د.نەرمین مەعروف، ئەندامی لیژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەران بە کوردسات نیوزی راگەیاند، لیژنەکەی سەرۆک وەزیران جەختی لە قسەکانی وەزیری دارایی کردووەتەوە کە ھەرێم زیاتر لە شایستەی خۆی وەرگرتووە و پابەندی یاسای بودجە نەبووە.
لیژنەکە لە شەش ئەندام پێکھاتووە و رۆژی ٢٥ی حوزەیرانی ئەمساڵ لەلایەن سەرۆک وەزیرانی عێراقەوە پێکھێنرا بەمەبەستی گفتوگۆکردن لەگەڵ ھەرێمی کوردستان لەبارەی جێبەجێکردنی یاسای بودجە و ماددەکانی پەیوەست بە ھەرێمی کوردستان.
رۆژی شەممەی رابردوو تەیف سامی وەزیری دارایی عێراق لەمیانەی کۆبوونەوەیدا لەلایەن لیژنەی داراییەوە رایگەیاندبوو، ھەرێمی کوردستان بۆ شەش مانگی یەکەمی ئەمساڵ زیاتر لەپشکی خۆی وەرگرتووە و بۆ شەش مانگی دووەمی ئەمساڵیش ترلیۆنێک و ٥٠٠ ملیار دیناری پێدەدرێت.
سەرلەبەیانی ئەمڕۆ لەکاتی کردنەوەی بازارەکانی ئاڵوگۆڕی دراو لە ھەرێمی کوردستان، بەھای ١٠٠ دۆلار بە ١٥٤ ھەزار و ٩٥٠ دیناربوو، بەڵام دواتر بەرزبووەوە و لەکاتی داخستنی بازاڕیشدا بەھای ١٠٠ دۆلار بۆ ١٥٦ ھەزار و ٧٥٠ دینار بەرزبووەوە، جیاوازی بەرزبوونەوەکەش گەیشتە ھەزار و ٨٠٠ دینار.
لەلایەکی تریشەوە، ئەمڕۆ بانکی ناوەندی ١٩٦ ملیۆن و ٥٨٩ ھەزار دۆلاری خستەڕوو، لەو بڕەش ٢٧ ملیۆن و ٤٦٠ ھەزار دۆلاری بە کاش خستەڕوو.
دابەزی بەرچاوی بەھای دینار بەرامبەر دۆلار، لەکاتێکدایە کە وەک خاوەن نوسینگەکانی ئاڵوگۆڕی دراو باسی دەکەن کەمی خستنەڕوی دۆلار بەشێوەی کاش و بڕیاری ژمارەیەک بانک بۆ راگرتنی دانەوەی دۆلار بە ھاوڵاتیان و ناچارکردنیان بە وەرگرتنەوەی پارەکانیان بە دینار، ھۆکاربوون بۆ زیادبوونی خواست لەسەر دۆلار.
پێشەوا ھەورامانی وتەبێژی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لەبارەی مووچەوە رایگەیاند،"٩٠٦ ملیار دینارمان بۆ مووچەی مووچەخۆرانی ھەرێمی کوردستان پێویستە و نەدەبوو حکومەتی فیدراڵی ئەو بابەتە تێکەڵی ھیچ بابەتێکی دیکە بکات، دەبوو وەکو ناوچەکانی دیکەی عێراق کە ئێستا مووچەی مانگی ئەیلوول وەردەگرن، مووچەی مووچەخۆرانی ھەرێمی کوردستان بنێردرێت و ئەوانیش مووچەکانیان وەرگرتایە نەوەک لە چاوەڕوانیدا بمێننەوە".
لەبارەی ئەو ٥٠٠ ملیار دینارەی کە بۆ سێ مانگ بۆ ھەرێمی کوردستان دەنێردرێت، وتەبێژی حکومەتی ھەرێمی کوردستان دەڵێت، "حکومەتی فیدراڵی چەندین مانگی دیکەی ئەمساڵیان لەنێو پلانەکانیان لاداوە و باسیان نەکردووە، ھەروەھا نەشیانوتوە بۆ ئەو چەند مانگە ھەقی ھەرێمی کوردستان چەند بووە".
راشیگەیاند، لەپێناو دابینکردنی شایستە داراییەکانی ھاووڵاتییان، حکومەتی ھەرێمی کوردستان بۆ گفتوگۆکردن و دانووستان لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی ئامادەیە و لەبارەی نەوت و داھاتی ناوخۆشەوە وردەکاریی تەواوی داوەتە حکومەتی فیدراڵی، ھیواخوازن بە ھەرجۆرێک بێت، پێداچوونەوە بەو ژمارانە بکرێت کە باس دەکرێن و پێداچوونەوە بەو بڕیارانەش بکرێت کە بەرامبەر ھەرێمی کوردستان دەدرێن و ورووژاندنی ھەر پرسیارێکی دیکەش کات کوشتنە.
سەرۆکایەتی ھەرێم بڵاویکردەوە، نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان لەگەڵ محەمەد کازم ئالسادق باڵیۆزی ئێران لە عێراق کۆبووەتەوە، لە کۆبوونەوەکەدا پەیوەندییەکانی ئێران لەگەڵ عێراق و ھەرێمی کوردستان و رێککەوتنی ئەمنیی نێوان عێراق و ئێران و پەیوەندییەکانی ھەولێر و بەغداد تاوتوێکران.
نێچیرڤان بارزانی جەختی لەوەکردووەتەوە، ھەرێمی کوردستان پابەندی ڕێککەوتنی ئەمنیی نێوان عێراق و ئێرانە، ھەروەھا دڵنیاییدا ھەرگیز رێگەنادەن ھیچ ھەڕەشەیەکی ئەمنی لە ھەرێمی کوردستانەوە بۆسەر دروستببێت.
ھاوکات باڵیۆزی ئێران لە عێراق، جەختی لە بایەخ و گرنگیی پەیوەندییەکانی وڵاتەکەی لەگەڵ عێراق و ھەرێمی کوردستان کردەوە.
کارۆخ عەبدوڵا گوڵاوی نوێنەری گشتی وانەبێژانی ناڕازی لە ھەرێم رایگەیاند، رۆژی چوارشەممە ١٣ی٩ی٢٠٢٣ دەرگای ناوەندەکانی خوێندن دەکرێتەوە، بەبێ ئەوەی حکومەتی ھەرێم ھیچ ھەنگاوێکی کردەیی نابێت بۆ جێبەجێکردنی داواکاریەکانیان، سەرەڕای ئەمەش وا ھەنگاو دەنێن بۆ مانگی ١٠ ھیشتا مامۆستایان شایستەی مانگی حەوتیان وەرنەگرتووە.
ئاشکراشیکرد، بەکۆی دەنگی سەرجەم نوێنەرانی مامۆستایانی وانەبێژ لەسەرجەم پەروەردەکان بڕیاریاندا ھەر لەسەرەتای کردنەوەی دەرگای ناوەندەکانی خوێندن بایکۆتی پڕۆسەی خوێندنی ساڵی ٢٠٢٣_٢٠٢٤ بکەین نەچینەوە ناوەندەکانی خوێندن تا ئەوکاتەی حکومەتی ھەرێم بەکردار و بە نوسراوی رەسمی دامەزراندنی مامۆستایانی وانەبێژ بەیاندەکات ، لەھەمان ڕۆژیش خۆپیشادان لەبەردەم پەروەردەکان ئەنجامدەدەن.
نوێنەری گشتی وانەبێژانی ناڕازی لە ھەرێم دەڵێت، لەساڵی ٢٠١٤ حکومەتی ھەرێم بەبیانوی جۆراوجۆر ستەم لە مامۆستایانی وانەبێژ دەکات و وەڵامی داواکاریە رەواکانیان ناداتەوە کە بریتیە لە دامەزراندن.
حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران، راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و رایگەیاند، ئێران چەندینجار ھەڕەشەی پەلاماردانی کەمپی ئەو پەنابەرە کوردانەی ئێرانی کردووە، کە لە ھەرێمی کوردستان نیشتەجێن، بەدواداچوونەکانیش دەریدەخەن ئەو وڵاتە لە ئامادەکارییەکانی بۆسنووربەزاندن و ھێرشێکی تر بۆ سەرپەنابەرانی سیاسیی کوردی دانیشتوو لە ھەرێمی کوردستان و عێراق بەردەوامە.
دەشڵێت، ئێران کاتی بۆ شەپۆلێکی تری ھێرشکردن دیاریکردووە، ھەربۆیە داوا لە حکومەتی فیدڕاڵیی عێراق و حکومەتی ھەرێمی کوردستان دەکات، ئاگاداری ئەو پلانەی ئێران، ھەروەھا داوا لە ئەمریکا و ھێزەکانی ھاوپەیمانان لە عێراق دەکات، بەرپرسیاربن لە ھەنگاویی کردەیی دژی "دەستدرێژییەکان"ی ئێران.
سەرەتای ئەمساڵ عێراق و ئێران رێککەوتنێکی ئەمنییان ئیمزا کرد، بەشێکی رێککەوتنەکە تایبەتە بە چەککردنی ئەو حزبانەی رۆژھەڵاتی کوردستان، کە لە ھەرێمی کوردستانن، ھەروەھا ئێران ئەم مانگەی وەک دوایین مۆڵەت بۆ جێبەجێکردنی ئەو رێککەوتنە دیاریکردووە.
عەمید سەڵاح سابیر بەڕێوەبەری پۆلیسی لەیلان بە كوردسات نیوزی ڕاگەیاند: كوژراوەكە تەمەنی 69 ساڵە خەڵكی قەزای عەلەمە بە نەتەوە عەرەبە لەكاتی چوونی بۆ وەرگرتنەوەی كارتی نیشتیمانی بۆ ناحیەی لەیلان لە پارێزگای كەركوك كوژراوە.
وتیشی كوژراوەكە ئاسەواری لێدان و ئاشكەنجە بە جەستەیەوە دیارە.
بەڕێوەبەری پۆلیسی لەیلان ئاماژەی بەوەشكرد، لە لێكۆڵینەوەكاندا دەركەوتوە بكوژەكان لە گەڵ كوژراوەكەدا لە نێو هەمان ئۆتۆمبێل بوونە و دوای ئەنجامدانی تاوانەكە بكوژەكان بۆ شوێنێكی نادیار هەڵهاتون، ئێستا پۆلیس دۆسیەی لێكۆڵینەوەی كردوەتەوە و بە شوێن بكوژەكاندا دەگەڕێت.
دارا سێکانیانی ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە فراکسیۆنی یەکگرتوو رایگەیاند، دژی دواکەوتنی مووچەی فەرمانبەرانی ھەرێم، یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان لە دادگای فیدراڵی عێڕاق، سکاڵای یاسایی لەسەر ھەردوو حکومەتی عێڕاق و ھەرێم تۆمار دەکات .
ئاماژەی بەوەشکرد، دابەشنەکردنی مووچە زیانەکانی تەنیا بۆ مووچەخۆرانی ئاسایی ھەرێمە و ژیانی رۆژانەی ھاوڵاتیانی تووشی بارگرانی کردووە.
دەشڵێت، لە سۆنگەی بەرگری کردن لە مافی یاسایی فەرمانبەرانی ھەرێم، یەکگرتووی ئیسلامی کوردستان، سکاڵای یاسایی تۆمار دەکات و داوای دابین کردن و دابەشکردنی تەواوی مووچە دەکات لە کاتی خۆیدا.
مەریوانی حاجی جەمال، خاوەنی کۆمپانیای مایۆرکا بڕیاریدا بە لەبەرچاوگرتنی دۆخی دارایی ھاوڵاتیان بەھۆی دواکەوتنی موچەوە، ھەموو ئەو کەسانەی موچەخۆرن و لە پڕۆژەکانی مایۆرکا شوقەیان کڕیوە، تاوەکو ھاتنی موچە دەتوانن قیست نەدەن.
ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو ئۆفەرەش بەردەوام دەبێت کە لەبری ھەر ١٠٠ دۆلارێکی قیستەکانیان تەنھا ١٣٢ ھەزار دیناریان لێ وەردەگیرێت.
کۆمپانیای مایۆرکا پێنج پڕۆژەی نیشتەجێبونی ھەیە (مایۆرکا ستی، سولی ڤیو، ڕۆڤار ستی، ئێم جەی و میرڤانۆس)، ئەم بڕیارەش ھەر پێنج پڕۆژەکە دەگرێتەوە.
دەقی پرسەنامەکە...
برای بەڕێزم کاک جەمال حاجی عەلی
برای بەڕێزم کاک ئەحمەد حاجی عەلی
بەڕێزان خێزان و خانەوادەی کۆچکردوو کاوە حاجی فایەق
بەبیستنی ھەواڵی کۆچی دوایی (کاوە حاجی فایەق) سەرمایەداری شاری سلێمانی، نیگەران و دڵگران بووم.
کاوە حاجی فایەق بازرگانێکی دڵسۆز و مرۆڤدۆست بوو، کۆچکردنی زیانێکی بەرچاو بە کاروانی ئاوەدانی و نیشتەجێبوون لەھەرێمی کوردستان دەگەیەنێت.
بۆ ئەم کۆستە ھاوبەشی غەمتانم و پرسە و سەرەخۆشی ئاڕاستەی ئێوە و ھەموو کەسوکار و ھاوڕێیانی دەکەم و خوای گەورە لێی خۆش بێت، سەبوری و دڵنەواییش بەھەموو لایەک ببەخشێت.
انا للە وانا الیە راجعون
قوباد تاڵەبانی
سەرپەرشتیاری مەکتەبی سکرتارییەتی سەرۆک مام جەلال
باسم عەوادی وتەبێژی حکومەتی عێراق ئاماژەی بەوەکرد، محەمەد شیاع سودانی سەرۆکوەزیران بەمنزیکانە ھەوڵەکانی بۆ ئاساییکردنەوەی رەوشی کەرکوک دەستپێدەکات، سەرەتاش لەگەڵ ھاوپەیمانی بەڕێوەبردنی دەوڵەت کۆدەبێتەوە بۆ تاوتوێکردنی بابەتەکەو گەیشتن بە چارەسەر.
وتیشی، رەوشی کەرکوک سەقامگیرەو چاوەڕوانن لە رۆژانی داھاتوودا دوای دانوستانەکان قەیرانەکە کۆتایی بێت و رەوشی ئەمنی و سیاسی زیاتر سەقامگیر بێت.
ھاوکات سەرچاوەیەک لە ناو چوارچێوەی ھەماھەنگی پێشبینی کردووە، سودانی لە میانی کۆبوونەوەی بەرپرسانی شارەکە و لایەنە سیاسییەکان چەند خاڵێکی گرنگ بخاتەڕوو ئەوەش بۆ ئامادەکردنی پلانی پاراستنی پێکەوەژیان و ھێورکردنەوەی رەوشەکە وەک ئامادەکارییەک بۆ ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، ئەمڕۆ لە ناوچەی بەرمیزە و ناوروبارۆک و دەریا سۆر لە سنووری برادۆست، چوار بنکەی سەربازی تورکیا بە فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بۆردومانکران.
وتیشی، دوای بۆردومانەکە تەقەیەکی زۆر بەسەر بنکە سەربازییەکانی تورکیادا کراوە، بەپێی زانیاریەکانیش ھەر چوار بنکەکەی تورکیا بەتەواوەتی ئاگری گرتووە.
ئاماژەی بۆ ئەوەشکرد، تائێستاش ھیچ لایەنێک بەرپرسیاریتی خۆی لە بۆردومانی بنکە سەربازییەکان ئاشکرا نەکردووە.
د. سامان بەرزنجی وەزیری تەندروستی ھەرێم بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند، حاڵەتی کۆلێرا لە ھەرێمی کوردستان ھەیە، کۆلێرا نەخۆشییەکی گوازراوەیە بەدوای چارەسەرەکەیدا دەگەڕێن.
وتیشی، لە ھەولێر ١٠ حاڵەتی پشتڕاستکراوەی کۆلێرا تۆمارکراوەو رێژەی بڵاوبونەوەی نەخۆشیەکەش لە سلێمانی زیاترە بە بەراورد بە شارەکانی تر.
سامان سیوەیلی، وتەبێژی وەزارەتی پەروەردەی ھەرێم لە راگەیەنراوێکدا رایگەیاند، ڕێژەی نەخوێندەواری لە ھەموو کوردستان زۆر دابەزیوە بەتایبەتی تریش لە پارێزگای دھۆک.
وتیشی، ڕێژەی نەخوێندەواری پارێزگای دھۆک لە ساڵی ٢٠١٢ دا ( ٢٧،٢٪)، لەساڵی ٢٠١٨ لە ( ٢٣،٢٪) و لە ساڵی ٢٠٢١ دا ( ١٨،٧٪) بووە.
سامان سیوەیلی باسی لەوەشکردووە، دھۆک وێڕای ئەوەی سێیەمین پارێزگای ھەرێمی کوردستانە لە ڕووی ژمارەی دانیشتوانەوە، بەڵام لە پلەبەندی دووھەمدایە لە ڕووی ژمارەی قوتابیان و خوێندکاران ، ئەمەش ئەوە دەگەیەنێت ئاستی پەیوەندیکردنی بە خوێندن لە بەرزترین ئاستدایە.
ئەوە لەکاتێکدایە پێشتر وتەبێژی وەزارەتی پەروەردەی عێراق رایگەیاندبوو، پارێزگای دھۆک ، دووھەمین پارێزگایە لە رووی رێژەی نەخوێندەوارییەوە.