هەواڵەکان
وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا گەیشتە هەرێمی كوردستان و پشتگیری فەڕەنسای بۆ هەرێمی كوردستان دوپاتكردەوە.
لەیەكەم وێستگەی سەردانەكەیدا بۆ هەرێمی كوردستان ژان نوێل بارۆ وەزیری دەرەوەی فەرەنسا لەگەڵ نێچیرڤان بارزانی كۆبوەوە، پاش كۆتایی هاتنی كۆبونەوەكەش نێوانیان نێچیرڤان بارزانی سەرۆكی هەرێمی كوردستان لە كۆنفڕانسێكی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، لەبارەی رەوشی سوریاوە تێڕوانینی هاوبەشیان لەگەڵ فەرەنسا هەیە و جەخت لە جێبەجێكردنی رێككەوتنەكەی هەسەدە و دیمەشق دەكەنەوە.
لای خۆشییەوە هەروەها ژان نۆیل بارۆ وەزیری دەرەوەی فەڕەنسا رایگەیاند، هەرێمی كوردستان رۆڵی لە رێككەوتنی هەسەدە و دیمەشق هەبووە و فەڕەنسا پشتیوانی خۆی بۆ هەرێمی كوردستان دووپات دەكاتەوە.
بریاریشە سبەینێ وەزیری دەرەوەی فەرەنسا لە هەولێر لەگەڵ مەزڵوم عەبدی فەرماندی گشتی هێزەكانی سوریای دیموكرات كۆببێتەوە
محەمەد شیاع سودانی، لە بەغداد پێشوازی لە وەزیری دەرەوەی فەرەنسا کرد لە کۆبوونەوەکدا تیشکیان خستە سەر گرنگی بەهێزکردنی پەیوەندییە ئابورییەکانی نێوان هەردوو وڵات، بەتایبەت لە رێگەی بەشداری پێکردنی کۆمپانیا فەرەنسییەکان لە پڕۆسەی ئاوەدانکردنەوە و گەشەپێدانی عیراقدا و سودانی راشیگەیاند پێویستە وڵاتان بەرپرسیارێتیی هەڵگرن و هاووڵاتییە تیرۆریستەکانیان وەربگرنەوە.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، محەمەد شیاع سودانی، سەرۆک وەزیرانی عیراق، لەگەڵ ژان نوێل بارۆی وەزیری دەرەوەی فـەرەنـسـا کۆبوەوە و پەرەپێدانی پەیوەندییە ئابوری و ئەمنییەکانی نێوان عیراق و فەرەنسایان تاوتوێ کرد.
لە کۆبونەوەکەدا سودانی داوای لە وڵاتانی جیهان کرد بەرپرسیارێتیی خۆیان هەڵبگرن لە وەرگرتنەوەی هاووڵاتییە تیرۆریستەکانیان لە زیندانەکان، هەروەها جەختی لە پشتیوانی عیراق بۆ گفتوگۆی نێوان ئێران و ئەمریکا کردەوە بۆ سەقامگیری ناوچەکە.
لای خۆیەوە، وەزیری دەرەوەی فەرەنسا ستایشی رۆڵی عیراقی کرد لە پاراستنی ئاسایشی ناوچەکە و ئامادەیی وڵاتەکەشی دەربڕی بۆ بەردەوامیی هاوکارییە بەرگری و ئەمنییەکان لەگەڵ بەغداد.
عەلی موحسین عەلاق، پارێزگاری بانکی ناوەندیی عیراق، لە دیدارێکدا لەگەڵ جۆش هارس، کاربەڕێوەبەری باڵیۆزخانەی ئەمریکا کۆبوەوە و پەرەپێدانی هاوبەشی ستراتیژی و گرنگیی پاڵپشتیکردنی سەقامگیریی نەقدی و ئابوریی عیراقیان تاوتوێ کرد.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، بانکی ناوەندی عیراق، راگەیەندراویکی بڵاوکردوەتەوە تێیدا هاتووە، لەسەر پرسی سەقامگیری دراو لە عیراقدا،عەلی موحسین عەلاق، پارێزگاری بانکی ناوەندی لەگەڵ بەرپرسانی ئەمیکا کۆبوەتەوە.
لە کۆبوونەوەکەدا لایەنی ئەمریکی دەستخۆشی لە چاکسازییەکانی بانکی ناوەندی و پەرەسەندنی پرۆسەی گواستنەوەی دەرەکی و رێکخستنی فرۆشتنی دۆلار بەپێی ستانداردە جیهانییەکان کرد، هاوکات جەختی لە بەردەوامیی هەماهەنگییە بەرهەمدارەکانی نێوان وەزارەتی خزێنەی ئەمریکا وبانکی فیدراڵیی عیراق کردەوە.
لە بەرانبەردا پارێزگاری بانکی ناوەندی سوپاسی پاڵپشتییە بەردەوامەکانی ئەمریکای کرد و جەختی لەسەر پلانی چاکسازیی بانکی کردەوە بە ئامانجی بەهێزکردنی سەقامگیریی دارایی، کە لەگەڵ پێویستییەکانی ئاسایش و سیاسیی وڵاتدا بگونجێت.
لە میانی سەردانەکەیدا بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، دوای سەردانیکردنی سوریا ژان نوێل بارۆی وەزیری دەرەوەی فـەرەنــسـا گەیشتە بەغداد و لەگەڵ هاوتا عیراقیەکەی كۆنگرەی رۆژنامەوانیان ئەنجامدا.
ژان نوێل بارۆ رایگەیاند، ئێستا رەوشی عیراق زۆر باشە و پەرە بە هاوبەشی ستراتیژی نێوانیان دەدەن و چاودێری ئاڵوگۆڕی دەسەڵات لە عیراق دەكەن، لای خۆشیەوە فوئاد حسێن رایگەیاند، سەردانی وەزیری دەرەوەی فەرەنسا بۆ عیراق لە کاتێکی گرندابوو.
وەزیری دەرەوەی فەرەنسا ئاماژەی بەوەکرد، دەبێت پارێزگاری لە ئاشتی و سەقامگیری عیراق بكرێت و ئەوان دژی ئەو هێزانەن، كە ئاشتییان ناوێت جەختیشیکردەوە رێككەوتون لەسەر ئەوەی بەگژ داعشدا بچنەوە و لەسەر رێککوتنی هەسەدە و دیمەشقیش گفتوگۆیان کردوە.
لای خۆشیەوە فوئاد حسێن، وەزیری دەرەوەی عیراق رایگەیاند، لە ساڵی 2023وە رێككەوتن لە نێوان حكومەتی عیراق و فەرەنسا هەیە و سەردانی وەزیری دەرەوەی فەرەنسا لەم کاتەدا گرنگ بوو.
ئاماژەی بەوەشکرد، باسی پرۆسەی هەڵبژاردنیان كردوە و لەگەڵ فەرەنسا رێككەوتن لەسەر روبەڕوبوونەوەی مادەی هۆشبەر و بابەتی ئەمنی هەیە.
فواد حسێن جەختیشیکردەوە دەیانەوێت هاوبەشیان زیاتر بێت، لەگەڵ فەرەنسا و بەیەكەوە رووبەڕووی تیرۆر ببنەوە
قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیران پێشوازیکرد لە وەفدێکی باڵای ئابووری ئەڵمانیا بە سەرۆکایەتیی دۆرسییا شوتز، بەڕێوەبەری دیسکی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و باشوری ئەفریقیا لە وەزارەتی ئابووری و وزەی ئەو وڵاتە و پێکەوە گفتوگۆیان کرد لەبارەی پرسی گەشەپێدانی ئابووری لە کوردستان و چۆنییەتی کارئاسانیکردن بۆ وەبەرهێنەرانی ئەڵمانی لە هەرێمی کوردستان.
لە کۆبوونەوەکەدا کە ئەمڕۆ پێنج شەممە بە ئامادەبوونی ئەلبرێخت ڤۆن ڤیتکا، کونسوڵی گشتیی ئەڵمانیا بەڕێوەچوو، باس لە ژێرخانی ئابوری کوردستان و چاکسازییە ئابوورییەکان و دەرفەتەکانی وەبەرهێنان لە هەرێم کرا.
لە کۆبونەوەکەدا هەردوولا هاوڕابوون دەرفەتی زۆر گەورە هەیە بۆ بەشداریکردنی وەبەرهێنەرانی ئەڵمانی لە پرۆسەی گەشەپێدانی ئابووری کوردستان و بە پێویست زانرا کاری هاوبەش بکرێت بۆ ئەوەی ئاستی بەشداریی کۆمپانیا و وەبەرهێنەرانی ئەڵمانی لە گەشەپێدانی کوردستان زیاتر بکرێت.
لەم چوارچێوەیەدا قوباد تاڵەبانی ئاماژەیدا بە گرنگیی بەهێزترکردنی پەیوەندیی ئابووری و بازرگانی لەنێوان هەرێمی کوردستان و ئەڵمانیا و رایگەیاند؛ حکومەتی هەرێم ئامادەیە هەموو جۆرە کارئاسانی و هاوکارییەک پێشکەشی کۆمپانیا و وەبەرهێنەرانی ئەڵمانی بکات.
بنیامین نەتانیاھۆ، سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، لە میانی دانیشتنێکی نهێنی و هەستیاری لیژنەی کاروباری دەرەوە و ئاسایش لە پەرلەمانی وڵاتەکەی، چەندین زانیاری نوێی دەربارەی هێرشەکەی حەماس خستەڕوو، بۆ یەکەمجاریش دانە بەوەدا دەنێت، کە روداوەکە شکستی هەواڵگری بوە نەک خیانەت.
ئەمڕۆ پێنجشەممە، نەتانیاھۆ بە هەڵگرتنی چەندین دۆسیە و کۆنوسی کۆبونەوەکانی پێش هێرشەکە، جەختی لەوە کردەوە، کە روداوەکانی7ی ئۆکتۆبەر یەکێکە لە گەورەترین "شکستی هەواڵگری" لە مێژوی وڵاتەکەیدا.
سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، بە توندی ئەو دەنگۆیانەی رەتکردەوە، کە باس لە بوونی "خیانەتی ناوخۆیی" دەکەن و رایگەیاند؛ کە ئەوەی رویدا تەنها ئەنجامی باوەڕێکی هەڵەی دەزگا ئەمنییەکان بووە کە بۆ چەندین ساڵ بەردەوام بووە.
لە بەشێکی تری قسەکانیدا، نەتانیاھۆ پەنای بۆ وتەی بەرپرسانی باڵای ئێستا و پێوی وەک نەفتالی بینیت و گادی ئایزنکۆت و سەرۆکی "شاباک" برد، بۆ ئەوەی بیسەلمێنێت کە هیچ کام لەو دامەزراوانە پێشبینی هێرشێکی وەهایان نەکردووە.
ئەو ئاماژەی بەوە کرد کە تەنانەت مشتومڕە ناوخۆییەکانی ئیسرائیل و کێشە یاساییەکان وایکردبوو، پێشبینی هێرش وانەکەن لە حەماس و وایاندەزانی کە ئیسرائیل لە ناوخۆدا خەریکی پارچەپارچەبوونە و پێویستی بە هێرش نییە، ئەمەش وایکردووە ئامادەکارییەکانی ئەو گروپە لەبەر چاوی هەواڵگری ون ببن.
ئەم لێدوانانەی نەتانیاھۆ لە کاتێکدایە کە روبەڕوی رەخنەی توندی ئەندامانی ئۆپۆزسیۆن بووەوە لە ناو هۆڵی کۆبوونەوەکە، کە داوایان لێکرد لە جیاتی گەڕان بەناو کۆنووسە کۆنەکان بۆ پاکانەکردنی خۆی، تیشک بخاتە سەر بەرەکانی جەنگ و دۆخی ئێستای وڵات و هەوڵ نەدات بۆ دورخستنەوەی بەرپرسیارێتییە سیاسییەکان لەسەر شانی خۆی و دابەشکردنی ئەو شکستە بەسەر تەواوی دامەزراوە ئەمنی و سیاسییەکانی پێشوو و ئێستای ئیسرائیلدا
وەزارەتی کشتوکاڵی عیراق هاوردەکردنی تەماتەی لە هەرێمی کوردستانەوە قەدەغە کرد
وەزارەتی کشتوکاڵی عیراق، بڕیاریدا رێگری لە هاتنی تەماتە بکات لە هەموو دەروازە سنورییەکانەوە و جەختی کردەوە کە رێگە نادرێت ئەو بەرهەمە لە هەرێمی کوردستانەوە رەوانەی شارەکانی دیکەی عیراق بکرێت.
وەزارەتی کشتوکاڵ لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، ئەم بڕیارە وەک هەنگاوێکە بۆ پاراستنی بەرهەمی ناوخۆیی، چونکە لە ئێستادا بڕێکی زۆر تەماتە لە بازاڕەکانی عیراقدا هەیە و پێداویستییەکان دابین دەکات.
هەر لەو راگەیەندراوەدا هاتووە، رێگری لە هاتنی تەماتە لە هەرێمی کوردستانەوە دەکرێت، هۆکارەکەشی بۆ ئەوە گەڕاندووەتەوە کە "لە ئێستادا هیچ بەرهەمێکی تەماتە لە هەرێمی کوردستاندا نییە".
دەزگای هەواڵگریی ناوەندیی ئەمریکا (CIA) رۆژی چوارشەممە رایگەیاند، پاش زیاتر لە 60 ساڵ لە کارکردن، بڵاوکردنەوەی سەرچاوە زانیارییە بەناوبانگەکەی بە ناوی (World Factbook) رادەگرێت.
لەو راگەیەندراوەدا کە لە ماڵپەڕی رەسمیی دەزگاکە بڵاوکراوەتەوە، هیچ هۆکارێکی رون بۆ ئەم بڕیارە دیاری نەکراوە، بەڵام ئەم هەنگاوە دوای بەڵێنێکی جۆن راتکلیف، بەڕێوەبەری دەزگاکە دێت بۆ کۆتاییهێنان بەو پڕۆگرامانەی کە لە چوارچێوەی ئەرکە سەرەکی و بنەڕەتییەکانی دەزگاکەدا نین.
ئەم پڕۆژەیە بۆ یەکەمجار لە ساڵی 1962 وەک سەرچاوەیەکی چاپکراوی نهێنی بۆ ئەفسەرانی هەواڵگری دەستی پێکرد، کە تێیدا وێنەیەکی وردی دەربارەی ئابوری، سوپا، سەرچاوەکان و کۆمەڵگەی وڵاتانی دیکە دەخرایە روو. دواتر بەهۆی گرنگیی زانیارییەکانیەوە، دەزگا فیدراڵییەکانی دیکەش بەکاریان دەهێنا و پاش تێپەڕبوونی 10 ساڵ، وەشانێکی رەسمیی بۆ هەموو هاووڵاتییان بڵاوکرایەوە.
لە ساڵی 1997ـەوە ئەم سەرچاوەیە خرایە سەر هێڵی ئینتەرنێت و ساڵانە ملیۆنان کەس لە رۆژنامەنوسان و قوتابیان وەک سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراو بەکاریان دەهێنا. بەڵام لە ئێستادا و لە دەستپێکی خولی دووەمی سەرۆکایەتیی ترەمپدا، کۆشکی سپی پلانی کەمکردنەوەی میلاکی کارمەندانی لە CIA و ئاژانسی ئاسایشی نیشتمانی جێبەجێ کردووە، ئەمەش وای کردووە دەزگاکە ناچار بێت تەنیا تیشک بخاتە سەر ئەرکە هەواڵگرییە سەرەکییەکانی و دەستبەرداری پڕۆژە لاوەکییەکانی ببێت.
کتێبی راستییەکانی جیهان کە بە (The World Factbook) ناسراوە، سەرچاوەیەکی زانیاریی گشتگیر و وەک "ئینسلۆپیدیایەک" وایە کە لە لایەن دەزگای هەواڵگریی ناوەندیی ئەمریکا (CIA) ئامادە دەکرێت. ئەم کتێبە زانیاریی ورد و رەسمی دەربارەی 267 وڵات و ناوچەی جیاوازی جیهان لەخۆدەگرێت.
ئەم کتێبە تیشک دەخاتە سەر ئەم بوارە سەرەکییانە:
1. جوگرافیا: زانیاریی ورد دەربارەی سنورەکان، رووبەر، کەشوهەوا، سەرچاوە سروشتییەکان و نەخشەی رەسمی و وردی وڵاتان.
2. خەڵک و کۆمەڵگە: ئاماری دانیشتوان، ئایینەکان، زمانەکان، رەوشی تەندروستی، پەروەردە و منداڵان.
3. حکومەت: جۆری سیستەمی سیاسی، پایتەخت، دەستور، سیستەمی یاسایی و ئەندامبوون لە رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان.
4. ئابوری: بەرهەمی ناوخۆیی (GDP)، بودجە، کەرتی کار، کشتوکاڵ، پیشەسازی و زانیارییەکانی بانک و بازرگانی.
5. سەربازی و ئەمنی: توانا و ژمارەی هێزە چەکدارەکان، بودجەی سەربازی و ئەو کێشە و روداوانەی کە مەترسین بۆ سەر ئاسایش.
6. وزە و گواستنەوە: بەرهەمهێنانی کارەبا، نەوت، گاز، هەروەها ژێرخانی هێڵی شەمەندەفەر، بەندەر و فڕۆکەخانەکان.
ئەم سەرچاوەیە بۆ ماوەی زیاتر لە 60 ساڵ، یەکێک بووە لە باوەڕپێکراوترین سەرچاوەکان بۆ توێژەران، رۆژنامەنوسان، قوتابیان و بەرپرسانی حکومی لە هەموو جیهاندا، چونکە زانیارییەکانی لە لایەن دەزگا هەواڵگرییەکانەوە کۆدەکرانەوە و بە وردی پشکنینیان بۆ دەکرا.
بەڕێوەبەرایەتیی هاتوچۆی گەرمیان ئاگادارییەکی بەپەلە ئاڕاستەی شۆفێران دەکات و رایدەگەیەنێت، بەشێکی رێگەی تەنگی سەرتەک رۆچووە و هاتوچۆکردن تێیدا مەترسیدارە.
لە راگەیەندراوێکی هاتوچۆی گەرمیاندا هاتووە، رێگەی سەیرانگای سەرتەک (تەنگی سەرتەک) بەهۆی رۆچوونی بەشێکی زەوییەکەوە زیانی پێگەیشتووە؛ ئەمەش مەترسیی بۆ شۆفێران دروست کردووە، بەتایبەتی بۆ ئۆتۆمبێلە بارهەڵگرەکان.
راگەیاندنی هاتوچۆی گەرمیان ئاماژەی بەوەش کردووە، کارمەندانی هاتوچۆی مەیدان گەیشتوونەتە شوێنەکە و بەربەستیان بۆ ئەو بەشە زیانلێکەوتووەی رێگەکە داناوە.
هاتوچۆ داوا لە شۆفێران دەکات تا ئەو کاتەی لایەنە پەیوەندیدارەکان رێگەکە چاک دەکەنەوە، بەوپەڕی وریاییەوە هاتوچۆ بکەن و پابەندی رێنماییەکان بن، تاوەکو گیان و سامانیان لە هەر روداوێکی هاتوچۆ پارێزراو بێت.
وابڕیارە ئەمڕۆ وەزیری دەرەوەی فەرەنسا لە شاری هەولێر لەگەڵ فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سوریای دیموکرات کۆببێتەوە.
وابڕیارە ئەمڕۆ پێنجشەممە لە درێژەی گەشتەکەیدا وەزیری دەرەوەی فەرەنسا لە شاری هەولێر لەگەڵ مەزڵوم عەبدی، فەرماندەی گشتیی هێزەکانی سوریای دیموکرات (هەسەدە) کۆببێتەوەو؛ لە دیدارەکەدا دوایین گۆڕانکارییە ئەمنی و سیاسییەکانی رۆژئاوای کوردستان و ناوچەکە تاوتوێ بکرێت و جەخت لە هەماهەنگییەکان بکرێتەوە.
لە کۆنگرەیەکی رۆژنامەوانیدا ژان نۆیێل بارۆ جەختیکردەوە: ئەمڕۆ لە هەولێر لەگەڵ مەزڵوم عەبدی تاوتووێی پرسی رێککەوتنی نێوان حکومەتی سوریا و هێزەکانی هەسەدە دەکەین.
هەر لە درێژەی جوڵە دیپلۆماسییەکانیدا، وەزیری دەرەوەی فەرەنسا گەیشتە کۆشکی "تشرین" لە شاری دیمەشق و لەگەڵ وەزیری دەرەوەی سوریا کۆببووە.
ئەم دیدارە رەسمییانە لە کاتێکدایە کە فەرەنسا هەوڵ دەدات رۆڵێکی کارا لە کەمکردنەوەی گرژییەکانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دۆسیەی سوریادا بگێڕێت.
ستیڤ ویتکۆف، نێردەی تایبەتی ترەمپ بۆ ئەرکەکانی ئاشتی، گەیشتن بە رێککەوتنێکی نوێی لە نێوان روسیا و ئۆکراین بۆ ئاڵوگۆڕکردنی زیندانیانی جەنگ راگەیاند.
بەپێی راگەیەندراوێکی رەسمیی نووسینگەی نێردەی تایبەتی ئەمریکا، وەفدەکانی ئەمریکا، ئۆکراین و روسیا رێککەوتوون لەسەر ئاڵوگۆڕی 314 زیندانی، کە ئەمە یەکەم پڕۆسەی لەو شێوەیەیە لە ماوەی 5 مانگی رابردوودا بەڕێوەبچێت. ویتکۆف ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەمە بەرهەمی گفتوگۆکانی ئاشتییە کە بە وردی و بەرهەمهێنەرانە بەڕێوەچوون.
نێردەی تایبەتی ئەمریکا رایگەیاند، هەرچەندە کارێکی زۆر ماوە بۆ ئەنجامدان، بەڵام ئەم هەنگاوانە دەیسەلمێنن کە بەردەوامیی هەوڵە دیپلۆماسییەکان ئەنجامی بەرچاویان هەیە و هەوڵەکان بۆ کۆتاییهێنان بە جەنگی ئۆکراین بەرەو پێش دەبەن. بڕیاریشە لە هەفتەکانی داهاتوودا گفتوگۆکان بەردەوام بن و چاوەڕوانی پێشکەوتنی دیکە دەکرێت.
ستیڤ ویتکۆف لە راگەیەندراوەکەدا سوپاسی دەوڵەتی ئیماراتی کرد بۆ میوانداریکردنی گفتوگۆکان، هاوکات ستایشی رۆڵ و رێبەرایەتیی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکای کرد لە بونیاتنانی ئەم رێککەوتنە و رەخساندنی هەلی سەرکەوتنی پڕۆسەکە.
وەزارەتی دەرەوەی روسیا، ئەمڕۆ پێنجشەممە، دەرکردنی دیپلۆماتکارێکی ئەڵمانیای راگەیاند، ئەمەش وەک وەڵامێک بۆ هەنگاوێکی هاوشێوەی حکومەتی ئەڵمانیا بەرانبەر بە دیپلۆماتکارێکی روسی.
وەزارەتی دەرەوەی روسیا لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کرد، یاداشتێکی رەسمییان رادەستی سەرۆکی نێردە دیپلۆماسییەکەی ئەڵمانیا کردووە و تێیدا یەکێک لە کارمەندانی باڵیۆزخانەی ئەڵمانیایان وەک "کەسی نەخوازراو" ناساندووە و بڕیاری دەرکردنیان بۆ دەرکردووە. مۆسکۆ جەختی کردەوە کە حکومەتی ئەڵمانیا "بەرپرسیاری تەواوی ئەم ئاڵۆزییە نوێیەیە لە پەیوەندییە دوقۆڵییەکاندا."
ئەم بڕیارەی مۆسکۆ دوای ئەوە دێت کە لە 22ی کانونی دووەمی رابردوو، ئەڵمانیا دیپلۆماتکارێکی روسیای بە تۆمەتی سیخوڕی دەرکردبوو. وەزارەتی دەرەوەی روسیا ئەو تۆمەتانەی بە "بێ بنەما" ناوبرد و رایگەیاند، ئەمە تەنیا لە چوارچێوەی ئەو "کرژییە سیخوڕییانەدایە"یەدایە کە بەرپرسانی ئەڵمانیا پەرەی پێدەدەن.
لە بەشێکی دیکەی راگەیەندراوەکەدا، مۆسکۆ تۆمەتەکانی بەرلینی بە توندی رەتکردەوە و بە "ئیستیفزازێکی هەرزان و پیلانێک" وەسفی کرد کە ئامانج لێی لەکەدارکردنی ناوبانگی نێردە دیپلۆماسییەکانی روسیایە لە ئەڵمانیا. ئەم روداوە ئاستی گرژییەکانی نێوان هەردوو وڵاتی گەیاندووەتە قۆناغێکی نوێ و پێدەچێت کاریگەریی نەرێنی لەسەر پەیوەندییە دیپلۆماسییەکانی داهاتوویان هەبێت.
رێكخراوی هیومن رایتس وۆچ هۆشداری دەدات لە سیاسەتەكانی دۆناڵد ترەمپ و دەڵێت ، ترەمپ هێرش دەكاتە سەر بنەماكانی دیموكراسیەت لە ئەمریكا.
رێكخراوەكە لە راپۆرتی ساڵانەیدا كە باس لە رەوشی مافی مرۆڤ دەكات لە زیاتر لە 100 وڵاتی جیهان ، باسی لە رەوشی ئەمریكا كردوە لە سەردەمی دەسەڵاتی ترەمپ و رایگەیاندووە ، ئاستی دیموكراسیەت لە ئەمریكا بەشێوەیەكی بەرچاو دابەزیوە و ئیدارەكەی ترەمپ پشتگیری لە مافەكانی مرۆڤ ناكات ، لەسەر ئاستی جیهانیش ترەمپ سنورێك بۆ ئەو دەسەڵاتانە دانانێت كە دژی دیموكراسیەتن .
پێشبینیشكردوە لە ساڵی 2026 ، ململانێی توند لە پێناو داهاتووی مافەكانی مرۆڤ لە ئەمریكا دروست ببێـت كە كاریگەری لەسەر هەموو جیهان دەبێت .
لە وەڵامی ئەو راپۆرتەشدا كۆشكی سپی رایگەیاندووە ، رێكخراوی هیومن رایتس وۆچ دژایەتی ترەمپ دەكات تەنانەت پێش ئەوەش كە دەسەڵات وەربگرێت ، دوپاتیشیكردوەتەوە ترەمپ چەندین كاری بۆ پاراستنی مافەكانی مرۆڤ و پاراستنی ئازادی كردوە و لە ماوەی ساڵێكی دەسەڵاتیدا كۆتایی بە 8 جەنگ هێناوە بۆ پاراستنی گیانی هەزاران كەس.
سێرگی لاڤرۆڤ، وەزیری دەرەوەی روسیا هۆشداری دەدات لەوەی دۆخی ئێران بەرەو تەقینەوەیەکی گەورە دەچێت کە کاریگەریی لەسەر تەواوی ناوچەکە دەبێت، هاوکات ئاماژە بەوە دەکات کە مۆسکۆ بەبێ دەستوەردان تەنیا بینەر نابێت.
لاڤرۆڤ لە لێدوانێکدا رایگەیاند، دۆخی ئێران مەترسیی تەقینەوەیەکی گەورەی لێدەکرێت کە رەنگە تەواوی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست بگرێتەوە. راشیگەیاند: "ئێران هاوبەشێکی نزیکی ئێمەیە و بەرامبەر بە ئاڵۆزییەکانی ناوچەکە دەستەوستان ناوەستین." وەزیری دەرەوەی روسیا جەختی کردەوە کە وڵاتەکەی ئامادەیە هاوکار بێت بۆ هێورکردنەوەی گرژییەکانی نێوان تەل ئەبیب، واشنتن و تاران.
سێرگی لاڤرۆڤ رونیکردەوە کە مۆسکۆ لە پەیوەندییەکانیدا لەگەڵ ئیسرائیل، ئێران و ئەمریکا، خۆی وەک نێوەندگیر ناسەپێنێت، بەڵکو تەنیا گفتوگۆ لەسەر دۆخەکە دەکات بە ئامانجی رێگری لە زیاتر تێکچوونی ئاسایشی ناوچەکە.
لەلایەکی دیکەوە، هەوڵە دیپلۆماسییەکانی نێوان واشنتن و تاران بەردەوامن. بەرپرسانی هەردوولا رایانگەیاندووە، پلانی کۆبوونەوەی مەسقەت کە بڕیارە سبەینێ هەینی بەڕێوەبچێت، گەڕاوەتەوە سەر رێڕەوی رەسمیی خۆی. ئەم هەنگاوەی ئیدارەی ترەمپ دوای ئەوە هات کە سەرکردە عەرەب و موسڵمانەکان فشارێکی زۆریان خستە سەر واشنتن تاوەکو لە دانوستانەکان نەکشێتەوە، ترەمپیش وەک رێزێک بۆ داواکاریی هاوپەیمانەکانی لە ناوچەکە، رەزامەندیی لەسەر ئەنجامدانی کۆبوونەوەکە داوە.
بەپێی زانیارییەکانی ئاژانسی "تەسنیم"ی ئێرانی، دانوستانەکانی سبەینێی مەسقەت بە شێوەیەکی ناڕاستەوخۆ دەبن. چاوەڕوان دەکرێت عەباس عراقچی، وەزیری دەرەوەی ئێران و ستیڤ ویتکۆف، نێردەی ترەمپ لە کۆبوونەوەکەدا بەشدار بن، تاوەکو گوێ لە پێشنیارەکانی یەکدی بگرن لەبارەی دۆسیەی ئەتۆمی و ئاسایشی ناوچەکە.
وەزارەتی دارایی و ئابوریی هەرێمی کوردستان رایگەیاند، داهاتی نانەوتیی مانگی یەکی هەرێم رادەستی حکومەتی فیدراڵ کراوە.
بەپێی راگەیەندراوێکی وەزارەتی دارایی، ئەمڕۆ پێنجشەممە، 5-2-2026، بڕی 120 ملیار دینار وەک داهاتی نانەوتیی هەرێم بۆ مانگی کانوونی دووەم، بە شێوەی کاش خرایە سەر هەژماری بانکی وەزارەتی دارایی حکومەتی فیدراڵ لە لقی هەولێری بانکی ناوەندیی عیراق.
ئەم هەنگاوە لە چوارچێوەی جێبەجێکردنی رێککەوتنەکانی نێوان هەولێر و بەغدادە بۆ رێکخستنەوەی داهاتە نانەوتییەکان و دابینکردنی شایستە داراییەکانی هەرێمی کوردستان و موچەی فەرمانبەران.
محەمەد حەلبوسی رایگەیاند، پشتیوانی لە كاندیدی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دەكەن بۆ پۆستی سەرۆك كۆمار.
محەمەد حەلبوسی سەرۆكی هاوپەیمانی تەقەدوم لە چاوپێكەوتنێكی تەلەفزیۆنیدا ئاماژەی بۆ ئەوەكرد، ئەزموونی پێشوتریان لەگەڵ نوری مالكی وەك سەرۆك وەزیران تاڵبووە و ئەزمونێكی باش نەبووە، وتیشی، پێش لێدوانەكەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا سەبارەت بە مالكی، واشنتۆن ئاگاداری كردوینەوتەوە كە دەستنیشانكردنەوەی مالكی وەك سەرۆك وەزیران قبوڵكراون نییەو تەنانە هەڕەشەی ئەوەشی كردوە باڵیوزخانەكەیان لە غدادەوە دەگوازینەوە بۆ هەولێر.
راشیگەیاند، هیچ وڵاتێكی عەرەبی و ناوچەكە پشتیوانی لە نوری مالكی ناكات، وە ئەوانیش وەك لایەنی سوننە لەگەڵ شیعەكاندا دژی ترەمپ ناوەستنەوە، چونكە ئەوە كارەساتی لێدەكەوێتەوە، وتیشی ئەوان پێویستیان بە كەساتیەك هەیە بۆ پۆستی سەرۆك وەزیران كە پەیوەندیەكانی لەگەڵ ناوخو و وڵاتانی ناوچەكە و نێودەوڵەتی بەهێزبێت.
سەبارەت بە هەڵبژاردنی سەرۆك كۆماریش، حەلبوسی رایگەیاند، ئەوان پشتیوانی لە كاندیدەی یەكێتی نیشتمانی كوردستان دەكەن، كە نزار ئامێدیە، چونكە ئەوانیش پشتیوانیان لە كانیكەی ئەوەانكردوە بۆ سەرۆكی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق.