سەبارەت بە ناوەڕۆکی کۆبوونەوەی حەیان عەبدولغەنی وەزیری نەوتی عێراق و ئاڵپ ئەرسەلان بەیرەقدار وەزیری وزە و سامانە سروشتییەکانی تورکیا، وەزارەتی وزەی تورکیا راگەیەنراوێکی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوەکرد، ھەردوو وەزیر تاوتوێی کێشە ھەرێمییەکان و بەتایبەت ھێڵی گواستنەوەی نەوتی نێوان ھەردوو وڵاتیان کردووە و جەختیانکردوەتەوە لەسەر گرنگی ھێڵەکە بۆ ھەردوو وڵات.
ھەروەھا ھەردوو وەزیر جەختیانکردووەتەوە لە گرنگی دەستپێکردنەوەی ھەناردەی نەوتی ھەرێم بە زووترین کات دوای تەواوکردنی رێوشوێنەکانی پشکنین و چاودێری و نۆژەنکردنەوەی کە لەدوای بومەلەرزەکەی شەشی شوباتی رابردووە دەستیپێکردووە.
بەپێی راگەیەنراوەکەی وەزارەتی وزەی تورکیا، ھەردوو وەزیر دید و بۆچوونیان ئاڵوگۆڕکردوە لەبارەی چۆنیەتی بەھێزکردنی ھەماھەنگییەکانی ھەردوو وڵات لە بوارەکانی نەوت و غاز و بەستنەوەی ھێڵی کارەبا و وزەی نوێ، بڕیاریشدرا لە داھاتوویەکی نزیکدا ١٩مین کۆبوونەوەی لیژنەی ھاوبەشی ئابوری تورکیا و عێراق لە بەغداد بەڕێوەبچێت.
بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بومەلەرزەزانی ھەرێم بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ و سبەی پلەکانی گەرما لە شارەکانی ھەرێم بەراورد بە رۆژانی رابردوو دوو بۆ سێ پلەی سیلیزی نزم دەبنەوە، بەشێوەیەک نزمترین پلەی گەرما لە حاجی ئۆمەران دەبێت کە ٣٢ پلەی سیلیزی دەبێت، لە گەرمیانیش بەرزترین پلەی گەرما تۆماردەکرێت کە ٤٧ پلەی سیلیزییە.
ھەروەھا پلەکانی گەرماش لە ھەولێر و سلێمانی و دھۆک لەنێوان ٤١ بۆ ٤٣ پلەی سیلیزی دەبێت، کەرکوکیش پلەکانی گەرما بۆ ٤٥ پلەی سیلیزی دادەبەزێت.
زێدان محەمەد ئەمین برای گوھدار زێباری رۆژنامەنووسی زیندانیکراوی بادینان بە کوردسات نیوزی راگەیاند، پارێزەری گوھدار داوایکردووە بە کەفالەت ئازادبکرێت، بەڵام ئەو داوایە رەتکراوەتەوە و بڕیاردراوە بدرێتە داداگا، گومانیشدەکەن کەیسێکی دیکەی بۆ بکرێتەوە و بەو ھۆیەوە جارێکی دیکە سزابدرێتەوە.
بڕیاربوو رۆژی ١٦ی ئەم مانگە لە دوای نزیکەی سێ ساڵ و تەواوکردنی ماوەی زیندانیەکەی گوھدار زێباری ئازادبکرێت، بەڵام لە چاکسازی ھەولێرەوە گواسترایەوە ئاسایشی ھەولێر و تائێستا بەھۆی دروستکردنی کەیسێکی دیکەوە ئازادنەکراوە، لە دوای ئەوەشەوە گوھدار زێباری مانگرتنی راگەیاندووە و رەوشی تەندروستی خراپ بووە، بەھۆی نەشکاندنی مانگرتنەکەشی براوەتە ژووری تاکەکەسی.
عەمید زیاد قەیسی وتەبێژی بەڕێوەبەرایەتی گشتی ھاتووچۆی عێراق بە ئاژانسی رەسمی ھەواڵەکانی عێراقی راگەیاندووە، بە رێنمایی محەمەد شیاع سودانی سەرۆکوەزیران و سەرپەرشتی وەزیری ناوخۆ، بە چاودێری بەڕێوەبەری گشتی ھاتوچۆی عێراق لیژنەیەکی ھاوبەش لە نێوان وەزارەتی ناوخۆ بەسەرپەرشتی فەریق تارق روبەیعی بەڕێوەبەری گشتی ھاتوچۆی عێراق، راوێژکاری وەزیری ناوخۆی ھەرێم و ئەندامێتی ھەردوو بەڕێوەبەرایەتی گشتی ھاتووچۆی عێراق و ھەرێم و دەستەی گشتی گومرگی ھەرێم پێکھێنراوە.
وتیشی، ئەرکی ئەو لیژنەیە گفتوگۆکردنە لەسەر دۆزینەوەی میکانیزمێکی گونجاو بە مەبەستی یەکخستنی ھاوردەکردنی ئۆتۆمبێل لە دەرەوەی وڵاتەوە بۆ عێراق و ھەرێم کوردستان، چونکە ھەردوولا دەیانەوێت لەسەرتاسەری عێراقدا بە یەک شێواز ئۆتۆمبێل ھاوردە بکرێت.
وەزارەتی خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی رایگەیاند، د. ئارام محەمەد وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی سەرپەرشتی کۆبوونەوەیەکی کردووە، کە بەڕێوەبەری گشتی خوێندن و پلاندانان و بەدواداچون، بەڕێوەبەری ناوەندیی وەرگرتن و بەڕێوەبەرانی تۆماری سەرجەم زانکۆکانی حکومییەکانی ھەرێمی کوردستان تێیدا ئامادەیبوون.
ئاماژەی بەوەشکردووە، لە کۆبونەوەکەدا پلان و ئامادەکارییەکانی تایبەت بە وەرگرتنی خوێندکاران بۆ ساڵی خوێندنی (٢٠٢٣ – ٢٠٢٤) تاووتوێ کراوە.
لە کۆبونەوەکەدا وەزیری خوێندنی باڵا ئەوەی خستوەتەڕوو، وەک ساڵانی پێشوو زۆرترین دەرفەتی خوێندنی گشتی بۆ زۆرینەی خوێندکاران دەڕەخسێنین.
سەرچاوەیەک لە وەفدی حکومەتی ھەرێم بە کوردسات نیوزی ڕاگەیاند، حکومەتی عێراقی لە دواین سەردانی وەفدی ھەرێم بۆ بەغداد ئەوەیان بە وەفدەکەی ھەرێم ڕاگەیاندووە کە لەئێستادا ناتوانن ئەو بڕە پارەیە بداتە ھەرێم کە لە بودجەدا دیاریکراوە و بڕەکەی ٩٠٦ ملیار دینارە بۆ مووچەی فەرمانبەران, بەڵکو لە کۆی گشتی خەرجی ھەموو پارێزگاکان عێراق و دوای دەرکردنی بودجەی سیادی و بودجەی سەرۆکایەتیەکان ئینجا پشکی ھەرێم دیاریدەکرێت کە ئەویش مانگانە دەگاتە نزیکەی ٥٩٨ تا ٦٠٠ ملیار دینار.
ئەوەشی خستەڕوو، لەئێستادا بڕی ٧٠ ھەزار بەرمیل نەوتی ھەرێم دەدرێت بە بەغداد بۆ پاڵاوتن و بەکارھێنانی لە پاڵاوگەکان، لەوەشدا گرفت ھەیە چونکە مافی کۆمپانیاکانی نەوت لە ھەرێمی کوردستان بە بەراود بە بەغداد جیاوازە بە گوێرەی گرێبەستەکان.
سەبارەت بە داھاتی نانەوتیش، سەرچاوەکەی وەفدی حکومەتی ھەرێم وتی، حکومەتی عێراق داوایکردووە تەواوی داھاتی نانەوتی بگڕێتەوە بۆ خەزێنەی حکومەتی عێراق و دواتر ٥٠% بگەڕێنرێتەوە بۆ حکومەتی ھەرێم.
ئاماژەی بەوەشکرد، بڕیاردراوە ھەفتەی داھاتوو وەفدی حکومەتی ھەرێم سەردانی بەغداد بکاتەوە بۆ گفتوگۆکردن و یەکلاییکردنەوەی کێشەکان.
پەیامنێری کوردسات نیوز لە بەغداد رایگەیاند، بڕیاروایە رۆژی ھەینی وەفدێکی ھەرێمی کوردستان بگەڕێتەوە بۆ بەغداد و کۆبوونەوەکانی لەبارەی پشکی ھەرێمی کوردستان لە بودجەی عێراق، لەگەڵ وەزارەتەکانی نەوت و دارایی و راوێژکارانی سەرۆکایەتیی ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق دەستپێبکاتەوە.
بڕیاربوو رۆژی یەکشەممەی ئەم ھەفتەیە، وەفدی ھەرێمی کوردستان سەردانی بەغداد بکاتەوە، بەڵام لەسەر داوای وەزیری نەوتی عێراق کۆبوونەوەکە دواخرا.
سەردانەکەی وەفدی ھەرێم لەکاتێکدایە، کە ھەفتەی رابردوو وەفدی ھەرێمی کوردستان سەردانی بەغدادیان کرد و دوای دوو رۆژ مانەوە و دانوستان، بەبێ ئەنجام گەڕانەوە بۆ ھەرێمی کوردستان.
زێدان محەمەد ئەمین برایی رۆژانامەنوس گوھدار زێباری بە کوردسات نیوزی رایگەیاند، لە رۆژی چوار شەممەی رابردووەوە گوھدار زێباری دەستیبە مانگرتن کردوە، لەئێستاشدا رەوشی تەندروستی زۆر خراپە، چونکە ئامادە نەبووە مانگرتنەکەی بشکێنێت.
وتیشی، وەک گوشارێک بۆ شکاندنی مانگرتنەکەی، ئاسایش گوھدار زێباری خستوەتە ژوری تاکەکەسی و بەو شێوەیە سزای دەدات.
ئالان حەمەسەعید، وەزیری پەروەردەی ھەرێمی کوردستان، نوسراوێکی ئاڕاستەی بەڕێوەبەرایەتییە گشتییەکانی پەروەردە لە ھەولێر و سلێمانی و دھۆک و ھەڵەبجە و زاخۆ و سۆران و راپەڕین و خوێندنی کوردیی کەرکوک کرد.
بەپێی نوسراوەکە، ئەو مامۆستانیانەی تووشبووی شێرپەنجەن و لە قۆناغی چارەسەرکردندان، بە مەرجێک بە راپۆرتی پزیشکیی پشتڕاستی بکەنەوە، بەبێ رەچاوکردنی ساڵانی خزمەت دەتوانن بگوازرێنەوە بۆ خوێندنگەکانی سەنتەری شارەکان.
ھەر بەپێی نوسراوەکە، بۆ ئەو مامۆستایانەی تووشی شێرپەنجە بوون، شەش بەشە وانەیان لە کۆی ئەو بەشە وانانەی بۆیان دانراوە بۆ کەمدەکرێتەوە.
وەزارەتی بەرگری فەڕەنسا بڵاویکردەوە، ئەو سەربازە ناوی "نیکولا لاتورت"ە و لە کاتی بەجێگەیاندنی ئەرکەکەی بۆ مەشقپێکردنی ھێزە ئەمنییەکانی عێراق برینداربووە، دواتر بە ھەلیکۆپتەرێک گواستراوەتەوە بۆ نەخۆشخانە لە ھەولێر و گیانیلەدەستداوە.
وەزارەتی بەرگری فەڕەنسا ئاماژەی بە شوێنی رووداوەکە نەداوە و تەنھا وتویەتی رووداوەکەی رۆژی یەکشەممە بووە.
راشیگەیاند، ئەو سەربازە سەر بە کەتیبەی شەشی ئەندازیاران بووە، لە مانگی ئایاری ئەمساڵەوە بەشداری لە راھێنانەکان بە ھێزە ئەمنییەکانی عێراق کردووە، لەسەر بۆمبی چێندراو و پوچەڵکردنەوەی.
لە ١٨ی ئم مانگەشدا، سەربازێکی دیکەی فەڕەنسی لە ھەولێر بە رووداوێکی ھاتووچۆ گیانیلەدەستدا و یەکێکی دیکەش برینداربوو.
فەڕەنسا دووەمین وڵاتە کە زۆرترین ھاوکاری و ھەماھەنگی سەربازی لەگەڵ عێراق ھەیە و زۆرترین ژمارەی سەربازیشی لە ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی دژی داعش ھەیە، ھەروەھا لە نێردەی تایبەتی لە ھاوپەیمانی باکوری ئەتڵەسی "ناتۆ" لە عێراق بەشدارە.

بنەماڵەی گوھدار زێباری و دەستەی بەرگری لە ئازادی لە راگەیەندراوێکی ھاوبەشدا باس لەوەدەکەن، لە ١٦ ئەم مانگەوە سزای سەپێندراوی سەر رۆژنامەنووس گوھدار زێباری لە چاکسازی گەورانی ھەولێر کۆتاییھاتووە و رەوانەی ئاسایشی گشتی ھەولێر کراوە کە لەوێوە رێکارەکان بگیرێنەبەر بۆ ئازادکردنی، بەڵام تائێستا ئاسایش رەزامەند نییە دۆسیەی گوھدار رەوانەی دادگای ھەولێر بکات تا کۆتا رێکارەکان بگیرێنەبەر و ئازاد بکرێت.
ئاماژە بەوەشدەکەن، ئەو ماددە یاساییەی کە گوھدار زێباری پێراگیراوە پێشتر ھیچ کەسێکی دیکەی پێرانەگیراوە و (تاپڕ)یش ناچێتە چوارچێوەی چەکەوە، چونکە ئامێری راوە لە کاتێکدا کە تاپڕەکەش موڵکی راگیراو نییە.
بنەماڵەی گوھدار زێباری و دەستەی بەرگری لە ئازادی داواش لە داواکاری گشتی، دەستەی سەربەخۆی مافی مرۆڤ، دەزگاکانی راگەیاندن و پارێزەران دەکەن بە زوترین کات بێنە دەنگ لەسەر ئەو پێشێلکاریانەی بەرامبەر گوھدار دەکرێت، بەپێچەوانەوە سیستەمی دادوەری و سەربەخۆیی دادگا زیاتر لەمە دەکەوێتە ژێر ھەژمونی دەزگا ئەمنییەکان، بێ ئەوەی رێکارە یاساییەکان رەچاوبکرێت.
لە روونکردنەوەکەی وەزارەتی تەندروستیی حکومەتی ھەرێمی کوردستاندا ھاتووە، لە کۆنفرانسی رۆژنامەوانییەکەی دوێنێدا سەبارەت بە ئازاردان و پێشێلکردنی منداڵێکی تازە لە دایکبوو دوور لە ھەموو ڕەوشتێکی پزیشکی و یاسایی و زانستی، لەلایەن نەخۆشخانەکەوە ھەوڵدراوە بۆ شێواندنی ڕاستییەکان و پاساو ھێنانەوە بۆ ئەم کردەوە قێزەوەنە و بەردەوامی سەرپێچی و کاری نایاسایی ھەیە بەوەی ھەوڵدەدرێت ڕای گشتی و پرۆسەی لێکۆڵینەوە بەلارێدا ببرێت و بشێوێندرێت لەجیاتی ملکەچ بوون بۆ یاسا و داوای لێبووردن کردن.
ئاماژەبەوەشکراوە، دروستکردنی لیژنەی لێکۆڵینەوە کاری نەخۆشخانەکە نییە، بەڵکو بەیاسای مافی نەخۆش ژمارە ٤ ی ساڵی ٢٠٢٠ و پەیڕەوی لێکۆڵینەوەی کارپێکراو لێکۆڵینەوە کردن تەنھا کاری وەزارەتی تەندروستییە بە ئامادەبوونی دادوەر و نوێنەری داواکاری گشتی.
وەزارەتی تەندروستی دەشڵێت، کەسێک بەناوی سەرپەرشتیار قسەدەکات لەکاتێکدا ئەو کەسە بەرەسمی سەرپەرشتیار نییە و ھیچ سیفەتێکی بەڕێوەبردنی نییە، تەنانەت رێگەپێدراویش نییە لە لیستی وەزارەتی تەندروستی بۆ ئەم نەخۆشخانەیە، کارمەندەکانیش ناویان لە لیستی رێگە پێدراوی رەسمی نییە بۆ کارکردن لە نەخۆشخانەکە.
وەزارەتی تەندروستی جەخت لەسەر بەردەوامی ڕێکارەکان دەکاتەوە و لیژنەی لێکۆڵینەوە لەسەر دۆسیەکە دادەنرێت رێکاری یاسایی وەردەگیرێت لەپێناو پاراستنی مافی نەخۆش و گەیاندنی ڕاستییەکان بە ھاووڵاتیان.
لە گرتەیەکی ڤیدیۆییدا کە ماوەکەی ٢٥ چرکەیە، دوو پەرستار لە نەخۆشخانەیەک لە شاری ھەولێر دەردەکەون کە ئازاری منداڵێکی تازە لەدایکبوو دەدەن، ڤیدیۆکەش لە تۆڕەکۆمەڵایەتییەکان بڵاوبووەتەوە و کاردانەوەی زۆری لێکەوتووەتەوە.
کوردسات نیوز پەیوەندی بە بەرپرسانی نەخۆشخانەکەوە کرد و تەنھا ئاماژەیان بەوەکرد، بەر لە بڕیارەکەی وەزارەتی تەندروستی، ئەو دوو پەرستارە لەلایەن ئیدارەی نەخۆشخانەکەوە لە کارەکانیان دوو خراونەتەوە، کە خزمی نزیکی منداڵەکەن.
لای خۆیەوە، وەزارەتی تەندروستی ھەرێم لە رونکردنەوەیەکدا ئاماژەی بەوەکرد ، پاڵپشت بە یاسای مافی نەخۆش و ڕێنمایی جێبەجێکردنی مافی نەخۆش، تیمەکانی پشکنین و بەدواداچوون ڕادەسپێردرێت بۆ گرتنەبەری ڕێکاری یاسایی بەرامبەر نەخۆشخانەکە و ئەو کەسانەی ئەو تاوانە ئەنجام دەدەن.
وەزارەتی تەندروستی، داواش لە ھاووڵاتیان دەکات لە بوونی ھەر دیاردەیەکی نا تەندروست یان سکاڵا، لە ڕێگەی سندوقەکانی سکاڵا و ھێڵە گەرمەکانەوە ئاگاداریان بکەنەوە.
وەزارەتی خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی ھەرێم رایگەیاند، ئامادەکارییەکان بۆ پێشـوازیکردن لە ساڵی نوێی خوێندنی ٢٠٢٣-٢٠٢٤ دەستیپێکردوە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، پرۆسەی خوێندن لە زانکۆ و پەیمانگەکانی ھـەرێمی کـوردستان لە ١ی ئەیلول بە دواوە بـەپـێی سـاڵنامەی زانکۆیی زانکۆکـان، بە پلان و بەرنامەی گونجاو دەستپێـدەکــاتـەوە.