کوردستان
بەپێی پێشبینییەکانی کەشناسی لە 48 سەعاتی داهاتوودا، لێزمەباران دەبارێت و هەورە بروسکەی لەگەڵ دەبێت، هەروەها ئەگەری دروستبوونی خۆڵبارین هەیە.
بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی هەرێم بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ لە زۆربەی ناوچەکانی بارانبارین بە شێوەی لێزمەباران و هەورە بروسکە دەبێت، هەروەها ئەگەری دروستبونی تۆزوخۆڵ هەیە بە تایبەتی لە سنوری ئیدارەی گەرمیان و باشوری پارێزگای هەولێر.
ئاماژەی بەوەشکرد، سبەینێ ئاسمان بە گشتی پەڵەهەور دەبێت لە هەندێ کاتدا دەگۆرێت بۆ نیمچەهەور و هەوری تەواو لەگەڵ ئەگەری نمەباران لە هەندێک کاتدا بە تایبەتی لە رۆژهەڵاتی هەرێم.
کەشناسی هەرێم ئەوەی خستەڕوو، پلەکانی گەرما بە نزیکی یەک تـا 2 پلە نزمتر دەبنەوە بەراورد بە تۆمارکراوەکانی دوێنێ ، وەک لە خوارەوە ئاماژەى پێدراوە.
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی
هەولێر: 19 پلەی سیلیزی
پیرمام: 15 پلەی سیلیزی
سۆران: 13 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران: 7 پلەی سیلیزی
سلێمانی: 16 پلەی سیلیزی
چەمچەماڵ: 18 پلەی سیلیزی
دهۆک: 17 پلەی سیلیزی
زاخۆ: 17 پلەی سیلیزی
هەڵەبجە: 16 پلەی سیلیزی
گەرمیان: 21 پلەی سیلیزی
پەرلەمانی پورتوگال بڕیارنامەیەكی سەبارەت بە رۆژئاوای كوردستان پەسەندكرد، داوای ئاگربەشتێكی كاریگەر و چالاككردنی میكانیزمی دیپلۆماسی و مرۆیی بۆ پاراستنی گەلی كورد دەكات.
پەرلەمانی پورتوگال بە كۆی دەنگ بڕیارنامەیەكی سەبارەت بە پاراستنی كورد لە رۆژئاوای پەسەندكرد، لە بڕیارنامەكەدا داوا لە حكومەتی ئەو وڵاتەكراوە هەنگاو بنێت بۆ پاراستنی گەلی كورد و داكۆكی لە مافە مرۆییەكانی. بڕیارنامەكە لە چوار خاڵ پێكهاتووە و ئاڕاستەی حكومەتی پرتوگال كراوە و داوای چاودێریكردنی رەوشی مرۆیی باكوری سوریا و ناوچە كوردستانییەكان بە هەماهەنگی لەگەڵ یەكێتی ئەوروپا و نەتەوە یەكگرتووەكان دەكات، هەروەها داوای چالاككردنی میكانیزمی دیپلۆماسی و مرۆیی بۆ پشتیوانی و پاراستنی گەلی كوردستان و هەوڵدان بۆ ئاگربەستێكی كاریگەر دەكات.
هاوكات لە كۆبونەوەی پەرلەمانی پورتوگالدا باس لەوەكراوە، پێویستە ئەوروپا سوپاسی كورد بكات كە رێگری لە پەلامارەكانكردووە، ئەو بڕیارنامەیەش بە هەنگاوێكی نوێ دادەنرێت بەرەو زیادكردنی پشتیوانی دیپلۆماسی و مرۆیی بۆ گەلی كورد لەسەر ئاستی ئەوروپا.
وەزارەتی دارایی هەرێم رایدەگەیەنێت: سبەینێ شەممە دەوامی سەرجەم ئەو بانکانە ئاسایی دەبێت کە ئەرکی دابەشکردنی موچەیان لە ئەستۆدایە.
وەزارەتی دارایی و ئابوری هەرێم لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، ئەو موچەخۆرانەی کە تا ئێستا موچەی مانگی یەکیان وەرنەگرتووە سبەینێ دەتوانن سەردانی بانکەکان بکەن و موچەکانیان وەربگرن.
ئەوەشی خستەڕوو، تەنها موچەی ئەو فەرمانبەرو موچەخۆرانە خەرج ناکرێت کە تا ئێستا فۆڕمی هەژماری منیان پڕنەکردۆتەوە یاخوود کارتی بانکیان تەواو بووە و کارتەکانیان وەرنەگرتۆتەوە.
لەدرێژەی کارو چالاکی و بەسەرکردنەوەی تێکۆشەرە دێرینەکان لە دەرەوەی وڵات ، ئارام قزلەری نوێنەری تایبەتی قوباد تاڵەبانی ، لە وڵاتی سوید بەیاوەری هەڤاڵان رێبوار سەلام لێپرسراوی کۆمیتەی پێشمەرگە دێرینەکانی سوید و ئاری شێخ نوری تێکۆشەرو رێکخستنی دێرین و محەمەد جیهاد تێکۆشەری دێرین ئەندامی دەستەی پێشمەرگە دێرینەکان .
سەردانی پێشمەرگەی دێرین و تێکۆشەر کاک خەباتی مام ئەحمەدی دادی کردو سڵاوو رێزو خۆشەویستی سەرۆک بافڵ تاڵەبانی و قوباد تاڵەبانی پێڕاگەیاندن ..
لەبەرانبەردا وێڕای پێشوازی گەرم و میوانداری ،کاک خەبات و خانەوادە بەڕێزەکەیان زۆر خۆشحاڵ بوون بەم سەردان و بەسەرکردنەوەیە.
خەبات مام ئەحمەدی دادی کەلە هەڕەتی لاویدا ساڵی 1978 بوەتە پێشمەرگە و سەرەتا لە هەرێمی سێ دەبێتە پێشمەرگە و پاش ماوەیەک دەگوێزرێتەوە بۆ سەرکردایەتی و لە کەرتی چوار جێگیربووە و لە ساڵی 1979 چوەتە سکرتاریەتی سەرۆک مام جەلال و دەبێتە پێشمەرگەی دەستەی پارێزگاری ، تا ساڵی 1992 لە بازنەی دەستەی پارێزگاری سەرۆک مام جەلال بوەو جێگەی متمانەی مام بووە .
خەبات، کوڕی مام ئەحمەدی دادی یە کە بەهۆی خزمایەتی و دۆستایەتی لەگەڵ مامۆستا ئیبراهیم ئەحمەد لە ساڵانی پەنجاکان تێکەڵاوی سیاسەت بووە و ساڵی 1964 لەگەڵ باڵی مەکتەبی سیاسی بووە و ماوەی 2 ساڵ چونەتە هەمەدان و یەکێک بوە لە دکتۆرەکانی شۆڕش .
مام ئەحمەدی دادی زۆر دۆست و باوەڕپێکرا و بووە لای سەرۆک مام جەلالی هەمیشە زیندوو، هەربۆیە کاک خەبات بۆ چرکەیەک سەرۆک مام جەلال دورنەکەوتۆتەوەو بۆ هەرکوێ چوبێت وەک سێبەر بەدوایەوە بوەو پارێزگاری لێ کردوە .
.
ساڵی 1998 کاک خەبات بەخێزانی دەچنە وڵاتی سوید و ئێستا لەوێ نیشتەجێبون و بەداخەوە ساڵی 2011 مام ئەحمەدی دادی لە سوید ژیانئاوایی کردو لەسەر داوای سەرۆک مام جەلال تەرمەکەی دەهێنرێتەوە بۆ کوردستان و بەرێوڕەسمێکی شایستە بەخاکی پیرۆزی کوردستانی دەسپێرن کە هەموو تەمەنی خۆی بە شۆڕش و کوردایەتی بەخشی..
ساڵی 1990 سەرۆک مام جەلال و هێرۆ ئیبراهیم ئەحمەد داخوازی (خاتو گوڵە کچی کاک عبدلرحمن چۆمانی ) دەکەن بۆ کاک خەبات وبەرهەمی ئەم هاوسەرگیری یە دووکچ و کوڕێکە وخێزانێکی بەختەوەر پێکەوە پێک دێنن و لە سوید دەژین..خۆشبەختانە (هەوری )کچە گەورەکەی زانکۆی تەواوکردوەو ماستەری هەیە و توێژەری کۆمەڵایەتی یە، کاکە (ئەریوان)کۆتا ساڵی خوێندنی زانکۆیەتی ،کچە بچوکەکەیان (ساوان)لە پۆلی 12 دەخوێنێ .
یەکێک لە شانازی یەکانی ژیانی پێشمەرگایەتی کاک خەبات ئەوەیە لە ساڵی 1979 هەتا ساڵی 1992 جگە لەوەی پێشمەرگەی دەستەی پارێزگاری سەرۆک مام جەلال بوە ئەرکی کۆنتڕۆڵ کردن و چاودێری ژەمەکانی خواردنی پێسپێراوە بە هاوکاری دادە هێرۆ هەر دیاری و دەعوەت و خواردنێک بۆ سەرۆک مام جەلال هاتبێ بە فلتەری ئەماندا تێپەڕبوە ، چونکە چەند جارێک دەزگای هەواڵگری بەعس لە ڕێگای جیاجیاوە هەوڵی ژەهرخواردکردن و لەناوبردنی مامی هەمیشە زیندوی داوەو پیلانەکەیان سەرکەوتو نەبوە !..
کاک خەبات ئێستا نیشتەجێی وڵاتی سویدە ولیوای خانەنشینی پێشمەرگەیە وهەروەک جاران دڵسۆزی یەکێتی و ڕێبازی سەرۆک مام
بەڕێوەبەرایەتی گشتی کارەبای سلێمانی ئاماری خەرجی وزەی هاوبەشانی بۆ مانگی کانونی دووەمی ئەمساڵ بڵاوکردەوە و ئاشکرایکرد؛ زۆربەی هاووڵاتیان بڕی پارەی کارەبایان بە رێژەیەکی گونجاو بۆ گەڕاوەتەوە.
بەپێی ئامارەکانی بەڕێوەبەرایەتی گشتی کارەبای سلێمانی لە کۆی 362 هەزار و 745 هاوبەش، 93٪یان بڕی پارەی کارەباکەیان بۆ مانگی یەک، لە نێوان هەزار دینار بۆ 100 هەزار دیناردا بووە.
کارەبای سلێمانی ئەوەشی خستەڕوو، ئەو هاوبەشانەی بڕی پارەی کارەباکەیان لە سەروو ملیۆن دینار و تا ئاستی ملیار دینارە، "ماڵان نین"، بەڵکو کارگە گەورەکانی ئاسن و چیمەنتۆ و پڕۆژە پیشەسازییەکان و مۆڵە گەورەکانن.
هاوکات، بەڕێوەبەرایەتییەکە داوا لە هاووڵاتیانی سنوری (ناوشاری سلێمانی، چوارتا، ماوەت، قەرەداغ و عەربەت) دەکات، بۆ هەر تێبینی و پرسارێک، سبەینێ شەممە 14ـی شوبات، سەردانی بەڕێوەبەرایەتی دابەشکردنی کارەبای رۆژهەڵات لە گەڕەکی قاڵاوا بکەن.
هەروەها جەخت لە گرنگی خۆتۆمارکردن لە سیستمی (KYC) کراوەتەوە، تا هاوبەشان بتوانن لە رێگەی مۆبایلەکانیانەوە بەردەوام ئاگاداری بڕی پارەی بەکارهاتووی کارەباکەیان بن.
ماڵپەڕی شەفافییەت داهاتی ئەم هەفتەیەی سلێمانی بڵاوکردەووە، کە نزیکەی لە حەوت ملیار دینارە.
ماڵپەڕی شەفافییەت بۆ چاودێری و رێكخستنی داهاتە نانەوتییەكانی سلێمانی و هەڵەبجە و هەردوو ئیدارەی راپەڕین و گەرمیان بڵاویکردەووە، لە رۆژی 7ـی2ـی2026 تا 13ـی2ـی2026 داهاتی نانەوتی شەش ملیار و 788 ملیۆن دینار و 819 هەزار دینار بووە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، بە بەراورد بە هەفتەی رابردوو نزیکەی هەشت ملیار دینار داهات کەمی کردووە.
جێگەی ئاماژەیە، پڕۆژەی شەفافییەت لە داهات و خەرجی، لەسەر راسپاردەی قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم دامەزرا، ئێستا رۆژانە لە رێگەی ئەو ماڵپەڕەوە دەتوانیت سەرجەم داهاتە نانەوتییەکانی هەردوو پارێزگای سلێمانی و هەڵەبجە و ئیدارە سەربەخۆکانی راپەڕین و گەرمیان بزانیت.
بەپێی پێشبینییەکانی کەشناسی لە 48 سەعاتی داهاتوودا نمەباران دەبارێت و هەندێک کات دەگۆڕێت بۆ بارانی بەلێزمە و هەورە بروسکەی لەگەڵ دەبێت.
بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی هەرێم بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ لە زۆربەی ناوچەکان نمە باران و بارانی مامناوەند بە پچڕپچڕی لە سنوری پارێزگای دهۆک و ناوچە شاخاوییەکانی پارێزگای سلێمانی دەبارێت.
ئەوەشی خستەڕوو، سبەینێ لە کاتەکانی بەیانی زوودا بارانبارین لە سنوری پارێزگای دهۆک دەست پێدەکات پاشان زۆربەی ناوچەکانی هەرێم نمە باران و بارانی مامناوەندی لێ دەبارێت، لە هەندێک کاتیشدا بارانبارین بە شێوەی لێزمە باران و هەورە بروسکە دەبێت .
کەشناسی هەرێم ئاشکرایکرد، پلەکانی گەرما بە نزیکی یەک تــا سێ پلە بەرزتر دەبێت بەراورد بە تۆمارکراوەکانی دوێنێ ، وەک لە خوارەوە ئاماژەى پێدراوە.
هەولێر: 18 پلەی سیلیزی
پیرمام: 13 پلەی سیلیزی
سۆران: 16 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران: 8 پلەی سیلیزی
سلێمانی: 16 پلەی سیلیزی
چەمچەماڵ: 18 پلەی سیلیزی
دهۆک: 17 پلەی سیلیزی
زاخۆ: 17 پلەی سیلیزی
هەڵەبجە: 17 پلەی سیلیزی
گەرمیان: 20 پلەی سیلیزی
دەزگای ئاسایشی هەرێم دەستگیرکردنی بکوژێکی راگەیاند، کە دوێنێ لە پڕۆژەیەکی نیشتەجێبوون ژنێکی کوشتبوو.
دەزگای ئاسایشی هەرێم رایگەیاند، پاشنیوەڕۆی دوێنێ 12ـی2ـی2026 لەیەکێک لە پڕۆژە نیشتەجێبوونەکانی شاری سلێمانی، ژنێک بەچوار فیشەک دەکوژرێت، لەسەر ئەم روداوە دەستبەجێ بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی پارێزگای سلێمانی بەدواداچوونی دەستپێکرد بۆ دەستگیرکردنی تۆمەتباری بکوژ.
ئاماژەی بەوەشکرد، لەئەنجامی لێکۆڵینەوەکان دەرکەوت تۆمەتبار بەهۆی کێشەی کۆمەڵایەتیەوە تاوانەکەی ئەنجامداوە و هەوڵیداوە لەڕێگەی برایەک و زاوایەکی هەڵبێت بۆ دەرەوەی هەرێم، دوای چاودێری وورد و دەستنیشانکردنی شوێنی تۆمەتبار بەیانی ئەمڕۆ تۆمەتباری بکوژ و دوو هاوکارەکەی دەستگیرکران.
دەزگای ئاسایشی هەرێم ئەوەشی خستەڕوو، لەئێستادا تۆمەتباری بکوژ بەمادەی 406 لەیاسای سزادانی عیراقی یاگیراوە و هەروەها هەردوو تۆمەتباری هاوکاری پەڕاوی لێکۆڵینەوەیان بۆ کراوەتەوە و لێکۆڵینەوە لەدۆسییەکانیان بەردەوامە.
شاناز ئیبراهیم ئەحمەد، خانمی یەکەمی عیراق، بە بۆنەی کۆچی دوایی پێشمەرگەی دێرین مام عەلی سۆفی، پەیامێکی هاوخەمی بڵاوکردەوە ورایگەیاندوە، بە بیستنی کۆچی دوایی مام عەلی، پێشمەرگە کۆڵ نەدەرەکەی کاتی تەنگانە زۆر خەمبار بووم.
شاناز ئیبراهیم ئەحمەد، دوپاتیشیکردوەتەوە وەک ئەوەی (مام عەلی سۆفی) داوای لێ کردوە، یەکێتی دەپارێزێت درێژەپێدەری رێبازی مام دەبێت.
دەقی پەیامەکەی خانمی یەکەمی عیراق
خاتوو شاناز ئیبراهیم ئەحمەد پەیامێکی هاوخەمی بۆ کۆچی دوایی (مام عەلی سۆفی) بڵاودەکاتەوە، کەئەمە دەقەکەیەتی:
زۆر غەمباربووم بەبیستنی هەواڵی کۆچی دوایی مام عەلی سۆفی ئەحمەد پێشمەرگەی ١٩٧٦ی یەکێتی نیشتمانی کوردستان و جوامێری کوردایەتی و شۆڕشی نوێ.
مام عەلی پێشمەرگە کۆڵ نەدەرەکەی کاتی تەنگانە بەڵێن دەدەم وەک چۆن لە کاتی گرتنی ئەو وێنەیەدا داوات لێ کردم کە یەکێتی بپارێزم و ووتت هیوامان پێتە ، هەر وەک چۆن هیوای ئێوە و پشتیوانتان بووم ئاواش درێژەپێدەری رێبازی مام دەبم.
درێژە پێدەری رێگەی هەموو ئەوانە ئەبم کە کەم ژیان و کەڵ ژیان ، ئەوانەی بە شکۆمەندی و نەبەردی و سەربەرزی ژیان ، ئەوانەی پەرۆشی و نیشتمانپەروەی و کورد و کوردستانی بوونیان هەڵبژارد.
پرسە و سەرەخۆشی لە خانەوادە سەربەرزەکەتان و خزمانی گوندی بێکڵۆی سنوری پشدەر ئەکەم و هاوبەشی خەم و پەژارەیانم، خواى گەورە سەبرو ئارامی بەهەموو لایەک ببەخشێت و ئەمە دوایین ناخۆشییان بێت.
شاناز ئیبراهیم ئەحمەد
وەزارەتی دارایی و ئابوریی هەرێم لە راگەیەندراوێکدا وەڵامی ئەو "تۆمەت و لێکدانەوە ناڕاستەکان" دەداتەوە، کە سەبارەت بە دواکەوتنی موچەی مانگی کانوونی دووەم ئاڕاستەی کراون و جەخت دەکاتەوە کە هەر کەموکوڕییەک لە ناردنی موچەدا هەبێت، وەزارەتی دارایی عیراق لێی بەرپرسیارە.
ئاماژەیان بەوەشکردوە، کە بەغداد بڕی زیاتر لە 36ملیار دیناری لە تەمویلی موچەی مانگی کانوونی دووەم بڕیوە، کە تایبەت بووە بە موچەی خانەنشینانی سەربازی، شارستانی و کەمئەندامانی سەنگەر و بە نوسراوێک جارێکی تر داوای ئەو پارەیامان کردوەتەوە.
دەقی راگەیەندراوەکە
سەبارەت بەمووچەی مانگی کانوونی دووەم و دوای گەیشتنی تەمویلەکە لە وەزارەتی دارایی عێراق بە کەموکوڕیەوە ، لێرە و لەوێ چەندین لێکدانەوە و تۆمەتی ناڕاست ئاڕاستەی وەزارەتی دارایی و ئابووری هەرێم کراوە، بە پێویستمان زانی وەك وەڵامێك بۆ ئەو تۆمەتانە جەخت لەم ڕاستییانەی خوارەوە بکەینەوە.
١- بۆ ئەوانەی کە لەیادیان چووە ماوەی سێ ساڵە بەپێی یاسای بوودجەی ( ٢٠٢٥،٢٠٢٤،٢٠٢٣ ) مووچەی هەرێمی کوردستان تێکڕا لەبەغداوە خەرج کراوە، واتە هەر کەموکوڕییەک لەمووچە یان نەناردن یان لێبڕین لە مووچەی هەرێم لەو سێ ساڵە ڕویدا بێت وەزارەتی دارایی عێراق لێی بەرپرسیارە.
٢- لەگەڵ گەیشتنی تەمویلی مووچەی مانگی کانوونی دووەمی ئەمساڵ وەک وەزارەتی دارایی یەکەم لایەن بووین کە ڕامانگەیاند کە وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ زیاتر لە ( ٣٦ ) ملیار دیناری لە تەمویلی مووچەی ئەو مانگە بڕیوە و نەیناردووە کە بریتییە لە مووچەی چەند مانگێکی خانەنشینانی سەربازی و شارستانی و کەمئەندامی سەنگەر، ( بۆ نموونە خانەنشین هەیە ١٢ مووچەی وەرنەگرتووە بەڵام تەنها یەک مووچەی بۆ هاتووە، کەمئەندامانی سەنگەر پێویست بوو دوو مووچە وەربگرن یەکێكیان مووچەی مانگی ١٠ ی ساڵی ڕابردوو لەگەڵ مووچەی مانگی یەکی ئەمسال بەڵام تەنها یەک مووچەیان بۆ هاتووە).
٣- بەپێی نووسراوی ژمارە( ٣٦٦ ) لە بەرواری ( ٢٠٢٦/١/٢٧ ) داوای خەرجکردنی بڕی ( ٢٨١،١٢٥،٤٧١،٢١٦ ) دووسەد و هەشتا و یەک ملیار و سەد و بیست و پێنج ملیۆن و چوارسەد و حەفتا و یەک هەزار و دووسەد و شازدە دینارمان بۆ مووچەی مانگی کانوونی دووەمی خانەنشینانی شارستانی و سەربازی خەرج کردووە، کە بڕی ٣٦ ملیارەکەشی لەگەڵە، بەڵام وەزارەتی دارایی عێراق تەنها بڕی ( ٢٤٤،٧٦٤،٦٠٦،٣٥٧ ) دوو سەدو چل و چوار ملیار و حەوت سەد و شەست و چوار ملیۆن و شەش سەد و شەش هەزار و سێ سەد و پەنجا و حەوت دیناری وەک تەمویلی مووچەی مانگی کانوونی دووەمی خانەنشینانی شارستانی و سەربازی ناردووە.
٤- وەزارەتی دارایی بەدواداچوون بۆ مووچەی فەرمانبەران و مووچەخۆرانی هەرێمی کوردستان بە ئەرکێکی نیشتمانی و نەتەوەیی خۆی دەزانێت، بۆیە ئەمڕۆ پێنج شەممە ڕێکەوتی ( ١٢ ی شوباتی ٢٠٢٦ ) نووسراوی دووەممان بە ژمارە ( ١١٦٤/٤/٧ ) ئاڕاستەی وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ کردووە و داوای خەرجکردنی بڕی ( ٣٦،٣٦٠،٨٦٤،٨٥٩ ) دینارمان کردووە وەک تەواوکاری تەمویلی مووچە و شایستەی خانەنشینانی شارستانی و سەربازی بۆ مانگی کانوونی دووەم.
٥- بەبیر هەموو ئەو کەس و لایەن و دەزگا ڕاگەیاندنانە دەهێنینەوە کە بەشێوەی ناڕەوا هێرش دەکەنە سەر وەزارەتی دارایی هەرێمی کوردستان و بوختان و تۆمەتی ناڕەوا دەبەخشنەوە دەبێت چاوەڕێ بن ڕووبەڕووی دادگا ببنەوە لە پێناو سەلماندنی ڕاستییەکان.
لە کۆتاییشدا بەهەموو لایەکی ڕادەگەیەنین ئەو لایەنەی داکۆکی لە مووچەی فەرمانبەرانی هەرێمی کوردستان کردووە لە بەغدا و هەموو مەحفەلەکانی تردا بەشانازیەوە تەنها حکومەتی هەرێم و وەزارەتی دارایی لایەنی سەرەکی و بنچینەیی بوون پێش هەموو کەس و لایەنەکانی تر.
وەزارەتی دارایی و ئابووری حکومەتی هەرێمی کوردستان
١٢ ی شوباتی ٢٠٢٦
هاوپێچ
١- نووسراوی وەزارەتی دارایی و ئابووری هەرێمی کوردستان ژمارە ( ٣٦٦ ) لە (٢٠٢٦/١/٢٧ ) تایبەت بە خەرجکردنی مووچەی مانگی کانوونی دووەمی خانەنشینانی سەربازی و شارستانی.
٢-نووسراوی ژمارە ( ٣٣٢٣ ) فەرمانگەی ژمێریاری وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ تایبەت بەخەرجکردنی مووچەی مانگی کانوونی دووەمی خانەنشینانی سەربازی و شارستانی.
٣- نووسراوی وەزارەتی دارایی و ئابووری هەرێمی کوردستان ژمارە ( ١١٦٤/٤/٧ ) لە بەرواری ( ٢٠٢٦/٢/١٢ ) بۆ خەرجکردنی تەواوکاری مووچەی مانگی کانوونی دووەمی خانەنشینانی شارستانی و سەربازی
پەرلەمانی ئەوروپا بڕیارێکی سەبارەت بە رەوشی باکوور و رۆژهەڵاتی سووریا پەسەند کرد و تێیدا بە توندی سەرکۆنەی توندوتیژییەکانی دژ بە هاووڵاتیانی مەدەنی کرد، جەختیشکرایەوە هاوکارییە داراییەکانی یەکێتی ئەوروپا بۆ ئاوەدانکردنەوەی سوریا، پیویستە مەرجدار دەبێت بە پاراستنی مافی مرۆڤ و کەمینەکان.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، پەرلەمان ئەوروپا لە کۆبوونەوەی گشتی خۆیدا لە شاری ستراسبۆرگی فەرەنسا، هۆشداری دا لە تێکچوونی مەترسیداری باری مرۆیی و ئەمنی، جەختیشی کراوەتەوە، کە پێویستە ئاگربەستێکی بەردەوام بپارێزرێت وەک مەرجێک بۆ دەستپێکردنی گۆڕانکاریی سیاسی لە سووریادا.
لە بڕیارەکەدا نیگەرانی قووڵ دەربڕدراوە بەرانبەر هێرشە سەربازییەکانی ئەم دواییەی "حکومەتی کاتی" و گروپە چەکدارەکان، کە بووەتە هۆی ئاوارەبوونی زیاتر لە 170 هەزار کەس و بێبەشبوونی سەدان هەزار کەس لە خزمەتگوزارییە سەرەتاییەکانی وەک ئاو و کارەبا.
هەرروەها داوای لێکۆڵینەوەی نێودەوڵەتی خێرا دەکرێت لەو تاوانەکانی "کوشتن لە دەرەوەی یاسا و رفاندن" کە دژ بە دانیشتووانی ناوچەکە ئەنجام دراون.
پەرلەمانی ئەوروپا ستایشی تێکۆشانی هێزە کوردییەکانی کرد لە شەڕی دژی داعشدا و جەختی لەسەر پێویستی دانپێدانان بە مافە سیاسی و کولتوورییەکانی کورد و پاراستنی بەڕێوەبەریی خۆسەر کردەوە.
هەروەها داوایان لە تورکیا کردوە، کۆتایی بە دەستوەردانە سەربازییەکانی بهێنێت و هۆشداریانداوە، کە ناسەقامگیریی ناوچەکە دەبێتە هۆی هەڵاتنی چەکدارانی داعش و دروستبوونی مەترسی ئەمنی بۆ سەر ئاستی جیهان.
لە کۆتاییدا، پەرلەمانی ئەورپا دوپاتیانکردوەتەوە هەر جۆرە هاوکارییەکی دارایی یەکێتی ئەوروپا بۆ ئاوەدانکردنەوەی سووریا، مەرجدار دەبێت بە پاراستنی مافی مرۆڤ و کەمینەکان و داواش دەکەن هەوڵە دیپلۆماسییەکانیان چڕ بکرێنەوە بۆ دابینکردنی ئاشتییەکی سەقامگیر، بە جۆرێک مافی هەموو پێکهاتەکانی سوریا بپارێزێت.
بڕیارە سبەینێ هەینی، پەرلەمانی پورتوگال لە دانیشتنێکی گشتیدا پرسی پاراستنی کوردانی سوریا و ئەو پێشێلکارییە جیدیانە تاوتوێ بکات، کە روبەڕووی دانیشتووانی ناوچەکانی بەڕێوەبەریی خۆسەر (رۆژئاوا) دەبنەوە، داواش دەکرێت حکومەتی پرتوگال رۆڵی هەبێت لە دابینکردنی هاوکاری مرۆیی بۆ رۆژئاوای کوردستان.
لە دەقی پێشنیارەکەدا ئاماژە بەوە کراوە، کە هێرشی گروپە توندڕەوەکان و هێزەکانی سەر بە حکومەتی کاتی، کە لەلایەن تورکیاوە پاڵپشتی دەکرێن، بووەتە هۆی گیانلەدەستدانی هاووڵاتیانی مەدەنی، ئاوارەبوونی دەیان هەزار کەس و دەستگیرکردنی هەڕەمەکی.
پەرلەمانتاران جەخت دەکەنەوە، کە دەبێت هەر هەوڵێک بۆ ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکان لەگەڵ حکومەتی کاتی سوریا، مەرجدار بێت بە پاراستنی مافی کورد و کەمینەکان و دانپێدانان بە بەڕێوەبەریی خۆسەر لە چوارچێوەی دەوڵەتی سوریادا.
ئەم هەنگاوە دوای هۆشدارییە بەردەوامەکان دێت سەبارەت بە تێکچوونی باری مرۆیی و ئەمنی لە باکوور و رۆژهەڵاتی سووریا.
لە کۆتاییدا، پێشنیارەکە داوا لە حکومەتی پورتوگال دەکات وەک ئەندامێکی یەکێتی ئەوروپا و نەتەوە یەکگرتووەکان، فشار دروست بکات بۆ پێکهێنانی "نێردەیەکی چاودێری نێودەوڵەتی" بە مەبەستی دۆکیۆمێنتکردنی پێشێلکارییەکانی مافی مرۆڤ
هەروەها داوا کراوە پورتوگال رۆڵی هەبێت لە دابینکردنی هاوکاری مرۆیی و پشتگیریکردنی هەوڵەکان بۆ راگرتنی شەڕ و چەسپاندنی ئاشتی لە ناوچەکەدا.
دارایی هەرێم، بڵاویکردوەتەوە، موچەی مامۆستایانی گرێبەست و بەشێک لەفەرمانبەرانی هەمیشەیی و گرێبەست دابەش دەکرێت، کە شایستەداراییەکانیان لەسەر داهاتی ناوخۆیە.
وەزارەتی دارایی هەرێم رایگەیاند، رۆژی شەممە، موچەی مانگی کانوونی دووەمی مامۆستایانی گرێبەستی وەزارەتی پەروەردە و خوێندنی باڵا توێژینەوەی زانستی دابەش دەکرێت.
ئاماژەیان بەوەشکردوە، لەهەمان رۆژدا موچەی مانگی کانوونی دووەمی سەرجەم ئەو فەرمانبەرانە دابەش دەکرێت کەلەدوای (1-7-2024) بەشێوەی گرێبەست و هەمیشەیی لەسەر میلاکی دامەزراوەکانی حکومەتی هەرێم دامەزراون.
دارای هەرێم دەڵێت، دابەشکردنی ئەو موچانە، لەسەر داهاتی ناوخۆی هەرێمی کوردستان خەرج دەکرێت.
بە ئامانجی پەرەپێدانی کەرتی خوێندنی باڵا و دروستکردنی هەماهەنگی لەگەڵ زانکۆ جیهانییەکان، نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە ئیسپانیا یاداشتێکی لێکتێگەیشتنی لەگەڵ زانکۆی قورتۆبا ئیمزا کرد.
ئەمڕۆ پێجشەممە 12/2/2026، بە هەوڵی نوێنەرایەتی حکومەتی هەرێم لە ئسپانیا و بە هەماهەنگی فەرمانگەی پەیوەندییەکانی دەرەوە، یاداشتێکی لێکتێگەیشتن لەگەڵ زانکۆی قورتۆبا ئیمزا کرا.
دارەوان حاجی حامید، نوێنەری حکومەتی هەرێم لە ئیسپانیا رایگەیاند: زانکۆی قورتۆبا یەکێکە لە زانکۆ بەناوبانگ و کاریگەرەکانی هەرێمی ئەندەلوس و ئیسپانیا و ئەوروپا، ئەم هەنگاوەش پەیوەندییە ئەکادیمییەکانی هەردولا دەباتە قۆناغێکی نوێوە.
نوێنەری حکومەت تیشکی خستە سەر گرنگیی رێککەوتنەکە و وتی: "ئەم جۆرە یاداشتانە دەرفەتێکی گرنگ لە بواری زانکۆیی بۆ خوێندکارانی کوردستان دەڕەخسێنن، هەروەها ئیسپانیا لە بواری توێژینەوەی زانستیدا وڵاتێکی پێشکەوتوە و ساڵانە داهێنانەکانیان تێکەڵ بە کەرتی گشتی و تایبەت دەکەن، هەرێمی کوردستانیش دەتوانێت سود لەو ئەزمونە وەربگرێت.
ئەمە دووەم یاداشتی لێکتێگەیشتنە کە لە ماوەی سێ مانگی رابردودا نوێنەرایەتی حکومەت لەگەڵ زانکۆکانی ئیسپانیا ئیمزای دەکات.
ئەم هەوڵانە کاریگەریی راستی دەبێت لەسەر پێشخستنی پەیوەندییەکانی نێوان وەزارەتی خوێندنی باڵای هەرێم و وەزارەتی خوێندنی باڵای حکومەتی ئیسپانیا، کە دەبێتە ژێرخانێکی بەهێز بۆ ئاڵوگۆڕی زانستی لە داهاتودا.
قوباد تاڵەبانی و باڵیۆزی کوەیت پەرەپێدانی پەیوەندییە ئابورییەکان تاوتوێ دەکەن
ئەمڕۆ پێنجشەممە، 12-2-2026، قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیران پێشوازی لە حەسەن محەمەد ئەلزەمان، باڵیۆزی کوەیت لە عیراق کرد و پێکەوە چۆنییەتیی بەهێزترکردنی پەیوەندییەکانی نێوان هەردوولایان گفتوگۆ کرد.
لە کۆبوونەوەکەدا، کە بە ئامادەبوونی عوسمان ئەلداوود، کونسوڵی گشتیی کوەیت لە هەرێمی کوردستان بەڕێوەچوو، بە گرنگییەوە باس لە پەیوەندییە مێژووییەکانی نێوان هەردوولا کرا. جەختیش لەسەر پێویستیی زیاتر پەرەپێدانی پەیوەندییەکان لە بوارە جیاوازەکاندا کرایەوە، بەتایبەتیش لە بوارەکانی ئابوری و بازرگانیدا.
قوباد تاڵەبانی ئاماژەی بە سیاسەتی حکومەتی هەرێمی کوردستان کرد بۆ پشتگیریکردنی وەبەرهێنانی بیانی و رایگەیاند: "دەرفەتێکی زۆر گەورە بۆ کۆمپانیا و وەبەرهێنەرانی کوەیتی هەیە تاوەکو بەشداری لە پڕۆسەی گەشەپێدانی کوردستاندا بکەن." راشیگەیاند کە حکومەتی هەرێم ئامادەیە هەموو جۆرە پشتگیری و کارئاسانییەکیان بۆ دابین بکات.
سەبارەت بە دۆخی ناوچەکە، هەردوولا هاوڕابوون لەسەر گرنگیی پێکەوەکارکردنی لایەنە ناوخۆیی و نێودەوڵەتییەکان بۆ پاراستنی سەقامگیری، بەتایبەتیش لە عیراقدا. لەم چوارچێوەیەدا، باڵیۆزی کوەیت ئاماژەی بەوە کرد کە وڵاتەکەی وەک دراوسێیەک، پشتگیری لە عیراقێکی سەقامگیر، بەهێز و گەشەسەندوو دەکات.
بەڕێوەبەرایەتیی گشتیی کەشناسی و بومەلەرزەزانیی هەرێم، پێشبینییەکانی کەشوهەوای 48 سەعاتی داهاتووی بڵاوکردەوە و ئاماژە بە بەردەوامیی ناسەقامگیریی کەشوهەوا دەکات.
کەشناسیی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ پێنجشەممە، 12-2-2026، ئاسمان بە گشتی نیمچە هەور دەبێت و لە ناوچە شاخاوییەکان دەگۆڕێت بۆ هەوری تەواو، لەگەڵ ئەگەری نمە بارانی پچڕپچڕ. لە سەنتەری پارێزگاکانی سلێمانی و دهۆکیش ئەگەری نمە بارانێکی کەم هەیە. کەشناسی هۆشداری دەدات کە بەهۆی ناسەقامگیریی کەشوهەواوە، ئەگەری گۆڕانکاریی خێرا لە ناوچە جیاوازەکاندا هەیە.
خێرایی با لە نێوان 10 بۆ 15 کم/س و مەودای بینین 7 بۆ 9 کم دەبێت.
پلەکانی گەرمای تۆمارکراوی ئەمڕۆ بە پلەی سیلیزی:
هەولێر: 17
سلێمانی: 16
دهۆک: 14
کەرکوک: 17
هەڵەبجە: 18
گەرمیان: 19
سۆران: 13
پیرمام: 12
چەمچەماڵ: 17
حاجی ئۆمەران: 7
سەبارەت بە کەشی سبەینێ هەینێ، کەشناسی رایگەیاند: ئاسمانی هەرێم بە نیمچە هەوری و لە هەندێک کاتدا بە هەوری تەواو دەمێنێتەوە. بارانبارین لە ناوچە شاخاوییەکان بەردەوام دەبێت و لە شاخە بەرزەکان بڕی دابارین زیاتر دەبێت.
کەشناسی ئاماژەی بەوەش کردووە کە سبەینێ ئەگەری زیادبوونی باران لەسەر بەشێک لە ئیدارەی گەرمیان هەیە؛ بە جۆرێک لە هەندێک کاتدا دەبێتە لێزمە باران و هەورەتریشقەی لەگەڵدا دەبێت. پلەکانی گەرماش بەراورد بە ئەمڕۆ، کەمێک روو لە بەرزبوونەوە دەکەن.
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بۆ سبەینێ:
هەولێر: 18
سلێمانی: 16
دهۆک: 16
هەڵەبجە: 17
گەرمیان: 18
زاخۆ: 17
سۆران: 13
پیرمام: 13
چەمچەماڵ: 17
حاجی ئۆمەران: 6