شاعیری گەورە جەمال شارباژێڕی لە گوندی واژە لە ناوچەی شارباژێڕ (چوارتا/سلێمانی) لە ساڵی ١٩٤١ لە دایکبووە، جەمال شارباژێری رۆڵی باڵای ھەبووە لە بەرەو پێشچونی ئەدەبیاتی کوردیدا و خاوەنی سەدان ھۆنراوە و چەند دیوانێکە و بە ھۆنراوەکانی  خەڵکی ئاشنای سروشتە جوانەکەی کوردستان کردووە بەتایبەتی ناوچەی شارباژێر کە زێدی خۆیەتی.

ھاوکات یەکێک لە دیوانەکانیشی بە ناوی ملوانکەی ھەزار دەنکەی شارباژێڕە، کە گەشتێکە بەناو جوانییەکانی شارباژێڕدا.

جەمال شارباژێری یەکێکە لە دامەزرێنەری دەستەی روانگە کە لەگەڵ شاعیری کۆچکردوو شێرکۆ بێکەس و ھاوڕێکانی رایانگەیاند، ئەمڕۆ بۆ دواجار و لە تەمەنی ٨٢ سالیدا ماڵئاوایی لە کەسوکار و ئەدەبیات و گەلەکەی کرد.

کاوە عەلی جێگری پارێزگاری ھەڵەبجە رایگەیاند، بەپێی ئەو ئامارانەی بڵاوکراوەنەتەوە کە لە چوار ساڵی کابینەی نۆدا بەبڕی ١٢ ترلیۆن دینار پڕۆژە جێبەجێکراوە، ئەوا کەمترین پشکی پارێزگای ھەڵەبجە دەکاتە ٢٥٢ ملیار دینار پڕۆژەی جێبەجێکراوە، بەڵام لەڕاستیدا پڕۆژەی جێبەجێکراو کە خەرجی راستەقینە کرابێت لە لایەن کابینەی نۆ لە پارێزگای ھەڵەبجە ناگاتە ١٠ ملیار دینار.

ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، ئەگەر رێژەی ٢.١٪_ی ١٢ تریلیۆن بۆ پارێزگاکە بە راستەقینە خەرجبکرایە، ئەوا ھەموو پڕۆژە وەستاوەکانیش کە لەساڵی ٢٠١٠ وەستاون و ئەوانەشی بەڵێندراوە و تەنیا ژمارەی سەر کاغەزە، ئێستا تەواوبووبوون و لە خزمەتی ھاووڵاتیاندا بوون.

جێگری پارێزگاری ھەڵەبجە جەختی لەوەشکردووەتەوە، راستییەکە ئەوەیە ئەو ژمارانە بە دروستی بگاتە ھاووڵاتیان نەک گەورەکردنی ژمارەکان، ھەروەھا پێویستە جیاوازی لەنێوان زاراوەکان بکرێت و بزانرێت پڕۆژەی جێبەجێکراو و بڕی تەرخانکردن و پڕۆژەی پێشنیازکراو زۆر جیاوازن.

بەرێوەبەرایەتی گشتی و بومەلەرزەزانی ھەرێمی رایگەیاند، ئەمڕۆ یەکشەممە، ئاسمان ساماڵ دەبێت لە لەگەڵ پەیدابوونی ھەندێک پەڵە ھەور، پلەکانی گەرماش یەک بۆ دوو پلە دادەبەزێت بە بەراورد بە  تۆمارکراوەکانی دوێنێ .

راشیگەیاند، سبەی دووشەممە، ئاسمان بە گشتی ئاسمان ساماڵ دەبێت، پلەکانی گەرماش لە زۆربەی ناوچەکان نزیک دەبێتەوە لە تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ.

ئاماژەی بەوەشکرد، بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی :
پێشبینیکراوی کەشی ٤٨ کاتژمێری داھاتوو
ئەمڕۆ یەک شەممە   ٩– ٧- ٢٠٢٣  
کەش/ ئاسمان ساماڵ دەبێت ,لەگەڵ پەیدابوونی ھەندێک پەڵە ھەور.
خێرای با / مامناوەند ( ١٥ – ٢٠ ) کم /ک دەبێت.
ئاراستەی با / باکووری  خۆرئاوا دەبێت .
پلەکانی گەرما/ نزم دەبێتەوە بە (١-٢) پلە بە بەراوورد بە  تۆمارکراوەکانی  دوێنێ  .
مەودای بینین/ لە نێوان ( ٩ – ١٠ ) کم  دەبێت .  
پلەکانی گەرما / لەسەر نەخشەدا ئاماژەیان پێدراوە .
سبەی دووشەممە   ١٠– ٧- ٢٠٢٣  
کەش/ ئاسمان ساماڵ دەبێت.
پلەکانی گەرما / نزیک دەبێتەوە لە تۆمارکراوی رۆژی پێشوو.
خێرای با / لەسەرخۆ - مامناوەند ( ١٥ – ٢٠ ) کم /ک دەبێت.
ئاراستەی با / باکووری  خۆرئاوا  دەبێت .
مەودای بینین/ لە نێوان ( ٩ – ١٠ ) کم  دەبێت .  
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی :
ھەولێر: ٤٠ پلەی سیلیزی
سلێمانی  : ٣٩ پلەی سیلیزی
دھۆک  : ٣٨ پلەی سیلیزی
کەرکوک : ٤٤ پلەی سیلیزی
ھەڵەبجە :٤١ پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران : ٢٩ پلەی سیلیزی
زاخۆ : ٤٠ پلەی سیلیزی
سۆران : ٣٨ پلەی سیلیزی
گەرمیان : ٤٥ پلەی سیلیزی
بەشی پێشبینی ٠٩ -  ٠٧ -  ٢٠٢٣

زانکۆی پۆلیتەکنیکی سلێمانی رایگەیاند، بەشی زانستی ھەنگ بەشێکی تایبەت و پەیوەندیدار دەبێت بە پەروەردەکردن و بەرھەمەکانی ھەنگ، لەپێناو زیاتر خزمەتکردنی خوێندکاران و کەسوکاری ھەنگەوانان و کۆمەڵە و ڕێکخراوە ھەنگەوانییەکان.

ئاماژەی بەوەشکردووە، خوێندکارانی بەشەکە بە شێوازێکی زانستی و تەکنیکی توانای پەروەردەکردنی ھەنگیان دەبێت و دەتوانن ھەنگوین و بەرھەمەکانی تری ھەنگ بەرھەمبھێنن، ھەروەھا توانای بەڕێوەبردنی ھەنگەڵان و نەخۆشی و دەردەکانی و چارەسەرکردنیانی دەبێت.

محەمەد عەلی تەمیم وەزیری پلاندانانی عێراق، لەسەر بنەمای بڕیاری  ژمارە ٣١ی ساڵی ٢٠٢١ی ئەنجومەنی نوێنەران و بڕیاری ٢٣١٣١ی  ئەنجومەنی وەزیران لە رۆژی ١٣ی ئاداری ٢٠٢٣ و لە چوارچێوەی تەواوکردنی رێکارە ھونەرییەکانی بە پارێزگاکردنی ھەڵەبجە،  رەزامەندی پیشاندا لەسەر  داڕشتنی کۆتایی نەخشەی وردەکاری سنوری ئیداری قەزا و ناحیەکانی سەر بە پارێزگاکە.

بە پێی راگەیەنراوی وەزارەتی پلاندانان، ھەڵەبجە سەنتەری پارێزگاکەیە و ژمارە ١٦ی پێدراوە لە رێبەری یەکە کارگێڕییەکانی کۆماری عێراق، پارێزگا نوێکە قەزایەک و چوار ناحیە لەخۆدەگرێت کە بریتین لە (سیروان ، خورماڵ، بیارە، بەمۆ).

ئاماژەی بەوەشکردووە، فەرمانگەی گەشەپێدانی ھەرێمە خۆجێییەکان لە وەزارەتی پلاندانان وردبینی و پێداچوونەوەی  نەخشەکان و سنوری کارگێڕی و نەخشەی بنەڕەتی پارێزگاکە پێش فراوانبوون و دوای فراوانبوونی کردووە و چارەسەری سەرجەم دەستوەردانەکانی لە سنوری کارگێڕی لە دەرئەنجامی فراوانبوونی نەخشەی شارەکانی دەرەوەی یەکە ئیدارییەکان، ئەوەش بە ھەماھەنگی لەگەڵ  لایەنە پەیوەندیدارەکان لە پارێزگای سلێمانی.

ھێزەکانی سوریای دیموکرات (ھەسەدە) لە رونکردنەوەیەکدا ئاماژەی بەوەکردووە، ھەندێک دەزگای ڕاگەیاندن ھەواڵی ھەڵبەستراویان لەسەر بەشداریی شەڕڤانانی ھەسەدە لە شەڕی ئۆکراین بڵاوکردووەتەوە، بەڵام ئەو ھەواڵە ھیچ بنەمایەکی نییە.

دەشڵێت، ھێزەکانیان گرنگی بە پرسەکانی دەرەوەی سوریا نادەن و جەختدەکەنەوە لەسەر ئەرکە نیشتمانییەکانیان لەچوارچێوەی خاکی سوریا بۆ پاراستنی خەڵک و ناوچەکە.

د. نەرمین مەعروف، ئەندامی لیژنەی دارایی ئەنجومەنی نوێنەران سەبارەت بە جێبەجێکردنی یاسای بودجە بە کوردسات نیوزی راگەیاند، تائێستا رێنماییەکانی جێبەجێکردنی یاسایی بودجە لە وەزارەتی دارایی بڵاونەکراوەتەوە، چاوەڕوان دەکەن لەم ھەفتەیە یان ھەفتەی داھاتوو رێنمایەکان بڵاوبکرێنەوە، دواتر بەپێی رێنماییەکان بەدواداچون بۆ چۆنیەتی جێبەجێکردنی یاساکە دەکەن.

سەبارەت بە دابەشکردنی مووچە و رەوانەکردنی پشکی ھەرێم، "د. نەرمین مەعروف" وتی، دەبێت بابەتە دراییەکان لە نێوان ھەرێم و بەغداد پاکتاوبکرێت، دواتر بەپێی رێککەوتنێک لە نێوان ھەردوو وەزارەتی دارایی ھەرێم و بەغداد چۆنیەتی ناردنی پارە و دابەشکردنی مووچە روون دەبێتەوە، لە ئێستادا چاوەڕوانی بڵاوکردنەوەی رێنماییەکانی جێبەجێکردنی یاسای بودجە دەکەن.

بەپێی زانیارییەکان کوردسات نیوز، سبەینێ وەفدێکی مەکتەبی سیاسی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و پارتی دیموکراتی کوردستان لە پیرمام کۆدەبنەوە، بڕیارە دواپێشھاتە سیاسییەکانی کوردستان و عێراق و پرسی ھەڵبژرادنەکان تاوتوێ بکرێت.

رۆژی ٢٦ی حوزەیرانی رابردوو ھەردوو مەکتەبی سیاسیی یەکێتی و پارتی لە شاری ھەولێر کۆبوونەوە، رەوشی سیاسیی ھەرێمی کوردستان و پەیوەندییەکانی ھەردوولا و پرسی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی کوردستان و ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی عێراقیان تاوتوێکرد.

رێکخراوی رونبین بۆ شەفافیەت لە بواری نەوت رایگەیاند، بەھۆی ئەوەی بەرھەمھێنان لە زۆربەی کێلگە نەوتییەکانی ھەرێمی کوردستان وەستاوە، ھەموو ئەو کۆمپانیا نەوتیانەی لە کێڵگە نەوتییەکانی ھەرێم کار دەکەن زۆربەی کارمەندەکانیان ناردوەتە ماڵەوە و بەشێکی کەم لە کارمەندەکانیان لە ئامادەباشیدا ھێشتووتەوە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، تەنانەت ئەو کۆمپانیایانەی کە لە ئێستادا دەستیان بەبەرھەم ھێنانیش کردووەتەوە، دەستبەرداری زۆربەی کارمەندەکانیان بووە و بەشێکی تری کارمەندەکانیان بۆ کاتێکی نادیار ناردوەتەوە ماڵەوەو چەند کارمەند و ئەندازیارێکی کەم لە کێڵگەکاندا ماونەتەوە.

بەپێی زانیارییەکانی روونبین، تەنانەت ئەو کۆمپانیایانەی ئێستا نەوت بەرھەم دەھێنن لەماوەی رابردوودا نەوتیان بە ٣٠ بۆ ٣٥ دۆلار کەمتر لەنرخی بازاڕ دەفرۆشت بە بازاڕی ناوخۆ، بەڵام لەمانگی حوزەیرانەوە داشکاندنەکە زیاتر بووە و ئێستا بە ٤٠ دۆلار کەمتر لەنرخی بازاڕی جیھانی نەوت دەدرێت بەبازاڕی ناوخۆ. 

لە دوای بڕیاری دادگای ناوبژیوانی پاریس لە ٢٥ی ئادارەوە، ھەناردەی نەوتی ھەرێم بۆ بەندەری جەیھانی تورکیا راگیراوە و سەرەڕای رێککەوتنی ھەرێم و بەغداد لە چواری نیسان، ھێشتا ھیچ ھەنگاوێکی کردەیی بۆ دەستپێکردنەوەی ھەناردەی نەوت نەنراوە.

سەرچاوەیەک لە حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران بە  کوردسات نیوزی رایگەیاند، چوار کەس کە سیانیان ئەندامی دیموکرات بوون، ئێوارەی دوێنێ چونەتە گەشت و سەیران بۆ سەیرانگای ھەڵشۆ لە قەڵادزێ، بەڵام دوانیان کوژراون و ئاسەواری فیشەک بە جەستەیانەوە ھەیە.

وتیشی، ئەو دوو کەسەی دیکە کە لەگەڵیان بوون یەکێکیان لەسەر رووداوەکە دەستگیرکراوە، ئەوەی دیکەش ھەڵھاتووە. 

سەرچاوەکە باسی لەوەشکرد، ئەو دوو کەسەی کوژراون ناویان عادل رەسوڵ تەمەن ٣٣ ساڵ و لوقمان ئەمیر تەمەن ٢٥ ساڵە پێشتر پێشمەرگە بوون و دانیشتووی ھەولێر بوون، لە ئێستاشدا لێکۆڵینەوە لەرووداوەکە دەستیپێکردووە.

تەرمی ھەردوو کوژراوەکە لەئێستادا گواستراونەتەوە بۆ پزیشکی دادی سلێمانی.

لای خۆیەوە، حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران لە راگەیەنراوێکدا ئێران بە رووداوەکە تۆمەتبار دەکات و دەڵێت، ئەو دوو ئەندامەیان بە پیلانێکی پێشتر داڕێژراو تەقەیان لێکراوە.

حزبی دیموکراتی کوردستانی ئێران داواش لە لایەنە پەیوەندیدارەکانی عێراق و حکومەتی ھەرێمی کوردستان دەکات، کە بەرامبەر بەو  رووداوانە ھەڵوێست بنوێنن.

ئیدارەی خۆبەڕێوەبەری باکور و رۆژئاوای سوریا بە ھەماھەنگی لەگەڵ مانگی سوری کوردی تەرمی ١١ کۆچبەری وەرگرتەوە کە پێنجیی حوزەیرانی رابردوو بە ھیوای گەیشتن بە ئەوروپا لە کەناراوەکانی وڵاتی جەزائیر خنکابوون.

فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوەی ئیدارەی خۆبەڕێوەبەری  بە ھەماھەنگیکردن لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکانی جەزائیر، لوبنان، سوریا توانی تەرمی کۆچبەرەکان وەربگرێتەوە و رادەستی کەسوکارەکانیان بکاتەوە.

لە نەخۆشخانەی تەبقەی نیشتمانییەوە، تەرمی ھەشت لە کۆچبەرەکان بەرەو کۆبانێ و سیانیشیان و قامیشلۆ بەڕێکران تاکو لە زێدی خۆیان بەخاکبسپێردرێن.

نەوزاد شێخ کامیل بەڕێوەبەری گشتی بازرگانی ھەرێم رایگەیاند، پڕۆسەی وەرگرتنی گەنم لەسایلۆکانی ھەرێم بەردەوامە و تا ئەمرۆ ھەینی لە دھۆک زیاتر لە ١١٣ ھەزار تۆن، لە ھەولێر ١١٤ ھەزار تۆن، لە سلێمانی زیاتر لە ٢١٧ ھەزار تۆن گەنم لە جوتیاران وەرگیراوە.

پرۆسەی وەرگرتنی گەنمی جوتیارانی ھەرێم لە ٢٧ی ئایارەوە دەستپێکردووە، حکومەتی عێراقی بڕیاریداوە ئەمساڵ ٥٠٠ ھەزار تۆن گەنم لە جوتیاران وەربگرێت، نرخی ھەر تۆنێک گەنمیش بە ٨٥٠ ھەزار دینار دیاریکراوە

وەزارەتی گواستنەوە راشیگەیاندووە، کاریگەریی ئەم شەپۆلی گەرمایە تا ڕۆژی شەممە بەردەوامی دەبێت، پاشان پلەکانی گەرما نزم دەبێتەوە و کاریگەری ئەم شەپۆلە کۆتای دێت. 

بە پێی پێشبینیەکان ئەمڕۆ ئاسمان ساماڵ و گەرم دەبێت و پلەکانی گەرما بەرز دەبێتەوە و خێرای با لەسەرخۆ و مامناوەند دەبێت کە (10 – 15)  کیلۆمەتر دەبێت لە سەعاتێکدا.

بەپێی ئەو خشتەیەی لەلایەن دادگای فیدراڵی عێراقەوە بڵاوکراوەتەوە، رۆژی یەکی ئابی داھاتوو یەکەم دانیشتن سەبارەت بە سکاڵایەک لەسەر پاشەکەوتی مووچەی فەرمانبەرانی ھەرێمی کوردستان بەڕێوەدەچێت، کە لەلایەن ژمارەیەک پەرلەمانتارەوە لە دژی سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی ھەرێم، تۆمارکراوە. 

لە سکاڵاکەدا داواکراوە بڕیاری ژمارە ٦١ی ٢١/٦/٢٠٢٠ی ئەنجومەنی وەزیرانی ھەرێم سەبارەت بە بڕینی رێژەی ٢١%ی مووچە و شایستەی دارایی مووچەخۆران و خانەنشینان و سەرجەم وەزارەت و دەستەکان و ھەروەھا لێکەوتەکانی ئەو بڕیارە، ھەڵبوەشێنرێتەوە.

ئیدارەی خۆسەر لە راگەیەنراوێکدا باسی لەوەشکردووە، لەناو ئەو ١١ کۆچبەرەی گیانیان لەدەستداوە سێ منداڵیان لەناودایە و سەرجەمیان دانیشتووی ناوچەکانی رۆژئاوای کوردستانن.

ئەوەشی خستووەتەڕو، رێکارەکانی گەڕاندنەوەیان تەواوبووە و ئەمڕۆ لەرێگەی فڕۆکەخانەی بەیروتەوە بۆ سوریا دەگەڕێندرێنەوە، سوپاسی مانگی سوری لوبنان و سوریاش دەکات کە ھاوکاریانبوون لەو پرۆسەیەدا.

ئیدارەی خۆسەر ھۆشداری دەداتە گەنجان و ھاووڵاتیانی رۆژئاوای کوردستان کە خۆیان لە کۆچی نایاسایی بپارێزن تا نەبنە قوربانی ئەوانەی بازرگانی بە مرۆڤەوە دەکەن، داواشیان لێدەکات پلانی دوژمنان پوچەڵبکەنەوە کە دەیانەوێت ناوچەکە خاڵی بکەن لە وزە و توانای گەنجان.