هەواڵەکان
بەڕێوەبەرایەتی سایلۆی سلێمانی ئاگادارییەک ئاڕاستەی ئەو جوتیارانە دەکات کە بۆ ساڵی 2025 گەنمیان رادەست بە سایلۆکە کردووە.
لە ئاگادارییەکەدا هاتووە، ئەو جوتیارانەی کە ژمارەی پسوڵەی سەرەوەی کێشەکەیان تا ژمارە (1214) هەیە، پێویستە سبەی پێنجشەممە، رێکەوتی 19ی حوزەیرانی 2026، سەردانی هۆبەی ژمێریاری لە بەڕێوەبەرایەتی سایلۆی سلێمانی بکەن.
ئەم سەردانیکردنە بە مەبەستی وەرگرتنی چەکی شایستە داراییەکانی کڕینەوەی گەنمەکەیانە لەلایەن حکومەتەوە.
ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان کۆبوەوە و لە کۆبوونەوەکەدا جەخت لە پەیوەندی و هاوئاهەنگیکردن لەگەڵ لایەنە پەیوەندیدارەکانی حکومەتی فیدڕاڵ کرایەوە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان و نەهێشتنی ئاستەنگەکانی بەردەم وەرگرتنەوە و بەبازاڕکردنی بەرهەمی جوتیارانی هەرێمی کوردستان.
لە سەرەتای کۆبوونەوەکەدا، پرسی ئەو فەرمانبەرانە تاوتوێ کرا کە خانەنشین بوون و هێشتا موچەیان وەرنەگرتووە؛ ئەنجومەن وەزارەتە پێوەندیدارەکانی راسپارد بە هاوئاهەنگی لەگەڵ بەغداد، کێشەکانیان بە شێوەیەکی خێرا و یاسایی چارەسەر بکەن بۆ ئەوەی لە رۆژی شایستەبونیانەوە موچەکانیان بۆ دابین بکرێت.
لە تەوەرێکی دیکەدا، بابەتەکانی پەیوەست بە وەرگرتنی بەرهەمی گەنمی جوتیارانی هەرێم و ئاستەنگەکانی بەبازاڕکردنی تاوتوێ کران.
ئەنجومەنی وەزیران بڕیاریدا لیژنەیەکی هاوبەش لە وەزارەتەکانی کشتوکاڵ، بازرگانی و دەستەی وەبەرهێنان پێکبهێنرێت بۆ دۆزینەوەی میکانیزمێکی گونجاو بۆ ساخکردنەوەی گەنمەکە، هاوکات داوای لە حکومەتی فیدڕاڵ کرد کە پلانی وەرگرتنی گەنم بە شێوەیەکی دادپەروەرانە و بە رەچاوکردنی تایبەتمەندییەکانی هەرێم جێبەجێ بکات.
سەبارەت بە مافی خانەنشینی ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگاکان، ئەنجومەنی وەزیران جەختی لە پاراستنی مافی ئەو ئەندامانە کردەوە کە مەرجە یاساییەکانیان تێدایە و بڕیاری دا لیژنەیەکی تایبەت لە دیوان، سکرتاریەتی ئەنجومەن و وەزارەتەکانی ناوخۆ و دارایی بۆ رێکخستنی رێکارەکان پێکبهێنرێت.
لە کۆتاییدا، ئەنجومەنی وەزیران باسی لە خەرجییەکانی بودجەی حاکیمە وەک (پسووڵەی خۆراک، دەرمان و پشتیوانی وزە) کرد و پێداگیری لەسەر مافی یاسایی و دەستوری هاووڵاتیانی هەرێم کردەوە بۆ وەرگرتنی بەشە شایستەی خۆیان.
میدیاکانی ئێران، ئەمڕۆ چوارشەممە، لە زاری سەرۆکی شارەوانی تارانەوە بڵاویانکردەوە، رێوڕەسمی بەڕێکردنی تەرمی "رێبەری کۆچکردوی شۆڕش" لە عیراقیش بەڕێوەدەچێت.
بەپێی راگەیەندراوی سەرۆکی شارەوانی تاران، رێککەوتی هەشتی تەمموزی داهاتوو وەک وادەی بەڕێوەچوونی رێوڕەسمەکە لە عیراق دیاریکراوە.
ئەمەش لەکاتێکدایە کە دوو رۆژ لەمەوبەر، راوێژکاری باڵیۆزی ئێران لە بەغداد پێشبینی هاتنی ژمارەیەکی زۆری هاووڵاتیانی عیراقی کرد لە رێگەی دەروازەی مێهرانەوە بۆ پشکداربون لەم رێوڕەسمەدا، و جەختی لەسەر گرنگی هەماهەنگی لە بوارەکانی گواستنەوە و دابینکردنی سوتەمەنیدا کردەوە.
ئاژانسی هەواڵی "مێهر"ی ئێرانی بڵاویکردەوە، محەمەد عەبیری، راوێژکاری باڵیۆزی ئێران لە بەغداد، لە میانی کۆبوونەوەیەکدا لە شاری مێهران رایگەیاندووە: بەپێی خەمڵاندنەکان، نزیکەی یەک ملیۆن کەس لە چین و توێژە جیاوازەکانی گەلی عیراق، لەوانەش نوێنەرانی حکومەت، عەشایەر، حیزبەکان و جەماوەری خەڵک، خوازیارن بەشداری لە رێوڕەسمی بەڕێکردنی تەرمی رێبەری شۆڕش، سەید عەلی خامنەییدا بکەن.
ناوبراو ئاماژەی بەوەش کردووە: پێشبینی دەکرێت لەو رێژەیە، نزیکەی 500 بۆ 600 هەزار زایەر لە رێگەی دەروازەی سنووری نێودەوڵەتی مێهرانەوە بچنە ناو خاکی ئێران و دواتر بەرەو شارەکانی تاران، قوم و مەشهەد بەڕێبکەون.
پشووی هاوینەی پەرلەمانی توركیا دواخرا و ماوەی كاركردنی تاكاتێكی نادیار درێژكرایەوە.
پەرلەمانی توركیا بریاریدا پشووی ساڵانەی دوابخات و ماوەی كاركردنی درێژبكاتەوە، بەپێی بڕیارەكە، پەرلەمان بەردەوام دەبێت لە كارەكانی و ناچێتە ئەو پشووەی كە بڕیار بوو لە سەرەتای مانگی تەمموزەوە دەستپێبكات، بریارەكەش لە دانیشتنی دوێنێی پەرلەماندا پەسەندكرا.
ئەم بڕیارەش دوای ئەوە دێت كە لایەنی كوردی داوای دەكرد پێش پشوی هاوینەی پەرلەمان، راپۆرتی كۆمیسیۆنی پڕۆسەی ئاشتی بچێتە بواری جێبەجێكردنەوە وچوارچێوەیەكی یاسایی بۆ پرۆسەكە دابڕێژرێت.
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، رایگەیاند کە یاداشتی لێکتێگەیشتنی ئەم دواییەی وڵاتەکەی لەگەڵ ئێران، هیچ پابەندییەکی دارایی ناخاتە سەر واشنتۆن بۆ پێدانی پارە بە تاران.
هاوکات جەختیشی کردەوە کە واشنتۆن توانای یاسایی نییە رێگری لە لایەنە نێودەوڵەتییەکانی تر بکات بۆ وەبەرهێنان لە ناوخۆی ئێراندا.
ترەمپ رونیکردەوە کە رێککەوتنەکە لەگەڵ ئێران گرنگییەکی ستراتیژی گەورەی هەیە، چونکە رێگریی دەکات لەوەی تاران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.
سەبارەت بە دەرئەنجامە ئابوورییەکانیش، ئاماژەی بەوە کرد کە راگەیاندنی ئیمزاکردنی رێککەوتنەکە، بووەتە هۆی دابەزینی راستەوخۆ و دەستبەجێی نرخەکانی نەوت، هاوکات هاوکار بووە لە بەرزبوونەوەی پێوەرەکانی بازاڕ و دابەزینی نرخی سووتەمەنی.
لەسەر ئاستی هاتوچۆی دەریایی نێودەوڵەتی، سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاند کە گەروی هورمز بەشێکی کراوەتەوە و پێشبینیشی کرد لە ماوەی دوو رۆژی داهاتوودا هاتوچۆ تێیدا بە تەواوی دەستپێبکاتەوە.
لە چوارچێوەی لێدوانەکانیدا لەسەر سیاسەتی دەرەوە، ترەمپ جەختی لەوە کردەوە کە سیاسەتی گەمارۆدانی سەر ئێران کاریگەر بووە، هاوکات هۆشدارییەکی توندی دایە تاران و رایگەیاند: ئەگەر ئێرانییەکان بە باشی رەفتار نەکەن، ئەوا دەست دەکەینەوە بە باراندنی بۆمب بەسەر سەریاندا.
ترەمپ رەخنەی توندی لە ئیدارەی باراک ئۆباما، سەرۆکی پێشووتری ئەمریکا گرت و لایەنی ئێرانی تۆمەتبار کرد بەوەی لە سەردەمی ئۆبامادا فێڵیان لە ئەمریکا کردووە و ملیاران دۆلاریان دەستکەوتووە.
تەرمی کچە گەشتیارەکەی سەیرانگەی زەڵم دۆزرایەوە و لە ئێستاشدا لەلایەن تیمەکانی بەرگری شارستانی و هاووڵاتیانەوە هەوڵی دەرهێنانی تەرمەکەی دەدرێت.
زانیار عومەر، وتەبێژی بەرگریی شارستانی هەڵەبجە رایگەیاند، تەرمەکە دۆزراوەتەوە بەڵام هێشتا دەرنەهێنراوە.
لەلای خۆشیەوە سەڵاح جەمیل پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، لە ئێستادا تیمەکان و هاووڵاتیان سەرقاڵی دەرهێنانی تەرمی کچە گەشتیارەکەن و هەوڵی گۆڕینی رێڕەوی ئاوەکە دەدرێت.
وتیشی، تەرمی کچە گەشتیارەکە 300 مەتر لە دوری ئەو شوێنە دۆزراوەتەوە کە کچەکە کەوتبووە ناو ئاوی زەڵم.
ئاژانسی "تەسنیم"، ئەمڕۆ چوارشەممە، لە زاری سەرچاوەیەکی نزیک لە وەفدی دانوستانکاری ئێرانەوە بڵاویکردەوە، ئەو دەقەی ئاژانسی "بلومبێرگ" سەبارەت بە یاداشتی لێکتێگەیشتنەکە بڵاویکردووەتەوە ناڕاستە و کەمکوڕی زۆری تێدایە.
ئاژانسەکە رایگەیاندووە: دەقی یاداشتی لێکتێگەیشتنەکە کە لەلایەن بلومبێرگەوە بڵاوکراوەتەوە دروست نییە، و بەپێی رێککەوتنی هەردوولا لە ئێستادا دەقی کۆتایی بڵاویناکرێتەوە.
هەروەها ئاماژەی بەوەش کردووە، بەپێی ئەو لێکتێگەیشتنانەی کە لە نێوان هەردوولادا هەیە، یاداشتی لێکتێگەیشتنەکە دوای واژۆکردنی بە رەسمی بڵاودەکرێتەوە.
لیستی موچەی مانگی حوزەیران و راپۆرتی تەرازوی پێداچوونەوە رادەستی وەزارەتی دارایی عیراق کرا.
وەزارەتی دارایی و ئابوری هەرێمی کوردستان لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ لیستی موچەی مانگی شەشی فەرمانبەران و موچەخۆرانی هەرێمی کوردستان رادەستی وەزارەتی دارایی عیراق کرا.
ئەوەشی خستەڕوو، هەر ئەمڕۆ راپۆرتی تەرازووی پێداچوونەوەی مانگی ئایار لەلایەن تیمی تەکنیکی وەزارەتی دارایی و ئابوری هەرێمی کوردستانەوە رادەستی فەرمانگەی ژمێریاری وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ کرا.
لەلای خۆشیەوە، پەیامنێری كوردسات نیوز رایگەیاند، لەگەڵ رادەستکردنی لیستی موچە، وەزارەتی دارای حكومەتی فیدراڵ دەست دەكرێ بە وردبینی كردن و رێكارەكان، بریاریشە لەگەڵ دابەشكردنی موچەی فەرمانبەرانی حكومەتی فیدراڵی و گەر هیچ گرفتێك لە لیستەكان نەبێ موچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستانیش خەرج بكرێت.
بریارە ئەمرۆ لیستی موچە و تەرازووی پێداچوونەوە لە لایەن وەزارەتی دارایی هەرێمەوە رادەستی وەزارەتی دارایی عیراق بكرێت.
سەرچاوەیەك لەوەزارەتی دارایی حكومەتی فیدراڵی بە پەیامنێری كوردسات نیوزی راگەیاند، دوو فەرمانبەری وەزارەتی دارایی هەرێم لە هەولێرەوە بەرێكەوتوون بۆ گەیاندنی لیستی موچە مانگی شەش و تەرازووی پێداچوونەوە مانگی پێنج بە وەزارەتی دارایی فیدراڵ.
پەیامنێری كوردسات نیوز راشیگەیاند، لەگەڵ گەیشتنی لیستی موچەو تەرازووی پێداچوونەوە بە وەزارەتی دارای حكومەتی فیدراڵ دەست دەكرێ بە وردبینی كردن و رێكارەكان، بریاریشە لەگەڵ دابەشكردنی موچەی فەرمانبەرانی حكومەتی فیدراڵی و گەر هیچ گرفتێك لە لیستەكان نەبێ موچەی فەرمانبەرانی هەرێمی كوردستانیش خەرج بكرێت.
بەڕێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی و بوومەلەرزەزانی هەرێمی کوردستان پێشبینییەکانی کەشوهەوای 48 سەعاتی داهاتووی بڵاوکردەوە و ئاشکرایدەکات، شەپۆلێکی تری بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرما ناوچە جیاجیاکانی هەرێم دەگرێتەوە.
کەشناسی هەرێم رایگەیاند، ئەمڕۆ ئاسمان بە گشتی ساماڵ و پەڵە هەور دەبێت، هاوکات ئاراستەی با بەرەو باکوری رۆژئاوا و خێراییەکەی لەسەرخۆ بۆ مامناوەند دەبێت.
ئاماژەی بەوەشکرد، پلەکانی گەرما بەراورد بە دوێنێ دوو پلە بۆ سێ پلە بەرزتر دەبنەوە.
کەشناسی هەرێم ئەوەشی خستەڕوو، سبەینێ ئاسمان بە ساماڵی دەمێنێتەوە لەگەڵ دروستبوونی هەندێک پەڵە هەوری جیا جیا، پلەکانی گەرماش بەردەوام دەبن لە بەرزبوونەوە و یەک بۆ دوو پلەی تر بەراورد بە ئەمڕۆ بەرزتر دەبنەوە.
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی
هەولێر: 41 پلەی سیلیزی
پیرمام: 37 پلەی سیلیزی
سلێمانی: 39 پلەی سیلیزی
چەمچەماڵ: 41 پلەی سیلیزی
دهۆک: 40 پلەی سیلیزی
زاخۆ: 40 پلەی سیلیزی
هەلەبجە : 41 پلەی سیلیزی
حاج ئۆمەران : 28 پلەی سیلیزی
گەرمیان : 43 پلەی سیلیزی
ئەمڕۆ چوارشەممە، ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان کۆبوونەوەی ئاسایی خۆی ئەنجام دەدات، تێیدا سێ بڕگەی گرنگ و پەیوەندیدار بە ژیانی هاووڵاتیان و جوتیاران تاوتوێ دەکات.
فەرمانگەی میدیا و زانیاری حکومەتی هەرێم کارنامەی کۆبوونەوەکەی بڵاوکردەوە، بەپێی کارنامەکە دۆسیەی گەنمی جوتیاران و خانەنشینی ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگاکان و رێکخستنەوەی سەبەتەی خۆراک تاوتوێ دەکرێت.
بڕگەی یەکەم؛ گفتوگۆکردن لەسەر پرۆسەی وەرگرتنەوەی بەرهەمی گەنمی جوتیارانی هەرێم لەلایەن حکومەتی فیدراڵییەوە بۆ ئەمساڵ، لەگەڵ دۆزینەوەی چارەسەر بۆ ئەو گرفتانەی هاتوونەتە پێش بەغداد و هەولێر لەم دۆسیەیەدا.
بڕگەی دووەم؛ بڕیاردان لەسەر پرسی خانەنشینکردنی ئەو ئەندامانەی ئەنجومەنی پارێزگاکانی هەرێم کە مەرجە یاساییەکانی تەمەن و ساڵانی خزمەتیان تێدایە.
بڕگەی سێیەم؛ تاوتوێکردنی بڕیاری راگرتنی سوودمەندبوونی خاوەن داهاتە باڵاکان لە پڕۆژەی سەبەتەی خۆراکی ناوەندی (کە لەلایەن وەزارەتی بازرگانی عیراقەوە دابین دەکرێت)، بە مەبەستی کورتکردنەوە و تایبەتکردنی تەنها بۆ ئەو هاووڵاتیانەی کە داهاتیان سنووردارە.
بەپێی راپۆرتێکی تۆڕی "بلومبێرگ"ی ئەمریکی، چاوەڕوان دەکرێت لە 19ـی حوزەیراندا، ئەمریکا و ئێران بە شێوەیەکی رەسمی یاداشتنامەیەکی لێکتێگەیشتن لە وڵاتی سویسرا ئیمزا بکەن. ئەم هەنگاوەش رێگە خۆش دەکات بۆ دەستپێکردنی گفتوگۆیەکی چڕوپڕی 60 رۆژە بە مەبەستی کۆتایهێنانی یەکجارەکی بە جەنگی نێوانیان و سەپاندنی سنوردارکردنی توند و نوێ بەسەر بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێراندا.
میدیا ئەمریکییەکە دەقی رەشنووسی یاداشتنامەکەی بڵاوکردووەتەوە کە لە 14 خاڵی سەرەکی پێکهاتووە.
خاڵەکانی رەشنووسی یاداشتی لێکتێگەیشتنی نێوان واشنتۆن و تاران:
یەکەم، راگرتنی دەستبەجێی شەر: بە ئیمزاکردنی ئەم یاداشتە، ئێران و ئەمریکا لەگەڵ هاوپەیمانەکانیان لە جەنگی ئێستادا، راگرتنی دەستبەجێ و هەمیشەیی شەڕ لە سەرجەم بەرەکانی رووبەڕووبوونەوە، بە لوبنانیشەوە، رادەگەیەنن، هەردوولا بەڵێندەدەن هیچ کارێکی دوژمنکارانە دژ بە یەکتر ئەنجام نەدەن و خۆیان لە هەڕەشەکردن یان بەکارهێنانی هێز بەدوور بگرن.
دووەم، رێزگرتن لە سەروەریی خاک: ئەمریکا و ئێران پابەند دەبن بە رێزگرتن لە سەروەریی نیشتمانی و یەکپارچەیی خاکی یەکتر، و خۆیان لە دەستوەردان لە کاروباری ناوخۆیی یەکتر دەپارێزن.
سێهەم، مۆڵەتی گفتوگۆکان: هەردوولا بەڵێندەدەن لە ماوەی بەرزترینیدا کە 60 رۆژە بگەنە ڕێککەوتنی کۆتایی، ئەم ماوەیەش بە رەزامەندی هەردوولا ئەگەری درێژکردنەوەی هەیە.
چوارەم، هەڵگرتنی گەمارۆی دەریایی و کشانەوەی هێزەکان: دەستبەجێ دوای ئیمزاکردنی یاداشتەکە، ئەمریکا گەمارۆی دەریایی سەر ئێران هەڵدەگرێت و رێگری لە هەر ئاستەنگێک دەکات، بە جۆرێک لە ماوەی 30 رۆژدا هاتوچۆی دەریایی بۆ رەوشی ئاسایی پێش جەنگ دەگەڕێتەوە، هەروەها ئەمریکا پابەند دەبێت بە کشانەوەی هێزەکانی لە ناوچە نزیکەکان لە ماوەی 30 رۆژدا دوای رێککەوتنی کۆتایی.
پێنجەم، ئاساییکردنەوەی هاتوچۆی کەشتیوانی لە کەنداو: ئێران دەستبەجێ رێوشوێنی پێویست دەگرێتەبەر بۆ دەستپێکردنەوەی هاتوچۆی کەشتییە بازرگانییەکان لە کەنداوەوە بۆ دەریای عومان و بەپێچەوانەشەوە لە ماوەی 30 رۆژدا، ئەمەش لەگەڵ پاککردنەوەی مینەکان و لادانی ئاستەنگە تەکنیکییەکان لەلایەن تارانەوە.
شەشەم، پلانێکی 300 ملیار دۆلاری بۆ ئاوەدانکردنەوەی ئێران: واشنتۆن بە هاوکاری هاوبەشە هەرێمییەکانی، پلانێکی گشتگیر و پەسەندکراو لەلایەن هەردوولاوە بۆ ئاوەدانکردنەوە و گەشەپێدانی ئابوری ئێران دادەنێت، بە گرەنتی تەرخانکردنی بودجەیەک کە لە 300 ملیار دۆلار کەمتر نەبێت.
حەوتەم، هەڵگرتنی سەرجەم سزاکان: ئەمریکا پابەند دەبێت بە کۆتایهێنان بە سەرجەم جۆرەکانی سزای سەر ئێران (سزای یەک لایەنە، سەرەکی و لاوەکی)، بەپێی خشتەیەکی زەمەنی کە لە رێککەوتنی کۆتاییدا دیاری دەکرێت، لەوانەش بڕیارەکانی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی و ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم.
هەشتەم، بەرنامە ئەتۆمییەکە: ئێران دووبارە جەخت دەکاتەوە کە هەرگیز چەکی ئەتۆمی بەرهەم ناهێنێت، چارەنووسی مادە پیتێنراوەکان و سەرجەم دۆسیە ئەتۆمییەکانی تر لە رێککەوتنی کۆتاییدا یەکلایی دەکرێنەوە.
نۆیەم، تا کاتی گەیشتن بە رێککەوتنی کۆتایی: رەوشی ئێستا وەک خۆی دەمێنێتەوە؛ ئێران پەرە بە بەرنامە ئەتۆمییەکەی نادات و ئەمریکاش چیدی سزای نوێ ناسەپێنێت و هێزەکانی لە ناوچەکەدا زیاد ناکات.
دەیەم، ئاسانکاری بۆ هەناردەی نەوتی ئێران: لە دوای ئیمزاکردنی یاداشتەکەوە تا کاتی هەڵگرتنی سزاکان، وەزارەتی خەزێنەی ئەمریکا بڕیاری تایبەت بۆ هەناردەکردنی نەوتی خاوی ئێران، بەرهەمە پێترۆکیمیاییەکان و سەرجەم خزمەتگوزارییە بانکی و گواستنەوەکان دەردەکات.
یانزەیەم، ئازادکردنی داراییە بلۆککراوەکان: ئەمریکا بەڵێندەدەن سەرجەم سەرچاوە دارایی و داراییە بلۆککراوەکانی ئێران ئازاد بکات بۆ ئەوەی بە تەواوی لەلایەن بانکی ناوەندی ئێرانەوە بەکاربهێنرێن.
دوانزەیەم، میکانیزمی چاودێری: هەردوولا رێکدەکەون لەسەر دروستکردنی میکانیزمێکی جێبەجێکردن بۆ سەرپەرشتیکردنی جێبەجێکردنی سەرکەوتووانەی رێککەوتنی کۆتایی.
سیانزەیەم، قۆناغی گفتوگۆی کۆتایی: دوای وەرگرتنی گرەنتی لەسەر دەستپێکردنی جێبەجێکردنی خاڵەکانی ( 4،5،10،11) ، ئەمریکا و ئێران دەچنە قۆناغی گفتوگۆ تەنها بۆ یەکلاییکردنەوەی خاڵەکانی دیکەی رێککەوتنی کۆتایی.
چواردەیەم و کۆتایی، پەسەندکردنی نێودەوڵەتی: رێککەوتنی کۆتایی لە رێگەی بڕیارێکی پابەندکەرەوە لەلایەن ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە پەسەند دەکرێت و دەچێتە بواری جێبەجێکردنەوە.
گروپی حەوت رایانگەیاند، رێككەوتنی نێوان واشنتۆن و تاران رێگری لە ئێران دەكات ببێتە خاوەنی چەكی ئەتۆمی.
گروپی حەوت 'جی 7" لە راگەیەنراوی كۆتاییدا جەختیان لەوە كردەوە، ئامانج لە رێككەوتنی نێوان ئەمریكا و ئێران، رێگریكردنە لە تاران لە بەدەستهێنانی چەكی ئەتۆمی، هەروەها ئاماژە بە پێویستی بەرەنگاربوونەوەی هەڕەشە موشەكییەكانی ئێران كراوە، هەروەها جەخت لەوە كراوەتەوە كە ئازادی هاتوچۆی دەریایی و مافی تێپەڕبوونی بێ بەربەست، بەردی بناغەی بازرگانی نێودەوڵەتین.
هەر لەراگەیەنراوەكەدا كۆمەڵەكەدا هاتووە، بەریتانیا، فەرەنسا و وڵاتانی تر بەشدار دەبن لە پاراستنی هاتوچۆی دەریایی لە گەروی هورمز، هاوكات لەگەڵ پشكنین و پاككردنەوەی ناوچەكە لە مین بۆ دەستەبەركردنی ئاسایشی ئەم رێڕەوە ئاوییە گرنگە.
لە بەشێكی تری راگەیەنراوەكەدا هاتووە، گروپی حەوت پشتگیری خۆی بۆ راگرتنی دەستبەجێی شەڕ لە لوبنان و هەوڵەكانی سەركردایەتی لوبنان بۆ داماڵینی چەكی حزبوڵا دەربڕیوە.
لە لایەكی تریشەوە، ئەمریكا و وڵاتانی دیكەی گروپی حەوت جەختیانكردووەتەوە لەسەر چڕتر كردنەوەی هەوڵەكانیان بۆ كۆتاییهێنان بە شەڕی ئۆكراین، ئەوەش لە رێگەی سەپاندنی سزای زیاتر بەسەر روسیادا.
مەسعود پزیشکیان، سەرۆک کۆماری ئێران رایگەیاند، هێشتا رێککەوتنی کۆتایی بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگەکە بەدەستنەهاتووە، ئاماژەی بەوەشکردوە یاداشتی لێکتێگەیشتنی ئێستا هەنگاوێکی گرنگە، بەڵام قۆناگی کۆتایی نییە.
لە میانی لێدوانێکیدا بۆ ئاژانسی تەسنیم، سەرۆک کۆماری ئێران ئەگەری ئەنجامدانی هێرشی سەربازیی رەتنەکردوەتەوە و ئەگەر رێککەوتنی کۆتایی لە نێوان واشنتۆن و تاراندا ئەنجام نەدرێت.
ناوبراو جەختیکردوەتەوە، ئەوان گەیشتوونەتە هەنگاوێکی گرنگ بۆ راگرتنی جەنگ و دەستپێکردنی دانوستانەکان، بەڵام هێشتا نەگەیشتووینەتە رێککەوتنی کۆتایی و بۆ هەر سیناریۆیەک ئامادەن.
هاوکات دۆناڵد ترامپ لە لوتکەی گروپی (G7) هیوای خواست کە خولی داهاتوی دانوستانەکان زۆر بە خێرایی بچێتە پێشەوە، ئەگەرچی ئەگەری درێژخایەنبوونی پرۆسەکەشی رەتنەکردەوە.
ئەمە لە کاتێکدایە، هەرچەندە دەقی وردی رێککەوتنەکە هێشتا بڵاو نەکراوەتەوە، بڕیارە رۆژی هەینی رێککەوتنی تاران و واشنتۆن لە سویسرا ئیمزا بکرێت.
جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم رایدەگەیەنێت؛ جەخت لەسەر پەلەکردن لە دەستپێکردنەوەی دانووستانەکان و لابردنی ئاستەنگ و بەربەستەکانی بەردەم پێکهێنانی حکومەتی نوێی هەرێم دەکەینەوە.
قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم لەگەڵ عیرفان سدیق، باڵیۆزی بەریتانیا کۆبووەوە و لەمیانی دیدارێکدا رایگەیاند، "هاوڕابووین لەسەر پێویستیی پشتیوانیکردن لە حکومەتی نوێی عیراق".
قوباد تاڵەبانی وتیشی، "جەختمانکردەوە هەردوو حکومەتی عیراق و هەرێم لەم قۆناغەدا جگە لە پێویستیی چارەسەرکردنی کێشەکانی نێوانیان، دەبێت پێکەوە هاوکار و هەماهەنگیش بن بۆ گەشەپێدانی ئابوری و باشترکردنی ژیان و گوزەرانی هاووڵاتیان".
سەبارەت بە رەوشی سیاسیی ناوخۆی هەرێمیش، جێگری سەرۆک وەزیرانی هەرێم رایگەیاند: جەخت لەسەر پەلەکردن لە دەستپێکردنەوەی دانووستانەکان و لابردنی ئاستەنگ و بەربەستەکانی بەردەم پێکهێنانی حکومەتی نوێی هەرێم دەکەینەوە.
کەناڵی سی ئێن ئێنی ئەمریکی لە سێ سەرچاوەی ئاگادارەوە بڵاویکردەوە، دەزگا هەواڵگرییەکانی ئەمریکا لە هەڵسەنگاندنە نوێیەکانیاندا گەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی کە ئێران لەمەودوا دەتوانێت هەر کاتێک بیوێت، گەروی هورمز بە تەواوی دابخات.
بە گوێرەی زانیارییەکانی سی ئێن ئێن، ئێران لە دوای جەنگی 40 رۆژەوە ئێران توانایەکی نوێ و بەهێزی بەدەستهێناوە و دەکرێت زیانێکی کوشندە بە ئابووری جیهان بگەیەنێت.
یەکێک لە سەرچاوە ئاگادارەکان بە کەناڵەکەی راگەیاندووە؛ لە راستیدا کۆنترۆڵی کرداریی گەرووی هورمزمان بۆ ئێران جێهێشتووە؛ ئەمەش چەکێکە کە لە هەر بۆمبێکی ئەتۆمی بەهێزتر و وێرەنکەرترە.
سی ئێن ئێن ئاماژەی بەوەش کردوە، بەدەر لەو رێککەوتننامە چوارچێوەییەی بڕیارە رۆژی هەینی بۆ کردنەوەی گەروەکە ئیمزا بکرێت، ئێران لە درێژەی ئەم ململانێیەدا سەلماندی، کە توانای بڕینی هێڵەکانی هاتوچۆی لە گەروەکەدا هەیە و ئەم سیناریۆیەش دەکرێت لە داهاتوودا دووبارە ببێتەوە.
هاوکات راپۆرتە هەواڵگرییەکان دەریانخستووە، یەکێک لە هۆکارە سەرەکییەکانی ئەم باڵادەستییەی ئێران، پاراستنی بەشێکی زۆری جبەخانە موشەکی و درۆنەکانیەتی، لەگەڵ سەدان بەلەمی خێرا، کە هێشتا بۆ دروستکردنی ئاستەنگ لەبەردەم کەشتییە بازرگانییەکان و چاندنی مین بەکاردێن.
هەروەها لە راپۆرتەکەدا ئەوەش هاتوە، تاران پیشەسازییە سەربازییەکانی زۆر خێراتر لەو کاتەی واشنتن پێشبینی دەکرد سەرلەنوێ بنیاتی ناوەتەوە و دەستی بە بەرهەمهێنانی درۆنی نوێ کردووە؛ سەرەڕای هەموو ئەمانەش، ئێران درکی بەوە کردووە، کە دەتوانێت هێرشە ئاراستەکراوەکانی بۆ سەر ژێرخانی وزەی وڵاتانی کەنداو، وەک کارتێکی گوشاری کارامە بەکاربهێنێت.