کوردستان
ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم رایگەیاند، لە هەوڵەكان لەگەڵ حكومەتی عیراق بەردەوامن بۆ دابینكردنی موچەی موچەخۆرانی هەرێمی کوردستان و پێویستە وەك ناوچەكانی دیكەی عیراق لەکاتی خۆیدا بدرێت.
ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی هەرێمی کوردستان کۆبووەوە و دوای کۆبوونەوەکەش راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوەدا، بۆ موچەی هەر سێ مانگی ١٠ و ١١ و ١٢ی ئەمساڵ جەختكراوەتەوە کە حكومەتی هەرێم لە هەوڵەكانی بەردەوامە لەگەڵ حكومەتی عیراق بۆ دابینكردنی موچە، هەروەها پێویستە وەك ناوچەكانی دیكەی عیراق موچەی موچەخۆرانی هەرێمیش بدرێت
لە راگایەندراوەکەدا ئەوەش باسکراوە، کە بەڕێوەچوونی سەرژمێریی گشتیی دانیشتووان خراوەتەڕوو، پێویستە لەمەودوا ئەو ڕێژەیەی ژمارەی دانیشتووانی هەرێم بكرێتە بنەما بۆ دەستنیشانكردنی شایستەكانی هەرێم لەلای حكومەتی عیراق و ژمارەی بەشداریی نوێنەرایەتی كورد لە دامەزراوە دەستووریەكان و دیاریكردنی بەشەبودجە و مووچەی هەرێم.
هاوکات سكرتاریەتی ئەنجومەنی وەزیرانیش راسپێردرا، بۆ ئامادەكردنی نووسراوێك بۆ ئەنجومەنی وەزیرانی عیراق، بۆئەوەی لەئێستا بەدواوە و بۆ ساڵی دارایی 2025، ڕێژەی نوێی ژمارەی دانیشتووانی هەرێمی كوردستان بكرێتە بنەما بۆ دیاركردنی پشكی هەرێمی كوردستان لە گشت شایستە دەستوورییەكانی عیراق.
تەنیا لە ماوەی 24 سەعاتدا ژمارەیەك رۆژنامەوان و نوسەری باكوری كوردستان دەستگیركران.
ئاژانسی هەواڵی وڵات بڵاویكردەوە؛ لە چوارچێوەی هەڵمەتێكی فراوانی پۆلیسی توركیا تەنیا لەماوەی ٢٤ سەعاتدا ١٦ رۆژنامەوان و نوسەر و هونەرمەندی كورد لە باكوری كوردستان دەستگیر كران بێ ئەوەی هیچ بەڵگەیەكی تۆمەتباربونیان هەبێت.
ئاشكرایشیكردووە، جگە لەو رۆژنامەوان و نوسەرانە، هاوكات دەیان چالاكوان و ئەندامانی سەر بە پارتە كوردییەكانیش دەستگیركراون.
پارتی یەكسانی و دیموكراسی دەم پارتی و پارتی هەرێمە دیموكراتییەكان دەبەپە لە بەیاننامەیەكی هاوبەشدا ناڕەزایەتییان دژی هەڵمەتی دەستگیركردنەكان دەربڕی و رایانگەیاندووە، دەسەڵاتی توركیا بە تایبەت ئەكەپە و مەهەپە بۆ ئەوەی بەر بە روخانیان بگرن دەستیان بە دەستگیركردن رۆژنامەنوسان و سیاسەتمەدارانی باكوری كوردستان كردووە.
لیستی مووچەی مانگی 11ی مووچەخۆرانی هەرێم خرایە بەشی ئامانات لە گەنجینەكانی هەرێم، چارەنوسی دابەشكردنی نادیارە.
چەند سەرچاوەیەك لە گەنجینەكانی سلێمانی و هەولێر بە كوردسات نیوزی راگەیاند، لیستی مووچەی مانگی 11 ئامادەكراوە، بەڵام خراوەتە بەشی ئامانات و تا ئێستا دیار نیە خەرج دەكرێت یاخود نا، بۆیە خراوەتە بەشی ئامانات لە گەنجینەكانی هەرێم.
وتیشی، ئەو بەشە تایبەتە بە پاراستنی ئەو لیستانەی كە بودجەی پێوسیت نەبێت بۆ خەرجكردنی، بۆیە لە بەشی ئامانات دەپارێزرێت تا ئەو كاتەی یەكلا دەبێتەوە كە پارە دەبێت بۆ خەرجكردنی، یاخود پاشەكەوت دەكرێت.
ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم بۆ تاوتوێكردنی كێشەكانی موچە و ئەنجامی سەرژمێری لە كۆبونەوەدایە.
بەپێی راگەیەندراوێك ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم، بە سەرۆكایەتی مەسرور بارزانی، سەرۆكی حكومەتی هەرێم و قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆكی حكومەتی هەرێم، لە كۆبونەوەدایەو تاوتوێی چەند پرسێك دەكەن.
ئەوەشهاتووە، لە بڕگەی یەكەمدا راپۆرتێك لەلایەن وەزیری پلاندانان سەبارەت بە بەڕێوەچوونی قۆناغی فۆرمی خێزانی لە پرۆسەی سەرژمێریی گشتیی دانیشتوان و سەركەوتوویی پرۆسەكە لە عیراق و هەرێم كە لە رۆژانی ٢٠-٢١ی ١١ی ٢٠٢٤ بەڕێوەچوو، پێشكەش دەكرێت و قۆناغ و هەنگاوەكانی دیكەی پرۆسەكە تاووتوێ دەكرێن.
بڕگەی دووەمی كۆبونەوەكەش خستنەڕووی پرۆژە بڕیارێكی پێشنیازكراوە لەلایەن وەزارەتی شارەوانی و گەشتوگوزار.
هاوكات، پەیامنێری كوردسات نیوز لە زاری سەرچاوەیەك لە نێو كۆبوونەوەكەوە رایگەیاند، لە كۆبونەوەكەدا وەزیری دارایی و ئابوری هەرێم ئامادەیەو باس لە كێشەكانی بەردەم دابەشكردنی موچەی مانگەكانی ١٠ و ١١و ١٢ ی ئەمساڵ دەكرێت.
بە بڕیاری وەزیری خوێندنی باڵا، سەرجەم دەرچوانی کەرکوک و شەنگال و خانەقین و ناوچە دابڕێندراوەکان لە زانکۆکانی هەرێمی کوردستان وەرگیران.
وەزارەتی خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی هەرێم لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، بە بڕیاری د. ئارام محمد قادر وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی، سەرجەم دەرچووانی کەرکوک و شەنگال و خانەقین و ناوچە دابڕێندراوەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی کوردستان لە زانکۆکانی هەرێم وەرگیران، کە ژمارەیان نزیکەی ١٠٠٠ خوێندکارە.
هاوکات وەزیری خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی رایگەیاند، چەندین ساڵە کارئاسانی تەواویان کردوە بۆ وەرگرتنی خوێندکاران و قوتابیانی ناوچە دابڕێندراوەکانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی کوردستان، بە تایبەت ئەو خوێندکارانەی لە خوێندنگە کوردییەکان دەخوێنن بۆ ئەوەی دەرفەتی خوێندنیان بۆ بڕەخسێنن لە زانکۆکانی هەرێمی کوردستان.
لەو چوارچێوەیەشدا وەزارەتی خوێندنی باڵاو توێژینەوەی زانستی داوا لە سەرجەم وەرگیراوان دەکات دوای دۆزینەوەی شوێنی وەرگرتنیان لە وێبسایتی رێگەی زانکۆ (regayzanko.com) پەیوەندی بە بەش و کۆلێژەکانیان بکەن بەمەبەستی ئەنجامدانی مامەڵەی دەستبەکاربوون لە زانکۆ و پەیمانگەکان لە هەرێمی کوردستان.
سەعدی ئەحمەد پیرە رایگەیاند، یەكێتی دەرگای بۆ هەر لایەنێک کراوەیە کە ئامادەی گفتوگۆ بێت و دووپاتیکردەوە، یەکێتی بەو بەرنامەیەوە بەشداری پەرلەمان دەكات كە لەكاتی بانگەشەی هەڵبژاردندا رایگەیاندبوو.
سەعدی ئەحمەد پیرە، وتەبێژی یەكێتیی نیشتمانیی کوردستان لەمیانی بەشداریکردنی لە گەشتی هەواڵەکانی ستۆدیۆ ٨ رایگەیاند، یەكێتی لە كۆبوونەوەی لەگەڵ لایەنەكاندا مەرجەكانی بۆ بەشداریكردن لە حكومەت ئاشكرا دەكات و دەرگای كراوەیە بۆ هەر لایەنێک كە ئامادەی گفتوگۆ بێت.
ئاماژەی بەوەشکرد، یەكێتیی نیشتمانیی کوردستان وەك هەوێنی سیاسیی نێوان لایەنەكان دەچێتە پەرلەمانی كوردستان.
ئەوەشی خستەڕوو، پێشتر هەندێک لایەن دەنگۆی ئەوەیان بڵاوكردبووەوە، کە هەڵبژاردن ناكرێت یان شەڕ دروستدەبێت، بەڵام بەشداریكردنی زیاتر لە ٧٠٪ـی خەڵك لە هەڵبژاردندا وەڵامێكە بۆ دەنگۆی نەیارەكان.
سەعدی ئەحمەد پیرە وتیشی، زۆربەی لایەنەكان پەرۆشن بۆ بەشداریكردن لە حكومەتی داهاتوودا، هەروەها حكومەتێكی كاربەڕێكەر ناتوانێت بەرەنگاری قەیرانە ئەمنی و سیاسییەكان ببێتەوە.
وەزارەتی خوێندنی باڵا، وەرگرتنی ٦٩٨ دەرچووی دیكەی قۆناغی ١٢ـی ئامادەیی لە زانكۆ و پەیمانگا حكومییەكانی هەرێم راگەیاند، كە فۆڕمی كورسی بەتاڵیان پڕكردبووەوە.
وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە راگەیەنراوێکدا بڵاویكردەوە، لە ئەنجامی پڕكردنەوەی فۆڕمی كورسی بەتاڵ، ٦٩٨ دەرچووی دیكەی قۆناغی ١٢ـی ئامادەیی لە زانكۆ و پەیمانگا حكومییەكانی دیكە وەرگیراون.
ئەوەشی خستەڕوو، ئەو دەرچووانە پێشتر لە هیچ شوێنێك ناویان نەهاتبووەوە، بەڵام دوای ئەوەی خوێندنی باڵا بۆ جاری دووەم دەرگای پێشكەشكردنی زانكۆ و پەیمانگا حكومییەكانی كردەوە، ئێستا ئەو دەرچووانە لە زانكۆ و پەیمانگا حكومییەكان بە شێوازی زانكۆڵاین و پارالێل و ئێواران ناویان هاتووەتەوە.
رۆژی ٣ـی تشرینی دووەمی ئەمساڵ، وەزارەتی خوێندنی باڵا ئەنجامی زانكۆڵاینی بڵاوكردەوە و رایگەیاند، زیاتر لە ٤٤ هەزار دەرچووی قۆناغی ١٢ـی ئامادەیی لە زانكۆ و پەیمانگا حكومییەكانی هەرێم وەرگیراون.
وەزارەتی دارایی عیراق رازیبووە بە ناردنی موچەی مانگەكانی ١٠ و ١١ و ١٢ ی موچەخۆرانی هەرێم بەو مەرجەی داهاتی ناوخۆی هەرێم رادەستبكرێت.
پەیامنێری كوردسات نیوز رایگەیاند، وەزارەتی دارایی عیراق رازیبووە بە ناردنی موچەی مانگەكانی ١٠ و ١١ و ١٢ ی موچەخۆرانی هەرێم هەروەها رازیبوە بۆ هەر مانگێك بڕی ٧٦٠ ملیار دینار بۆ هەرێم بنێرێت، بەو مەرجەی هەرێم داهاتی ناوخۆ رادەستی بەغداد بكات.
ئەوە لەكاتێكدایە، ئەمرۆ وەزارەتی دارایی هەرێم رایگەیاند، كە لیستی مووچەی مانگی 11ی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستانی ڕادەستی وەزارەتی دارایی حكومەتی فیدراڵ كردوە.
ئهفسهرێكی هاتوچۆی سلێمانی رایگەیاند، قۆناغی یهكهم و دووهمی دانانی كامێرای خاڵ بۆ خاڵ لهسنوری پارێزگای سلێمانی سهركهوتوانه جێبهجێكراو قۆناغی سێیهمیش لهڕێگهی (عهربهت ـ سلێمانی) دهبێت.
فەرهاد گورون لێپرسراوی هۆبەی سەرپێچی کامێراکان لەبهڕێوهبهرایهتی هاتوچۆی سلێمانی ڕاشیگەیاند، کامێرایی چاودێری خاڵ بۆ خاڵ تائێستا دوو قۆناغی جێبەجێکراوە".
وتیشی، قۆناغی یهكهم ڕێگەی (تاسڵوجە ـ دوکان)و قۆناغی دوهمیش ڕێگهی تاسڵوجە ـ بانی مەقان) بوو كه لهیهكشهممهی ڕابردوهوه خراوهتهكار، بۆ قۆناغی سێیەمیش لەڕێگەی (سلێمانی ـ عەربەت) دەبێت.
لێپرسراوی هۆبەی سەرپێچی کامێراکان لەبهڕێوهبهرایهتی هاتوچۆی سلێمانی جهختیشیكردهوه، هەرکاتێک ئەو شەقامە چاککراو تەواو ئامادەکرا، ئەوکات کامێرای (خاڵ بۆ خاڵ)ی لێ دادەنرێت.
ئەنجومەنی پارێزگای كەركوك كۆدەبێتەوە و ژمارەیەك لە بەرێوەبەرەكان بانگهێشتی كۆبونەوەكە كراون.
بە پێی كارنامەی كۆبونەوەكە، بەرێوەبەری هاتوچۆی كەركوك و بەڕێوەبەری بەشی كاروباری ماددە هۆشبەرەكان و ماددە دەرونییەكان و بەرێوەبەری تاوانی رێكخراو بانگهێشتی كۆبونەوەكە كراون.
تەوەرێكی تری كۆبونەوەكە تایبەتە بە دەنگدان لەسەر لۆگۆی نوێی پارێزگای كەركوك.
هاوسەرۆكی شارەوانی قەزایەكی سەر بە پارێزگای ئامەدی باکووری کوردستان دەستگیركرا.
پەیامنێری كوردسات نیوز رایگەیاند، چەنگیز دوندار هاوسەرۆكی شارەوانی قەیاپناری سەر بە پارێزگای ئامەد، بەتۆمەتی ئەندامێتی لە رێكخستن دەستگیركراوە.
وتیشی، چەنگیز دوندار كە ئەندامی پارتی یەكسانی و دیموكراسیی گەلان(دەم پارتی)یە و لە ماوەی هەشت ساڵی رابردوودا هاوسەرۆكی شارەوانی قەیاپناری سەر بە ناوەندی ئامەد بووە، بە بڕیاری وەزارەتی ناوخۆی توركیا لە پۆستەكەی دوورخراوەتەوە و دەستگیركراوەو قەیوم لە شوێنەكەی دانراوە.
باڵیۆزی ئەمریكا لە عیراق دەڵێت، گفتوگۆكانی نێوان هەولێر و بەغداد و گەیشتن بە بڕیاری یەكلاكەرەوە لەبارەی دارایی و وزە پێویستی بە پێكهێنانی حكومەتێكی بەهێزە و هانی لایەنەكانی هەرێم دەدات، بەزووترین كات حكومەت پێكبهێنن.
ئەلینا رۆمانۆسكی، باڵیۆزی ئەمریكا لە عیراق ئاماژەی بەوەدا، بەرپرسیارێتی پێكهێنانی حكومەتی نوێی هەرێم لە ئەستۆی لایەنە سیاسییەكانە، بەڵام بەهۆی بێ متمانەیی نێوان لایەنە سیاسییەكانەوە لەنێویاندا یەكێتی و پارتی ئەم قۆناغە سەخت دەبێت.
ئەوەشی خستەڕوو، گفتوگۆكانی نێوان هەولێر و بەغداد بەتایبەتی لە رووی دارایی و وزەوە و گەیشتن بە بڕیاری یەكلاكەرەوە و راستكردنەوەی رێڕەوی پەیوەندییەكانیان، پێویستی بە حكومەتێكی بەهێزە، بۆ ئەمەش داوا لە لایەنە سیاسییەكانی هەرێم كوردستان دەكەن، بەزووترین كات حكومەتی نوێی هەرێم پێكبهێنن بۆ خزمەتی بەرژەوەندی گشتی و گەلی كورد بە تایبەتی.
رۆمانۆسكی دەشڵێت، پێكهێنانی حكومەتی نوێی هەرێم بە زووترین كات و بەبێ دواكەوتن گرنگە و بەهێزی هەرێمی كوردستان یارمەتیدەر دەبێت بۆ بەهێزكردنی پێگەی حكومەتی فیدراڵ كە لەبەردەم هەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەراندایە لەساڵی داهاتوودا.
بەهۆی بارینی بەفرەوە ئاستەنگی هاتوچۆ لە باكوری كوردستان دروستبووە و و رێگای زیاتر لە ١٥٠ ناوچەش داخرا.
بارینی بەفر لە زۆربەی ناوچەكانی باكوری كوردستان بەردەوامە و رێگاكانی ١٥٤ گوند و ناوچەی پارێزگاكانی موش و بەدلیس داخران.
لە شارەكانی باكوری كوردستان زیاتر لە ١٠ سانتیمەتر بەفر باریوە و لە گوندەكانیش دو بۆ سێ هێندە بەفر باریوە، ئەوەش وایكردووە هاتوچۆی نێوان شار و گوندەكان روبەڕووی ئاستەنگی ببێتەوە.
بەفر پارێزگای جۆلەمێرگ-یشی سپی پۆش كردوە و لەو پارێزگایە هاتوچۆی ئۆتۆمبێل روبەڕوی كێشە بوەتەوە، هەروەها بەفرێكی زۆر سێواش و ئەرزڕۆمی گرتوەتەوە.
شەپۆلێكی سەرما و سۆڵە و بەفر و باران عیراق و هەرێمی كوردستان دەگرێتەوە، كەشناسیش هۆشداری دەداتە شۆفێران.
دەستەی كەشناسی عیراق پێشبینی دەكات، لەمشەوەوە شەپۆلێكی سەرما و باران و رەشەبا سەرتاسەری وڵات بگرێتەوە لەنێویشیاندا میسان، واست، دیالە، سلێمانی و سەلاحەدین و بەسرە.
ئاماژەی بەوەشكردووە، كاریگەری شەپۆلەكە بەتایبەت لە كاتەكانی بەرەبەیاندا چڕدەبێتەوەو ئەگەری بەستنی رێگا و بانەكان هەیە لە ناوچەكانی باكووری ڕۆژئاوای وڵات و باشووری ڕۆژئاوا.
هاوكات كەشناسی هەرێم دەڵێت، باران لە زۆربەی ناوچەكان دەبارێت و لە ناوچە شاخاوییەكان رێژەكەی زیاتر دەبێت، لەناوچە سنوورییەكانیش بەفر دەبارێت بەتایبەت ناوچە سنورییەكان پارێزگای هەڵەبجە.
هەروەها دەڵێت لە ناوچە شاخاوییەكانی پارێزگای دهۆك لەكاتەكانی دوانیوەڕۆدا نزیكەی 10سم بەفر دەبارێت.
لەمساڵدا زیاتر لە ١١٠ ژن لە باكوری كوردستان كوژراون، لە رۆژهەڵاتی كوردستانیش لانیكەم ١٨ ژن كوژراون.
كۆمەڵەی مافی مرۆڤ لقی ئامەد لە كۆنفرانسێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، تەنها لەمساڵدا لانیكەم ١١٤ ژن لە باكوری كوردستان كوژراون، كە ٥٧ كەسیان قوربانیی توندوتیژی بون لە لایەن كەسوكاری خۆیان یان بە دەستی ئەندامێكی خێزانەكانیان كوژاون.
هەر ئەمڕۆ تۆڕی مافەكانی مرۆڤی كوردستان بڵاویكردەوە، لەمساڵدا لانیكەم ١٨ ژن لە رۆژهەڵاتی كوردستان كوژراون كە حەوت كەسیان پێشتر داوای جیابونەوەیان رادەستی دادگا كردووە، كە ١١ ژنیان لە لایەن هاوسەرەكانیانەوە كوژراوان و تەمەنی زۆربەی قوربانیانیش لە نێوان ١٨ بۆ ٥٠ ساڵدا بوە.
ئەو رێكخراوەیە رونی كردوەتەوە جگە لە توندوتیژیی خێزانی بەرامبەر ژنان لانیكەم ١٤ ژنی كورد لە رۆژهەڵاتی كوردستان دەستگیر كراون و سزای زیندانییش بەسەر ١٦ ژندا سەپێنراوە دوو چالاكوانی ژنیش مەترسیی لەسێدارەدانیان هەیە.
فراكسیۆنە كوردستانییەكان و سەرۆكی دادگای فیدراڵی بۆ تاوتوێكردنی كێشەی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم كۆبوونەوە و بریاردرا هەفتەی داهاتوو هەرێم و عێراق و دادگای فیدراڵی بۆ چارەسەركردنی كێشەكە كۆبنەوە.
هەرێم كەمال ئاغا، سەرۆكی فراكسیۆنی یەكێتی بە كوردسات نیوزی راگەیاند، وەكو سەرۆكی فراكسیۆنە كوردستانییەكان لەگەڵ سەرۆكی دادگای فیدراڵی تایبەت بە كێشەی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم كۆبوونەوەتەوە.
ئەوەشی خستەڕو، لە كۆبوونەوەكەدا ئاماژەیان بەوەكردووە، وەزیری دارایی فیدراڵ پابەندی بڕیارەكانی دادگای فیدراڵی نابێت تایبەت بە ناردنی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم و ناردنی موچەی پەیوەستكردووە، بە رادەستكردنی داهاتی نەوت و نانەوتی هەرێم و ململانێ سیاسییەكانی نێوان هەولێر و بەغداد، لە بەرامبەریشدا سەرۆكی دادگای فیدراڵی جەختیلەوەكردووەتەوە، كە پێویستە مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم تێكەڵی هیچ بابەتێكی دیكە نەكرێت و لەكاتی خۆیدا بنێردرێت.
هەرێم كەمال ئاغا وتیشی، لە كۆبوونەوەكەدا بڕیاردراوە هەفتەی داهاتوو بە سەرپەرشتی سەرۆكی دادگای فیدراڵی لەسەر ئاستی باڵا كۆبوونەوەیەكی بەپەلە لەنێوان حكومەتی هەرێم و حكومەتی فیدراڵ ئەنجامبدرێت و تێیدا كێشەی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم یەكلایی بكرێتەوە.
هاوكات، شاخەوان عەبدوڵا، جێگری سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەران كە یەكێك لە بەشداربووانی كۆبوونەوەكە وتی، سەرۆكی دادگای فیدراڵی جەختیلەوەكردووەتەوە، كە ناوەڕۆكی بڕیارەكانیان لەبارەی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم بەشێوەیەكە، نابێت لە ژێر هیچ پاساوێكدا دەست بۆ مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم ببرێت.