وەزارەتی دەرەوەی روسیا نیگەرانیی لە رەوشی حەلەب دەردەبڕێت و دەڵێ، زیانگەیاندن بە هاووڵاتیانی مەدەنیی قبوڵكراو نییە. 

ماریا زاخارۆڤا وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی روسیا لە كۆنفڕانسێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، مۆسكۆ لە نزیكەوە چاودێری تێكچوونی رەوشی ئەمنیی حەلەب دەكات كە لە سەرەتای ئەم مانگەوە گرژیی توندی بەخۆوە بینیوە و نیگەرانن لەسەر ئەو بابەتە.

وتیشی، لە نزیكەوە بەدواداچوون بۆ رەوشی حەلەب دەكەن، چونكە شێوەیەكی مەترسیدار گرژی دروستبووە و پێكدادانە سەربازییەكانی نێوان چەكدارانی سوریا و هێزەكانی ئاسایشی ناوخۆ لە دوو گەڕەكە كوردییەكە دەبێتە هۆی زیانگەیاندن بە مەدەنییەكان و ئەمەش قبوڵنەكراو نییە.

زاخارۆڤا جەختی لەوەشكردەوە كە ئاشتی و سەقامگیریی بەردەوام لە سوریا تەنها لە رێگەی دانوستانی گشتگیرەوە بەدیدێت و پێویستە كار بكرێت بۆ بەدەستهێنان و پاراستنی ماف و خواستی پێكهاتەكانی سوریا.

 

شارەزایەکی کەشناسی رایدەگەیەنێت، لە 18ی ئەم مانگەوە شەپۆلێکی نوێی بەفر و باران ناوچەکانی هەرێمی کوردستان دەگرێتەوە و پلەکانی گەرما بۆ خوار سفر دادەبەزن.

شاڵاو هیدایەت، شارەزای کەشناسی بڵاویکردەوە، پێشبینی دەکرێت لە مەودای 18 بۆ 20ی ئەم مانگە، شەپۆلێکی دیکەی بەفر و بارانبارین بە کاریگەری و بڕی جیاواز ناوچە جیاوازەکانی هەرێم بگرێتەوە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، شەپۆلەکە لە دەریای ناوەڕاستەوە سەرچاوەی گرتووە و بەهۆی هاتنی بارستە هەوایەکی ساردی جەمسەرییەوە، ئەگەری بەفربارین لە ناوچە شاخاوییەکان هەیە و پێشبینیش دەکرێت لە بەشێک لە سەنتەری شار و قەزاکانی نزیک شاخەکانیش بەفر ببارێت.

سەبارەت بە پلەکانی گەرما، ئەو شارەزایە روونیکردووەتەوە کە کەشوهەوا زۆر سارد دەبێت و لە ناوچە شاخاوییەکان بۆ خوار سفر دادەبەزێت، لە ناوچەکانی دیکەش پلەکانی گەرما لە 0 و خوار 0 نزیک دەبنەوە.

شاڵاو هیدایەت باسی لەوەشکردووە، جگە لەم شەپۆلە، لەم مانگە و مانگی داهاتووشدا شەپۆلی دیکەی سەرما و بەفر و باران روو لە ناوچەکە دەکەن.

لیندسی گراهام، سیناتۆری کۆمارییەکانی ئەمریکا هۆشداری دەداتە دیمەشق و ئەنکەرە لە هەر هێرشێک بۆ سەر کوردانی سوریا و رایدەگەیەنێت، نیگەرانە لە هەماهەنگییەکانی نێوان حکومەتی نوێی سوریا و تورکیا دژی کورد.

لە پەیامێکدا لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس، گراهام نوسیویەتی: "نیگەرانییەکانم روو لە زیادبوونە سەبارەت بەوەی حکومەتی نوێی سوریا هاوتەریب لەگەڵ تورکیا هێزی سەربازی دژی کوردانی سوریا بەکاردەهێنێت، کە بەهێزترین هاوپەیمانی ئێمەن لە تێکشکاندنی یەکجارەکیی داعش".

سیناتۆرە ئەمریکییەکە ئاماژەی بەوەشکردووە، کوردەکان نزیکەی 9 هەزار لە "خراپترین و مەترسیدارترین" زیندانییانی داعشیان لایە، بۆیە لە بەرژەوەندیی ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکادایە رێگری بکات لەوەی ئەو زیندانییانە بگەڕێنەوە گۆڕەپانی جەنگ.

گراهام جەختیکردووەتەوە، هەرچەندە پشتیوانی لە دەرفەتدان بە حکومەتی نوێی سوریا دەکەن، بەڵام "ئەگەر هێرشەکان دژی کورد بە پشتیوانیی تورکیا زیاد بکات، دۆخێکی تەواو نوێ دروست دەبێت".

هۆشداریشیداوە کە بڕوای وایە لە کۆنگرێس پشتیوانییەکی بەرفراوان لە نێوان هەردوو پارتەکە (کۆماری و دیموکرات) دروست دەبێت بۆ رووبەڕووبوونەوەی ئەو هەنگاوە و دەڵێت: "ئەگەر هەرکەسێک پێی وابێت من یان هاوکارەکانم رازین بەوەی زیندانییانی داعش لەلایەن سوپای سوریا یان تورکیاوە پاسەوانی بکرێن لەبری کوردەکان، ئەوا زۆر بە هەڵەدا چوون. ژیرانە بڕیار بدەن".

مارک ساڤایا، نێردەی دۆناڵد ترەمپ بۆ عیراق رایگەیاند، لە کۆشکی سپی کۆبوونەوەیەکی لەگەڵ وەزیری جەنگ و بەڕێوەبەری دژە تیرۆر ئەنجامداوە و لە سەردانەکەیدا بۆ بەغداد لەگەڵ "بڕیاربەدەستانی راستەقینە" کۆدەبێتەوە.

ساڤایا لە پەیامێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، ئەمڕۆ لە کۆشکی سپی لەگەڵ پیت هێگسێس، وەزیری جەنگ و د. سباستیان گۆرکا، بەڕێوەبەری دژە تیرۆر کۆبووەتەوە و رێککەوتوون لەسەر ئەوەی ئەو پرسە گرنگانەی باسیان لێوە کردووە، لە سەردانە چاوەڕوانکراوەکەیدا بۆ عیراق چارەسەر بکرێن.

جەختیشی کردووەتەوە کە لەو سەردانەدا "لەگەڵ بڕیاربەدەستانی راستەقینە کۆدەبێتەوە بۆ رووبەڕووبوونەوەی دۆخی مەیدانی لەپێناو بەرژەوەندیی گەلی عیراق".

نێردەکەی ترەمپ لە کۆتایی پەیامەکەیدا دروشمەکەی دووپات کردووەتەوە و دەڵێت: "با عیراق جارێکی تر مەزن بکەینەوە".

ماریا کۆرینا ماچادۆ، سەرکردەی ئۆپۆزسیۆنی ڤەنزوێلا خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی وەک دیاری بەخشییە دۆناڵد ترەمپ، بەو هیوایەی پشتیوانیی ئەمریکا بۆ داهاتووی وڵاتەکەی بەدەستبهێنێت، بەڵام لە بەرامبەردا تەنیا "دیارییەکی رەمزی" وەرگرتەوە بەبێ هیچ بەڵێنێکی روون.

ماچادۆ کە ساڵی رابردوو خەڵاتی نۆبڵی ئاشتیی پێبەخشرا، رۆژی پێنجشەممە چووە کۆشکی سپی و خەڵاتەکەی لەناو چوارچێوەیەکی ئاڵتوونیدا پێشکەشی ترەمپ کرد وەک رێزلێنانێک بۆ "رۆڵی لە ئازادکردنی ڤەنزوێلا". ترەمپ لە پۆستێکدا لە "تروس سۆشیال" وتی: "ماریا خەڵاتی نۆبڵەکەی پێشکەش کردم وەک رێزگرتنێک لە کارەکانم".

بەڵام سەنتەری نۆبڵی ئاشتی لە نەرویج دەستبەجێ رایگەیاند کە خەڵاتەکە ناکرێت بگوازرێتەوە یان هاوبەشی پێبکرێت و "نازناوەکە تەنیا بۆ براوەکەیە".

ماچادۆ بەهیوابوو ئەم دیارییە ببێتە هۆی گۆڕینی هەڵوێستی ترەمپ، بەڵام لە کاتی دەرچوونی لە کۆشکی سپی بە دەستێکەوە وێنەی گیرا کە کیسێکی دیاریی هەڵگرتبوو بە ئیمزای ترەمپەوە، بەبێ ئەوەی هیچ بەڵێنێکی سیاسیی روونی وەرگرتبێت.

ئیدارەی ترەمپ ئێستا دێلسی رۆدریگێز، جێگری پێشووی مادۆرۆ وەک سەرۆکی کاتیی ڤەنزوێلا دەناسێنێت و بە "بژاردەیەکی جێگیر"ی دەزانێت، ئەمەش سەرکردەکانی ئۆپۆزسیۆنی تووشی شۆک کردووە.

کارۆلین لیڤیت، وتەبێژی کۆشکی سپی رایگەیاند، هەرچەندە ترەمپ بە "دەنگێکی بوێر" وەسفی ماچادۆ دەکات، بەڵام رای لەسەر ئەوە نەگۆڕاوە کە "ماچادۆ پاڵپشتیی پێویستی نییە بۆ سەرکردایەتیکردنی ڤەنزوێلا".

داهاتووی نادیار و گومانەکان:

ماچادۆ جەختیکردەوە کە ڤەنزوێلا سەرۆکێکی هەڵبژێردراوی هەیە کە "ئەدمۆند گۆنزالێس"ـە، بەڵام دیار نییە ئایا توانیویەتی هیچ گۆڕانکارییەک لە هەڵوێستی واشنتۆن دروست بکات، جگە لە وێنەیەکی هاوبەش و دیارییەکی رەمزی.

سەرۆک کۆمار رایگەیاند، قۆناغی ئێستا پێویستی بە هەوڵی هاوبەش هەیە بۆ پاراستنی سەقامگیری سیاسی و ئابووری و ئەمنی لە وڵاتدا.

د. لەتیف ڕەشید سەرۆک کۆماری عیراق لەگەڵ شێخ هومام حەمودی، سەرۆکی ئەنجومەنی باڵای ئیسلامی عێراق کۆبووەوە. 

لە کۆبوونەوەکەدا، چەندین بابەت تاوتوێ کرا، لە هەمووی گرنگتر پێکهێنانی حکومەتێک کە توانای جێبەجێکردنی خواستەکانی گەلی عێراق و پاراستنی سەروەری و سەقامگیری وڵاتی هەبێت.

سەرۆک کۆمار جەختیکردەوە لە گرنگی جێبەجێکردنی مەرجە دەستوورییەکان لە ماوەی دیاریکراو و کارکردن بۆ پێکهێنانی حکومەتێکی نیشتمانی بە پێی بڕگەکانی دەستوور و ڕوونیشی کردەوە کە قۆناغی ئێستا پێویستی بە هەوڵی هاوبەش هەیە لەلایەن هەموو لایەنەکان بۆ پاراستنی سەقامگیری سیاسی و ئابووری و ئەمنی لە وڵاتدا.

لای خۆیەوە شێخ هومام حەمودی پێزانینی خۆی نیشاندا بۆ ویستی سەرۆک کۆمار سەبارەت بە سەقامگیری لە هەموو بوارەکاندا و هەوڵەکانی ئەنجومەنی باڵای دووپاتکردەوە بۆ تێپەڕاندنی ئاستەنگەکانی بەردەم پێکهێنانی حکومەت و مەرجە دەستوورییەکانی داهاتوو.

دوای ئەوەی ژمارەیک میدیا بڵاویان کردەوە کە گەشتە ئاسمانییەکانی نێوان عیراق  و تورکیا وەستێندراون، وەزارەتی گواستنەوە و گەیاندنی عیراق رایگەیاند،  گەشتە ئاسمانییەکانی نێوان عیراق  و تورکیا بەردەوامن و رانەوەستاون.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، مەیسام ئەلسافی، وتەبێژی وەزارەتی  گواستنەوە و گەیاندنی عیراق رایگەیاند، گەشتە ئاسمانییەکانی نێوان تورکیا و عیراق   بەردەوامن و رانەوەستاون.

ناوبرا ئاماژەی بەوەشکردوە، تەنها هێڵە ئاسمانیەکانی تورکیا خشتەی گەشتەکانیان لە شەوەوە بۆ رۆژ گۆریوە هاوشێوەی هێڵە ئاسمانییەکانی تر و ئەم رێکارەش کاتییە.

ئەمە لە کاتێکدایە، ژمارەی میدیا بڵاویان کردەوە تورکیا بەبێ باسکردنی هۆکارەکەی گەشتە ئاسمانییەکانی بۆ عراق راگرتووە.

هەسەدە رایگەیاند، بە توندی ئیدانەی ئەو بانگەشيەی وەزارەتی بەرگری سوریا دەکەن، کە دەڵێن هێزەکانیان رێگری لە هاووڵاتیانی مەدەنی دەکەن دێرحافر بەجێبهێڵین،  ئاماژەیان بەوەکردوە هۆکاری نەمانی جوڵەی هاووڵاتییانی مەدەنی بەهۆی پەرەسەندی سەربازی و کۆبونەوەی هێزەکانی سەر بە گروپەکانی دیمەشقە لە ناوچەکە.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، ناوەندی راگەیاندنی هێزەکانی سوریای دیموکرات راگەیەندراوێكی بڵاوکردوەتەوە و تێیدا هاتووە؛ بانگەشەی وەزارەتی بەرگری سوریا بێ بنەمایە و ئاوارەکردنی زۆرەملێی خەڵکی مەدەنیی لەلایەن حکومەتی کاتی سوریاوە بە زۆر و لەژێر هێزدا تاوانی جەنگە.

لە راگەیەنداروەکەدا ئاماژە بەوەشکراوە داوا لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و رێکخراوەکانی مافی مرۆڤ و نەتەوە یەکگرتووەکان دەکەن ئەو کارانەی حکومەتی دیمەشق، کە بوەتە هۆی هەرەشە بۆ سەر 170 هەزار هاووڵاتی مەدەنی و ئاوارەبونیان ئیدانە بکەن.

لە کۆتایی راگەیەندراوەکەدا، هەسەدە ئەوەشی خستوەتەڕوو، خەڵکی دێرحافر پابەندی خۆیان بۆ پاراستنی خاک و ماڵیان سەلماند و هیچ لایەنێک ناتوانێت لەژێر گوشاری سەربازیدا مافی مانەوەیان لێبسەنێت.

ئەم راگەیەنداروەی هەسەدە لە کاتێکدایە، وەزارەتی بەرگری سوریا ئەمڕۆ راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە و ئاماژەی بەوەکرد بوو، هەسەدە رێگری دەکات لە هاووڵاتییان دێرحافر بەجێبهێڵن.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، دەزگای ئاسایشی هەرێم رایگەیاند، دوو تۆمەتباریان بە تۆمەتی کوستنی هاووڵاییەک دەستگیرکردوە، کە هاوسەر و کچی کوژراوەکەن و دانیان بە تاوانەکەیاندا ناوە.

دەزگای ئاسایشی هەرێم بڵاویکردوەتەوە دوای ئەوەی  بەڕێوەبەرایەتی ئاسایشی شارەزور لەروداوێکی کوشتن لەگوندی دسکەرەی قەزای شارەزوور ئاگادار دەکرێتەوە، دەستبەجێ لەسەر بڕیاری دادوەری لێکۆڵینەوەی ئاسایش بۆ بەدواداچوون و لێکۆڵینەوە لە روداوەکە  دەستیپێکرد.

ئاسایش دەڵێت؛ دوای ئەنجامدانی بەدواداچون لەسەر روداوەکە دوو تۆمەتبار بەمەبەستی لێکۆڵینەوە دەستگیرکران، کە هاوسەر و کچی کوژراوەکەن و لەئەنجامی لێکۆڵینەوەکان هەردووکیان دانیان بەتاوانەکەداناوە، کە هەستاون بە کوشتنی هاووڵاتی(شاخەوان حسین عەبدوڵا) کە دەکاتە باوک و هاوسەری دوو تۆمەتبارەکە.

ئاماژەیان بەوەشکردوە، لە ئێستادا تۆمەتباران بەبڕیاری دادوەری لێکۆڵینەوە بەماددەی (406)لەیاسای سزادانی عیراقی راگیراون و لێکۆڵینەوە لەدۆسیەکە بەردەوامە.

بەمەبەستی زیاتر سەوزکردنی سلێمانی  وەزارەتی ژینگەی عیراق لە چوارچێوەی ئەو لێکتێگەیشتنەی لەگەڵ دامەزراوەی سەرۆک جەلال تاڵەبانی واژۆیان کردووە بەشێک لە ئەو دارنەمامانەیان رادەستی دامەزراوەکە کرد کە داواکرابوو.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، باڵیۆز د. محەمەد سابیر، سەرۆکی دامەزراوەی سەرۆک جەلال تاڵەبانی پێشوازی لە شاندێکی وەزارەتی ژینگەی عێراق بە سەرۆکایەتیی محەمەد عەباس سەیفوڵڵا کرد.

 باڵیۆز د. محەمەد سابیر سوپاسی وەزارەتی ژینگەی عێراقی کرد لە پای هاوکاری و بەخشینی ئەو دارنەمامانە بە پارکی شەهیدان و بەڵێنی بەردەوامی و هەوڵەکانی دامەزراوەکەی پێدان بۆ خزمەت کردنی ژینگە.

باڵیۆز د. محەمەد سابیر باسی لەوەش کرد: "بەشداریی راستەقینە دەکەین لە رووبەڕووبوونەوەی گۆڕانکارییە ژینگەیی و کەشوهەوا، ئەوەش پێویستی بە هەماهەنگی هاوبەش هەموو لەلایەنەکان هەیە بۆ کەمکردنەوەی کاریگەرییە خراپەکانی کەشوهەوا".

دامەزراوەی سەرۆک جەلال تاڵەبانی کارکردنی لە چوارچێوەی ئامانجەکانی کە لەپێناویدا دامەزراوە گرنگیدانی زیاتر بە ژینگە و لەئێستادا چاندنی نزیکەی 30ی هەزار دارنەمامی جیاواز و تایبەت لە پارکێکدا بەناوی پارکی شەهیدان بەشێوازێکی مۆدێرن و  دروستکردنی پارکی شەهیدان دەبێتە  هۆی زیادکردنی پانتایی سەوزایی لە شاری سلێمانی و سوودمەندبوونی دانیشتوانەکەی و هاوسەنگیی ژینگەیی.

دوای ئاڵۆزییەکانی ناوچەکە و هەرەشە ئەمنی و سەربازییەکان، حکومەتی عیراق رایگەیاند، رێگە نادات، خاکەکەی ببێتە گۆڕەپانی شەڕ و بەکاربهێندرێت بۆهێرشکردنە سەر وڵاتانی ناوچەکە و جەخت لەسەر هەڵوێستی نەگۆڕ و پرەنسیپی خۆی دەکاتەوە لە رەتکردنەوەی بەکارهێنانی خاک و ئاسمان یان ئاوی ناوچەیی، وەک دەستپێکی هەر کردەوەیەکی سەربازی، کە هەر وڵاتێک بکاتە ئامانج.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، سەباح نوعمان، وتەبێژی رەسمی فەرماندەی گشتیی هێزە چەکدارەکانی عیراق رایگەیاند، وڵاتەکەی رێگە نادات خاکەکەی ببێتە گۆڕەپانی ململانێ نێودەوڵەتییەکان و سوورە لەسەر هەڵوێستی نەگۆڕی خۆی، کە رێگری دەکات لە بەکارهێنانی سنوری خاک، ئاسمان و ئاوییەکانی  بۆ ئەنجامدانی هەر هێرش و کردەوەیەکی سەربازی بۆ سەر هەر وڵاتێکی تر.

ئاماژەی بەوەشکردوە،  لەسەر بنەمای بڕگەکانی دەستووری عیراق و سیاسەتی حکومەت لە رێزگرتن لە سەروەری وڵاتان و دەستوەرنەدان لە کاروباری ناوخۆیان، عێیراق بە تەواوی پابەند دەبێت بەوەی رێگە نادات خاکەکەی ببێتە گۆڕەپانێک بۆ هەڕەشەکردن لە ئاسایش و سەقامگیری هتەواوی وڵاتانی دراوسێی ناوچەیی، یان تێوەگلانی لەو ململانێیانەی کە خزمەت بە بەرژەوەندی گەلەکەی ناکات.

سەباح نوعمان، ئەوەشی خستوەتەڕوو، عیراق داوای خۆی بۆ هەموو لایەنە پەیوەندیدارەکان دووپات دەکاتەوە، کە خۆ کۆنتڕۆڵکردن و وتوێژ لە پێشینەی کارەکانیان دابنێن و دووربکەونەوە لە پەرەسەندن و بە پەرۆشەوە کار بکەن بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکیەکان بە شێوازی ئاشتیانە و دیپلۆماسی، بە پێی بنەماکانی یاسا نێودەوڵەتییەکان و پەیمانی نەتەوە یەکگرتووەکان، بۆ ئەوەی ناوچەکە لە گرژی و ناسەقامگیری زیاتر  بەدووربگرن.

شاناز ئیبراهیم ئەحمەد، خانمی یەکەمی عیراق  پەیامێکی هاوخەمی ئاراستەی ئیلهام ئەحمەد، بەرپرسی پەیوەندییەکانی دەرەوەی ئیدارەی خۆسەر دەکات ، بەهۆی گیان لە دەستدانی حەوت ئەندامی بنەماڵەکەی لە کۆمەڵکوژیەکەی شێخمەقسود وئەشرەفییە 

لە پەیامەکەی شاناز ئیبراهیم ئەحەمەد دا هاتووە؛ بە خەم و پەژارەیەکی زۆرەوە هەواڵی شەهیدبوونی حەوت کەسم لە ئەندامانی ماڵباتە تێکۆشەرەکەت بیست، کە لە کۆمەڵکوژییەکەی شێخمەقسود وئەشرەفییە گیانی پاکیان بە کورد و مرۆڤایەتی بەخشی.

خانمی یەکەمی عیراق ئاماژەی بەوەشکردوە؛ ئیتر داخ لە سەر داخ و خەم لە دوای خەم و کۆست لە دوای کۆست دیاری و بەرهەمی ئەم رۆژگارە نامۆیەن کە بۆ نەتەوەکەمان بەڕێوەن.

دەقی پەیامەکەی شاناز ئیبراهیم ئەحمەد, خانمی یەکەمی عیراق

خاتوو شاناز ئیبراهیم ئەحمەد پەیامێکی هاوخەمی ئاراستەی خاتوو ئیلهام ئەحمەد دەکات، ئەمە دەقەکەیەتی:

خوشکی ئازیز و تێکۆشەرم ئیلهام ئەحمەدی سەربەرز

بە خەم و پەژارەیەکی زۆرەوە هەواڵی شەهیدبوونی حەوت کەسم لە ئەندامانی ماڵباتە تێکۆشەرەکەت بیست، کە لە کۆمەڵکوژییەکەی شێخمەقسود وئەشرەفییە گیانی پاکیان بە کورد و مرۆڤایەتی بەخشی.

ئیتر داخ لە سەر داخ و خەم لە دوای خەم و کۆست لە دوای کۆست دیاری و بەرهەمی ئەم رۆژگارە نامۆیەن کە بۆ نەتەوەکەمان بەڕێوەن. نەتەوەیەک کە باشترین رۆڵەکانی بۆ ئازادی و بەختەوەری مرۆڤ لەم جیهانە ئەکاتە قوربانی کەچی زلهێزەکانیش چاو لەو هەموو نەهامەتی و لەو هەموو خوێنە ئەپۆشن کە بەدەستی تاریکپەرستان و دوژمنانی روناکی لە جەستەی گەلەکەمان ئەڕژێت.

شەهید بوونی حەوت ئەندامی ماڵباتەکەت تا بڵێی کۆستێکی گەورەیە، هەروەها ئازارێکیشە لە ناخ و رۆحی هەموو نیشتمانپەروەر و ئازادیخوازێکدایە، بەڵام لە سایەی خۆڕاگری ئێوەو گەلە سەربەرزەکەمان، بارتەقای ئەو ئازارە، هیوا و ئومێد بە ئازادی و ژیانێکی سەربەرزانە، لە دڵماندا زیاتر گەشە ئەکات.

جارێکیتر هاوخەمی ئازارەکانتم و پشتیوانی

شاناز ئیبراهیم ئەحمەد

بەرپرسی پەیوەندییەکانی دەرەوەی ئیدارەی خۆسەر رایگەیاند، حکومەتی سوریا هێزێکی زۆری پڕچەکی رەوانەی دێرحافر و مەسکانە لە لادێکانی حەلەب کردووە، ئاماژەی بەوەشکرد؛ قسە دزەپێکراوەکانی ئەحمد شەڕع راگەیاندنی شەڕە دژی کورد و ئەوەشی  لە شێخ مەقسوود و ئەشرەفیە روویدا، دەرئەنجامی رێککەوتنە نێودەوڵەتییەکان بوو.

ئیلهام ئەحمەد، بەرپرسی پەیوەندییەکانی دەرەوەی ئیدارەی خۆسەر لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند؛ ئەوان دەزانن حکومەتی سوریا هێزێکی زۆری ناردوە بۆ دێر حافر و لە پەیوەندیدان لەگەڵ ئەمریکا و تورکیا و  چەندین دەستپێشخەریان بۆ کەمکردنەوە و رێگریکردن لە پەرەسەندنی گرژییەکان کردوە و چاوەڕوانی وەڵامن.

ناوبراو ئاماژەی بەوەشکردوە، حکومەتی ئەمریکا دەرگایەکی فراوانی بۆ حکومەتی کاتی سوریا کردوەتەوە و پێویستە کۆنگرێسی ئەمریکا بەدواداچوون بۆ ئەو مەرجانە بکات بۆ هەڵگرتنی سزاکان.

ئیلهام ئەحمەد دەشڵێت؛ لێدوانە دزەپێکراوەکانی ئەحمەد شەرع راگەیاندنی شەڕە دژی کوردە و ئەو بانگەشەیەی حکومەتی سوریا دەیکات بۆ ئەوەی، کە ئەوان رێککەوتنی 10ـی ئازاریان جێبەجێ نەکردووە، دورە لە راستییەوە و کۆمەڵگەی نێودەوڵەتیش ئاگاداری ئەو راستییەیە.

بەرپرسی پەیوەندییەکانی دەرەوەی ئیدارەی خۆسەر دوپاتیکردوەتەوە، کە حکومەتی دیمەشق چەندین جار پەیوەندییەکانی پچڕاندوە، بەجۆرێک  ئەمریکا دەستوەردانی کرد بۆ گەڕاندنەوەی پەیوەندییەکان و پێویستە دەوڵەتە عەرەبییەکان یارمەتی سوریا بدەن بۆ ئەوەی نەخلیسکێتە شەڕی ناوخۆوە.

ئەو بەرپرسەی رۆژئاوا ئەوەشیخستوەتەڕوو، حکومەتی ئێشتا خۆی بەسەر سوریادا سەپاند و تاکلایەنە حکومەتیان پێکهێنا، تاکلایەنە دەستووریان راگەیاند و مەجلیسی گەلیشیان هەر بەتاکلایەنە پێکهێنا.

لە بارەی روداوەکانی گەڕەکە کوردییەکانی حەلەبەوە، ئیلهام ئەحمەد رایگەیاند؛ ئەوەی لە شێخ مەقسوود و ئەشرەفییە روویدا، دەرئەنجامی رێککەوتنە نێودەوڵەتییەکان بوو و هەولێکیش هەیە بۆ دروستکردنی دوژمنایەتی لە نێوان کورد و عەرەب و دەبێت رێگری لەو هەوڵە مەترسیدارانە بکرێت.

کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عیراق (سۆمۆ) رایدەگەیەنێت، لە ماوەی سێ مانگی رابردوودا 19 ملیۆن بەرمیل نەوتی هەرێمی کوردستان هەناردەی دەرەوە کراوە و رادەستکردنی نەوتەکەش بەپێی رێککەوتنەکە بەردەوامە.

عەلی نەزار شەتری، بەڕێوەبەری گشتیی کۆمپانیای سۆمۆ رایگەیاند، پڕۆسەی وەرگرتنی نەوتی هەرێمی کوردستان بەپێی ئەو رێککەوتنەی هەیە بەردەوامە و هەموو لایەنەکان هەوڵی جێبەجێکردنی بڕگەکانی دەدەن.

ئاماژەی بەوەشکرد، لە سەرەتای دەستپێکردنی جێبەجێکردنی رێککەوتنەکەوە لە 27ـی ئەیلولی 2025 تا کۆتایی مانگی کانونی یەکەمی 2025 نزیکەی 19 ملیۆن بەرمیل نەوتی هەرێم وەرگیراوە و هەناردە کراوە، کە تێکڕای مانگانەی نزیکەی 6 ملیۆن بەرمیل بووە.

بەڕێوەبەری سۆمۆ روونیشیکردەوە، گۆڕانکاری لە بڕی هەناردەکراوی مانگانە شتێکی ئاساییە و پەیوەندی بە دۆخی تەکنیکی و بەرهەمهێنانەوە هەیە، بەڵام گۆڕانکارییەکان لە چوارچێوەی رێگەپێدراو و ستانداردە جیهانییەکانن.

وەزارەتی دارایی و ئابووریی هەرێمی کوردستان لە وەڵامێکدا بۆ سەرۆکی دەستەی دەروازە سنوورییەکانی عیراق رایدەگەیەنێت، هۆکاری کەمبوونەوەی داهاتی دەروازەکانی عیراق گەندەڵی و قاچاخچێتییە نەک هەرێم، جەختیش دەکاتەوە کە نابێت شکستی خۆیان بە موچەی فەرمانبەرانی هەرێم دابپۆشن. 

لە روونکردنەوەیەکدا وەزارەتی دارایی ئاماژەی بەوەکردووە، رۆژی 11ـی ئەم مانگە عومەر وائیلی، سەرۆکی دەستەی دەروازە سنوورییەکانی عیراق لە پەرلەمان "بەبێ ئامادەبوونی نوێنەری حکومەتی هەرێم" هۆکاری کەمبوونەوەی داهاتی خستووەتە ئەستۆی هەرێم، کە ئەمە دوورە لە راستییەوە.

وەزارەتی دارایی چەند خاڵێکی وەک هۆکاری کەمبوونەوەی داهاتی دەروازەکانی عیراق خستووەتەڕوو، لەوانە: "گەندەڵیی ئیداری، دەست تێکەڵکردن لەگەڵ قاچاخچییەکان، گەندەڵی لە پشکنینی بارهەڵگرەکان و نەبوونی بەرنامە بۆ زیادکردنی باج". هەروەها ئاماژەی بەوەشکردووە کە زیادبوونی جموجوڵی بازرگانی لە دەروازەکانی عیراق لە ساڵی رابردوودا بەڕێژەی %100 پێچەوانەی قسەکانی ئێستای سەرۆکی دەستەکەیە.

سەبارەت بە تۆمەتی هێنانی کاڵای قەدەغەکراو لە هەرێمەوە، وەزارەتەکە رەتیدەکاتەوە و دەڵێت: "بەپێچەوانەوە، زۆر کاڵا کە لە هەرێم قەدەغەن، لە دەروازەکانی عیراقەوە بە قاچاخ دەهێنرێنە هەرێم".

وەزارەتی دارایی دووپاتیکردووەتەوە کە چەندین جار ئامادەییان نیشانداوە بۆ یەکخستنی پێناسی گومرگی، بەڵام حکومەتی عیراق "جدی نەبوون". هەروەها رەخنەی لە دانانی خاڵی گومرگی لە نێوان شارەکان گرتووە و بە "سەرچاوەی گەندەڵی و بەرتیل" ناوی بردوون.

لە بەشێکی دیکەی روونکردنەوەکەدا هاتووە، باسکردنی موچە و نەوت لەلایەن سەرۆکی دەستەکەوە "چەواشەکارییە" و دەڵێت: "دەوڵەتی عیراق لەسەر نەوتی کەرکوک دامەزراوە کە نەوتی کوردستانە، کاتێک عیراق لەسەر نەوتی کوردستان دەژیا، نەوتی بەسرە بوونی نەبوو، ئێستا کێ قەرزاری کێیە؟".

وەزارەتی دارایی باسی لەوەشکردووە، لە 12 ساڵی رابردوودا عیراق فشارێکی زۆری خستووەتە سەر مووچەخۆرانی 33 ترلیۆنی ناردووە".

لە کۆتاییدا وەزارەتی دارایی ئامادەیی خۆی بۆ سەلماندنی راستییەکان دەربڕیوە و هۆشداریداوە لەوەی مافی خۆیانە رێکاری یاسایی دژی هەر کەسێک بگرنەبەر کە تۆمەتباریان بکات.

بەهۆی وەرگەڕانی پاسێکی گواستنەوەی خوێندکاران لە سنوری ناحیەی مەیدان، شەش خوێندکار برینداربوون و رەوانەی نەخۆشخانە کران.

نەخۆشخانەی شەهید مەلا ئەحمەد لە راگەیەندراوێکدا ئاشکرای کردووە، روداوەکە لە نزیک گوندی ئازادی سەر بە ناحیەی مەیدان رویداوە، پاسەکە لە جۆری (مینی پاس) بووە و خوێندکارانی گوندەکەی گواستووەتەوە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، دوای گەیشتنیان بۆ نەخۆشخانە، دەستبەجێ چارەسەری پێویست بۆ هەر شەش خوێندکارەکە کراوە و لە ئێستادا لەژێر چاودێریی پزیشکدان.