لە نێوان مانۆڕە سەربازییەکانی وڵاتان و هێرشە بەردەوامەکانی ئیسرائیل رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بەرەەو کوێ؟

لە ئێستادا رەنگە یەکێک لە پرسیارە هەرە سەرەکیەکانی سەر گۆڕەپانی سیاسی ئەوەبێت کە ئایا، رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، کە بووەتە سەکۆی ململانێ جیهانیەکان و هێرشە بەردەوامەکانی ئیسرائیل و هاوکات  مانۆڕی سەربازیی میسری-تورکی ش، بەرەو کوێ هەنگاو دەنێت؟

رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە ئێستادا و بەبەراورد بە دەیان ساڵی رابردو، لە یەکێک لە قۆناغە پڕ گرژییەکانی خۆیدا دەژی، لە کاتێکدا جووڵە سەربازییەکانی میسر و تورکیا لەگەڵ هەڵکشانی ئیسرائیل لە چەندین بەرەدا یەک دەگرنەوە. لە هەمان کاتدا دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، هەوڵ دەدات بە بانگهێشتکردنی سەرکردەکانی وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی بۆ کۆبوونەوە سەبارەت بە غەززە، خۆی وەک نێوەندگیرێک نیشان بدات، بەڵام ئامادەنەبوونی بەرچاوی هەندێک لە سەرکردە گەورەکان پرسیار لەسەر دەستپێشخەرییەکانی دروست دەکات.

لە کاتێکدا، مانۆڕە دەریاییە هاوبەشەکان، گرێبەستی چەک، و جووڵە سیاسییەکان، وێنەیەکی هەرێمیی ئاڵۆزیان دروست کردووە، کاتی خۆیەتی بپرسین،: ئایا ئەوەی رودەدات ئامادەکارییە بۆ جەنگ وەک مەرجێک بۆ گەیشتن بە ئاشتی.؟

 

مانۆڕێکی دەریایی سەرنج راکێش لە نێوان میسر و تورکیادا:

بۆ یەکەمجار لە ماوەی 13ساڵدا، هێزەکانی سوپای میسر لە خاکی تورکیادا بەشداری لە راهێنانێکی دەریایی هاوبەشدا دەکەن کە بە "دەریای دۆستایەتی 2025" ناسراوە، و تا 26ی ئەم مانگە بەردەوام دەبێت. ئەم مانۆڕانە، کە سەربازە تورکیەکان، بەلەمە هێرشبەرەکان، ژێردەریاییەک، و فڕۆکە جەنگییەکانی F-16 لەگەڵ یەکە دەریاییەکانی میسردا لەخۆدەگرێت، گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە هاوکاریی سەربازی لە نێوان هەردوو وڵاتدا نیشان دەدات.

سەمیر راغب، شارەزای سەربازی و ستراتیژی، لە لێدوانێکیدا بۆ "سکای نیوز عەرەبیە" سەبارەت بەم هەنگاوەی میسر و تورکیا جەختی لەوە کردەوە کە ئەم ئاستەی هاوکاری لە ماوەی چارەکە سەدەی رابردوودا بێوێنەیە، ئاماژەی بەوەشدا کە پەیوەندییەکانی نێوان قاهیرە و ئەنقەرە لە پێنج ساڵی رابردوودا بەرەو سفرکردنەوەی کێشەکان رۆیشتووە، و دەرگای هاوکارییان لە بوارە جیاوازەکاندا کردووەتەوە، لە دروستکردنی چەکی سەربازیی هاوبەشەوە تا مانۆڕە دەریایی و وشکانی و هێزە تایبەتەکان.

راغب ئاماژەی بەوەدا کە ئەم لێکچوونە بناغەیەکی هەیە لە هاوشێوەیی پڕچەککردن و مێژووی سەربازیی هاوبەش، جگە لە روبەڕووبوونەوەی هەردوو لا بۆ هەڕەشە راستەوخۆکان بۆ سەر ئاسایشی نیشتمانییان، بەتایبەتی لەلایەن ئیسرائیلەوە. رونیشیکردەوە کە بەرزترین ئاستی هاوکاریی سەربازی بریتییە لە راهێنانە هاوبەشەکان، و ئەمەش نیشانەی هەماهەنگییەکی سیاسییە کە لە مانۆڕی سەربازی تێدەپەڕێت و بەرەو داڕشتنی هەڵوێستی هەرێمیی هاوبەش دەڕوات، بەتایبەتی لە دۆسیەی فەلەستیندا.

ئیسرائیل وێنەی دۆخەکە لە قوبرس گۆڕێتەوە:

لە بەرامبەردا، راپۆرتەکان ئاشکرایان کردووە کە ئیسرائیل سیستەمێکی پێشکەوتووی بەرگریی ئاسمانیی جۆری "باراک MX"ی رادەستی قوبرس کردووە، کە توانای رێگریکردنی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان، فڕۆکەی جەنگی، و مووشەکەکانی هەیە بە مەودای 150 کیلۆمەتر. ئەم هەنگاوە دەتوانێت هاوکێشەکانی پارێزگاری ئاسمانی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بگۆڕێت، و ئەگەری هەڵکشانی پێکدادان لە نێوان تورکیا و ئەو وڵاتە بە کراوەیی جێبهێڵێت.

وەزارەتی بەرگریی تورکیا بە زمانێکی زیرەکانە، بەڵام پتەو، کاردانەوەی نیشاندا، جەختی لەوە کردەوە کە بە وردی چاودێری دۆخەکە دەکات، و هەموو رێوشوێنێکی پێویستی گرتووەتەبەر بۆ دڵنیابوونەوە لە ئاسایشی "تورکیا". ئەنقەرە لە هەمان کاتدا هۆشداری دا کە پڕچەککردنی بەردەوامی لایەنی قوبرسی رەنگە ببێتە هۆی "لێکەوتەی مەترسیدار".

ئەم گەشەسەندنانە لە کاتێکدا دێن کە تورکیا کار لەسەر پڕۆژە ستراتیژییە بەرگرییە گەورەکان دەکات، لەوانە پڕۆژەی "قوبەی پۆڵایین" دژی فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و مووشەکەکان، جگە لە دروستکردنی پەناگە لە پارێزگا جیاوازەکاندا، کە هەنگاوێکە رەنگدانەوەی هەستکردنی بە ئەگەری روبەروبوونەوەیە.

میسر:

جگە لە مانۆڕەکان، قاهیرە بەردەوامە لە پەرەپێدانی توانا سەربازییەکانی و جۆراوجۆرکردنی سەرچاوەکانی چەک. ماڵپەڕی "تاکتیکاڵ ڕیپۆرت" ئاشکرای کرد کە میسر لە ئێستادا گفتوگۆ لەگەڵ کۆمپانیای بەرگریی سویدی "ساب" دەکات بۆ کڕینی فڕۆکەی فرە بوار بۆ هۆشداریی پێشوەختە و کۆنترۆڵی ئاسمانی. ئەم هەنگاوە لە چوارچێوەی روبەڕوبوونەوەی ئەگەری مەترسییە ئەمنییەکاندا دێت، و لە سەرووی هەموویانەوە، پلانی ئیسرائیل بۆ ئاوارەکردنی فەلەستینییەکان لە غەززە بەرەو سنوورەکانی میسر، کە قاهیرە بە هەڕەشەیەکی ستراتیژیی راستەوخۆی دەزانێت.

راغب جەختی لەوە کردەوە کە سوپای میسر توانای پاراستنی ئاسایشی نیشتمانیی میسری و عەرەبی هەیە، و دووپاتی کردەوە کە هەر هاوکارییەکی سەربازی لەگەڵ تورکیادا بە واتای چوونە ناو هاوپەیمانییەکی بەرگریی هاوبەش نییە، بەڵکو هەماهەنگییەکی گرنگ لە نێوان دوو هێزی گەورەی هەرێمیدا چەسپ دەکات.

رۆڵی ئەمریکا لە نێوان دەستپێشخەری و تۆمەتبارکردنی بە هاندان بۆ گرژییەکان:

لە سایەی ئەم گرژییەدا، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، هەوڵی دا کۆنترۆڵی وێنەی دۆخەکە بکاتەوە، بۆیە سەرکردەکانی سعودیە، ئیمارات، قەتەر، میسر، ئوردن، تورکیا، ئەندەنوسیا و پاکستان-ی بانگهێشت کرد بۆ کۆبوونەوەیەک لە پەراوێزی کۆمەڵەی گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ تاوتوێکردنی دۆسیەی غەززە. بەڵام ئامادەنەبوونی عەبدولفەتاح سیسی، سەرۆکی میسر، و محەمەد بن سەلمان، شازادەی جێنشینی سعودیە، نیشانەی پرسیاریان لەسەر جددییەتی دەستپێشخەرییەکە دروست کرد.

ترەمپ، کە لەبەردەم کۆمەڵەی گشتیدا شانازی بە کۆتاییهێنانی حەوت جەنگەوە کرد لەوەتەی گەڕاوەتەوە سەر کورسی سەرۆکایەتی، حەماسی بە بەرپرسیار لە بەردەوامبوونی جەنگ لە غەززە دانا، بە بیانووی ئەوەی رێککەوتنەکانی رەتکردووەتەوە کە بە "چارەسەری لۆژیکی" وەسفی کردن. لە بەرانبەردا، چاودێران پێیان وایە واشنتۆن روبەروی تۆمەتەکانی زیادبوونی لایەنگریی تەواو بۆ ئیسرائیل دەبێتەوە، و هیچ دەستپێشخەرییەک کە فشارێکی کردەیی لەسەر حکومەتی نەتەنیاهۆ دروست نەکات، ناتوانێت ببێتە هۆی هێورکردنەوەی دۆخەکە.

تێکچوونی میسری-تورکی و ئیسرائیل و گۆڕانی هاوسەنگیی هێز:

ئەو چاودێرە، لە لێکدانەوەکەیدا بۆ مانۆڕە سەربازییەکانی میسر-تورکی لەم ساتەی ئێستادا. ئەو پێی وایە هاوکاریی سەربازی رەنگدانەوەی لێکچوونی سیاسییە لە چەندین دۆسیەدا، کە دیارترینیان پرسی فەلەستینە. رونیشیکردەوە کە تێچووی سیاسیی ئیسرائیل بەهۆی جەنگی غەززەوە لە دەستکەوتە مەیدانییەکانی زیاتر بووە، چونکە وێنەکەی لە بەردەم کۆمەڵگای نێودەوڵەتیدا تێکچووە.

هەروەها ئاماژەی بەوەدا کە هەر هێورکردنەوەیەک بۆ ململانێکە تەنها بە فشاری راستەوخۆ لەسەر ناتانیاهۆ بۆ "هاتنە خوارەوە لە دارەکە" بەدی نایەت، و ئەو زیانە سیاسییانەی تەلئەبیب بەهۆی خوێنی فەلەستینییەکانەوە چەشتوویەتی کە وێنەکانیان بە جیهان گەیشتووە، لە هەر دەستکەوتێکی سەربازی لەسەر زەوی زیاترە. جەختی لەوە کردەوە کە رەتکردنەوەی رەهای میسر بۆ بیرۆکەی ئاوارەکردن، وەک هۆکارێکی سەرەکی لە ڕووبەڕووبوونەوەی پلانی ئیسرائیلدا دێت، و قەتەریش بە ڕۆڵی خۆی بۆ خێراکردنی کۆتاییهێنان بە ململانێکە هەنگاو دەنێت.

راغب جەختی لەوەش کردەوە کە تورکیا، بەهۆی بوونی سەربازییەوە لەسەر سنووری ئیسرائیل بۆ یەکەمجار لە مێژوودا، چیتر ناتوانێت وەک دۆستێکی ئەگەری مامەڵە لەگەڵ تەلئەبیبدا بکات، و ئەگەری تێکچوونی دۆخەکە بەرەو ڕووبەڕووبوونەوە هەمیشە لە ئارادایە، بەتایبەتی لە سێبەری زیادبوونی هەراسانکردنەکانی ئیسرائیل لە سووریا.

لەنێوان مانۆڕەکانی میسر و تورکیا، پڕچەککردنی ئیسرائیل لە قوبرس، و جووڵەکانی ئەمریکا لە نیویۆرک، ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاست لەسەر لێواری گڕکانێکدا وەستاوە. قاهیرە و ئەنقەرە پەیامێکی ڕوون دەنێرن کە لە ئاست هەر هەڕەشەیەک بۆ سەر ئاسایشی نیشتمانییان بێدەنگ نابن، لە کاتێکدا ئیسرائیل پشت بە گۆڕینی یاساکانی یاری دەبەستێت لە ڕێگەی هەنگاوە وروژێنەرەکانەوە کە ڕەنگە لە ڕووی سیاسی و ئەمنییەوە دژی خۆی بگەڕێتەوە.

لە کاتێکدا واشنتۆن نێوەندگیرییەکی مەرجدار پێشکەش دەکات، ئامادەنەبوونی سەرکردە گەورەکانی عەرەب لە کۆبوونەوەکەدا ئاماژەیە بۆ ئەوەی کە متمانەی ناوچەکە بە توانای ترەمپ بۆ پێشکەشکردنی شتێکی نوێ هێشتا سنووردارە.

وێنە گەورەکە ئاشکرای دەکات کە هاوسەنگی لە ڕۆژهەڵاتی دەریای ناوەڕاستدا بە هێزی سەربازی و هاوپەیمانێتییە کتوپڕەکان دووبارە پێکدەهێنرێتەوە، لە کاتێکدا چارەنووسی غەززە وەک سەختترین تاقیکردنەوە بۆ هەموو لایەنەکان دەمێنێتەوە: ئایا دەروازەیەک دەبێت بۆ چارەسەرێکی هەرێمی، یان پریشکێک بۆ جەنگێکی فراوانتر؟

 

محەمەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران، لە بەرنامەیەکدا بە ناوی "چیرۆکی جەنگ"، چەندین لێدوانی گرنگی سەبارەت بە ئۆپەراسیۆنی حەوتی ئۆکتۆبەری فەلەستینییەکان، دۆخی حیزبوڵڵا، و هەڵوێستی ئێران لە بەرامبەر ململانێ هەرێمییەکاندا خستەڕوو. قالیباف جەختی کردەوە کە ئۆپەراسیۆنەکەی حەماس هەڵەیەکی ستراتیژی نەبووە و بە بێ ئاگاداری ئێران و حیزبوڵڵا ئەنجامدراوە.

ئۆپەراسیۆنی حەوتی ئۆکتۆبەر: هەڵەی ستراتیژی نەبوو و سەرکەوتنێک بوو بۆ حەماس:

سەرۆکی پەرلەمان، محەمەد باقر قالیباف، ئاماژەی بەوەدا کە پێش قسەکردن لەبارەی ئۆپەراسیۆنەکەوە، دەبێت سەیری مێژووی بابەتەکە بکەین. ناوبراو فەلەستینییەکانی بە "گەلێک" ناوبرد کە خاکەکەیان داگیرکراوە و بەرخۆدانیشیان "جووڵەیەکی ئازادیخوازانەیە" کە لە کولتوورێکی ئیسلامی و قورئانییەوە سەرچاوەی گرتووە.

قالیباف وتی: "هەندێک جار لە رای گشتی جیهاندا، ئەم گرووپانە وەک تیرۆریست دەناسێنرێن؛ لە کاتێکدا راستییەکە ئەوەیە کە ئەوان بۆ ئازادکردنی نیشتیمانیان دەجەنگن."

سەرۆکی پەرلەمان جەختی کردەوە: "لە حەوتی ئۆکتۆبەردا حەماس هیچ هەڵەیەک نەبوو. هەق و ماف وەرگرتنەوە هەمیشە لە جێی خۆیدایە. بێگومان، ئەم بڕیارە بە تەواوی لەلایەن حەماسەوە درا و کۆماری ئیسلامیی ئێران و حیزبوڵڵای لوبنان لە وردەکارییەکانی ئۆپەراسیۆنەکە ئاگادار نەبوون، وەک چۆن رابەری باڵا و سەید حەسەن نەسروڵڵا چەندین جار رایانگەیاندووە."

شکستی بانگەشەی باڵادەستیی هەواڵگریی ئیسرائیل و رەتکردنەوەی پیلانی ئیسرائیلی:

قالیباف ئاماژەی بەوەدا کە "ئیسرائیل بانگەشەی باڵادەستیی هەواڵگری دەکات و دەڵێت هەر جووڵەیەک پێش رودانی پوچەڵ دەکاتەوە، بەڵام حەماس توانی ئەم ئۆپەراسیۆنە فراوانە بە بێ ئاگاداری ئەم رژێمە ئەنجام بدات. ئەمە نیشانەی توانای حەماس و شکستی ئەوانە."

سەرۆکی پەرلەمان دەنگۆی دەستتێوەردان و ساختەبوونی هێرشەکەی حەوتی ئۆکتۆبەری رەتکردەوە و وتی: "ئەگەر ئەم ئۆپەراسیۆنە ساختە بووایە، ئیسرائیل دەیانتوانی لە ماوەی چەند مانگێکدا حەماس لەناو ببات و بارمتەکان ئازاد بکات. بەڵام دوای دوو ساڵ، هێشتا نەیتوانیوە و ئەم بانگەشەیە بە تەواوی بێ بنەمایە."

قالیباف جەختی لەسەر جیاوازیی دیدگای ئێران و بەرانبەرەکانی کردەوە و وتی: "هێزی ئێمە لە لۆژیکەوە سەرچاوە دەگرێت کە لە قورئان و کولتووری ئێرانی-ئیسلامییەوە وەرگیراوە. لە بەرامبەردا، لۆژیکی ئەمریکا و ئەوان، لەسەر زۆر و هێز بونیاد نراوە. ئێمە بە پشتبەستن بە لۆژیکی بەهێزی خۆمانەوە، لە بەرامبەر زێدەڕۆییەکانی دوژمنان راوەستاوین."

سەرۆکی پەرلەمانی ئێران، ئاماژەی بە روبەروبوونەوەی ئێران لەگەڵ وڵاتانی دژبەری کرد و وتی: "دوژمن نەک تەنها دژی کۆماری ئیسلامییە، بەڵکو دژی ئێرانی 90 ملیۆنییە بە پێگەی جیۆپۆلەتیکی و کولتوورە دەوڵەمەندەکەیەوە. ئەوان نایانەوێت ئێرانێکی بەهێز بە سیستەمێکی ئیسلامییەوە لە ناوچەکەدا بوونی هەبێت."

فەرمانگەی میدیا و زانیاری حکومەتی هەرێمی کوردستان ئەمڕۆ چوارشەممە، رایگەیاند، ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمی کوردستان بۆ تاوتوێکردنی پرسی نەوت و داهاتە نانەوتییەکان کۆدەبێتەوە.

لە کۆبوونەوەکەدا، بابەتی رێککەوتننامەی سێ لایەنەی نێوان حکومەتی فیدراڵی، حکومەتی هەرێمی کوردستان و کۆمپانیا نەوتییەکان، تایبەت بە دەستپێکردنەوەی هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان، دەخرێتە رو. ئەم بابەتە لەبەر رۆشنایی یاسای بودجەی گشتیی فیدراڵیی هەموارکراو و بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی هەردوولادا تاوتوێ دەکرێت.

لەم بڕگەیەدا، باس لە هەوڵەکان دەکرێت بۆ چارەسەرکردنی دۆسیەی وەستاوەی هەناردەکردنی نەوت کە کاریگەرییەکی زۆری لەسەر دۆخی دارایی هەرێم هەیە.

لە بڕگەیەکی دیکەی کۆبوونەوەکەدا، دواپێشهاتەکانی دۆسیەی پۆلێنکردنی داهاتە نانەوتییەکان و دەستنیشانکردنی بەشی گەنجینەی فیدراڵی دەخرێتە ڕوو. ئەمەش یەکێکە لە کێشە داراییە سەرەکییەکانی نێوان هەولێر و بەغدا کە پەیوەندی بە پشکی هەرێمەوە هەیە لە بودجەی گشتیی عێراقدا.

کاروان حەبیب پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند: چەند کەسێک بە تۆمەتی کوشتنی ئەکبەری حاجی رۆستەم دەستگیرکراو.

ئاماژەی بەوەشدا: کەسێک لەوانەی کە دەستگیرکراوە ئۆتۆمبێلەکەی ئەکبەری حاجی رۆستەمی لە بەغداد فرۆشتووە.

ئەکبەری حاجی رۆستەم، کەسایەتییەکی دیاری سنووری گەرمیان بوو، لە ساڵی 1955 لەدایکبووە و شەوی 24ـی 9ـی 2025 لە گوندی ئۆمەربلی سنوری قەزای کفری تەقەی لێکراو کوژرا.

کاروان حەبیب پەیامنێری کوردسات نیوز راپۆرتێکی سەبارەت بە چۆنیەتی کوشتنی ئەکبەری حاجی رۆستەم ئامادەکردبوو، تێیدا ئاماژە بە چەند زانیارییەکی گرنگ دەکرێت.

ئیسماعیل بەقایی، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران، رایگەیاندووە کە ئامانجی راستەقینەی پشت سنووردارکردنەکانی ئیدارەی ئەمریکا لەسەر دیپلۆماتکارانی ئێران و خێزانەکانیان لە نیویۆرک، پەکخستنی کارایی دیپلۆماسیی ئێرانە لەناو نەتەوە یەکگرتووەکان.

بەقایی جەخت لەوە دەکاتەوە کە ئەم سنووردارکردنانە پێشێلکارییەکی ئاشکرای پابەندبوونەکانی ئەمریکایە و نیشانەی رق و کینەی واشنتۆنە بەرامبەر بە ئێرانییەکان.

هەراسانکردنی سیستەماتیک و کاریگەرییەکانی:

بەپێی لێدوانەکانی بەقایی، "هەراسانکردنی سیستەماتیکی دیپلۆماتکارانی ئێران لەلایەن ئەمریکاوە" بووەتە هۆی ئەوەی وەفدە ئێرانییەکان نەتوانن بەشداری لە چەندین بۆنەی فرەلایەندا بکەن کە تەنها لەم هەفتەیەدا لە دەرەوەی "سنوورە رێگەپێدراوەکان" بەڕێوەچوون.

پێشێلکردنی پابەندبوونە نێودەوڵەتییەکان و نیشاندانی دوژمنایەتی:

وتەبێژەکە رایگەیاندووە کە "جێبەجێکردنی ئەم سنووردارکردنانە لەسەر جووڵەی دیپلۆماتکارەکانمان و تەنانەت لەسەر کڕینی پێداویستییەکانی رۆژانەیان، نەک تەنها پێشێلکارییەکی ئاشکرای پابەندبوونەکانی ئەمریکایە بەپێی رێککەوتننامەی بارەگا (Headquarters Agreement)، بەڵکو ئاست نزمی دوژمنایەتیی ئیدارەی ئەمریکا بەرامبەر بە ئێرانییەکان نیشاندەدات."

سەرۆک کۆماری عیراق دەڵێت: کۆتاییهاتنی کارەکانی یۆنامی دەرخەری سەقامگیری رەوشی عیراقە.

د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عیراق لە وتارێکدا لە 80هەمین کۆبوونەوەی کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاند، عیراق پێگەی خۆی لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی وەرگرتووە، ولاتەکەمان ئامادەیە ببێتە خاڵی پەیوەندی نێوان رۆژهەڵات و رۆژئاوا.

وتیشی، وەکو پارێزەرێک کاردەکەم بۆ هەڵبژاردنێکی پاک و بێگەردانە و لە پڕۆسەی ئاشتیانە گواستەنەوەی دەسەڵات بەردەوام دەبین.

سەرۆک کۆمار ئاماژەی بەوەشکرد، بە پشتیوانی دۆستەكانمان مەترسیدارترین هەرەشەی تیرۆریستیمان تێکشکاند، هەروەها كار دەكەین بۆ سرینەوەی شوێنەواری پەلامارە تیرۆریستییەكان، هاوکات بە ئیرادەیەكی نیشتمانی كار دەكەین بۆ دامەزراندنی داهاتوویەكی ئومێد بەخش.

د.لەتیف رەشید ئاشکراشیکرد، هەوڵەكانمان بۆ گەراندنەوەی ئاوارەكان پێویستی بە پشتیوانی نیودەوڵەتییە، گرنگیشە كەمینەكان لە عیراق دڵنیا بكرێنەوە كە جارێكیتر رووبەڕووی جینۆساید نابنەوە.

ئەوەشی خستەڕوو، كاردەكەین بۆ هەمەچەشنكردنی ئابوری عیراق و كەمكردنەوەی پشتبەستن بە نەوت، هەروەها كاردەكەین بۆ چالاکردنی وەبەرهێنانی توانا گەورەکانمان، داواش لە وڵاتانی وەبەرهێنان دەکەین روو لە عیراق بکەن.

سەبارەت بە گۆڕانی کەشوهەوا و وشکەساڵی سەرۆک کۆماری عیراق جەختی کردەوە، عیراق یەکێکە لەو وڵاتانەی زۆرترین کاریگەری گۆڕانی کەشوهەوای لەسەرە، كەمئاویی و وشكەساڵی و بیابانبوون هەرەشە لە بوونی عیراق دەكات، بۆیە پێویستە توركیا و ئیران لە پرسی ئاو ئاگاداری ئەوەبن كە زیان بە عیراق نەگەیەنن.

رەوشی غەززە بەشێکی دیکە بوو لە وتارەکەی سەرۆک کۆمار و رایگەیاند، دەبێت پەلە بکرێت لە راگرتنی شەڕی غەززە و دامەزراندنی دەوڵەتی فەلەستین تاکە رێگەیە بۆ گەیشتن بە ئاشتی لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست.

د.لەتیف رەشید باسی لە  رەوشی سوریا کرد و ئاماژەی بەوەکرد، پشتیوانی لە ئاسایش و یەكپارچەیی خاكی سوریا دەكەین و دەبێت حكومەتی سوریا رێز لە فرەیی و پێکەوەژیان بگیرێت.

سبەینێ ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم كۆدەبێتەوە و كوردسات نیوزیش كارنامەی كۆبوونەوەكە ئاشكرا دەكات.

 بەپێی كارنامەی كۆبونەوەكە ، سبەینێ ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێم گفتوگۆ لەبارەی رێككەوتنی هەناردەكردنەوەی نەوت لەلایەن هەرێم و بەغداد و كۆمپانیانەوتییەكان  دەكات.

لە بڕگەیەكی دیكەی كۆبوونەوكەدا، دواپێشهاتی دۆسیەی پۆلێنكردنی داهاتە نانەوتییەكان و دەستنیشانكردنی بەشی گەنجینەی فیدراڵ لە كۆبوونەوەكە دەخرێتەڕوو.

 بەپێی  زانیارییەكانی پەیامنێری  كوردسات نیوز لە كۆبوونەوەكەی سبەینێی ئەنجومەنی وەزیرانی هەرێمدا بڕیار لەبارەی ناردنی 120 ملیار دیناری داهاتی نانەوتی بۆ حكومەتی فیدراڵ دەدرێت لە بەرامبەر ناردنی مووچەی مانگی تەمووزی هەرێم.

سەرۆکی ئەمریکا دەڵێت: لەو کاتەوەی من دەستبەکاربوومە، ئەمریکا گەیشتوەتەوە سەردەمی زێڕین.

ئەمڕۆ سێشەممە دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا وتارێکی لە کۆبووەنەوەی کۆمەڵەی گشتی نەتەوەیەکگرتووەکان پێشکەشکرد و رایگەیاند، ئیدارەی پێشوو کارەساتی ئابوری بۆ بەجێهێشتین، بەڵام ئەمڕۆ ئەمریکا بەهێزترین ئابوری و سەربازی و پەیوەندی هەیە.

وتیشی، لە چەند مانگی رابردوودا کۆتاییم بە حەوت شەڕ هێناوە، هەروەها نەتەوە یەکگرتووەکان لە هەوڵەکانی راگرتنی شەڕەکاندا لەگەڵ ئەمریکا نەوەستاوە.

ترەمپ ئاماژەی بەوەشکرد، پێویستە خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی وەربگرم بۆ دەستكەوتەكانم بەڵام لە ئێستادا كاری لەپێشینەم رزگاركردنی ژیانی ملیۆنان كەسە.

سەبارەت بە رەوشی غەززە سەرۆکی ئەمریکا راشیگەیاند، حەماس پێشنیازەكان بۆ كۆتاییهێنان بە شەڕی غەززە رەتدەكاتەوە، هەروەها داننان بە دەوڵەتی فەڵەستین خەڵاتكردنی حەماسە

دەرچوانی دوانزەی ئامادەیی بۆ پڕکردنەوەی فۆرمی زانکۆڵاین دەبێت ژمارەی تەلەفون تۆماربکەن، وەزارەتی خوێندنی باڵاش رایگەیاند، ئەگەر دەرچوان ژمارەی تەلەفونێکی دیکە بەکاربهێنن لەرووی یاسییەوە بەرپرسیار دەبن.

وەزارەتی خوێندنی باڵا و توێژینەوەی زانستی لە راگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، ئەمساڵ لەپێناو بەرژەوەندى دەرچوانى دوانزەى ئامادەیی کاتێک دەرچوان دەیانەوێت فۆرمى زانکۆلاین پڕبکەنەوە پێویستە ژمارە تەلەفۆنێک تۆمار بکەن، پاشان کۆدێکیان لە رێگەى کورتە نامەوە بەدەست دەگات و دەتوانن زانکۆلاین پڕبکەنەوە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، گرنگە دەرچوان ژمارەى تەلەفۆنى خۆیان بەکاربهێنن بۆ پڕکردنەوەى زانکۆلاین، بە پێچەوانەوە ئەگەر هەر ژمارە تەلەفۆنێکى دیکە بەکاربهێنێت لە رووى یاساییەوە بەرپرسیار دەبن.

 ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان لە سەرەتای وتارەکەیدا لە کۆبوونەوەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان دووپاتی کردەوە کە؛ هیچ پاساوێک نییە بۆ سزادانی بەکۆمەڵی گەلی فەلەستین و شەڕی غەززە لە سێیەم ساڵی نزیک دەبێتەوە و ژمارەی مردن و وێرانکارییەکان لە غەززە بەردەوام لە زیادبوندایە.

ئەمڕۆ سێشەممە، سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان رایگەیاند، ڕەوشتی غەززە تەواو مەترسیدارە و سەرەڕای رێوشوێنەکان لەلایەن دادگای نێودەوڵەتییەوە، برسێتی لە کەرتەکە راگەیەندراوە، داواشی لە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی کرد بەرپرسیارێتی لە ئەستۆ بگرن.

ناوبراو دەشڵێت؛ جیهان نەتەوە یەکگرتووەکانی هەڵبژارد بۆ ئەوەی ئاژاوەگێڕی بگۆڕێت بۆ هاوکاری و ململانێکان بکات بە ئاشتی.

گۆتێرێس لەبارەی غەززەشەوە هۆشداریداوە؛ ئەو رەوشە ترسانەکە نزیک دەبێتەوە لە ساڵی سێیەم و ژمارەی مردن، برینداربون و وێرانکارییەکان بەردەوام روو لە زیاد بونە، جەختیشیکردوەتەوە لەوەی  پشتگیری لە چارەسەری دوو دەوڵەتی دەکەن وەک تاکە ڕێگە بۆ گەیشتن بە ئاشتی و سەقامگیری، هەروەها داوای  ڕاگەیاندنی ئاگربەست لە غەززە و ئازادکردنی بارمتەکانیش دەکات.

ئەمینداری گشتی دەشڵێت؛ دوای هەشت دەیە لە دامەزراندنی نەتەوە یەکگرتووەکان، ڕووبەڕووی قەیرانی هاوشێوەی ئەو قەیرانانە دەبنەوە کە بوە هۆی  دامەزراندنی رێکخراوەکە، بەبێ ناوهێنانیش دەڵێت؛ ژمارەیەک وڵات وا هەڵسوکەوت دەکەن کە یاسا نێودەوڵەتییەکان نازانن.

 

 

عەقیدی مافپەروەر عەلی جەمال قدووری، وتەبێژی پۆلیسی گەرمیان، ئەمڕۆ راگەیەندراوێکی بڵاوکردەوە سەبارەت بە کوژرانی هاوڵاتییەک لە قەزای کفری. بەپێی راگەیەندراوەکە، شەوی رابردوو پۆلیس ئاگادار کراوەتەوە لە حاڵەتێکی کوشتن لە گوندی ئۆمەربل سەربە ناحیەی سەرقەڵا.

لە راگەیەندراوەکەی پۆلیسدا هاتووە؛ دەستبەجێ، مەفرەزەکانی پۆلیس چوونەتە شوێنی روداوەکە و دەرکەوتووە کە هاوڵاتی (ئەکبەر ڕۆستەم محەمەد) ناسراو بە ئەکبەر حاجی رۆستەم، لەدایکبووی ساڵی1955، لەنێو زەوییە کشتوکاڵییەکەی خۆی بەهۆی بەرکەوتنی فیشەکەوە گیانی لەدەستداوە.

دەستبەجێ پۆلیس دەستی بە هێڵکاری شوێنی روداوەکە کردووە و دەستکراوە بە کۆکردنەوەی زانیارییەکان لەسەر چۆنێتی روداوەکە. لە ئێستادا پۆلیس پەڕاوی لێکۆڵینەوەی بۆ روداوەکە کردۆتەوە و دەستی بە لێکۆڵینەوەی ورد کردووە لەسەر چۆنێتی روداوەکە و ئاشکراکردنی ناسنامەی تۆمەتبار.

بەپێی لێکۆڵینەوە سەرەتاییەکان، ئۆتۆمبێل و مۆبایلەکەی قوربانییەکە کە لە کاتی روداوەکە پێی بووە، براون.

وتەبێژی پۆلیسی گەرمیان رایگەیاند: "لە داهاتوودا لە رێکارەکان و هەر زانیارییەک سەبارەت بە روداوەکە، و هەر گۆڕانکارییەک لە ئاڕاستەی لێکۆڵینەوەی روداوەکە دوای وەرگرتنی رەزامەندیی بەڕێز دادوەری لێکۆڵینەوە، رای گشتی و دەزگاکانی راگەیاندن بەپێی یاسا بەرکارەکانی هەرێمی کوردستان ئاگادار دەکەینەوە."

کۆمپانیای بەبازاڕکردنی نەوتی عیراق (سۆمۆ) ئەمڕۆ سێشەممە رایگەیاند، نزیک بوونەتەوە لە ئیمزاکردنی رێککەوتننامەی هەناردەکردنی نەوتی هەرێمی کوردستان لە نێوان بەغداد و هەولێردا. هاوکات جەختی لەسەر رێککەوتن لەسەر ئالیەتێکی ورد بۆ ناردنی ئەو بڕە نەوتەی لە هەرێم بەرهەم دەهێندرێت، کردەوە.

هەوڵەکان بۆ گەیشتن بە رێککەوتن و رۆڵی لایەنەکان:

عەلی نیزار، بەڕێوەبەری کۆمپانیای سومۆ، بە میدیا عەرەبیەکانی راگەیاند: "لە ماوەی مانگەکانی رابردوودا هەوڵێکی زۆر درا بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێک لە نێوان بەغدا و هەولێر. بەرپرسیارێتییەکی زۆر لەسەر وەزارەتی نەوت بوو، کە نوێنەرایەتیی سەرجەم فەرمانگە و کۆمپانیاکانی، لەنێویاندا کۆمپانیای سومۆ، دەکرد. هەروەها وەزارەتی سامانە سروشتییەکان لە هەرێم، و لایەنێکی دیکەی گرنگیش کۆمپانیا جیهانییە بەرهەمهێنەرەکان بوون لە هەرێم."

عەلی نزار ئاماژەی بەوەدا کە "رێککەوتنەکە گەیشتووەتە قۆناغەکانی کۆتایی، چونکە گەیشتووینەتە ئالیەتێکی ورد بۆ جێبەجێکردنی ئەم رێککەوتنە و ناردنی بڕە نەوتە بەرهەمهاتووەکەی هەرێم." وتیشی: "چاوەڕێی رێکارەکانی ناردنی دوای تەواوکردنی سەرجەم وردەکارییەکان، و هەندێک بابەتیش بە نووسین تۆمار دەکرێن."

بەڕێوەبەری سومۆ ئاماژەی بەوەشدا کە "کۆمپانیا جیهانییەکان پێویستیان بە دڵنیاییە لەبارەی دانی شایستەکانیان دوای هەناردەکردن، کە کۆمپانیاکە کار لەسەر دڵنیایی دان بەو کۆمپانیایانە دەکات. حکومەت لە نزیکترین کاتدا دوای واژۆکردنی فەرمیی ئەم ڕێککەوتننامەیە، وادەکە رادەگەیەنێت."

قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، بەبۆنەی بەستنی کۆنگرەی نوێ و هەڵبژاردنی بەڵێن عەبدوڵڵا وەک سکرتێری نوێی حزبی زەحمەتکێشانی کوردستان، پەیامێکی پیرۆزبایی گەرمی ئاراستە کرد.

لە پەیامەکەیدا، قوباد تاڵەبانی هیوای سەرکەوتنی بۆ بەڵێن عەبدوڵڵا لە قۆناغی داهاتووی خەباتیدا خواست، و دڵنیایی دا لەوەی کە لە جێبەجێکردنی ئەرک و راسپاردەکانی (12هەمین کۆنگرەی حزبەکەیان) سەرکەوتوو دەبێت. هەروەها جەختی لەوە کردەوە کە ئامانجەکانی حزب، کە وەک نەخشەڕێگای داهاتوو بۆ پتەوکردنی پایە و کۆڵەکەکانی حوکمڕانی و هێنانەکایەی پەیوەندییەکی پتەو و سەنگین لەگەڵ لایەن و پارتە سیاسییەکاندا بڕیاریان لێی داوە، بەدیدێنن.

قوباد تاڵەبانی لە کۆتایی پەیامەکەیدا دووپاتی کردەوە کە "بۆ ئەو قۆناغە نوێیەش پەیوەندییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و حزبی زەحمەتکێشانی کوردستان هەر بە پتەویی دەمێنێتەوە."

دکتۆر لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ دووشەممە، لە میانی بەشداریکردنی لە کۆبوونەوەکانی کۆمەڵەی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان، لە شوێنی حەوانەوەی خۆی لە نیویۆرک، پێشوازی لە ڤاهاغان خاچاتووریان، سەرۆک کۆماری ئەرمینیا کرد.

لە دیدارەکەدا، پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی نێوان هەردوو وڵات و چۆنیەتی پەرەپێدانی هاریکاری لە بوارەکانی ئابووری، رۆشنبیری و خوێندنی باڵادا تاوتوێ کران. سەرۆک کۆمار جەختی لەسەر گرنگی فراوانکردنی ئاسۆکانی هاریکاری و هەماهەنگی لە کۆڕبەندییە نێودەوڵەتییەکاندا کردەوە.

لە دیدارەکەدا، قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، دکتۆر ساڵح حەسناوی، وەزیری تەندروستی، دکتۆر کامیل دڵێمی، سەرۆکی دیوانی سەرۆکایەتی کۆمار، دکتۆر خالید یەعقووبی، راوێژکاری سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران، و ژمارەیەک لێپرسراوی باڵای هەردوولا ئامادە بوون.

هەروەها لە کۆبوونەوەکەدا باس لە کارەکانی کۆمەڵەی گشتی و دەرئەنجامەکانی کرا، هاوکات بارودۆخی ئێستای نێودەوڵەتی تاوتوێ کرا. هەردوو سەرۆک بیروڕایان سەبارەت بەو ئاستەنگانە ئاڵوگۆڕ کرد کە روبەروی کۆمەڵی نێودەوڵەتی دەبنەوە، لەوانە پەرەسەندنی گرژی نێودەوڵەتی، قەیرانی ئاسایشی خۆراک و وزە، کێشەکانی کۆچ، و گۆڕانی کەشوهەوا. هاوکات جەختیشیانکردەوە لەسەر رێزگرتن لە یاسا نێودەوڵەتییەکان و سەرخستنی پرەنسیپی وتووێژ بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان و پاراستنی ئاشتی و ئاسایشی نێودەوڵەتی.

لەو دیدارەدا هەردوولا پابەندبوونی خۆیان بە پشتیوانیکردن لە هەوڵە فرەلایەنەکان بۆ چارەسەرکردنی ئاستەنگە جیهانییەکان و پەرەپێدانی هاودەنگی نێودەوڵەتی لە بەرامبەر قەیرانە ئەمنیی و مرۆیی و ئابوورییەکان دووپاتکردەوە.

بەڕێوەبەرایەتی گشتیی کەشناسی و بوومەلەرزەزانیی هەرێمی کوردستان، رایگەیاند، ئەمڕۆ سێشەممە ئاسمان ساماڵ دەبێت و پلەکانی گەرما بە جێگیریی دەمێننەوە. خێرایی با هەندێک کات لە ناوچەکانی رۆژهەڵاتی هەرێم و گەرمیان چالاک دەبێت بۆ سەرووی 30 کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا.

کەشناسی هەرێم باسی لەوەشکرد، سبەی چوارشەممە ئاسمان ساماڵ دەبێت، و پلەکانی گەرما بە بڕی 1-2 پلەی سیلیزی بە بەراورد بە تۆمارەکانی ئەمڕۆ بەرزدەبنەوە.

بەرزترین پلەی گەرمیی پێشبینیکراو بۆ سبەی چوارشەممە بە پلەی سیلیزی:

• هەولێر: 32 پلەی سیلیزی

• سلێمانی: 31 پلەی سیلیزی

• دهۆک: 32 پلەی سیلیزی

• ئامێدی: 27 پلەی سیلیزی

• ئاکرێ:31 پلەی سیلیزی

• کەرکوک: 34 پلەی سیلیزی

• زاخۆ: 33 پلەی سیلیزی

• هەڵەبجە: 30پلەی سیلیزی

• سۆران: 28 پلەی سیلیزی

• حاجی ئۆمەران: 16 پلەی سیلیزی

• گەرمیان: 36 پلەی سیلیزی