هەواڵەکان
د.لەتیف رەشید، سەرۆک کۆمار لەکۆشکی بەغداد، پێشوازیکرد لە ژمارەیەک لە چاودێرانی نێودەوڵەتی تایبەت بەچاودێریکردنی هەڵبژاردنەکانی پەرلەمان، بەسەرۆکایەتی خاتوو تامالا لۆنگبێرگەر و شاندی یاوەری، کە ژمارەیەک کەسایەتی دیار و پسپۆرانی نوێنەرایەتی هەڵبژاردنەکانی یەکێتی ئەوروپا و بەرپرسانی پەیوەندیدار بەکاروباری ئەفریقا و رۆژهەڵاتی ناوەڕاست کرد و لە میانی دیدارەکەدا جەختیان لە بەڕیوەجونی هەڵبژاردنێکی بێگەرد و شەفاف کرد، بە جۆرێک لە ئاستی چاوەڕوانی هەموو لایەکدا بێت
لە میانی دیدارەکەدا، کە شارەزایانی سیاسی و یاسایی و هەڵبژاردن و نوێنەرانی نێودەوڵەتی و رێکخراوەکانی تایبەتمەند بەپشتگیریکردنی پرۆسەکانی هەڵبژاردن وگەشەپێدانی دیموکراسی لەخۆگرتبوو، باسیان لەرێگاکانی هاریکاری و هەماهەنگی نێوان ئۆرگان و دامەزراوە عیراقییەکان و هاوتا نێودەوڵەتییەکانیان کرد کە پەیوەندییان بە چاودێریکردنی هەڵبژاردنەوە هەیە، لەگەڵ چۆنیەتی پاڵپشتیکردنی پراکتیزەکردنی دیموکراسیەت و بەرەوپێشبردنی کلتووری بەشداریکردن و دەستەبەرکردنی بەرزترین ستانداردەکانی بێگەردی و شەفافیەت لە پرۆسەی هەڵبژاردنی داهاتوودا.
سەرۆک کۆمار پابەندبوونی عیراقی بەدابینکردنی هەموو پێداویستییە پێویستەکان بۆ گەرەنتیکردنی بێگەردی و شەفافیەتی پرۆسەی هەڵبژاردن دووپاتکردەوە، بۆ ئەوەی چاودێرانی نێودەوڵەتی بتوانن بەئازادی و سەربەخۆ ئەرکەکانیان ئەنجام بدەن، هاوکات ڕۆڵی هاوبەشە نێودەوڵەتییەکانی لەپاڵپشتیکردنی پرۆسەی دیموکراسی وبەهێزکردنی متمانە بە هەڵبژاردنەکانی بەرز نرخاند و بەپەرەپێدانی متمانەی نیشتمانیی ناوبرد، کەڕەنگدانەوەی ئیرادەی گەلە.
سەرۆک کۆمار روونیکردەوە، ئەو سەقامگیرییە سیاسی و ئەمنییەی عیراق ئەمڕۆ پێوەی بەهرەمەندە، بەرهەمی هەوڵە نیشتمانییە هاوئاهەنگەکان و ئیرادەی جەماوەرییە، هەروەها نوێنەرایەتی و دەستپێکی بنەڕەتییە بۆ پرۆسەی ئاوەدانکردنەوە و گەشەپێدانی هەمەلایەنە، ئاماژەی بەوەشکرد، ئەم سەقامگیرییە کاریگەری ئەرێنی لەسەر بارودۆخی ئابووری و کۆمەڵایەتی هەبووە، یارمەتیدەر بووە لەدروستکردنی کەشێکی لەبار بۆ پێشخستنی کەرتی بەرهەمهێنان و خزمەتگوزاری، وەبەرهێنەرانی بیانی بۆ خۆی ڕاکێشاوە، هاوکات بەشداری کردووە لەچەسپاندنی پێگەی ناوچەیی و نێودەوڵەتیی عیراق و ڕۆڵی کارای عیراق لە پاڵپشتیکردنی ئاسایش و ئاشتی لە ناوچەکەدا هەبووە، هەروەها ئاسۆی فراوانی بۆ هاوکاری لەگەڵ وڵاتانی دۆست و رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان لەبوارەکانی گەشەپێدان و چاکسازی دامەزراوەیی کردۆتەوە.
لەلای خۆیانەوە ئەندامانی شاندەکە، سوپاس و پێزانینی خۆیان بۆ سەرۆک کۆمار دەربڕی بۆ ئەو پێشوازییە گەرمە و پەرۆشیان بۆ بەهێزکردنی هاوکاری لەگەڵ دامەزراوەکانیان وهاوکات پابەندبوونی خۆیان دووپاتکردەوە بۆ کارکردن بەپێی ستانداردە نێودەوڵەتییەکان بۆ چاودێریکردنی هەڵبژاردن، بە شێوەیەک کە هاوکاربێت لە سەرکەوتنی ئەم بۆنە گرنگە نیشتمانییە.
لە میانی وتارێکیدا بەبۆنەی بەرێوەچونی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عیراق، د. لەتیف رەشید رایگەیاند؛ بەشداری کاریگەر و بەرفراوان لەهەڵبژاردنەکاندا تاکە رێگەیە بۆ راستکردنەوەی هەڵەکان و چارەسەرکردنی لایەنە نێگەتیڤەکان و پەرەپێدانی سیستمی سیاسی.
سەرۆک کۆمار ئاماژەی بەوەکرد؛ ئەمڕۆ لەبەردەم قۆناغێکی نوێ و گرنگ وەستاون، لەسەر رێگای بەرقەرارکردنی ئاشتی و سەقامگیری و پێشکەوتن، گەلی عیراق سەلماندویەتی کە شایستەی درێژەدانن بە دەستکەوتە شارستانییەکان و مۆدێلی دێموکراسیان لە پێکەوەژیان لە نێوان پێکهاتە جیاوازەکاندا پێشکەش کردووە.
لەبارەی هەڵبژاردنیشەوە سەرۆک کۆمار جەختیکردەوە کە هەڵبژاردن ماف و ئەرکێکی نیشتمانییە و ئەوان لە سەرۆکایەتی کۆمار کاریان کردووە بۆ پشتیوانیکردنی هەموو لایەنەکانی بەشدار لە جێبەجێکردنی مافەکانی هەڵبژاردن.
هەروەها داواشیکرد لە هەموو دەنگدەران کە واقیعبینانە و راستگۆیانە بیر لە کاندیدەکان بکەنەوە بۆ ئەندامێتی پەرلەمانی عیراق.
لە کۆتایی وتارەکەشیدا، سەرۆک کۆمار دوپاتیکردەوە کار دەکەن بۆ پشتیوانیکردن له پەرلەمانی عیراقی دهاتوو بۆ دەرکردنی یاسای گرنگ که مادەکانی دەستوور چالاک بکات بۆ تەواوکردنی بنیاتنانی دەستووری دەوڵەت.
ئەمەش لە کاتێکدایە بریارە سبەینێ کاتژمێر حەوت دەنگدانی گشتی بۆ خولی شەشەمی پەرلەمانی عێراق لە هەرێم وعیراق بەرێوەبچێت و زیاتر لە 20 ملیۆن و 63 هەزار کەس مافی دەنگدانیان هەیە.
ئەمەی خوارەوە دەقی وتارەکەی سەرۆک کۆمارە
"بەناوی خوای گەورە و میهرەبان
گەلی عیراقی خۆشەویست
خوشک و برایانی هاووڵاتیانم
سڵاوتان لێبێت و ڕەحمەت و بەرەکەتی خواتان لەسەر بێت.
ئەمڕۆ لەسەر دەروازەی قۆناغێکی نوێ و گرنگین لە ڕێگامان بۆ دامەزراندنی ئاشتی و سەقامگیری و گەشەپێدان لە وڵاتەکەماندا، لە ڕێگەی ئەنجامدانی هەڵبژاردنی پەرلەمانییەوە ، بۆ ئەوەی پابەندبوونی خۆمان بە ژیانی سیاسی دەستووری و دیموکراسی و گواستنەوەی ئاشتییانەی دەسەڵات دووپات بکەینەوە.
گەلەکەمان سەلماندوویەتی کە شایستەی بەردەوامیدانە لە دەستکەوتە شارستانییەکانی و نموونەیەکی دیموکراسی پێشکەش کردووە لە پێکەوەژیانی نێوان پێکهاتە و ئاراستە جیاوازەکانی لەگەڵ پاراستنی مافی جیاوازی و ناڕەزایەتی و ئازادی ڕا دەربڕین.
بەشدارییەکی کارا و بەرفراوان لە هەڵبژاردنەکاندا تاکە ڕێگامانە بۆ ڕاستکردنەوەی هەڵەکان و چارەسەرکردنی لایەنە نەرێنییەکان و پەرەپێدانی سیستەمی سیاسیمان و ڕێگریکردن لە دیکتاتۆرییەت و تاکڕەوی لە دەسەڵاتدا و دەنگدانی بەرفراوانی گەل و ڕێزگرتن لە ئەنجامەکانی هەڵبژاردن و ڕێڕەوی دەستووریی پرۆسەی دیموکراسی گەورەترین بەڵگەیە لەسەر خواستی گەلەکەمان بۆ پێکەوەژیان و ئاشتی و ئازادی.
گەلی خۆشەویستمان
دەبێت هەمیشە ئەو قوربانییە گەورانەمان بیر بێت کە پێشکەشمان کردوون بۆ دامەزراندن و پاراستنی سیستەمی دیموکراسی بەتایبەتی شەهیدان و بریندارانی هێزە ئەمنی و سەربازییەکان بە جۆرەها دەزگا و دامەزراوەکانیانەوە هەروەها قوربانییانی مەدەنی لە کردەوە تیرۆریستییەکاندا تاوەکو توانیمان بەسەر تیرۆردا سەربکەوین و شکۆی بشکێنین و لە توندڕەوی و بانگەشەکارانی ڕزگارمان بێت کە بوونەتە نامۆ و دابڕاو.
هەڵبژاردن ماف و ئەرکێکی نیشتمانییەو ئێمە لە سەرۆکایەتی کۆمار کارمان کردووە لەسەر پشتگیریکردنی هەموو لایەنە بەشداربووەکان لە جێبەجێکردنی شایستەیی هەڵبژاردن و سوور بووین لەسەر هەوڵدان بۆ دڵنیابوون لە کەشوهەوایەکی پێشبڕکێکارانەی بێگەرد و دادپەروەر.
داوا لە هەموو دەنگدەران دەکەین کە بە واقیعی و ڕاستگۆیی و ئەمانەتەوە سەیری پرۆسەکە بکەن لە کاتێکدا کاندیدەکانی ئەندامێتی پەرلەمان هەڵدەبژێرن کە چاودێری پاراستنی ماف و بەرژەوەندییەکانی دەبن.
کار دەکەین بۆ پشتگیریکردنی پەرلەمانی داهاتوو بۆ دەرکردنی یاسا گرنگەکان ،بەتایبەتی ئەو یاسایانەی کە ماددە دەستوورییەکان کارا دەکەن بۆ تەواوکردنی بنیادنانی دامەزراوەیی دەوڵەت و پێکهێنانی حکومەتێکی فیدراڵی نوێی بەهێز و کارا بۆ وەڵامدانەوەی ئاواتەکانی هاووڵاتیان لە ئاسایش و دادپەری کۆمەڵایەتی و پەرەپێدانی ئابووری و دابینکردنی هەلی کار و خزمەتگوزارییەکان و پاراستنی یەکێتی و سەربەخۆیی و سەروەری عێراق و بنیادنانی پەیوەندییەکی جێگیر و دەستووری لەسەر بنەمای هاوکاری لەگەڵ حکومەتی هەرێمی کوردستان و بەرزکردنەوەی ئاستی دامەزراوە و دەزگا ئەمنی و سەربازییەکان و پەرەپێدانی پەیوەندی دۆستایەتی و هاوکاری لەگەڵ وڵاتانی جیهان.
هیوای سەرکەوتن بۆ هەمووان دەخوازین بۆ هەڵبژاردنی ئەنجومەنێکی نوێنەرایەتی کارا و پێکهێنانی حکومەتێکی سەرکەوتوو و سوپاسی کۆمسیۆنی باڵای سەربەخۆی هەڵبژاردنەکان دەکەین بۆ هەوڵەکانیان لە ئامادەکردنی پێداویستییەکانی هەڵبژاردن.
هەروەها ستایشی هەوڵەکانی هێزە ئەمنییەکانمان دەکەین، بە هەموو پێکهاتەکانیانەوە، و هەموو لایەنە پشتیوانەکان لە سەرکەوتنی ئەم شایستە نیشتمانییەدا.
خودا عێراق و گەلەکەی بپارێزێت
قوباد تاڵەبانی، جێگری سەرۆک وەزیران پێشوازیکرد لە محەمەد ئەلحەسان، نوێنهرى تايبهتى سكرتێرى گشتیی نەتەوەیەكگرتووەكان له عیراق و لە کۆبوونەوەی نێوانیاندا بەڕێوەچوونی هەڵبژاردنەکانی عیراق و چەند پرسێکی دیکەی جێی بایەخی هەردوولا تاوتوێ کران.
لە کۆبوونەوەکەدا کە رۆژی دووشەمە (10/11/2025) لە هەولێر بەڕێوەچوو، هەردوولا هیوایان خواست رۆژی سێ شەمە هەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق لە دۆخێکی ئارام و بە شێوەیەکی رێکوپێک بەڕێوەبچێت و هاووڵاتیانی عیراق و هەرێمی کوردستان بە رێژەیەکی بەرچاو بەشداری بکەن و چارەنووسی چوار ساڵی داهاتووی پرۆسەی سیاسی عیراق دیاری بکەن.
قوباد تاڵەبانی ئاماژەی بە گرنگیی ئەم هەڵبژاردنە کرد بۆ پەیوەندییەکانی چوار ساڵی داهاتووی عێراق و هەرێمی کوردستان و رایگەیاند، هاووڵاتیانی هەرێمی کوردستان دەیانەوێت کێشەکانی نێوان هەرێم و بەغداد لەسەر بنەمای دەستور بە شێوەیەکی بنەڕەتی چارەسەر بکرێت، لەم چوارچێوەیەدا بەپێویستی زانی ئەولەوییەتی هەردوو حکومەتی داهاتووی عیراق و هەرێم چارەسەرکردنی کێشەکان و بە تایبەتیش کێشەی بودجە و موچە بێت.
دەنگدان کە پرۆسەیەکی سیاسی و دیموکراسییە، کاریگەری هەمەلایەنی لەسەر تاکەکان هەیە، پسپۆڕانی دەرونى وسیاسیی گەیشتونەتە ئەو ئەنجامەى کە بەشداریکردن لە دەنگدان لەڕوی تەندروستییەوە سود بە کەسەکە دەگەیەنێت و هەڵبژاردنی کاندیدی دڵخوازیشی رەنگە هۆکار بێت بۆ تەندروستییەکی باشتر.
رێکخراوەکانی وەک کۆمەڵەی پزیشکی ئەمریکی، کۆمەڵەی دڵی ئەمریکی و کۆلێژی پزیشکانی ئەمریکی پشتگیریان لەو بیرۆکەیە کردووە کە دەنگدان رۆڵی هەیە لە تەندروستیدا، ئەمەش وایکردووە دەستڕاگەیشتن بە دەنگدان شتێک بێت کە پێویستە پیشەییەکانی چاودێری تەندروستی باسی بکەن.
توێژەران ئاماژە بەوەدەکەن، بونی مافی دەنگدان و بەشداریکردن لە پرۆسەکەدا، هۆکارێکە بۆ بەرەوپێشبردنی تەندروستی دەرونی و باشتربونی تەندروستی جەستەیی، ئەوەشیان خستوەتەڕوو، ئەو کاریگەرییە رێژەییە و لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگۆرێت.
دکتۆر لین ساندەرز، مامۆستای یاریدەدەری لە بواری سیاسەت لە زانکۆی ڤێرجینیا کە بەشدارە لە ئەنجامدانی توێژینەوەک لەسەر کاریگەرییەکانی دەنگدان لەسەر تەندروستی رایگەیاندوە " ئەوەی تۆ دەتەوێت و هەوڵی بۆ دەدەیت بە رێگەی توندوتیژی، دەتوانیت لە رێگەی دەنگدانەوە بەدەستی بهێنیت"
ساندەرز دەشڵێت: کاتێک باوەڕت وایە شتێک دەکەیت کە دەتوانێت ژیانت باشتر بکات، ئەوە سودە دەرونییەکان زیاد دەبن و ئەمەش هۆکارە بۆ باشترکردنی تەندروستی جەستەیی و بەشداریکردنیش لە دەنگدان پەیوەستە بە تەندروستی دەرونییەوە.
مارک زیمەرمانیش کە یەکێکە لە دەرونناسە بەناوبانگەکان، لەوبارەیەوە دەڵێت؛ بەشێک لە وێنەی گشتی تەندروستی باش ئەوەیە فێرببیت چۆن دەتوانیت خۆت بەهێز بکەیت بۆ ئەوەی بتوانیت کۆنترۆڵی ئەو شتانەی ژیانت بکەیت کە لەژێر کۆنترۆڵی تۆدان بۆ ئەمەش دەنگدان بە نمونە دێنێتەوە.
توێژەران باسیان لەوەشکردوە، کە دەنگدان و تەندروستی جەستەیی پەیوەندییەکی راستەوخۆیان نییە، واتە بەشداریکردن لە دەنگدان نابێت هۆی دابەزاندی چەوری یاخود جارەسەرکردنی شێرپەنجە، بەڵام لە روی دەرونییەوە کاریگەری لەسەر دەرونی کەسەکان دەبێت.
زۆرن ئەو توێژینەوانەشی ئاماژە بەوەدەکەن، کە باشبونی دەرونی هۆکارە بۆ باشبونی تەندروسی جەستەیی مرۆڤەکان، واتە کاتێک لە رویی دەرونییەوە باشتر دەبێت راستەوخۆ لە روی جەستەیشەوە بەرەو باشبون دەچێت و چوون بۆ دەنگدانیش دەرونی کەسەکان باشتر دەکات، بەتایبەت کاتێک کەسەکە دەیەوێت لە رێگەی دەنگەکەیەوە کاندیدی دڵخوازی خۆی هەڵبژێرێت بە هیوای باشترکردنی ژیانی خۆی و کۆمەڵگەکەی.
لە بەرانبەر قەرزەکانی چاڤی، ژمارەیەک موڵک کە بەناوی ئەو کۆمپانیایەوە تۆمارکراوە لە زیادکردنی ئاشکرادا دەفرۆشرێت.
بەڕێوەبەرایەتی گشتی کارەبایی سلێمانی لە رایەگەیەنراوێکدا بڵاویکردەوە، بەڕێوەبەرایەتی جێبەجێکردنی دووەمی سلێمانی لەسەر داوای بریکاری داواکار 'وەزیری کارەبای حکومەتی هەرێمی کوردستان/ سەرەڕای کارەکەی' لە رێگەی زیادکردنی ئاشکراوە هەڵدەستێت بە فرۆشتنی سەرجەم ئەو موڵکانەی, کە هاوپێچی ئەم ئاگاداریيەن کە ژمارەیان 13 موڵکە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، سەرجەمیان ( کەرتی (١)ی مەڵکەندی و دەباشان)ن و تۆمارن بە ناوی کۆمپانیای چاڤی بۆ وەبەرهێنانی گەشتیاری – هاوپشکی تایبەت، ئەویش بەرانبەر قەرزە کەڵکەبووەکانی کۆمپانیاکە، وەزیری کارەبای حکومەتی هەرێمی کوردستان / سەرەڕای کارەکەی، کە بڕەکەی سێ ملیار و هەشتا ملیۆن و حەوت سەد و دە هەزار دینارە، بە رەسمی لەلایەنبەرێوەبەرایتی کارەبای سلێمانییەوە دەفرۆشرێت.
کارەبای سلێمانی ئەوەشی خستەڕوو، زیادکردنەکە لە ماوەی 30 رۆژدا لە رۆژی دوای بڵاوکردنەوەی ئەم ئاگادارییە لە رۆژنامەدا لە بەڕێوەبەرایەتییەکەیان لە سەعات 12ـی نیوەڕۆ ئەنجام دەدرێت.
بەپێی پێشبیینەکانی کەشناسی لە 48 سەعاتی داهاتوودا ئاسمان نیمچە هەور دەبێت و پلەکانی گەرما زیاتر دادەبەزن.
بەرێوەبەرایەتی گشتی کەشناسی پێشبینییەکانی بۆ ئەمڕۆ و سبەینێ بڵاوکردەوە و رایگەیاند، ئەمڕۆ ئاسمان ساماڵ و پەڵە هەور دەبێت لەکاتەکانی ئێوارە لەناوچە شاخاویەکان بۆ هەوری تەواو دەگۆڕێت.
ئاماژەی بەوەشکرد، پلەکانی گەرما نزیک دەبێتەوە لە تۆمارکراوەکانی دوێنێ.
کەشناسی هەرێم راشیگەیاند، سبەینێ سێشەممە ئاسمان لەنێوان نیمچە هەورو هەوری تەواو دەبێت، هەروەها پلەکانی گەرما بەگشتی کەمێک نزم دەبێتەوە و لە ناوچە شاخاویەکان کەمێک زیاتر دادەبەزن بە ( 2 – 3 ) پلە، بەراورد بە تۆمارکراوەکانی ئەمڕۆ وەک لە خوارەوە ئاماژەیان پێدراوە.
بەرزترین پلەکانی گەرمای پێشبینیکراو بە پلەی سیلیزی
هەولێر : 27 پلەی سیلیزی
سلێمانی : 26 پلەی سیلیزی
دهۆک : 25 پلەی سیلیزی
زاخۆ : 26 پلەی سیلیزی
کەرکوک : 28 پلەی سیلیزی
هەڵەبجە : 27 پلەی سیلیزی
سۆران : 27 پلەی سیلیزی
حاجی ئۆمەران : 19 پلەی سیلیزی
گەرمیان : 34 پلەی سیلیزی
ئەحمەد شەرع وەک یەکەم سەرۆکی سوری، بڕیارە لە کۆشکی سپی لەگەڵ دۆناڵد ترەمپ سەرۆکی ئەمریکا کۆببێتەوە.
میدیا جیهانییەکان بڵاویانکردووەتەوە، تەوەرەی سەرەکی کۆبوونەوەی نێوان هەردوو سەرۆکی ئەمریکا و سوریا، پرسی رێککەوتن لەگەڵ ئیسرائیل و رووبەڕووبونەوەی تیرۆر دەبێت.
ئەحمەد شەرع سەرۆکی سوریا رایگەیاند، دۆسیەی هەڵگرتنی سزا لەسەر وڵاتەکەی چووەتە قۆناغەکانی کۆتاییەوە، و پێشبینی دەکات ئەنجامەکان لە دوو رۆژی داهاتوودا دوای دیدار لەگەڵ سەرۆکی ئەمریکا سەرجەم سزاکانی سەر سوریا هەڵبگیرێت.
وتیشی، حکومەتی وڵاتەکەی هەوڵی سەقامگیرکردنی باشوری سوریا دەدات، وەک ئامادەکارییەک بۆ ئاوەدانکردنەوە.
جێگەی ئاماژەیە، لە ماوەکانی رابردوودا شەرع بە یاوەری ئەسعەد شەیبانی وەزیری دەرەوەی ئەو وڵاتە، سەردانی ئەمریکایان کرد و بەشدارییان لە کۆبوونەوە کۆمەڵەی گشتی نەتەوەیەکگرتووەکان کرد.
ئەحمەد شەرع دەبێتە یەکەم سەرۆکی سوریا ، لە دوای سالی 1946وە لە کۆشکی سپی پێشوازی لە سەرۆکێکی سوری بکرێت و لەگەڵ سەرۆکی ئەو وڵاتە کۆببێتەوە.
ئەندامێکی مەکتەبی سیاسی یەکێتی وەڵامی باڵێکی پارتی دەداتەوە و دەڵێت: فازل میرانی لە وەڵامەکانیدا مێژووی شێواند و پارتی لە رابردوودا چەندینجار لەگەڵ حکومەتی عیراق رێککەوتووە.
شاڵاو عەلی عەسکەری ئەندامی مەکتەبی سیاسی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە میانی بەشداریکردنی لە بەرنامەی پانۆرامای کوردسات نیوز رایگەیاند، بۆ وەڵامدانەوە رۆڵێک بە فازل میرانی سپێردرابوو، کە لە وەڵامەکانیدا مێژووی شێواند و بەشێوەیەکی خراپ باسی ئەو کەسانەی دەکرد کە کۆچی دوایین کردووە، دەبوایە فازل میرانی ئەو رۆڵە قبوڵ نەکات کە لەلایەن باڵێکی پارتییەوە پێسپێردرابوو، چونکە ئەو جۆرە وەڵامدانەوە زۆر ناڕەوا و پڕ زیادەڕۆیی بوو.
وتیشی، لە قسەکانیدا فازل میرانی وتی باڵی مەکتەبی سیاسی ساڵی 1964 لەگەڵ حکومەتی عیراق رێککەوتووە، بەڵام لەو ساڵەدا مەلا مستەفای بارزانی بوو کە لەگەڵ حکومەتی عەبدول سەلام عارف رێککەوت و باڵی مەکتەبی سیاسی بە زەبری سوپا و ئۆتۆمبێل و چەکی حکومەتی عیراق لە ماوەتەوە ئاوارەی ئێران کران.
شاڵاو عەلی عەسکەری ئاماژەی بەوەشکرد، پارتی پێشتر چەندینجار لەگەڵ حکومەتی عیراق رێککەوتووە، هەروەها چەندین حاڵەتی لە شۆرش و مێژوودا دروستکرد، وەک کارەساتی هەکاری و شەهیدکردنی چەندین کەس و تەنانەت براکانی خۆشیان بە کوشدا لە بەغداد، بۆیە مێژوو شاهیدە و هەموو کەس دەیزانێت لە رابردوودا چی رویداوە، بۆیە پێویست ناکات مێژوو بشێوێندرێت.
راشیگەیاند، هەر کاتێک کورد پێویستی بە یەکڕیزی بووبێت پارتی کارێکی کردووە یەکڕیزی تێک بدات و نارێکی بخاتە نێوان لایەنەکان، بۆیە داواکارم چیتر ئەو جۆرە قسەکردن و لێداوانانە نەدرێت و یەکڕیزی نێوان کورد تێکنەدرێت.
بەپێی بەدواداچوون و بەراوردکارییەکی کوردسات نیوز، دەنگەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان لە دەنگدانی تایبەتدا بەراورد بە هەڵبژاردنی ساڵی 2021، زیادبوونێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە و بە کردەوە دەنگەکانی دوو هێندە بووەتەوە.
یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، دەنگەکانی لە 38 هەزار دەنگی ساڵی 2021ـەوە، بۆ زیاتر لە 70 هەزار دەنگ لە دەنگدانی تایبەتی ئەمساڵدا بەرزبووەتەوە. ئەمەش نیشاندەری ئەوەیە کە یەکێتی توانیویەتی نزیکەی 32 هەزار دەنگ زیاد بکات.
ئەم بەراوردکارییە دەریدەخات کە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بە بەدەستهێنانی نزیک بە 100%، گەورەترین براوەی دەنگدانی تایبەتە.
بەپێی ئەنجامە سەرەتاییەکانی دەنگدانی تایبەت، یەکێتیی لە بازنەکانی سلێمانی و کەرکوک زۆرینەی دەنگەکانی بەدەستهێناوە و لە هەولێریش رێژەی دەنگەکانی بەرزکردووەتەوە.
ئاماری دەنگەکانی یەکێتی لە سێ بازنە سەرەکییەکەدا بەم شێوەیە:
لە بازنەی سلێمانی: یەکێتی (40,176) دەنگی بەدەستهێناوە، کە دەکاتە رێژەی (%75.95)ی کۆی دەنگەکان.
لە بازنەی کەرکوک: یەکێتی (1,597) دەنگی بەدەستهێناوە، کە دەکاتە رێژەی (%62.95)ی کۆی دەنگەکان.
ئەنجامی بەرایی چەند وێستگەیەک لە کەرکوک یەکێتی پلەی یەکەمی گرتووە و بە جیاوازییەکی زۆر لە پێش لایەنەکانی دیکەوەیە.
ئەنجامی بەرایی بنکەی وەثبە.. یەکێتی لە شەش وێستگە یەکەمە
ئەنجامە بەراییەکانی بنکەی دەنگدانی (وەثبە) نیشانی دەدات یەکێتی بە جیاوازییەکی بەرچاو لە پێش لیستەکانی دیکەوەیە.
بەپێی ئەنجامی کۆکراوەی ئەو وێستگانەی کە داتاکانیان بەردەستە، یەکێتیی 235 دەنگی بەدەستهێناوە، لەکاتێکدا پارتی دیموکراتی کوردستان 66 دەنگی هەیە و نەوەی نوێش 3 دەنگی بەدەستهێناوە.
ئەنجامی وێستگەکان بەم شێوەیەیە:
لە وێستگەی یەک هیچ دەنگێکی لایەنە کوردییەکان بوونی نەبووە
وێستگەی 2: یەکێتی (46)، پارتی (12)
وێستگەی 3: یەکێتی (63)، پارتی (21)
وێستگەی 4: یەکێتی (53)، پارتی (7)
وێستگەی 5: یەکێتی (26)، پارتی (9)
وێستگەی 6: یەکێتی (47)، پارتی (17)
لە بنکەی سابات-ی کەرکوک.. یەکێتی زۆرترین دەنگی بەدەستهێناوە:
لە کۆی گشتیی هەشت وێستگەی بنکەکە، یەکێتیی (280) دەنگی بەدەستهێناوە:
وێستگەی 1: یەکێتی (58)، پارتی (24)
• وێستگەی 2: یەکێتی (25)، پارتی (11)
• وێستگەی 3: یەکێتی (35)، پارتی (22)
• وێستگەی 4: یەکێتی (49)، پارتی (16)
وێستگەی 5: یەکێتی (47)، پارتی (21)
وێستگەی 6: یەکێتی (22)، پارتی (7)
وێستگەی 7: یەکێتی (16)، پارتی (13)
وێستگەی 8: یەکێتی (28)، پارتی (4)
محەمەد شیاع سودانی، سەرۆک وەزیرانی عیراق، لە پەیامێکدا پیرۆزبایی لە هێزە ئەمنییەکان کرد بەبۆنەی بەشداریکردنیان لە دەنگدانی تایبەت و جەختی کردەوە کە ئەرکی نیشتمانییان پاراستنی ژینگەیەکی ئارام و سەقامگیرە بۆ هەڵبژاردنەکان.
سودانی لە پەیامەکەیدا کە لە هەژماری تایبەتی خۆی لە تۆڕی "ئێکس" بڵاویکردەوە، ڕوو لە هێزە ئەمنییەکان دەکات و دەڵێت، "ئەرکی نیشتمانیمان پابەندمان دەکات بە دابینکردنی ژینگەیەکی هەڵبژاردنی ئارام و سەقامگیر، و پاراستنی پرۆسەی هەڵبژاردن لە هەر پێشێلکاری و کاریگەرییەک."
سەرۆک وەزیرانی عیراق ئاماژەی بەوەشکرد، ئەو ئاسایش و سەقامگیرییەی ئەمڕۆ هەیە، "بەرهەمی وشیاری و پابەندبوون و قوربانیدانی ئێوەیە."
داوای لە هێزە ئەمنییەکان کرد کە رۆژی هەڵبژاردن بکەنە رۆژێک کە "وشیاریی کارمەندانی ئەمنی و دڵسۆزییان بۆ نیشتمانەکەیان دەربخات" و وتیشی، "با ئەم هەڵبژاردنە بکەینە نموونەیەک بۆ پابەندبوون و وشیاری و بەرگریکردن لە مافی هاووڵاتیان."
دەنگدانی تایبەت کەمتر لە سەعاتێکی ماوە
سەرۆک کۆماری عیراق لەگەڵ راوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی تاجیکستان کۆبووەوە و رایگەیاند، هاوکاری لەگەڵ تاجیکستان لە بواری ئەمنی و هەواڵگریدا هەنگاوێکی گرنگە بەرەو بنیاتنانی تۆڕێکی هەواڵگری کە بەشداربێت لە سەقامگیری ناوچەکە.
د.لەتیف رەشید، سەرۆک کۆماری عیراق، ئەمڕۆ یەکشەممە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ لە کۆشکی بەغداد، پێشوازی لە یوسف رەحمان ئەحمەدزاد، راوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی کۆماری تاجیکستان و وەفدی یاوەری کرد، بە ئامادەبوونی راوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی قاسم ئەلعەرەجی، لە سەرەتای دیدارەکەدا سەرۆک کۆمار لە رێگەی وەفدەکەوە سڵاوی خۆی ئاڕاستەی سەرۆکی تاجیکستان کرد.
هەر لە دیدارەکەدا سەرۆک کۆمار دووپاتیکردەوە، کە عیراق هەوڵدەدات شارەزایی خۆی لە بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر بکاتە بنەمایەکی هاوکاری لە بواری بەرنگاربوونەوەی تیرۆر، ئاسایش، گەشەپێدان لە ناوچەکە هەروەها روونیشیکردەوە، هاوکاری لەگەڵ تاجیکستان لە بواری ئەمنی و هەواڵگریدا هەنگاوێکی گرنگە بەرەو بنیاتنانی تۆڕێکی هەواڵگری کە بەشداربێت لە سەقامگیری ناوچەکە بۆ رووبەڕووی ئاستەنگەکان.
هەروەها تاوتوێی پرسی گەڕانەوەی هاووڵاتیانی تاجیک لە کامپی ئەلهۆل و رادەستکردنیان بە دەسەڵاتدارانی تاجیکستان و پێویستی کارکردنی هاوبەش لەگەڵ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بۆ هەماهەنگی هەوڵە مرۆیی و ئەمنییەکان بە مەبەستی کۆتاییهێنان بە ئازاری ئەو خێزانانەی لە کەمپەکەدا دەژین.
لەلای خۆیەوە راوێژکاری ئاسایشی نیشتمانی تاجیکستان سڵاوی سەرۆک ئیمام عەلی رەحمان و بانگهێشتەکەی بۆ سەردانی تاجیکستان گەیاندە سەرۆک کۆمار و پێزانینی وڵاتەکەی بۆ رۆڵی سەرەکی عیراق لە پاڵپشتیکردنی ئاسایشی ناوچەکە دەربڕی و جەختی لەسەر خواستی تاجیکستان کردەوە بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی هاریکاری دوولایەنە لەبوارەکانی ئاڵوگۆڕی زانیاری ئەمنی و هەماهەنگی هاوبەش.
قائیمقامی قەزای چەمچەماڵ ئاگادارینامەیەکی بڵاوکردوەتەوە و داوا لەو دانیشتوانی چەمچەماڵ دەکات کە دەنگەکانیان لە کەرکوکە، بگەڕێنەوە بۆ پارێزگای کەرکوک بە مەبەستی دەنگدان و دڵنیابن سەر و ماڵیان پارزێراو دەبێت.
لە ئاگادارینامەکەدا هاتووە؛ ئاگاداری سەرجەم ئەو خێزانانە دەکەن کە دەنگدانیان لە پارێزگای کەرکوکە و دانیشتوی قەزای چەمچەماڵن یاخود ناحیەیکانی دەوروبەری، دەتوانن لە ئەمڕۆوە بگەڕێنەوە پارێزگای کەرکوک بەمەبەستی دەنگدان.
لیژنەی ئەمنی قائیمقامی چەمچەماڵ دڵنیاییشیداوە سەرجەم هێزە ئەمنیەکان لە ئەرکدا دەبن و دڵنیایی دەدەن سەرو ماڵی هاووڵاتیان پارزێراو دەبێت.
ئاماژەیان بەوەشکرد، مەفرەزەکانی ئاسایشی رۆژئاوای سلێمانی لە ناوەندی قەزای چەمچەماڵ و ناحیەکان دەوریاتی بەردەوامیان دەبێت لە گەڕەک و کۆڵانەکان و رووبەڕووی هەر حاڵەتێکی دزێو و ناشارستانی دەبنەوە و ئاسایشی سنورەکە دەپارێزن.
ئەم داواکارییە لە کاتێكدایە، رۆژی 11ـی 11 دەنگدانی گشتیی بەڕێوەدەچێت و ژمارەیەکی زۆری هاووڵاتیانی کورد کە لە قەزای چەمچەماڵ و ناحییەکانی دەوروربەری دادەنیشن، دەنگەکانیان سەر بە پارێزگای کەرکوکە.
هێزی ئاسمانی ئەمریکا رایگەیاند کە ژمارەیەک فڕۆکەی بۆمبڕێژکەری ستراتیژی B-52H Stratofortress بۆ بنکەی مۆرۆن لە باشووری ئیسپانیا گواستوەتەوە و ئامانجیش لەم کارە ئەنجامدانی ئۆپراسیۆنی هاوبەشە لەگەڵ وڵاتانی ناتۆ.
ئەمڕۆ یەکشەممە، هێزی ئاسمانی ئەمریکا پشتراستیکردوەتەوە، بەمەبەستی ئامادەکاری بۆشەڕ و هەماهنگی کردن بۆ ئۆپراسیۆن لەگەڵ وڵاتانی بەشدار لە ناتۆ، ژمارەیەک، فڕۆکەی بۆمبڕێژکەری B-52ـی گواستراوەتەوە بۆ بنکەی ئاسمانی مۆرۆن لە ئیسپانیا.
لە ئۆپراسیۆنەکەدا، تیمە ئەمریکییەکان مەشقی هاوبەش لەگەڵ هێزەکانی فینلاند، لیتوانیا، سوید و هاوپەیمانەکانی دیکەی ئەوروپا ئەنجام دەدەن.
بەپێی راگەیەندراوی فەرماندەیی هێزی ئاسمانی ئەمریکا لە ئەوروپا، بوونی فڕۆکەی بۆمبڕێژکەری ستراتیژی لە ناوچەکەدا نیشاندەری "توانای واشنتۆنە بۆ بڵاوەپێکردنی خێرا و ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی هەماهەنگ لە هەر شوێنێکی جیهان".
ئەم مانۆڕە سەربازییەی ئەمریکا لە کاتێکدایە کە پراپی پەیوەندییەکانی ناتۆ و روسیا لە زیادبوندایە و بەردەوام هەڕەشە لەیەکتری دەکەن و ئەوروپا ئامادەکاری دەکات بۆ ئەگەری دروستبونی جەنگ لەگەڵ روسیادا.