سولەیمان سوەیلۆ، وەزیری ناوخۆی تورکیا رایگەیاند، ئەو بومەلەرزەیەی سوریا و تورکیای ھەژاند یەکێک بووە لە بەھێزترین بومەلەرزەکان لە جیھاندا، بەپێی دوایین ئامارە رەسمییەکانیش، ژمارەی  گیانلەدەستدان لە تورکیا بۆ ٤٣ ھەزار و ٥٥٦ کەس بەرزبووەتەوە.

حکومەتی سوریاش رایگەیاندووە، تائێستا ھەزار و ٤١٤ کەس لە پارێزگاکانی حەلەب، حەما، لازقیەو تەرتوس گیانیانلەدەستداوە، دوو ھەزار و ٣٥٧ کەسیش برینداربوون، لە ناوچەکانی باکوری سوریاش ژمارەی گیانلەدەستدان ٣٥٠٠ کەسی تێپەڕاندووە. 

رێکخراوی تەندروستیی جیھانیش رایگەیاندووە، ٢٣ ملیۆن کەس لە سوریا و تورکیا بەھۆی بومەلەرزەکەوە زیانیان بەرکەوتووە، بەردەوام تەرمیش لەژێر داروپەردووەکاندا دەردەھێندرێنەوە. 

مات گەیتز ئەندامی کۆمارییەکان پڕۆژە یاسایەکی پێشکەشی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکا کردووە، کە جۆ بایدن سەرۆکی ئەمریکا ناچار دەکات بە کشانەوەی ھێزەکانی وڵاتەکەی لە سوریا. 

لە پڕۆژەیاساکەدا ئاماژە بەوەدراوە، ژمارەی ھێزەکانی ئەمریکا لە خاکی سوریا ٩٠٠ کەس دەبێت، لەکاتێکدا کۆنگرێس بە ھیچ شێوەیەک رەزامەندی لەسەر بوونی ئەو ھێزانە لە سوریا نەداوە. 

 ئەو ئەندامەی کۆمارییەکان راشیگەیاندووە، دەبێت ئەنجومەنی نوێنەران لە ماوەی ١٨ رۆژدا پڕۆژە یاساکە بخاتە دەنگدانەوە، چونکە پەیوەندی بە دۆسیەی جەنگ و ئاشتییەوە ھەیە. 

ئەمریکا لە مانگی ئەیلولی ساڵی ٢٠١٤ەوە ئۆپراسیۆنی سەربازی دژی تیرۆریستانی داعش لە سوریا و عێراق دەستپێکرد، لە ساڵی ٢٠١٩شدا ئیدارەکەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی پێشووی ئەمریکا بەشێک لە ھێزەکانی ئەمریکای لە خاکی سوریا کشاندەوە.  

میدیای چین بڵاویکردەوە، لە ناوچەی مەنگۆلیا لە باکوری چین، کانێکی خەڵوز بە ھۆکارێکی نادیار داڕماوە، بەھۆیەوە چوار کرێکار گیانیان لەدەستداوە، زیاتر لە ٥٠ی دیکەش بێسەروشوێن بوون.

ئاماژە بەوەشکراوە، دوای رووداوەکە چەندین تیمی فریاگوزاری رەوانەی ناوچەکە کراون، ھەوڵەکان بۆ دۆزینەوەی بێسەروشوێنبووان بەردەوامە

پۆلیسی فلۆریدا بڵاویکردەوە، لە ناوچەی  ئورانج لە ویلایەتی فلۆریدا شەڕە تەقە روویداوە، چەند سەعاتێکی خایاندووە، رووداوەکە کاتێک دەستیپێکردووە کە تەقەکەرەکە لە ئۆتۆمبێلێکدا تەقەی لە ژنێک کردووە و گیانیلەدەستداوە.

پاشان تەقەکەرەکە خۆی کردووە بە ماڵێکدا، تەقەی لە ژن و منداڵێکی تەمەن نۆ ساڵان کردووە، منداڵەکە کوژراوە. 

دواتر تەقەکەرەکە گەڕاوەتەوە شوێنی رووداوەکە، تەقەی لە رۆژنامەنووسان و وێنەگران کردووە، بەھۆیەوە رۆژنامەنووسێک لە کاتی رووماڵی رووداوەکەدا کوژراوە، یەکێکی تر بریندار بووە. 
پۆلیسی فلۆریدا بڵاویکردەوە، تۆمەتبارەکە ناوی  کیس ملفینە، تەمەنی ١٩ ساڵە، پێشینەی زۆری تاوانی ھەیە 

میدیای ئەمریکا بڵاویکردەوە، چەند رۆژێکە شەپۆلێکی بەفربارین و زریانی بەھێز ویلایەتەکانی کالیفۆرنیا، داکۆتا و چەند ویلایەتێکی تری گرتووەتەوە، بەوھۆیەوە نزیکەی پێنج ھەزار گەشتی ئاسمانی ھەڵوەشێنراونەتەوە.

ئاماژە بەوەشکراوە، لە چەند سەعاتی داھاتوو، ئاستی بەفربارین لە چەند ناوچەیەکی باکوری ئەمریکا، دەگاتە ٦٠ سانتیمەتر، ئەوەش لە سێ دەیەی رابردوودا بێ وێنە بووە.

ھاوکات کەشناسی ئەمریکا پێشبینی کردووە، لە ھەندێک شوێن خێرایی زریانەکە دەگاتە ٨٠  کیلۆمەتر لە سەعاتێکدا، ئەوەش پلەی گەرما بۆ ٤٥ پلە ژێر سفر دادەبەزێنێت.

بە پێچەوانەشەوە لە ھەندێک لە ویلایەتەکان کەشوھەوا ئاساییە، پلەی گەرما بەرزدەبێتەوە بەشێوەیەک لە واشنتۆنی پایتەخت، پلەی گەرما لەمکاتەدا دەگاتە ٢٦ پلەی سیلیزی، ئەوەش لە کاتێکدایە لە ساڵی ١٨٧٤وە تا ئێستا، واشنتۆن گەرمای لەو شێوەیەی لە وەرزی زستاندا بەخۆیەوە نەبینیوە. 

موراد کۆڕووم وەزیری ژینگەی تورکیا، سەردانی ویلایەتی ئەدیامانی وڵاتەکەی کرد و رایگەیاند، پشکنینیان بۆ چوار ملیۆن و ٥١١ ھەزار یەکەی نیشتەجێبوون لە ١١ ویلایەتی تورکیا کردووە، بەو ئەنجامە گەیشتوون کە ٥٢٠ ھەزار یەکەی نیشتەجێبوون بەھۆی بوومەلەرزەکەوە رووخاون یان پێویستە بەپەلە بڕوخێندرێن، جەختیشیکردەوە حکومەتی ئەنقەرە لە ماوەی یەک ساڵدا قەرەبووی ھەموو ئەو کەسانە دەکاتەوە کە ماڵ و باڵەخانەکانیان زیانیان پێگەیشتووە.

بەرەبەیانی رۆژی شەشی ئەم مانگە، دوو بوومەلەرزەی بەھێز بە گوڕی ٧.٧ _ ٧.٦، باکور و رۆژئاوای کوردستان، تورکیا و سوریایان ھەژاند، بەھۆیانەوە تاکو ئێستا زیاتر لە ٥٠ ھەزار کەس گیانیانلەدەستداوە.

لەسەر بانگھێشتی ھاوتا عێراقییەکەی، وەزیری دەرەوەی ئێران و وەفدێکی یاوەری بەرەبەیانی ئەمرۆ گەیشتنە فرۆکەخانەی بەغداد و لەلایەن ھیشام عەلەوی یاریدەدەری وەزیری دەرەوەی عێراق پێشوازیان لێکرا، دواتریش سەردانی شوێنی کوشتنی قاسم سلێمانی و ئەبومەھدی موھەندیسیان کرد لە نزیک فڕۆکەخانەکە.

بە پێی راگەیەنراوێکی وەزارەتی دەرەوەی ئێران، سەردانەکەی عەبدوڵاھیان دوو رۆژ بەردەوام دەبێت و سەبارەت بە پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی ھەردوو وڵات زنجیرەیەک دیدار و کۆبوونەوە لەگەڵ سێ سەرۆکایەتییە و لێپرسراوانی باڵای عێراق ئەنجام دەدات.

ئەنجومەنی یەکێتیی ئەوروپا رەزامەندی دەربڕی لەسەر درێژکردنەوەی سزاکانی سەر روسیا تاوەکو مانگی شوباتی ساڵی ٢٠٢٤، بەھۆی ئەو جەنگەی بۆ سەر ئۆکراین بەرپایکردووە. 

لە کۆتایی مانگی شوباتی ساڵی رابردووەوە، یەکێتیی ئەوروپا نۆ زنجیرە سزای بەسەر روسیا سەپاندووە، کە کۆتوبەندی دارایی و بازرگانی و سزای تاکەکەسی گرتووەتەوە. لەو کاتەشەوە سزای بەسەر ھەزار و ٣٨٦ کەس و ١٧١ دامەزراوە و رێکخراوی روسی سەپاندووە. 

لای خۆشیەوە "ڤلادمیر پوتن" سەرۆکی روسیا رایگەیاند، سزاکان و ھەوڵەکان بۆ لاوازکردنی مۆسکۆ گورزێکی کوشندەیە بۆ ئابوری ھەمووو جیھان، جەختیشیکردەوە لەوەی سزاکان رێگری لە گەشە و پەرەسەندنەکانی روسیا ناگرن. 

ناوەندیی بومەلەرزە لە پەیمانگای جیۆفیزیای زانکۆی تاران بڵاویکردەوە، سەعات ٤:٤١خولەکی بەرەبەیانی ئەمرۆ بومەلەزرەیەک بە گوڕی ٥.٥ پلە بە پێوەری رێختەر گوندی ( درز)ی شاری لارستانی سەر بە پارێزگای فارس لە باشوری رۆژئاوای وڵات روویداوەو ھیچ زیانێکی نەبووە.

ھەر ئەمرۆ دوو پاشلەرزەیەکی تر بە گوڕەکانی ٤ و ٤.١ پلە بە پێوەری رێختەر لە شارەکانی ئامەد و مەڕەشی باکوری کوردستان روویاند. لە کەناراوەکانی لوبنانیش بومەلەرزەیەک بە گوڕی ٤.٢ پلە بە پێوەری رێختەر و بە قوڵایی ١٠ کیلۆمەتر لە ناو دەریای ناوەڕاست روویداو دانیشتوانی شاری سەیدای لوبنان و بەشێک لە دانیشتوانی فەڵەستین ھەستیان پێکرد.

ئیدارەی "بایدن" پێشنیازی سەپاندنی کۆتوبەندی زیاتریکردووە بۆ داواکارانی مافی پەنابەری، بۆ ئەوەی رێگری لە گەیشتنی کۆچبەران بکات لە سنورەکانی باشورەوە، لە دوای ھەڵگرتنی رێکارەکانی کۆرۆنا لە مانگی ئایاری داھاتوودا. 

بەپێی ئەو رێکارە نوێیانەی کە حکومەتی ئەمریکا دەیەوێت جێبەجێی بکات، دەبێت کۆچبەر پێشتر داوای مافی پەنابەری بکات نەک لەگەڵ گەیشتنی بە سنورەکان، ئەگەر نا بە نەشیاو بۆ مانەوە لە قەڵەمدەدرێن. 

لێپرسراوێکی ئەمریکیش کە ناوی خۆی ئاشکرا نەکردووە دەڵێت، ئیدارەی "بایدن" نایەوێت پشێوی لەسەر سنورەکانی دروست بێت، بەتایبەت ئەگەر کۆنگرێس شکستیھێنا لە گرتنەبەری ھەر رێکارێک.
بڕیارە ئەو رێکارە نوێیانە راستەوخۆ لە دوای ھەڵگرتنی کۆتوبەندەکانی کۆرۆناوە لە مانگی ئایاری داھاتووە دەستپێبکات.

دوا نیوەڕۆی ئەمڕۆ ھێزێکی تایبەتی سەر بە سوپای ئیسرائیل، ھەڵیانکوتاوەتە سەر چەند ناوچەیەک لە شاری نابلس لە کەرتی خۆرئاوا لە فەڵەستین و دواتر ھێزی سەربازی زیاتریان رەوانە کردووە و لە چەند میحوەرێکەوە ھەڵیانکوتاوەتە سەر شارەکە و پێکدادانی چەکداری دروست بووە. 

ھەروەھا گەمارۆی ژمارەیەک گەنجیان لە ماڵێکدا داوە، پێکدادان دروست بووە. 

وەزارەتی تەندروستی فەڵەستینیش بڵاویکردەوە، لەو پێکدادانەدا نۆ ھاووڵاتی فەڵەستینی کوژراون، ٩٧ی تر برینداربوون کە رەوشی تەندروستی شەش کەسیان خراپە، ھەروەھا ٢٥٠ حاڵەتی تەنگەنەفەسیش تۆمارکراوە. 

ڤلادیمیر پوتن، سەرۆکی روسیا لە کۆبوونەوەیەکیدا لەگەڵ وانگ یی، وەزیری دەرەوەی چین رایگەیاند، رۆژ لە دوای رۆژ پەیوەندییەکانی نێوان بەیجین و مۆسکۆ لە ھەموو بوارەکاندا بەھێزتر دەبێت، رێگە بە دروستبوونی ھیچ ئاستەنگ و رێگەرییەکیش نادەن بۆیان دروست بکرێت بە مەبەستی کۆتایی ھێنان یان لاوازبوونی ئەو پەیوەندییانە، جەختیشیکردەوە، ھەموو بڕوا و متمانەیەکیان بە حکومەت و گەلی چین ھەیە.

پوتن وتیشی، لە ئێستادا قەبارەی پەیوەندییە بازرگانی و ئابوورییەکانی نێوان روسیا و چین گەیشتووەتە ١٨٥ ملیار دۆلار، ھەردوولاش کار بۆ ئەوە دەکەن تا پێش کۆتایی ھاتنی ئەمساڵ قەبارەی پەیوەندییە بازرگانی و ئابوورییەکانی نێوانیان بگەیەننە ٢٠٠ ملیار دۆلار

ئانالینا بێربووک وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا رایگەیاند، دوای سەپاندنی سزای لەسێداردان بەسەر ھاووڵاتییەکی ئێرانی - ئەڵمانیی لەلایەن ئێرانەوە، کاربەڕێکەری باڵیۆزخانەی ئێرانیان لە بەرلین بانگکردووە، نیگەرانی خۆیان لەو ھەنگاوە پێگەیاندووە و داواشیان کردووە ئێران بڕیارەکە جێبەجێ نەکات.

راشیگەیاند، دوو دیپلۆماتکاری باڵیۆزخانەی ئێرانیان ئاگادارکردووەتەوە، کە بە زووترین کات خاکی ئەڵمانیا جێبھێڵن.

ھەروەھا ئۆلاڤ شۆڵز راوێژکاری ئەڵمانیا، لە تویتێکدا نیگەرانی خۆی لە بڕیارەکەی ئێران دەربڕی و رایگەیاند، ئەڵمانیا ئەو ھەنگاوە قبوڵ ناکات، داواشی کرد بڕیارەکە جێبەجێ نەکرێت.

جەمشید شارمەھدی تەمەن ٦٧ ساڵ، ھاووڵاتییەکی بە رەگەزی ئێرانی-ئەڵمانیی، بە تۆمەتی بەشداریکردن لە ھێرشێکی چەکداری بۆ سەر مزگەوتێکی شیراز، لە ساڵی ٢٠٠٨، سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێندراوە.

سەرۆکایەتیی بەڕێوەبردنی کارەسات و دۆخە لەناکاوەکانی تورکیا رایگەیاند، بەھۆی ئەو دوو بوومەلەرزەیەی شەوی رابردوو بە گۆڕی ٦.٤ و ٥.٨ پلەی رێختەر لە پارێزگای ھاتای روویاندا، شەش کەس گیانیانلەدەستداوە و ٢٩٤ کەسیش برینداربوون و رەوشی تەندروستی ژمارەیەکیان ناجێگیرە. ھەروەھا ژمارەیەک باڵەخانە بە تەواوی تەختی زەوی بوون و ھێڵەکانی کارەباش پچڕان.  

روانگەی سوریاش بۆ مافەکانی مرۆڤ بڵاویکردەوە، بەھۆی ئەو دوو بوومەلەرزەیی ھاتای ھاووڵاتیانی پارێزگاکانی ئیدلیب و حەلەب و دیمەشق ماڵەکانیان لە ترسی دارمان چۆڵکرد، ھەروەھا لە ناوچەی جەندریسی سنوری تورکیا و عەزازیش ژمارەیەک باڵەخانە رووخان. 

ھاوکات بەھۆی دروستبوونی ترس و پاڵنانیشەوە لەدوای بوومەلەرزەکە لە حەلەب و تەرتوس و حەما چوار کەس گیانیانلەدەستداوە، ژمارەی بریندارانیش گەیشتووەتە نزیکەی ٤٧٠ کەس. 

شەوی رابردوو لە تورکیا دوو بوومەلەرزە بە گوڕی ٦.٤ و ٥.٨ بە پلەی رێختەر لە ھاتای روویاندا و دواتریش ٢٠ پاشلەرزە روویانداوە. ھاوکات باڵیۆزخانەی عێراق لە ئەنقەرە داوای لە رەوەندی عێراقی کرد کە لە ھاتای نیشتەجێن، لە باڵەخانە و شوێنە مەترسیدارەکان دوور بکەونەوە. 

 

ناسر کەنعانی وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاند، وەک وەڵامدانەوەیەک بۆ سزاکانی ئەمدواییەی یەکێتی ئەوروپا بۆ سەر ژمارەیەک قەوارە و دامەزراوەی وڵاتەکەی، بەمنزیکانە کۆماری ئیسلامی ئێران لیستێکی سەپاندنی سزا بەسەر یەکێتی ئەوروپادا بڵاودەکاتەوە.

ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو بڕیارەی یەکێتی ئەوروپا تێکدەرانەیە و پێچەوانەی یاسا نێودەوڵەتییەکانە و وڵاتان مافی ئەوەیان نییە دەستوەردان لە کاروباری ناوخۆی وڵاتێکی سەربەخۆدا بکەن. 

ئەوەش دوای ئەوە دێت رۆژی دوشەممە یەکێتیی ئەوروپا سزای بەسەر دوو قەوارەی یاسایی ئێران و ٣٢ کەس لە وەزیرانی رۆشنبیری و خوێندن و ژمارەیەک لێپرسراوی ھەواڵگری و دادوەری وڵاتەکەدا سەپاند بە تۆمەتی دەست ھەبوون لەسەرکوتکردنی خۆپیشاندانەکان.

یەکێتیی ئەوروپا سامانی ئەو کەس و قەوارانە بلۆک دەکات و گەمارۆی گەشتکردنیان دەخاتەسەر، چونکە تێوەگلاون لە پێشێلکردنی مافەکانی مرۆڤ.

دوای سەرھەڵدانی خۆپیشاندانەکانی رۆژھەڵاتی کوردستان و ئێران دژی گیانلەدەستدانی ژینا ئەمینی و رەوشی وڵاتەکە، ئەوە پێنجەمین پاکێجی سزاکانی یەکێتی ئەوروپایە کە بەسەر ئێراندا سەپاندوویەتی.

 

 

"رەزا فاتمی ئەمین" وەزیری پیشەسازی و بازرگانی ئێران رایگەیاند، قەبارەی ھەناردەی کاڵا و شمەکی وڵاتەکەی بۆ عێراق لە ماوەی دە مانگی رابردوودا بەپێی ساڵنامەی ئێرانی واتە لە ٢١ی ئاداری ساڵی ٢٠٢٢ەوە، بەڕێژەی ٢٣٪ بەرزبووەتەوە. وتیشی، ھەناردەی ئێران ٥٠ ملیار دۆلاری تێپەڕاندووە. 

ھاوکات ھەناردەی ئێران بۆ تورکیا بەڕێژەی ٤٦% و بۆ روسیا ٢٣% و بۆ وڵاتانی ئەفریقا بەڕێژەی زیاتر لە ٢٠% زیادیکردووە.