ئەنالینا بیربوک، وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا لە کۆتایی کۆبوونەوەکەیدا لەگەڵ ھاوتا ئیسرائیلییەکەی لە قودس داوای لە ئیسرائیل کرد جەنگەکەی دژی حەماس ھێواشتر بکاتەوە و زیاتر خۆڕاگر بن، چونکە ناکرێت نەھامەتی خەڵک بەوشێوەیە بەردەوام بێت.

 وتیشی، پێویستە سوپای ئیسرائیل ھەوڵی زیاتر بدات لە پاراستنی مەدەنییەکان لە غەززە و بەشێوەیەک روبەڕووی حەماس ببێتەوە کە فەڵەستینییەکان نەھامەتی نەبینن.  

وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا ھۆشداریدا لە داواکاری چەند وەزیرێکی ئیسرائیلی بۆ گەڕانەوەوەی جولەکەکان بۆ غەززە و ئاوارەکردنی فەڵەستینییەکان، جەختیشی کردەوە لەوەی غەززە دەگەڕێتەوە بۆ فەڵەستینییەکان و نابێت خەڵکەکەی لە غەززە دەربکرێن. 

بڕیارە وەزیری دەرەوەی ئەڵمانیا دوای سەردانەکەی بۆ قودس، بچێتە میسر و چاوی بە سامح شوکری وەزیری دەرەوەی ئەو وڵاتە بکەوێت، دواتریش دەچێتە لوبنان.

ئاژانسی بەهاناوەچون و خستنەسەركاری پەنابەرە فەلەستینییەكان "ئۆنروا" رایگەیاندووە ، بەهۆی گرژی و ئالۆزییەكانی كەرتی غەززەوە تا ئێستا 142 كارمەندی نەتەوەیەكگرتوەكان كوژراون و ئەوەش بەرزترین ژمارەیە لە مێژووی ئەو رێكخراوە نێودەوڵەتییەدا. 

رێکخراوی رزگارکردنی منداڵان کە بارەگاکەی لە بەریتانیایە لە راگەیەندراوێکدا لەبارەی رەوشی منداڵان لە کەرتی غەززە ئاماژەی بەوە کردووە، بەپێی ئامارێکی رێکخراوی یونسێف تایبەت بە منداڵان سەر بە نەتەوە یەکگرتووەکان، لەسەرەتای دەستپێکردنی ھێرش و بۆردومانەکانی ئیسرائیل بۆسەر کەرتی غەززە، تائێستا لەو شارە ھەزار منداڵ قاچێک یان ھەردوو قاچیان لەدەستداوە.

راشیگەیاندووە، بەپێی ئەو ئامارە رۆژانە لە کەرتی غەززە لانیکەم ١٠ منداڵ قاچەکانیان لەدەستدەدەن و زۆربەی ئەو نەشتەرگەریانەشی بۆ منداڵان کراوە بەبێ بێھۆشکردن ئەنجامدراوە لەبەرئەوەی ھیچ پێداویستییەکی تەندروستی لە غەززە نەماوە.

ئەو رێکخراوە نێودەوڵەتییە جەختیشیکردووەتەوە، نەھامەتی و کاریگەرییەکانی شەڕی نێوان حەماس و ئیسرائیل لەسەر منداڵانی غەززە بەشێوەیەکە پێشبینی ناکرێت و لە جیھاندا وێنەی نییە.

میدیاکانی ئیسرائیل بڵاویانکردووەتەوە، بەپێی راپرسییەک کە ژمارەیەکی زۆری خەڵکی ئیسرائیل بەشدارییان تێدا کردووە، زیاتر لە ٦٤٪یان رازی نین لە بنیامین ناتانیاھۆ سەرۆکوەزیرانی وڵاتەکەیان لەچۆنێتی بەڕێوەبردن و سەرپەرشتیکردنی شەڕ و پێیان وایە ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆسەر غەززە ئەوەندەی زیانی بە خەڵکی مەدەنی و بێتاوان گەیاندووە، تائێستا ھیچ زیانێکی ئەوتۆی بە ئامانجە سەرەکییەکە نەگەیاندووە کە بزووتنەوەی حەماسە.

ئاماژە بەوەشکراوە، بەپێی راپرسییەکە چاوەڕوان دەکرێت ئەگەر ھەڵبژاردنی پەرلەمانی بکرێت، پارتی لیکۆد بە سەرۆکایەتی ناتانیاھۆ تووشی شکستێکی گەورە دەبێت و لە بەرامبەریشدا پارتی سەربازگەی دەوڵەت بە سەرۆکایەتی بینی گانتس سەرکەوتنێکی گەورە بەدەستدەھێنێت و دەبێتە خاوەنی ٣٣ کورسی، لەکاتێکدا لە ھەڵبژاردنی رابردوودا ١٢ کورسی بەدەستھێنابوو.

جۆ بایدن سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند، نوێنەرانی ھەردوو پارتی دیموکراتەکان و کۆمارییەکان لە کۆنگرێس ناکۆکییەکانیان چارەسەر کردووە و رێککەوتوون لەسەر تێپەڕاندن و پەسەندکردنی پرۆژەیاسای بودجەی ساڵی ٢٠٢٤ لەماوەیەکی کەمی داھاتوودا، کە رێگر دەبێت لە داخستنی حکومەتی فیدراڵی و سەرجەم داواکارییەکانی کۆشکی سپیش لەخۆدەگرێت.

مایک جۆنسۆن سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی ئەمریکاش رایگەیاندووە، رێککەوتنی کۆتایی لەسەر پەسەندکردنی پرۆژەیاسای بودجەی ٢٠٢٤ی ئەمریکا کراوە کە بڕی ٥.٥٩٠ ترلیۆن دۆلارە و ٨٨٦ ملیار دۆلاری بۆ خەرجی بەرگری و ٧٠٤ ملیار دۆلاری تریش بۆ خەرجییەکانی تر تەرخان دەکرێت.

ئەفریقای باشوور لەو داوایەدا کە ٨٤ لاپەڕە لەخۆدەگرێت، ئاماژەی بەوە کردووە کە کردەوەکانی ئیسرائیل و کوشتنی فەڵەستینییەکان لە پۆلێنی جێنۆسایدن.

ھەروەھا لە داواکارییەکەدا ھاتووە کە ئیسرائیل "نەیتوانیوە ڕێگری لە جینۆساید و لێپێچینەوە لە ھاندانی ڕاستەوخۆ و ئاشکرا بۆ جینۆساید بکات".

بڕیارە لە ١١ و ١٢ی ئەم مانگەدا دادگای دادی نێودەوڵەتی یەکەم دانیشتنی خۆی سەبارەت بە سکاڵاکە ئەنجامبدات، ئەفریقای باشوور دەیەوێت دادگای نێودەوڵەتی بەپەلە فەرمان بە ئیسرائیل بکات ھێرشە سەربازییەکانی لە غەززە بوەستێنێت.

پەیماننامەی جێنۆساید ھەموو دەوڵەتانی ئیمزاکار نەک تەنھا پابەند دەکات کە جێنۆساید ئەنجام نەدەن، بەڵکو پێشگرتن و سزادانیشی بۆ دیاریکردوون.

دوای ئەنجامدانی کۆبوونەوەیەکی لەگەڵ سەرۆکی فەڕەنسا، ئێلیزابێس بۆرن، سەرۆکوەزیرانی فەڕەنسا دەستی لەکارکێشایەوە و سەرچاوەکان باس لەوەدەکەن کە ئیمانوێل ماکرۆنی سەرۆکی فەڕەنسا گۆڕانکاری لە کابینەی ئێستای حکومەتدا دەکات. 

بۆرن لەو کاتەوەی دەسەڵاتی گرتوەتە دەست چەند گۆڕانکارییەکی کردووە، لەوانەش درێژکردنەوەی تەمەنی خانەنشینی. دژی ئەو بڕیارەش فەڕەنسییەکان ناڕەزاییان دەربڕی و خۆپیشاندانی سەرتاسەرییان ئەنجامدا. 

بۆرن لە مانگی کانوونی یەکەمی٢٠٢٣شدا پڕۆژەیاسایەکی ئامادەکرد و رەوانەی پەرلەمانی کرد، کە تیایدا رێگە بە دەرکردنی کۆچبەران دەدات. دژی ئەو پرۆژەیاساش چەند لێپرسراوێک لەناو حکومەت و پەرلەمان ناڕەزاییان دەربڕی.

میدیا جیھانییەکان باس لەوەدەکەن، پێدەچێت گابرێل ئاتالی تەمەن ٣٤ ساڵ کە وەزیری پەروەردەیە، لە بری بۆرن پۆستی سەرۆک وەزیران بگرێتە دەست.

وەزارەتی تەندروستی فەڵەستین بڵاویکردەوە، لە ٢٤ سەعاتی ڕابردوودا سوپای ئیسرائیل ١٧ تاوانی کۆمەڵکوژی لە غەززە ئەنجامداوە، بەھۆیانەوە ٢٥٠ کەس کوژراون و ٥١٠ کەسی دیکەش برینداربوون.

لە سەرەتای ھێرشەکانەوە تا ئەمڕۆ دووشەممە، ٢٣ ھەزار و ٨٤ کەس لە غەززە کوژراون و ٥٨ ھەزار و ٩٢٦ کەسی دیکەش برینداربوون، لە بەرامبەردا ١٣ ھەزار کەس لە ئیسرائیل برینداربوون، کە سێ ھەزار و ٤٠٠ کەسیان سەربازبوون.

بەپێی ئامارێکی نوێ، لە ماوەی ٩٤ رۆژی رابردووی ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر کەرتی غەززە، ٧٧ ڕۆژنامەنووس کوژراون کە سیانیان لوبنانین و چواریان ئیسرائیلی و ئەوانی دیکەیان فەڵەستینین.

بەپێی راپۆرتێکی کۆمیتەی پاراستنی رۆژنامەنوسان کە بە (سی پی جەی) ناسراوە، ئەم ئامارە بەراورد لەگەڵ شەڕەکانی دیکەی مێژوو لە ڕووی ژمارە و کاتەوە بە تۆمارێکی پێوانەیی دادەنرێت، چونکە لە ماوەی جەنگی جیھانی دووەمدا ٦٦ رۆژنامەنووس لە ماوەی شەش ساڵدا کوژراون، لە جەنگی ڤێتنامیشدا کە ماوەی ٢٠ ساڵی خایاند، تەنھا ٦٣ رۆژنامەنوس کوژران.

لە شەڕی ناوخۆی عێراقیش کە لە ساڵی ٢٠٠٦ تا ساڵی ٢٠٠٨ بەردەوام بوو، ٣٢ رۆژنامەنووس کوژران، لە شەڕی ئۆکراینیش کە لە ٢١ی شوباتی ٢٠٢٢وە دەستی پێکردووە، تا ئێستا ١٧ رۆژنامەنووس کوژراون.

ئەنتۆنی بلینکن وەزیری دەرەوەی ئەمریکا لە چوارچێوەی سەردانەکەیدا بۆ رۆژھەڵاتی ناوەڕاست سەردانی قەتەری کرد و لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، پێویستە ئیسرائیل بەھەموو شێوەیەک ھەوڵبدات بۆ پاراستی خەڵکی مەدەنی لە کەرتی غەززەو لە کۆبوونەوەکانیشدا لەگەڵ لێپرسراوانی ئەو وڵاتە ئەو پەیامەیان پێدەدات، داواشیکرد بە ھەماھەنگی ھەمووان کاربکرێت بە مەبەستی گەڕاندنەوەی ئاوارەکانی غەززە بۆ شوێنەکانی خۆیان.

وتیشی، شەڕی نێوان حەماس و ئیسرائیل زۆر بە ئاسانی فراوانتر دەبێت و بەرەی تری لێدەکەوێتەوە ئەگەر رێگری لێنەکرێت، ھۆشداریشدا ئەگەر ئەو شەڕە فراوانتر ببێت، کاریگەری زۆر خراپی لەسەر ئاسایش و ئارامی کۆی ناوچەکە و رۆژھەڵاتی ناوەڕاست دەبێت.

بەپێی زانیارییەکانی ئاژانسی ئێرنای ئێرانی، مەھدی بەخشی، داواکاری گشتی پارێزگای کرمان بە تۆمەتی پاڵپشتیکردنی بکەرانی تەقینەوەکانی پارێزگاکەیان دەستگیرکردنی ٣٢ کەسی راگەیاندووە. 

ئاماژەی بەوەشکردووە، لێکۆڵینەوە لەو کەسانە بەردەوامە و لە قۆناغی داھاتوودا زیاتر لێکۆڵینەوە لە بابەتەکە دەکەن و ناسنامەی یەکێک لەو کەسانەی خۆی تەقاندووەتەوە ئاشکراکراوە، ھەوڵی دۆزینەوەی کەسانی تریش دەدەن.

ھاوکات، سەرۆکی دامەزراوەی دادوەری ھێزە چەکدارەکان لەپارێزگای کرمان رایگەیاند، لەئەنجامی لێکۆڵینەوەکان بۆیان دەرکەوتووە کردەوە تیرۆرستیەکەی کرمان خۆکوژی بووە. 

رۆژی ٣ی ئەم مانگە دوو تەقینەوە لە نزیک گۆڕی قاسم سولەیمانی لە پارێزگای کرمان روویدا و زیاتر لە ٩٠ کەس گیانیان لەدەستدا.

رۆژی ٥ی ئەم مانگەش ئێران دەستگیرکردنی ١١ کەسی بە تۆمەتی ھاوکاریکردنی بکەرانی تەقینەوەکانی کرمان راگەیاند.

 

وەزارەتی دەرەوەی چین لە رایگەیەندراوێکدا ئاماژەی بۆ ئەوە کردووە، ئەمریکا بنەماکانی وڵاتەکەی پێشێلکردوە و بە بیانوی جیاواز چەکی بە تایوان فرۆشتووە، ئەمەش زیان بە سەروەری چین و بەرژوەندییە ئەمنییەکانی دەگەینێت و ھەڕەشە لەسەر ئاشتی و سەقامگیری و گەرووی تایوان دروست دەکات.

باسیلەوەشکردووە، ئەو کارەی ئەمریکا ماف و بەرژوەندییەکانی کۆمپانیا چینیەکانیش پێشێل دەکات، بۆیە بڕیاریانداوە سزا بەسەر پێنج کۆمپانیای کۆمەڵگەی پیشەسازی سەربازی ئەمریکیدا بسەپێنن .

راشیگەیاند، سزاکانیان بریتی دەبن لە بلۆککردنی سامانەکانی ئەو کۆمپانیایانەیە لە خاکی چین و رێگریش لە ھەموو رێکخراو و کۆمپانیا و تاکێکی چینیش دەکرێت کە مامەڵە لەگەڵ ئەو کۆمپانیایانەدا بکەن.

دوای ئەوەی لە چەند رۆژی رابردوودا لە کاتی ھەڵفڕینی فڕۆکەیەکی جۆری بۆینگ ٧٣٧ لە ئەمریکا دەرگایەکی کرایەوە و لە ژاپۆنیش لەکاتی نیشتنەوەیدا فڕۆکەیەکی تری بۆینگ ٧٣٧ خۆی بە فڕۆکەیەکی تردا کێشا، دەسەڵاتی فڕۆکەوانی ئەمریکا سەرجەم گەشتە ئاسمانییەکانی بەو جۆرە فڕۆکەیەی کۆمپانیای بۆینگ راگرت و بڕیاریدا ھیچ گەشتێکی ئاسمانی پێنەکرێت تائەو کاتەی سەرجەم پشکنینەکانی بۆ دەکرێت و دڵنیا دەبنەوە لە سەلامەتی ئەو فڕۆکەیە بۆ گەشتکردن.

دواتر تورکیا و وڵاتانی یەکێتی ئەوروپاش چوونە پاڵ ئەمریکا و ھەمان بڕیاریاندا و سەرجەم گەشتە ئاسمانییەکانیان بە فڕۆکەی بۆینگ ٧٣٧ راگرت.

کۆمپانیای بۆینگیش لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، ئەمریکا و سەرجەم وڵاتانی تریش مافی خۆیانە بڕیار بدەن گەشتە ئاسمانییەکان بە فڕۆکەی بۆینگ ٧٣٧ رابگرن، چونکە کێشەیان تێدا درووستبووە، بەڵام لەماوەیەکی زۆر کەمدا سەرجەم کێشەکان چارەسەرە دەکەن.

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی پێشووی ئەمریکا لە کەمپینی ھەڵبژاردنی لە ویلایەتی ئیوا رایگەیاند، لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمریکا دەیباتەوە و بایدن خراپترین سەرۆکی ئەمریکایە. 

ئاماژەی بەوەشکردووە، بایدن ئابوری ئەمریکای تێکداوە و دۆخی سنورەکانیش باش نین و سەرکەوتوو نەبوو لە ھەڵنەگیرساندنی شەڕی ئۆکراین و رووسیا.

دەشڵێت، ئەگەر سەرۆکی ئەمریکا بوایە لەگەڵ پوتن کۆدەبووە و نەیدەھێشت شەڕەکە رووبدات و ئێستاش ھەلێک لە بەردەم ئەمریکییەکاندا ھەیە بۆ ئەوەی ھەڵیبژێرن و ئەمریکا رزگار بکەن.

بڕیار وایە مانگی تشرینی دووەمی ئەمساڵ ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمریکا ئەنجام بدرێت و لە رۆژی ٥ی ئەم مانگەشەوە ترەمپ و بایدن دەستییان بە ھەڵمەتەکانی ھەڵبژاردن کردووە. 

عەلی یەرلیکایا وەزیری ناوخۆی تورکیا رایگەیاند، ئۆپەراسیۆنێکیان لە ٤٦ پارێزگای تورکیا بەمەبەستی بەرەنگاربوونەوەی ماددەی ھۆشبەر دەستپێکردووە، لە ئێستاشدا ٣٦٤ بازرگانی ماددەی ھۆشبەر دەستگیرکراون.

ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، لە ئۆپرسیۆنەکەشدا بڕ یەک تۆن و ٣٤٠ کیلۆ ماددەی ھۆشبەر دەستیبەسەردا گیراوە.