لەمیانی دیدارێکی گرنگدا کە ئێستا لە کۆشکی سپی بەڕێوەدەچێت، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، لەگەڵ رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆک کۆماری تورکیا، کۆبووەتەوە و سەبارەت بە پرسی سوریا و سیاسەتی ئەمریکا قسەدەکات.

یەکێک لە گرنگترین خاڵەکانی قسەی ترەمپ، بەستنەوەی چارەنووسی سزاکانی سەر تورکیا بوو بە ئەنجامی کۆبوونەوەکەی لەگەڵ ئەردۆغان. ترەمپ بە رونی وتی: "پێشبینی دەکەم سزا سەپێنراوەکانی سەر تورکیا دەستبەجێ هەڵبگیرێن ئەگەر کۆبوونەوەکەمان باش بێت." 

سەرۆکی ئەمریکا دیدارەکەی لەگەڵ ئەردۆغاندا قۆستەوە بۆ ناردنی پەیام بۆ ڤلادیمیر پوتن، سەرۆکی روسیا. ترەمپ رایگەیاند: "حەز دەکەم ئەردۆغان واز لە کڕینی نەوتی روسیا بهێنێت... پێویستە پوتین واز لە جەنگەکەی لە ئۆکراین بهێنێت. من لە پوتن نیگەرانم."

پێزانین بۆ ئەردۆغان و چاوەڕوانی 'راگەیەندراوێکی گەورە' لەسەر سوریا

ترەمپ ستایشی ئەردۆغانی کرد و وتی: "ئەردۆغان پیاوێکی بەڕێزە و سوپایەکی زەبەلاحی دروستکردووە و کەلوپەلی ئێمەش بەکاردەهێنێت." لە بەشێکی تری قسەکانیدا کە جێگەی سەرنج بوو، ترەمپ ئاماژەی بە رۆڵی ئەردۆغان لە سوریادا کرد و وتی: "پێموایە دەبێت قەرزاری سەرۆک ئەردۆغان بین لەوەی کە لە سەرۆکی پێشووی سوریای رزگاری کردین."

هەروەها وتی: "پێموایە دەبێت ئەمڕۆ راگەیەندراوێکی گەورەمان هەبێت سەبارەت بە سوریا."

وتیشی: ئەردۆغان پێی وتم؛ سوریا داگیر دەکەم، وتم بیکە.

سەبارەت بە دۆخی فەڵەستین، ترەمپ ئاشکرای کرد: "کۆبوونەوەیەکی نایابم لەگەڵ سەرکردەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەنجامداوە سەبارەت بە غەززە و پێموایە لە رێککەوتنێک نزیکین." هەروەها ئاماژەی بەوەشدا کە "پێویستە لەگەڵ ئیسرائیلییەکانیش کۆببمەوە و پێموایە ئەوان دەزانن من چیم دەوێت."

کۆبوونەوەکە هێشتا بەردەوامە و چاوەڕوان دەکرێت لە سەعاتەکانی داهاتوودا زانیاریی زیاتر لەسەر ئەنجامەکانی بڵاوبکرێتەوە.

 

وەزارەتی سامانە سروشتییەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان لە راگەیەندراوێکی کورتدا رایگەیاند کە پڕۆسەی هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێمی کوردستان لە ماوەی 48 سەعاتی داهاتوودا دەستپێدەکاتەوە.

ئەم هەنگاوە دوای ئەوە دێت کە وەزارەتی سامانە سروشتییەکان، وەزارەتی نەوتی فیدراڵی، و کۆمپانیا بەرهەمهێنەرەکانی نەوت لە هەرێمی کوردستان گەیشتنە رێککەوتنێکی سێقۆڵی لەسەر میکانیزمی دەستپێکردنەوەی پڕۆسەکە.

لە راگەیەندراوەکەدا هاتووە: "وەزارەتی سامانە سروشتییەكان و وەزارەتی نەوتی فیدراڵ، پاش رێککەوتنی سێقۆڵی نێوان هەردوو وەزارەت و کۆمپانیا بەرهەمهێنەرەکانی نەوتی هەرێم، لەسەر هەناردەکردنی نەوتی هەرێم رێککەوتن."

وەزارەتەکە دڵنیایی داوە کە "لە ماوەی ئەم 48 سەعاتەدا، دەست بە هەناردەکردنەوەی نەوت دەکرێت."

ئەم پێشهاتە کۆتایی بە راگرتنی هەناردەی نەوتی هەرێم دەهێنێت کە لە مانگی ئاداری ساڵی 2023ـەوە بەهۆی بڕیارێکی دادگای ناوبژیوانیی پاریسەوە وەستابوو. 

وەزارەتی نەوتی عیراق لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە؛ کە لە چوارچێوەی هەوڵەکانی حکومەتی فیدراڵی بۆ بەرێوەبردنی سامانی نیشتمانی، گەیشتووەتە رێککەوتنێک بۆ دەستپێکردنی وەرگرتن و هەناردەکردنەوەی نەوتی بەرهەمهاتوو لە کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان.

وردەکارییەکانی رێککەوتنەکە:

بەپێی راگەیەندراوەکە، رێککەوتن کراوە لەسەر دەستپێکردنی پڕۆسەی هەناردە و رادەستکردنی تەواوی ئەو نەوتە خاوەی کە لە کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان بەرهەم دەهێنرێت — جگە لەو بڕەی کە بۆ بەکاربردنی ناوخۆیی تەرخانکراوە — بە کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عیراق (سۆمۆ).

پاشان، کۆمپانیای سۆمۆ لەناو خاکی عیراقدا نەوتەکە وەردەگرێت و ئەرکی هەناردەکردنی لە ئەستۆ دەگرێت لە رێگەی بۆریی نەوتی عیراق-تورکیاوە بۆ بەندەری جەیهانی تورکیا، ئەمەش بەپێی رێکارە بنەڕەتییە پەسەندکراوەکان، دەستوور، دەقەکانی یاسای بودجەی گشتیی فیدراڵی، و بڕیارەکانی دادگای فیدراڵی.

ئامانج و دەرەنجامەکانی رێککەوتنەکە:

لە راگەیەندراوەکەی وەزارەتی نەوت دا هاتووە کە رێککەوتنەکە دانانی میکانیزمی تەکنیکی و رێکخستنی رون لەخۆدەگرێت بۆ دڵنیابوون لەوەی پڕۆسەی هەناردەکردن بە شێوەیەکی ئاسان بەڕێوەدەچێت و شەفافیەت لە داهاتی نەوتدا دەپارێزرێت. ئەمەش بەشدار دەبێت لە:

• پشتگیریکردنی دارایی گشتیی دەوڵەت.

• زیادکردنی داهاتەکانی بودجەی فیدراڵی.

• بەهێزکردنی توانای حکومەت بۆ جێبەجێکردنی پڕۆژە خزمەتگوزاری و گەشەپێدانەکان.

• دابینکردنی بنەماکانی سەقامگیریی ئابووری بۆ عیراق و گەلەکەی لە باکوورەوە بۆ باشوور و لە رۆژهەڵاتەوە بۆ رۆژئاوای.

لە هەنگاوێکی نائاسایی و پڕ لە نهێنیدا... وەزیری بەرگریی ئەمریکا سەدان ژەنەراڵی لە سەرتاسەری جیهانەوە بۆ کۆبوونەوەیەکی بەپەلە بانگهێشت کردەوە

واشنتۆن پۆست: ئەم جووڵەیە نیگەرانی و ترسی لێکەوتووەتەوە و رەنگە ئەمریکا بەرەو جەنگ هەنگاو بنێت

لە هەنگاوێکی زۆر نائاساییدا کە بووەتە هۆی دروستبوونی شڵەژان و نیگەرانییەکی زۆر، پیت هیگسێس، وەزیری بەرگریی ئەمریکا، فەرمانێکی دەرکردووە بۆ کۆکردنەوەی بەپەلەی سەدان ژەنەراڵ و ئەدمیراڵی سوپای ئەمریکا لە هەفتەی داهاتوودا لە بنکەیەکی مارێنز لە ویلایەتی ڤێرجینیا، بەبێ ئەوەی هیچ هۆکارێکی رەسمی بۆ کۆبوونەوەکە ئاشکرا بکرێت.

ئەم فەرمانە چاوەڕواننەکراوە، کە ئاراستەی نزیکەی سەرجەم فەرماندە باڵاکانی سوپای ئەمریکا لە سەرتاسەری جیهاندا کراوە، لە کاتێکدایە کە حکومەتی ئەمریکا لەبەردەم مەترسیی داخراندایە و چەند مانگێکیش دێت دوای ئەوەی ئیدارەی ترەمپ ژمارەیەک سەرکردەی باڵای سەربازیی لە پۆستەکانیان دوورخستەوە.

شۆن پارنێڵ، وتەبێژی پێنتاگۆن، ئەمڕۆ پێنجشەممە لە لێدوانێکدا پشتڕاستی کردەوە کە هیگسێس "لە سەرەتای هەفتەی داهاتوودا وتارێک بۆ سەرکردە باڵا سەربازییەکانی پێشکەش دەکات"، بەڵام هیچ زانیارییەکی زیاتری لەبارەی ناوەڕۆکی کۆبوونەوەکە نەدرکاند کە بڕیارە ڕۆژی سێشەممە لە کوانتیکۆ، ڤێرجینیا، بەڕێوەبچێت.

نیگەرانی و شڵەژان لەناو سوپادا:

بەپێی زانیارییەکانی واشنتۆن پۆست، نزیکەی 800 ژەنەراڵ و ئەدمیراڵ لە سەرانسەری ئەمریکا و دەیان وڵاتی دیکەدا بڵاوبوونەتەوە. فەرمانەکەی هیگسێس سەرجەم ئەفسەرە باڵاکان لە پلەی لیوا (brigadier general) و بەرزترەوە دەگرێتەوە کە لە پۆستی فەرماندەییدان، لەگەڵ راوێژکارە باڵاکانیان.

فەرماندە باڵاکانی ناوچەکانی جەنگ و سەرکردە سەربازییەکانی جێگیرکراو لە ئەوروپا، رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و ناوچەی ئاسیا-پاسفیک لەنێو ئەو کەسانەدان کە چاوەڕوان دەکرێت ئامادەبن.

چەندین سەرچاوە کە قسەیان بۆ رۆژنامەکە کردووە، جەختیان لەوە کردووەتەوە کە لە مێژوودا ڕووی نەداوە وەزیرێکی بەرگری بەم شێوەیە داوای کۆبوونەوەی هەموو ژەنەراڵەکان بکات و ئەمەش نیگەرانی ئەمنی دروست کردووە. یەکێک لە سەرچاوەکان دەڵێت: "خەڵک زۆر نیگەرانە، هیچ کەس نازانێت مانای ئەمە چییە."

سەرچاوەیەکی تر رەخنەی توندی گرتووە و دەڵێت: "ناتوانیت هەموو فەرماندەکان لە ئەرکەکانیان لە سەرتاسەری جیهاندا بانگ بکەیت بۆ هۆڵێک لە دەرەوەی واشنتۆن، بەبێ ئەوەی پێیان بڵێیت هۆکار و ئەجێندای کۆبوونەوەکە چییە." بەرپرسێکی ئەمریکیش بە سەرسوڕمانەوە دەپرسێت: "ئایا ئێمە هەموو ژەنەراڵ و ئەفسەرێکی باڵا لە ناوچەی زەریای هێمن دەهێنینە دەرەوە؟ هەموو ئەمە شتێکی نامۆیە."

گۆڕانکارییە یەکلایەنەکانی هیگسێس:

ئەم فەرمانە لە کاتێکدایە کە هیگسێس لەم دواییانەدا چەندین گۆڕانکاریی گەورەی بە شێوەی تاکلایەنە لە پێنتاگۆن ئەنجامداوە، لەوانە:

• بڕیاری کەمکردنەوەی ژمارەی ئەفسەرانی پلە ژەنەراڵ بە رێژەی 20%.

• دوورخستنەوەی چەندین سەرکردەی باڵا بەبێ هیچ هۆکارێکی دیار.

• دەرکردنی فەرمانێکی پرۆپاگەندەیی بۆ گۆڕینی ناوی "وەزارەتی بەرگری" (Department of Defense) بۆ "وەزارەتی جەنگ" (Department of War).

هاوکات، بەرپرسانی باڵای ئیدارەی ترەمپ خەریکی ئامادەکردنی ستراتیژییەکی نوێی بەرگریی نیشتمانین کە چاوەڕوان دەکرێت "بەرگری لە نیشتمان" (homeland defense) بکاتە ئەولەویەتی سەرەکیی وڵات، دوای ئەوەی بۆ ماوەی چەند ساڵێک چین وەک گەورەترین مەترسی بۆ سەر ئاسایشی نەتەوەیی ئەمریکا ناسێنرابوو.

لە مانگی ئابدا، هیگسێس ژەنەراڵ جێفری کروس (بەڕێوەبەری ئاژانسی هەواڵگریی بەرگری)، ئەدمیراڵ نانسی لاکۆر (سەرۆکی هێزی یەدەگی دەریایی)، و ئەدمیراڵ میڵتن ساندز (فەرماندەی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکانی هێزی دەریایی)ی لەکار دوورخستەوە بەبێ هیچ رونکردنەوەیەک. ئەمەش بەشێک بوو لە پاکتاوکردنێکی بەرفراوانتر کە لەوەتەی ئیدارەی ترەمپ دەستبەکاربووە ژمارەیەکی زۆر لە سەرکردە باڵاکانی گرتووەتەوە، لەنێویاندا سەرۆکی ئەرکانی هاوبەش و فەرماندەی هێزەکانی دەریا و ئاسمان، کە ژمارەیەکی بەرچاویان ژن بوون.

 

سودانی رایگەیاند: گەیشتینە رێککەوتنێکی مێژوویی بۆ هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێم

"دوای ١٨ ساڵ چاوەڕوانی، ئەم دەستکەوتەمان بەدیهێنا"

محەمەد شیاع سودانی، سەرۆک وەزیرانی عیراق، ئەمڕۆ رایگەیاند کە حکومەتی فیدراڵی و هەرێمی کوردستان گەیشتوونەتە "رێککەوتنێکی مێژوویی" سەبارەت بە پرسی هەناردەکردنەوەی نەوتی هەرێم، کە چاوەڕوان دەکرێت کۆتایی بە کێشەیەکی 18 ساڵە بهێنێت.

بەپێی رێککەوتنەکە، وەزارەتی نەوتی فیدراڵی بەرپرس دەبێت لە وەرگرتنی ئەو نەوتە خاوەی کە لە کێڵگەکانی هەرێمی کوردستان بەرهەم دەهێنرێت. پاشان، ئەم نەوتە لە رێگەی بۆریی نەوتی عیراق-تورکیاوە هەناردەی بازاڕەکانی جیهان دەکرێت.

سەرۆک وەزیران جەختی کردەوە کە ئەم هەنگاوە چەندین ئامانجی ستراتیژی دەپێکێت، لەوانە:

• دابەشکردنی دادپەروەرانەی سامان: دڵنیابوون لەوەی داهاتی نەوت بە شێوەیەکی دادپەروەرانە بەسەر هەموو عیراقدا دابەش دەکرێت.

• هەمەچەشنکردنی سەرچاوەکانی هەناردە: کەمکردنەوەی پشت بەستن بە یەک دەرچەی هەناردەکردن و بەهێزکردنی پێگەی عیراق لە بازاڕی وزەی جیهاندا.

• هاندرانی وەبەرهێنان: دروستکردنی کەشێکی لەبار و متمانە بۆ هاندانی کۆمپانیاکان بۆ وەبەرهێنان لە کەرتی نەوتی عیراق و هەرێمی کوردستاندا.

لە کۆتایی پەیامەکەیدا، سودانی ئاماژەی بە گرنگیی مێژوویی ئەم دەستکەوتە کرد و وتی: "18 ساڵە چاوەڕێی ئەم دەستکەوتەین،" کە ئاماژەیە بۆ ئەو ناکۆکییە درێژخایەنەی کە لە نێوان حکومەتی فیدراڵی و هەرێمی کوردستاندا لەسەر ئەم پرسە هەبووە.

 

لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ کەناڵی ئاسمانی "ئەلغد"، د. لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق، تیشکی خستە سەر هەڵوێستی نەگۆڕی عیراق سەبارەت بە پرسە هەنووکەییەکانی ناوچەکە و دۆخی ناوخۆی وڵات، و جەختی کردەوە کە تاکە چارەسەری ریشەیی بۆ بارودۆخی ناوچەکە، داننانە بە مافە رەواکانی گەلی فەڵەستین.

هەڵوێستی عیراق لەسەر پرسی فەڵەستین:

سەرۆک کۆمار رایگەیاند: "عیراق هەمیشە جەختی کردووەتەوە کە هیچ چارەسەرێک بۆ بارودۆخی ناوچەکە نییە، جگە لە چارەسەرێکی ریشەیی بۆ کێشەی فەڵەستین کە بریتییە لە پێدانی هەموو مافە رەواکانیان، لەوانە دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆ و بەدەستهێنانی تەواوی مافە سیاسی و ئابوورییەکانیان وەک هەر گەلێکی تر."

ناوبراو بە توندی دژایەتی خۆی بۆ هەر هەوڵێک دەربڕی کە داوا لە فەڵەستینییەکان بکات خاکی خۆیان جێبهێڵن و وتی: "هیچ کەسێک مافی ئەوەی نییە داوا لە فەڵەستینییەکان بکات خاکەکەیان بەجێبهێڵن، ئەمە وڵات و نیشتمانی ئەوانە و نابێت قبوڵ بکرێت کە گەلی فەڵەستین ببێتە گەلێکی ئاوارە."

هاوکات داوای کرد کە وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی هەڵوێستێکی یەکگرتوویان هەبێت بۆ پشتیوانیکردن لە چارەسەرێکی کۆتایی و هەمیشەیی بۆ ئەم پرسە، هەروەها داوای راگرتنی بەپەلەی جەنگ و گەیاندنی یارمەتی مرۆیی و پزیشکی بۆ خەڵکی غەززەی کرد.

دۆخی ناوخۆی عیراق و هەڵبژاردنەکان:

سەبارەت بە دۆخی ناوخۆی عیراق، سەرۆک کۆمار، د. لەتیف رەشید؛ ئاماژەی بەوەدا کە دوای تێپەڕاندنی قۆناغی شەڕ دژی داعش، ئێستا عیراق لە دۆخێکی ئارام و سەقامگیردایە. وتیشی: "گەلی عیراق ماوەیەکی زۆر بەدەست تاوانەکانی داعش و تیرۆرەوە ناڵاندی، بەڵام سوپاس بۆ خوا ئێمە ئەم کێشەیەمان چارەسەر کردووە و ئێستا جەخت لەسەر دابینکردنی خزمەتگوزاری، وەبەرهێنان، و باشترکردنی ژێرخانی ئابووری دەکەینەوە."

سەرۆک کۆمار ئاشکراشی کرد کە دوای چەند هەفتەیەکی تر هەڵبژاردن لە عیراق بەڕێوەدەچێت بۆ پێکهێنانی حکومەت و پەرلەمانێکی نوێ، و دڵنیایی دا کە بارودۆخ بۆ ئەم پرۆسەیە لەبارە.

رۆڵی عیراق لە ناوچەکە و دۆخی سوریا:

د. لەتیف رەشید ئامادەیی عیراقی نیشاندا بۆ هاوکاریکردن لە چارەسەرکردنی کێشەکانی ناوچەکە لەڕێگەی پەیوەندییە باشەکانی لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ. لەم چوارچێوەیەدا باسی لە پرسی کامپی هۆل لەسەر سنووری سوریا کرد و رایگەیاند کە حکومەتی عیراق خێزانە عیراقییەکانی داعشی وەرگرتووەتەوە و لە سەنتەرەکانی چاکسازی کار بۆ باشترکردنی بارودۆخیان دەکات.

لە کۆتاییدا، سەبارەت بە دۆخی سوریا، سەرۆک کۆمار ئاماژەی بە کۆبوونەوەی لەگەڵ "ئەحمەد شەرع" کرد و هیوای خواست سیستمێکی نوێی دیموکراتی لە سوریا دابمەزرێت کە رێز لە هەموو پێکهاتەکان بگرێت و رێگە لە دەستێوەردانی دەرەکی بگیرێت.

 

مەحمود عەباس، سەرۆکی فەڵەستین، ڕایگەیاند، گەلەکەیان لە کەرتی غەززە زیاتر لە دوو ساڵە ڕوبەڕوی جینۆساید بووەتەوە، ئەوان بە توندی دژی بیرۆکەی ئیسرائیلی گەورەن و  ڕەتیدەکەنەوە، ئاماژەی بەوەشکرد دەوڵەتی چەکداریان ناوێت و پێویستە حەماس چەکەکانیان ڕادەست بکەن.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، لە میانی وتارێکیدا بە ئۆنلاین، لە کۆبوونەوەی گشتی نەتەوەیەگرتووەکان، سەرۆکی فەڵەستین ڕایگەیاند، ئەوەی ئیسرائیل لە غەززە ئەنجامیدەدات لە دەستدڕێژی تێپەڕیوە و جینۆسایدە و تاوانی دژ بە مرۆڤایەتییە.

رەخنەی لە وڵاتانی نێودەوڵەتیش گرت، بەوەی زیاتر لە هەزار بڕیارنامەی نێودەوڵەتی سەبارەت بە فەلەستین دەرچووە و هیچیان جێبەجێ نەکراون، رونیشیکردەوە  ناتوانرێت هیچ دادپەروەرییەک بەدەستبهێنرێت لەکاتێکدا داگیرکاری بەردەوامە.

 ناوبراو ئاماژەی بەوەشکردوە، ئیسرائیل بەردەوامە لە لکاندنی بەشەکانی فەڵەستین بە خاکەکەیەوە و پڕۆژەی نیشەتەجێبوون لە قودس و کەناری رۆژئاوا، ئەوان ئەو کارە ئیدانە دەکەن و گەورەبونی ئیسرائیل و فراوانبونی خاکەکەی رەتدەکەنەوە.

لە بەشێکی دیکەی قسەکانیدا مەحمود عەباس  دەڵێت؛ حەوت ملیۆن لە گەلی فەڵەستین لە ساڵی 1948ەوە تا ئێستا بەدەست تاڵیی ئاوارەبوونەوە دەناڵێنن، بە بەردەوامی لە ژێر داگیرکاری  نیشتەجێبوون و دزینی سەروەت و خاکەکەیاندا دەژین.

لەبارەی ئایندەی حەماسیشەوە وتویەتی؛ کاتی دەوڵەتێکی مۆدێرنە و  حەماس و گروپەچيکدارەکانی  دیکە دەبێ چەکەکانیان ڕادەستی  دەسەڵاتی فەلەستین بکەن؛ ئەوان  دەوڵەتی چەکداریان ناوێت.

جەختیشکردوەتەوە  ئەو کارەی حەماس کە لە حەوتی ئۆکتۆبەر ئەنجامیدا، خەڵکی مەدەنی ئیسرائیلی کردە ئامانج و ژمارەیەکیانی بە بارمتە گرت ڕەتدەکەنەوە.

لەکاتێکدا فشارە نێودەوڵەتییەکان لەسەر بنیامین ناتانیاهۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، رو لە زیادبوون دەکەن، ناوبراو لە گەشتەکەیدا بۆ ئەمریکا بە ئاسمانی فەرەنسادا تێنەپەڕی و هاوکات وڵاتی سلۆڤینیاش بە رەسمی گەشتی لێ قەدەغە کرد.

بەپێی زانیارییەکانی چاودێریی فڕۆکەوانی، فڕۆکەکەی ناتانیاهۆ لە گەشتەکەیدا بۆ نیویۆرک، خۆی لە بەکارهێنانی ئاسمانی فەرەنسا بەدوور گرتووە و لەبری ئەوە رێڕەوێکی جیاوازی هەڵبژاردووە و بەسەر ئاسمانی ئیتاڵیا و یۆناندا رۆیشتووە. ئەم گۆڕانکارییە لە کاتێکدایە کە دادگای تاوانی نێودەوڵەتی (ICC) فەرمانی دەستگیرکردنی بۆ ناوبراو بە تۆمەتی ئەنجامدانی تاوانی جەنگ دەرکردووە.

هەرچەندە لە گەشتی پێشووتریدا لە مانگی تەممووز، سەرەڕای بوونی فەرمانی دەستگیرکردنەکە، رێگەی پێدرابوو بە ئاسمانی فەرەنسادا تێپەڕێت، بەڵام ئەمجارەیان رێڕەوەکەی گۆڕیوە. سەرچاوەیەکی دیپلۆماسی ئیسرائیلی بە کەناڵی "کان"ی راگەیاندووە کە فەرەنسا رێگری نەکردووە، بەڵکو بڕیارەکە "بڕیارێکی تایبەتی خودی ناتانیاهۆ" بووە.

هاوکات، لە هەنگاوێکی تردا کە فشاری زیاتر لەسەر ئیسرائیل دروست دەکات، حکومەتی سلۆڤینیا ئەمڕۆ پێنجشەممە لە راگەیەندراوێکدا رایگەیاند کە قەدەغەی گەشتیاریی خستووەتە سەر بنیامین ناتانیاهۆ.

ئەم بڕیارە دوای ئەوە دێت کە سلۆڤینیا، کە ئەندامی یەکێتی ئەوروپایە و ساڵی رابردوو دانی بە دەوڵەتی فەڵەستیندا ناوە، چەندین هەنگاوی تری دژی ئیسرائیل گرتووەتەبەر، لەوانە سەپاندنی گەمارۆی چەک لە مانگی ئابدا و قەدەغەکردنی هاوردەکردنی ئەو کاڵایانەی لە ناوچە داگیرکراوەکانی فەڵەستین بەرهەم دەهێنرێن.

وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران، لە وەڵامی ئەو پەیامەی ئەمەریکا کە ئامادەیە بۆ دانوستان لەگەڵ ئێران، رایگەیاند؛ ناتوانیت وڵاتێک بۆردومان بکەیت و لە هەمان کاتدا لەگەڵیدا باسی دانوستانی دیپلۆماسی بکەیت، ئەو بانگەشەيەی واشنتۆن دەیکات بۆ دانوستان جگە لە فێڵکردن هیچی دیکە نییە.

ئەمڕۆ پێنجشەممە، ئیسماعیل بەقائی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران، لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس، وەڵامی ترەمپی داوەتەوە و ئاماژەی بەوەکردوە،  کاتێک پەنجەی ناڕەوا ئاراستەی کەسێک دەکەیت سێ پەنجە رووی لە خۆتە.

ناوبراو ئاماژەی بەوەشکردوە، تۆمەتی ناڕەوا دژ بە ئێران هەرگیز ناتوانێ هاوبەشی ئەمریکا و بەشداری ڕاستەوخۆی ئەمریکا لە جینۆسایدی بەردەوامی فەلەستینییەکان و دەستدرێژی بەردەوامی  ئیسرائیل بۆ سەر وڵاتانی ناوچەکە پەردەپۆش بکات

وتەبێژەکەی  وەزارەتی دەرەوەی ئێران، باسی لەوەشکردوە؛  شانازی کردنی واشنتۆن بە هێرشی نایاسایی بۆ سەر دامەزراوە ئەتۆمییە ئاشتیخوازەکانی تاران، هەرچەندە هەوڵی پاساودانی بدات، دوژمنایەتییەکی قووڵتر بەرامبەر بە گەلی ئێران ئاشکرا دەکات و بەرپرسیارێتی ئیدارەی ئەمریکا لەم کردەوە تاوانکارییە دوو هێندە دەکات.

ئەم قسانەی بەقائی لە کاتێکدایە، لە وتارەکەیدا لە نەتەوەیەگرتووەکان ترەمپ هێرشی کردە سەر ئێران و شانازی بە بۆردومانکردنی پێگە ئەتۆمییەکانەوە کرد و  وتی؛ هیچ وڵاتێک نەیدەوێرا ئەوە بکات جگە لە ئەمەریکا، لای خۆشیەوە ستیڤ ویتکۆف، نوێنەری دۆناڵد ترەمپ لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، سەبارەت بە دەستپێکردنەوەی دانوستانەکان لەگەڵ ئێراندا ڕایگەیاندوە، "لەگەڵ ئەوان قسە دەکەین، ئامادەین دانوستان لەگەڵ تاراندا بکەین".

 

 

 

 دێسكی ئابوریی كوردسات نیوز شیكاری بۆ داتاكانی پارەی نێردراو بۆ موچەی هەرێمی كوردستان و داهاتی نانەوتیی نێدراوی بۆ بەغداد لە ساڵی 2025دا كردووە.

لەو شیكارییەدا دەركەوتووە لەماوەی حەوت مانگی ئەمساڵدا لە كانونی دووەم تاوەكو تەمووز، كۆی ئەو پارەیەی هەرێم وەك پشكی گەنجینەی فیدراڵی لە داهاتی نانەوتیی هەرێمی كوردستان بۆ بەغدادی ناردووە زیاتر بووە بە 559 ملیار دینار.

هاوكات لە ماوەی شەشە مانگدا كە بەغداد تەمویلی موچەی هەرێمی كوردستانی كردووە، زیاتر لە 5 تریلیۆن و 800 ملیار دیناری بۆ موچەی موچەخۆرانی هەرێمی ناردووە.

 

وەزارەتی دارایی حکومەتی هەرێمی کوردستان 120 ملیار دینار داهاتی نانەوتی بۆ مانگی حەوت خستە سەر هەژماری وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ.

وەزارەتی دارایی حکومەتی هەرێمی کوردستان رایگەیاندووە: ئەمڕۆ پێنجشەممە 25ـی 9ـی 2025 بەشی گەنجینەی فیدراڵی لەداهاتی نانەوتی هەرێم بۆ مانگی تەمووزی ساڵی 2025 کە بڕەکەی 120 ملیار دینارە، بەشێوەی کاش خرایە سەر هەژماری بانکی وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ لە لقی هەولێری بانکی ناوەندی عیراق.

 

کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عیراق رایگەیاند، لیژنەکان چاودێری هەرجۆرە سەرپێچییەک دەکەن ئەگەر لەلایەن کاندیدەکانەوە ئەنجامبدرێت و سزای سەرپێچییەکان هەر لە دوورخستنەوە تا بەندکردن دەگرێتەوە.

عیماد جەمیل سەرۆکی تیمی راگەیاندنی کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکانی عیراق رایگەیاندووە، لیژنە تایبەتمەندەکان، بۆئەوەی رێگر بن لە ئەنجامدانی سەرپێچی؛ چاودێری سەرجەم کاندیدەکان دەکەن.

ئاماژەی بەوەشکردووە، لیژنەکان چاودێری بانگەشەی پێشوەختەی کاندیدەکان و پێشێلکارییەکانی پەیوەست بە شێواندنی بانگەشە دەکەن و هێزە ئەمنییەکان لەو هەڵمەتەدا هاوکاریان دەبن.

دەشڵێت، هەر کاندیدێک سەرپێچی بکات، رووبەڕووی سزا دەکرێتەوە، سزاکانیش خۆیان لە دوورخستنەوە و پێبژاردن، یان دەستبەسەرکردن و بەندکردندا دەبیننەوە. جەختیشیکردەوە لەوەی، سەرجەم ئەو هەڵمەتی چاودێرکردن و سزادانانە لەپێناو بەڕێوەبردنی هەڵبژاردنێکی پاک و بێگەرددایە.

د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، رۆژی چوارشەممە 24 ی ئەیلوولی 2025 لە شوێنی حەوانەوەی خۆی لە نیویۆرک پێشوازی کرد لە لونگ کوونگ سەرۆک کۆماری سۆسیالیستی ڤێتنام.

سەرۆک کۆمار، جەختی لەسەر گرنگی پتەوکردنی پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان هەردوو وڵات و فراوانکردنی قەبارەی هاوکاری لە بوارە جیاجیاکان بەتایبەتی کشتوکاڵ کردەوە، لەپێناو بەدیهێنانی بەرژەوەندییە هاوبەشەکانی هەردوو گەلی دۆست.

 ئاماژەیکرد، بەپەیوەندییە مێژووییەکانی نێوان عیراق و ڤێتنام و گرنگی وەبەرهێنان تێیدا کرد لەپێناو بەدیهێنانی ئاواتەکانی هەردوو وڵات لەگەشەپێدان و پێشکەوتن .

سەرۆک کۆمار جەختی کردەوە، کە جیهان بارودۆخێکی ئاڵۆز بەخۆوە دەبینێت کە پێویستی بە هەماهەنگی و کاری هاوبەش هەیە بۆ بەدیهێنانی ئاشتی و ئاسایشی نێودەوڵەتی.

سەرۆکی ڤێتنام، بانگهێشتنامەیەکی ئاراستەی سەرۆک کۆمار کرد بۆ سەردانی ڤێتنام و لای خۆیەوە سەرۆک کۆمار سوپاسگوزاری خۆی بۆ ئەم بانگهێشتە دۆستانەیە دەربڕی.

لوونگ كوونگ ئاماژەی بەوەدا، وڵاتەکەی چاوی لە پەرەپێدانی پەیوەندی هاوكارییە لەگەڵ عیراقە لە هەموو بوارەکاندا، و پێویستی بە كاری نێودەوڵەتی هەیە بۆ کۆتایی هێنان بە جەنگ و ململانێەکان و دروستکردنی پەیوەندی هاوكاریی کە خزمەت بە گەلانی  جیهان بکات.

 لە کۆبوونەوەکەدا. هەریەک لە قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان  و قاسم ئەعرەجی راوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی و دکتۆر کامل دولەیمی سەرۆکی دیوانی سەرۆکایەتی کۆمار و وەفدی ڤێتنامەوە نگوین هونگ دین وەزیری پیشەسازی و بازرگانی و ژمارەیەک بەرپرسی عیراقی و ڤێتنامیی ئامادەبوون.

سەرۆک کۆماری عیراق لە چاوپێکەوتنێکیدا لەگەڵ کەناڵی بی بی سی باس لە رەوشی فەلەستین و هەوڵوێستی عیراق و چەند پرسێکی گرنگی دیکە دەکات.

د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ کەناڵی بی بی سی ئەنجامدا و رایگەیاند: هەڵوێستی عیراق لەسەر مەسەلەی فەلەستین نەگۆڕە و لێکدانەوە هەڵناگرێت، لەبەرانبەر پشتیوانی تەواو بۆ مافە رەواکانی گەلی فەلەستین کە لە سەرووی هەموویانەوە مافی چارەی خۆنووسین و دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆیان هەیە، هەروەها ناتانیاهۆ رۆژانە کردەوەیەک ئەنجام دەدات کە دەگاتە تاوان و هەموو جیهان بەباشی لەوە ئاگادارە.

سەرۆک کۆمار دەشڵێت: بەردەوامی نکۆڵیکردن لە مافی گەلی فەلەستین بۆ دامەزراندنی دەوڵەتی سەربەخۆی خۆیان گڕی ململانێکە بە بێ ئاسۆیەک دەهێڵێتەوە، داننان بە دەوڵەتی فەلەستین بە هیچ شێوەیەک پاداشتێک نییە بۆ حەماس و ئەمەش پۆچوونێکی نادادپەروەرانەیە و خزمەت بە رێگەی ئاشتی ناکات، فەلەستینییەکان هەموویان حەماس نین و سەرهەڵدانی بزووتنەوەکە ئەنجامی راستەوخۆی نەبوونی چارەسەرێکی دادپەروەرانە بوو بۆ کێشەکەیان.

لە چاوپێکەوتنەکەدا سەرۆک کۆمار ئاماژەی بەوەشداوە: پەیامەکەمان روون و یەکلاکەرەوەیە، راگرتنی دەستدرێژی بۆ سەر غەززە و گەلی فەلەستین یەکەم و پێویستە بۆ هەر رێگایەکی سیاسی جددی.

سەرۆک کۆمار دەشڵێت: عیراق پابەندبوونی خۆی بە بنیاتنانی هاوبەشی بەهێز و دۆستایەتی پتەو و پەیوەندی ئاسایی لەگەڵ کۆماری ئیسلامی ئێران دووپات دەکاتەوە بە شێوەیەک کە بەرژەوەندییەکانی هەردوو گەل بپارێزێت و بەشداری لە چەسپاندنی ئاسایش و سەقامگیری ناوچەکە بکات.

د. لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق، رۆژی چوارشەممە 24 ی ئەیلولی 2025 لە شوێنی مانەوەی خۆی لە نیویۆرک، پێشوازی کرد لە دکتۆر رەشاد محەمەد عەلیمی سەرۆکی ئەنجومەنی سەرکردایەتی سەرۆکایەتی یەمەن لە چوارچێوەی بەشداریکردنی لە کۆبوونەوەکانی کۆمەڵەی گشتی نەتەوەیەکگرتووەکاندا .

لە کۆبوونەوەکەدا، پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان هەردوو وڵات و چۆنیەتی پەرەپێدانی پەیوەندییەکانی بۆ خزمەتکردنی بەرژەوەندییە هاوبەشەکانی هەردوو گەلی برا تاوتوێکران و هەروەها گفتوگۆ کرا لەسەر ژمارەیەک بابەتی بەرژەوەندی هاوبەش .

سەرۆک کۆمار، جەختی لەسەر گرنگی بەردەوامی هەماهەنگی و کارکردن بۆ پاراستنی ئاسایش و سەقامگیری لە ناوچەکەدا کردەوە .

لای خۆیەوە، رەشاد عەلیمی ستایشی پتەوبوونی پەیوەندیی برایانەی نێوان عیراق و یەمەن کرد و خواستی وڵاتەکەی بۆ فراوانکردنی بوارەکانی هاوکاری لەگەڵ عیراق لەبوارە جیاجیاکاندا دەربڕی.

له کۆبوونەوەکەدا، قوباد تاڵەبانی جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان و قاسم ئەعرەجی راوێژکاری ئاسایشی نەتەویی و ژمارەیەک له لێپرسراوانی هەردوولا ئاماده بوون.

سەرۆکی ئۆکراین و سەرۆکی سوریا لە پەراوێزی کۆبوونەوە گشتیەکانی نەتەوەیەکگرتووەکان چاویان بە یەکتر کەوت و بەیاننامەیەکی هاوبەشیان ئیمزاکرد بۆ پتەوکردنی پەیوەندیەکانی نێوان هەردوو وڵات.

ڤۆلۆدیمێر زیلینسکی سەرۆکی ئۆکراین لە تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکس بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ لەگەڵ سوریا بەیاننامەیەکی هاوبەشیان سەبارەت بە گەڕاندنەوەی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان ئیمزاکرد، هەروەها پێشوازیش لەو هەنگاوە گرنگە دەکەن و ئامادەن پشتیوانی لە گەلی سوریا بکەن لەسەر بۆ بەدەستهێنانی سەقامگیری لەو وڵاتەدا. 

ئاماژەی بەوەشکردوە، لە میانەی دانوستانەکانیان لەگەڵ ئەحمەد شەرع سەرۆکی سوریا، بە وردی باسیان لە کەرتە گرنگەکانکردوە بۆ پەرەپێدانی هاوکارییەکان و ئەو هەڕەشە ئەمنیانەی رووبەڕووی هەردوو وڵات دەبنەوە و شێوازی بەرپەرچدانەوەیان.

زیلینسکی جەختیشیکردوەتەوە، وڵاتەکەی لەسەر بنەمای رێزگرتن و متمانەی یەکتر، پەیوەندییەکانیان لەگەڵ سوریا بنیات دەنێن.