵاتە کۆتایی پێ ھێنا و (ئون سان سوچی) ڕێبەری باڵای ئەو وڵاتەی دەستبەسەر کرد.
دوای سەرکەوتنی کودەتاکە دەسەڵاتدارانی سەربازیی میانمار ھەڵمەتێکی خوێناویان لە دژی ئۆپۆزسیۆن دەستپێکرد.
(وو چیان) وتەبێژی وەزارەتی بەرگری چین رایگەیاند/ سەردانەکەی (نانسی پیلۆسی) سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا بۆ تایوان، ھۆکاری ئەو رەوشە شڵەژاوەیە کە لە گەروی تایوان دروست بووە و ھەر بەو ھۆکارە چین بریاری راگرتنی دانوستانەکانی لەگەڵ واشنتۆن داوە لە چەند بوارێکدا ، بۆیە دەبێت ئەمریکا سزای توند وەربگرێت.
دوپاتیشی کردەوە، دەبێت ئەمریکا واز لە خەیاڵی کۆنترۆڵکردنی چین بێنێت لە رێی تایوانەوە .
سەردانەکەی ھەفتەی رابردوی پیلۆسی بۆ تایوان ، نارەزایی و کاردانەوەیەکی توندی چینی بەدوای خۆیدا ھێنا و لە رێی راگرتنی ھێڵەکانی گفتوگۆ لەگەڵ واشنتۆن و تاقیکردنەوەی موشەکی بەسەر تایواندا، چین وەڵامی ھەنگاوەکەی ئەمریکای دایەوە .
لە سەعات ١١:٣٠ خولەکی دوێنێ شەو بە کاتی قودس ، ئاگربەستی نێوان بزوتنەوەی جیھادی ئیسلامی فەڵەستین و ئیسرائیل بە نێوەندگیری میسر کەوتۆتە بواری جێبەجێ کردنەوە. ئەو رێکەوتنە دوای ٣ رۆژ لە بەردەوامی بۆردومانەکانی ئیسرائیل بۆ سەر کەرتی غەزە دێت، کە بەپێی ئامارەکانی وەزارەتی تەندروستی فەڵەستین، بەھۆی بۆردومانەکانەوە ٤٤ کەس کوژراون کە ١٥یان منداڵە، ژمارەی بریندارەکانیش بۆ ٣٦٠ کەس بەرزبۆتەوە.
(جۆ بایدن) سەرۆکی ئەمریکا لە راگەیەندراوێکدا پێشوازی لەو ئاگربەستە کردو سوپاسی (عەبدولفەتاح سیسی) سەرۆکی میسری کرد، کە رۆڵێکی گەورەی لە گەیشتن بەو رێکەوتنە ھەبووە.
بایدن وتی، لە ماوەی ٧٢ سەعاتی رابردودا لەگەڵ لێپرسراوانی ناوچەکە کاریان کردووە بۆ ئەوەی ئاڵۆزییەکان کەمبێتەوە و بگەنە چارەسەر. پشتیوانی خۆشی بۆ ئیسرائیل دوپاتکردەوە لە بەرگری کردن لە خۆی دژی ھەر ھێرش و پەلامارێک.
"ریاز مەنسور" نێردەی فەڵەستین لە ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی رایگەیاند، پێویستە ئەنجومەنی ئاسایش بەرپرسیارێتی دوژمنکاریی ئیسرائیل بەرامبەر ھاوڵاتیانی فەلەستین بگرێتە ئەستۆ و دوایین پێشھاتەکان تاووتوێ بکات.
وتیشی، لە کۆبوونەوەکەدا راپۆرت سەبارەت بە دوایین پێشھاتەکانی رەوشی کەرتی غەززە دەخرێتەڕوو، دواتر لە دانیشتنێکی داخراودا رێگە چارەکان تاووتوێ دەکرێن.
ئەو کۆبوونەوەیە دوای ئەوە دێت کە لە رۆژی ھەینییەوە ئیسرائیل بۆردوومانی بۆ سەر کەرتی غەززە دەستپێکرد، بۆردوومانەکەش بە ئاگربەستێکی نێوان بزووتنەوەی جیھادی ئیسلامی و ئیسرائیل لە شەوی رابردووەوە راگیراوە.