ئەنجومەنی سوریای دیموکرات راگەیەنراوێکی لەبارەی کۆبوونەوەی سێ قۆڵی وەزیرانی بەرگری تورکیا و سوریا و روسیا لە مۆسکۆ بڵاوکردەوە و رایگەیاند، بە گومانەوە لە کۆبوونەوەکە دەڕوانن و بە توندترین شێوە ئیدانەی ھەر ھەوڵێک دەکەن خوێنڕشتنی سورییەکان بکاتە قوربانی ھەڵبژاردنی حکومەتی دادوگەشەپێدان بۆ پشتیوانی حکومەتی سەرکوتکاری دیمەشق.

جەختیشی کردووەتەوە، ئەو قۆناغە ھەستیارەی پرۆژەی ئازادیخوازانی سوریا بۆ بەدیھێنانی ئازادی و شکۆمەندی و دیموکراسی پێیدا گوزەر دەکات وادەخوازێت شانبەشانی یەکتر ھەموو ئەو ناکۆکییانە تێپەڕێنن کە دوژمنانی گەلی سوریا ھەوڵی قوڵکردنەوە و ئاڵۆزکردنیان دەدەن.

دەشڵێت، وەک ئەنجومەنی سوریای دیموکرات دەستی ھاوکاری و ھەماھەنگی بۆ ھاووڵاتیەکی ئازادیخواز درێژدەکەن کە داھاتووی سوریا و ئازادی گەلەکەی کردووەتە کاری لە پێشینە و  داواش لە ھێزە ئۆپۆزسیۆنە شۆڕشگێڕەکان دەکات لە رووی سەرکوتکاران و فرشیارانی خوێنی سوریییەکان بۆ بەرژەوەندییەکانیان بوەستنەوە و شکست بەو ھاوپەیمانێتییە بھێنن.

 

خڵوسی ئاکار وەزیری بەرگریی تورکیا رایگەیاند، دوای پێشھاتە ئەرێنییەکانی ئەم قۆناغە و کۆبوونەوەی وەزیرانی بەرگری و سەرۆکانی دەزگای ھەواڵگریی تورکیا و سوریا، ئەگەری کۆبوونەوەی رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا و بەشار ئەسەد سەرۆکی سوریا ھەیە، بەڵام بەو مەرجەی بارودۆخەکە گوونجاو بێت.

لە ماوەی رابردوودا سەرۆک کۆماری تورکیا داوای کۆبوونەوەی لە سەرۆکی سوریا کرد، بەڵام حکومەتی سوریا ئەو داوایەی رەتکردەوە، بەڵام رۆژی چوارشەممەی رابردوو وەزیرانی بەرگری و سەرۆکانی دەزگای ھەواڵگریی تورکیا و سوریا، بە ئامادەبوونی وەزیری بەرگریی روسیا لە مۆسکۆ دوای ١١ ساڵ لە قەیرانی سوریا کۆبوونەوە.

ڤلادیمیر پوتن سەرۆکی روسیا و شی جینگ پینگ سەرۆکی چین لە رێگەی پەیوەندییەکی ڤیدیۆیەوە قسەیانکرد و سەرۆکی روسیا رایگەیاند، وڵاتەکەی ئەمساڵ یەکێکبووە لە ھەناردەکارە سەرەکییەکانی نەوت بۆ چین و دووەم وڵاتیش بووە، کە زۆرترین غازی سروشتی بۆ ئەو وڵاتە ھەناردە کردبێت.

راشیگەیاند، روسیا بەردەوامدەبێت لە ھاریکارییکردنی چین لە رووی سەربازییەوە، وتیشی، رەنگە بەھاری ساڵی ٢٠٢٣، سەرۆکی چین سەردانی مۆسکۆ بکات.

ھاوکات سەرۆکی چین ئاماژەی بەوەشکرد، ھاوبەشییەکانیان لەگەڵ روسیا بەشێوەیەکی فراوان بەرەوپێشچوون، جەختیشیکردەوە، کە چین بەردەوامدەبێت لە ھاریکارییکردنی روسیا لە رووی ئابووری و بازرگانییەوە، ئامادەیشی بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی پەیوەندییە سیاسییەکانی ھەردوو وڵات دەربڕی.

ئاژانسی ھرانای تایبەت بە مافەکانی مرۆڤ سەبارەت بە دوایین ئاماری قوربانیانی خۆپیشاندانەکانی ئێران بڵاویکردەوە، تائێستا ٥٠٨ خۆپیشاندەر گیانیان لەدەستداوە، کە لەنێویاندا ٩٦ منداڵ ھەیە. 

ھاوکات پێگەی ئێران ئینتەرناشناڵ لە راپۆرتێکدا بڵاویکردووەتەوە، سوپای پاسداران ھەڕەشە لە رۆژنامەنووسان دەکات سەبارەت بە بڵاوکردنەوەی بیروڕاکانیان لەسەر خۆپیشاندەران و رەوشی دەستگیرکراوان و چاوپێکەوتن لەگەڵ کەسوکارەکانیان.

راشیگەیاندووە، لەچەند رۆژی رابردوودا سوپای پاسداران ھەڵیکوتاوەتە سەر ماڵی ژمارەیەک رۆژنامەنووس و دەستیگرتووە بەسەر کەلوپەل و ئامێرە ئەلکترۆنییەکانیاندا.

بەپێی ئامارێکی سەندیکای رۆژنامەنووسانی ئێرانیش، تائێستا نزیکەی ٧٠ رۆژنامەنووس دەستگیرکراون و تەنھا نیوەیان بە کەفالەت ئازادکراون. 

فیدراسیۆنی سەراسەری پەنابەرانی عێراقی لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، رۆژی ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ناوچەی بۆدرومی سەر بە شاری مۆغەڵا ٣٤ کۆچبەر دەستگیرکراون کە بەنیازبوون  بپەڕنەوە بۆ دوورگەکانی یۆنان.

ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، لە ھەمان رۆژ لە ناوچەی چەشمێی سەربە شاری ئەزمیر و لە ناوچەی ئایڤاچەکی شاری چەنەکاڵێ و لە ناوچەی کوشاداسێی سەربە شاری ئایدن، ١٣٩ کۆچبەر لە چەند کاتێکی جیا لە دەریادا ڕزگارکراون کە لەلایەن یۆنانەوە دیپۆرت کرابوونەوە.

فیدانت باتل جێگری وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا رایگەیاند، نیگەرانن لە بڕیاری دادگای تورکیا بۆ سەپاندنی زیندانی ھەتا ھەتایی بەسەر "عوسمان کاڤالا" چونکە لەگەڵ مافەکانی مرۆڤ و سەروەری یاسادا یەکناگرێتەوە. 

وتیشی، جارێکی تر داوا لە تورکیا دەکەنەوە عوسمان کاڤالا ئازادبکەن و رێوشوێنەکانیان لەگەڵ یاساکانی دادگای ئەوروپا بۆ مافی مرۆڤ یەکبگرێتەوە، ھەروەھا داوای ئازادکردنی سەرجەم زیندانیانی تر دەکەن، کە بێ تاوان دەستگیرکراون. 

ئەو لێپرسراوە ئەمریکییە وتیشی، گەلی تورکیا مافی خۆیەتی بەبێ ترس لە سزا، بیروبۆچوونەکانی دەربڕێت و ئازادییە سەرەتاییەکانی پەیڕەو بکات.

عوسمان کاڤالا بازرگانە و چالاکوانی بواری کاری خێرخوازییە، بە نەیاری رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆک کۆماری تورکیا دادەنرێت، دوای دەستگیرکردنی لە ساڵی ٢٠١٧، لە ساڵی ٢٠٢٠ ئازاد کرا، بەڵام پێش ئەوەی بگاتە ماڵەوە جارێکی تر دەستگیرکرایەوە.

لە دوای کۆبوونەوەکەی لەگەڵ وەزیرانی بەرگری سوریا و روسیا، خلوسی ئاکار وەزیری بەرگری تورکیا رایگەیاند، لە کۆبوونەوەکەدا گرەنتیکردنی سەقامگیری رەوشی سوریا و ناوچەکە بە گشتی تاوتوێ کراوە.

جەختیشیکردەوە لەوەی، تورکیا رێز لە سەروەری خاکی وڵاتانی دراوسێی دەگرێت، بە تایبەت سوریا و عێراق، ئامانجیشیان رەوینەوەی مەترسییە ئەمنییەکانە لەسەر ئاسایشی نیشتمانی تورکیا، ھەروەھا ھەوڵی زیاتر دەدەن بۆ رێگریکردن لە کۆچ لە سوریاوە بۆ تورکیا. 

 خلوسی ئاکار وتیشی، لەگەڵ ھاوتا سورییەکەی رێککەوتوون بۆ بەردەوامیدان بە کۆبوونەوە سێ قۆڵییەکانیان، بەردەوامیش دەبن لە پێشکەشکردنی ھاوکارییەکانیان. 

لە دوای سەرھەڵدانی قەیرانی سوریا لە ساڵی ٢٠١١، بۆ یەکەمجار دوێنێ وەزیرانی بەرگری تورکیا و سوریا بە ئامادەبوونی وەزیری بەرگری روسیا لە مۆسکۆ کۆبوونەوە و رایانگەیاند کۆبوونەوەکەیان ئەرێنی بووە.

ناتانیاھۆ لەبەردەم پەرلەمانی ئیسرائیل کە بە کنیست ناسراوە بەرنامەی حکومەتی نوێی خستەڕوو و بەر لە سوێند خواردنی رایگەیاند، رێگریکردن لە ھەوڵەکانی ئێران بۆ پەرەدان بە چەکی ئەتۆمی کە ھەڕەشە لە ھەموو جیھان دەکات، لەپێشینەی کارەکانیانەوە. 

وتیشی گرەنتی ئەوە دەکەن توانای سەربازی ئیسرائیل لە پێش وڵاتانی تری ناوچەکەوە بێت و بازنەی ئاشتی لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی فراوانتر دەکەن. 

ناتانیاھۆ تەمەنی ٧٣ ساڵە و لە مێژووی ئیسرائیل زۆرترین ماوە بە سەرۆک وەزیران ماوەتەوە، کە لە ساڵانی ١٩٩٦ بۆ ١٩٩٩ و دواتر لە ٢٠٠٩ بۆ ٢٠٢١ سەرۆک وەزیران بووە، دوای ئەوەشی ھاوپەیمانییەکەی لە ھەڵبژاردنەکانی مانگی تشرینی دووەمی رابردوو توانی ٦٤ کورسی پەرلەمان بۆ خۆی مسۆگەر بکات، بۆ سێیەمین جار سوێندی یاسایی وەک سەرۆک وەزیران خوارد.

بەدران جیا کورد ھاوسەرۆکی وەزارەتی پەیوەندییەکانی دەرەوەی ئیدارەی خۆبەڕێوەبەری بە ئاژانسی نۆرس پرێسی ڕایگەیاندووە، کۆبوونەوەکەی شەوی چوارشەممەی مۆسکۆ، لەنێوان وەزیرانی دەرەوەی روسیا و تورکیا و سوریا و کۆبوونەوەی نێوان وەزیرانی بەرگری و بەرپرسانی ھەواڵگری ھەر سێ وڵات، قۆناغێکی نوێی ڕێککەوتن و پلانی دوژمنکارانەی ھاوبەشە بۆ سەر گەلانی ناوچەکە.

ئاماژەی بەوەشکرد، قۆناغی داھاتوو سەرھەڵدانەوەی گروپە تیرۆریستییە توندڕەوەکان و شکستپێھێنانی ھەوڵە نێودەوڵەتی و ناوخۆییەکانی پەیوەست بە گفتوگۆ و چارەسەر دەبن.

ئەو بەرپرسەی ئیدارەی خۆبەڕێوەبەری ھۆشداریدەدات و دەڵێت، ئەگەر تورکیا توانی ڕژێمی سوریا بکێشێتە ناو پیلانەکانییەوە، ئەوا پشێوییەکی گەورە لە ناوچەکە روودەدات و ململانێکانی دەگێڕێنێتەوە بۆ سەرەتا.

میدیاکانی رۆژئاوای کوردستان بڵاویانکردەوە، تیرۆریستانی داعش ئۆتۆمبێلێکی سەربە ھێزی ئاسایشی ناوخۆ لە شاری رەققە لە باکور و خۆرھەڵاتی سوریا کردووەتە ئامانج  کە بەڕێکەتبوو بە ئاڕاستەی شارۆچکەی "جەدیدات" بەرەو مەزاری شەھیدان. 

ئاماژەیان بەوەشکردووە، لەو ھێرشەی داعش ئەندامێکی ھەسەدە گیانی لەدەستداوە و دووانی دیکەش برینداربوون.

ئەو ھێرشەی داعش لەکاتێکدایە کە رۆژی دووشەممە تیرۆریستانی داعش لەسنوری پارێزگای رەققە ھێرشیانکردە سەر بارەگایەکی ھەسەدە و بەھۆیەوە شەش ئەندامی ھەسەدە و ھێزەکانی ئاسایشی ناوخۆ گیانیان لەدەستدا.

ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی بە سەرۆکایەتی ئەمریکا، ئاماری کارو چالاکییەکانی لە ساڵی ٢٠٢٢ بڵاوکردەوەو رایگەیاند، لە سوریا ١٠٨ کردەوەی ھاوبەش و لە عێراق ١٩١ کردەوەی ھاوبەشی سەربازی لە دژی گروپی تیرۆریستی داعش ئەنجامداوە. رونیشیکردەوە، ھیچ سەربازێکی ئەمریکی لە کردەوە سەربازییەکاندا نەکوژراوە.

ھاوکات سوپای ئەمریکا لە راگەیەنراوێکدا رایگەیاند، لە ئۆپراسیۆنەکانی دژی داعش لە سوریا، ٢١٤ ئەندامی داعش دەستگیرکراون و ٤٦٦ ئەندامی دیکەی ئەو گروپە کوژراون.

ئاماژەی بەوەشکردووە، ھەروەھا لە عێراق، ١٥٩ ئەندامی داعش لە ئۆپراسیۆنەکاندا دەستگیرکراون و ٢٢٠ ئەندامی دیکەی ئەو رێکخراوە کوژراون.

سوپای ئەمریکا دەشڵێت، ھەر لە ئۆپراسیۆنەکاندا ژمارەیەک سەرکردەی داعش لەعێراق و سوریا کوژراون.

ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعش لە ساڵی ٢٠١٤ بە سەرۆکایەتی ئەمریکا پێکھێنرا بۆ بەرەنگاربوونەوەی گروپی تیرۆریستی داعش لە سوریا و عێراق و لە ئێستاشدا لەگەڵ ھەسەدە لە سوریا و پێشمەرگەو سوپا لە عێراق لە ھەماھەنگیدایە بۆ لەناوبردنی شانە نوستوەکانی داعش.

چاوشئۆغلو لە کۆنفرانسی رۆژنامەوانی ھەڵسەنگاندنی ساڵانەی وەزارەتەکەی رایگەیاند، گفتوگۆکانیان لەگەڵ نەتەوەیەکگرتوەکان و ئەمریکا و روسیا و عێراق و سوریا بەردەوامە و حکومەتی سوریا خواستی گەڕاندنەوەی ئاوارەکانی بۆ وڵاتەکەی ھەیە بەمەرجێک بە شێوەیەکی ئەرێنی بێت و گەرەنتی سەلامەتییان بکرێت.

وتیشی، دوای کۆبوونەوەی وەزیرانی بەرگری و ھەواڵگری تورکیا و سوریا و وەزیری بەرگری روسیا لە مۆسکۆ، وەک قۆناغی دووەمی نەخشە رێگەکە پێویستە پلان دابنێن بۆ ئەنجامدانی کۆبوونەوە لەسەر ئاستی وەزیرانی دەرەوە، بەڵام تا ئێستا ھیچ خشتەیەکی زەمەنی بۆ کۆبوونەوەکە و کۆبوونەوەی سەرکردەکانی ھەرسێ وڵات دانەنراوە.

وتەبێژی بانکی ناوەندی ئێران رایگەیاند، ساڵح ئابادی پارێزگاری بانکی ناوەندی لە دەرئەنجامی دابەزینی بەھای دراوی وڵات لە چەند ھەفتەی رابردوودا، دەستلەکارکێشانەوەی پێشکەشکردووەو ئەنجومەنی وەزیران محەمەد رەزا فەرزینی کردۆتە بەڕێوەبەری جێبەجێکاری بانکی ناوەندی.

ھاوکات ئیبراھیم رەئیسی سەرۆک کۆماری ئێران لە کۆبوونەوەی ئەنجومەنی وەزیراندا جەختی کردەوە لە گرنگی ھەماھەنگی تەواو لەگەڵ تیمی ئابوری حکومەت لە پێناو سەقامگیری بەھای دراو و ھەڵئاوسان.

بەھای تمەن لەبەرامبەر دۆلار دابەزینی مێژوویی تۆمارکردووەو سەد دۆلار بە زیاتر لە ٤٠ ملیۆن تمەن مامەڵەی پێوەدەکرێت ، سەنتەری ئاماری ئێرانیش ئاماژەی بەوەکردووە، رێژەی ھەڵئاوسان ئاستێکی پێوانەیی تۆمارکردووەو گەیشتۆتە ٦٧% بۆ خۆراک و خواردنەوەکان و توتن.

شەبنەم کورور فینجانچی  تەمەن ٦٣ ساڵ کە مانگی ئەیلولی رابردوو لەسەر لێدوانێک کە داوایکردبوو لێکۆڵینەوە لە بەکارھێنانی چەکی کیمیایی لە دژی گەریلاکانی پەکەکە بکرێت دەستگیرکرا، ئەمرۆ لە دادگای ئیستەنبوڵ دووەم دانیشتنی دادگایکردنی بەڕێوەچوو، لە دادگاییەکەدا فنجانچی بە سەرۆکی دادگاکەی رایگەیاند، وەک مەترسیدارترین گومانلێکراو مامەڵەی لەگەڵ دەکەن تاکو کاریگەری لەسەر دروستبکەن.

لە کۆتایی دانیشتنەکەشدا، سەرۆکی دادگا داواکاری ئازادکردنی سەرۆکی سەندیکای پزیشکانی رەتکردەوەو  رۆژی ١١ی کانونی دووەمی بۆ  سێیەمین دانیشتنی دادگا دیاریکرد.

ھاوکات سەندیکای پزیشکانی تورکیا لە دەرەوەی ھۆڵی دادگاییەکە راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوەو رایگەیاند، سەرجەم ئەندامانی لیژنەی جێبەجێکاری سەندیکاکەیان کە ١١ کەسن خراونەتە ژێر لێکۆڵینەوەوە.

بەڕێوەبەری کارگێڕیی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا، پەیامێکی ئاڕاستەی ھەموو ئەندام و فەرمانبەرانی ئەنجومەنەکە کرد و ئاماژەی بەوەکرد، بڕیاریانداوە بەھۆی بەرزیی ئاستی مەترسییەکانی بەھۆی چەند دۆسیەیەکی ئەمنییەوە، بەکارھێنانی تیکتۆک قەدەغە دەکرێت و پێویستە ئەپڵیکەیشنەکە لە ئامێر و تەلەفۆنی سەرجەم ئەندام و فەرمانبەرانی ئەنجومەنی نوێنەران بسڕێتەوە، ھاوکات ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەران پێشنیازیانکردووە، بەکارھێنانی لە سەرتاسەری ئەمریکا قەدەغە بکرێت.

قەدەغەکردنی بەکارھێنانی تیکتۆک کە ئەپڵیکەیشنێکی چینییە، دوای زنجیرەیەک لە ھەوڵی حکومەتی فیدڕاڵیی ئەمریکا بۆ قەدەغەکردنی لە ئامێرە حکومییەکان دێت، پێشتریش دۆناڵد ترامپ سەرۆکی پێشووی ئەمریکا ھەوڵی کڕینەوەی کۆمپانیای خاوەنداری تیکتۆکیدا.

وەزارەتی دەرەوەی ئیتاڵیا بڵاویکردەوە، بەھۆی توتدوتیژییەکانی ئێران بەرامبەر خۆپیشاندەران، محەمەد رەزا سەبوریی باڵیۆزی ئێران لە رۆما بە وەکالەت بانگھێشتدەکەن و نیگەرانییەکانی خۆیان لەبارەی توندتیژییەکان و کوشتنی خۆپیشاندەران ئاڕاستەی ئەو وڵاتە دەکەن.

ھاوکات ئەنتۆنیۆ تاجانی وەزیری دەرەوەی ئیتاڵیا رایگەیاند، وڵاتەکەی رێبازێکی توندی بۆ بەرگرییکردن لە ژنان ھەیە و سەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکانی ئێران قبوڵ ناکەن.

دوای سەرھەڵدانی خۆپیشاندانەکانی ئێران و رۆژھەڵاتی کوردستان، توندوتیژیی ھێزە ئەمنییەکانی ئەو وڵاتە بەرامبەر خۆپیشاندەران ناڕەزایی و کاردانەوەی نێودەوڵەتی لێکەوتەوە و چەند وڵاتێک سزایان بەسەر تاراندا سەپاند.