عون زیاب جێگری وەزیری سەرچاوە ئاوییەکانی عێراق ڕایگەیاند، تاوەکو ئێستا لێپرسراوانی ئێران وەڵامی داواکاری حکومەتی عێراقیان بۆ گفتوگۆکردن دەربارەی بەردانەوەی ئاوی سەرچاوەکانی ڕووباری سیروان و بەنداوی حەمرین نەداوەتەوە کە پێویستە بە زووترین کات لەسەر ئەو پرسە دانوستان بکەن. 

ئاماژەی بەوەشکرد، بەکارھێنانی ئاوی بەنداو و ڕووبارەکان لە عێراق زیاترە لەو ڕێژەیە کە دەڕژێتە ناو وڵاتەکە و وشکەساڵی لە ئێران و تورکیا و سوریاش، ڕەوشەکەی خراپتر کردووە.

پێشتریش وەزارەتی سەرچاوە ئاوییەکانی عێراق ڕایگەیاندبوو، ئێران بە تەواوەتی ئاوی ڕووبار و بەنداوەکانی سەر سنوری گلداوەتەوە و ئەوەش بووەتە ھۆی دروستبوونی کارەسات لە پارێزگای دیالە.

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا ڕایگەیاندووە، بەھۆی مەترسییەکانی کۆرۆناوە ھۆشداری دراوە لە گەشت کردن بۆ ٤ وڵات کە "عێراق و ئەڵمانیا و دانیمارک و بوروندی"ن، ڕاشیگەیاند، لە عێراق بێجگە لە مەترسی کۆرۆنا مەترسی تیرۆر و ڕفاندن و پێکدادانی چەکداری ھەیە و توانای عێراقیش بۆ پێشکەشکردنی ھاوکاری بە ھاووڵاتیانی ئەمریکی زۆر سنوردارە. 

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا ڕاشیگەیاندووە، ناوەندی کۆنترۆڵکردنی نەخۆشی و پاراستنی ئەمریکا ئاستی مەترسیداری کۆرۆنای لە عێراق لە پلەی ٤ داناوە، کە بە ئاستێکی بەرز دادەنرێت. 

"عیماد جەمیل" ئەندامی تیمی ڕاگەیاندنی کۆمسیۆنەکە بە کوردسات نیوزی ڕایگەیاند، لەسەر داوای دادگا و دوای قبوڵکردنی تانەکان، لەمڕۆوە ژماردنەوەی دەستی بۆ دەنگەکانی ٨٧٠ وێستگەی دەنگدان دەکرێت، بە دووریشی نەزانیوە ئەو ژماردنەوەیە ئەنجامە سەرەتاییەکانی ھەڵبژاردنەکەی ١٠ی مانگی ڕابردوو بگۆڕێت.

ھەر لەو چوارچێوەیەدا "ھادی عامری" سەرۆکی ھاوپەیمانی فەتح ڕایگەیاندووە، ڕەتکردنەوەی ئەنجامی ١٨٪ی ناوەندەکانی دەنگدان گۆڕانکاری دروست دەکات، "موقتەدا سەدر" سەرۆکی ڕەوتی سەدریش ھۆشداری داوە لە ھەوڵی چەند لایەنێک بۆ گۆڕینی ئەنجامەکان.

"موختار موسەوی" ئەندامی ھاوپەیمانی فەتح ڕایگەیاند، پێشنیارکردنی ناوەکان بۆ وەرگرتنی پۆستی سەرۆک وەزیرانی داھاتووی عێراق لەلایەن ڕەوتی "سەدر" و چوارچێوەی ھەماھەنگی شیعەکان ئاڵۆزی زیاتری لێدەکەوێتەوە و ڕۆژانی داھاتوو قورستر دەبن لەسەر وڵاتەکە و پڕۆسەی سیاسی.
وتیشی، ھەر کەسێک ئەو پۆستە وەربگرێت ناتوانێت ڕای خۆی بەسەر کوتلە و حزبەکاندا بسەپێنێت، بەڵکو لەو لایەنەی کاندید کراوە ئاڕاستە دەکرێت، وتیشی دیاری کردنی سەرۆک وەزیرانی داھاتووی عێراق پێویست بە زیاتر لە ٣ مانگە. 
سەرچاوەیەکی نزیک لە کوتلەی "سەدر"یش ڕایگەیاندووە، پێدەچێت ٣ ناو بۆ پۆستی سەرۆک وەزیرانی داھاتووی عێراق پێشنیار بکات.

سەعات ٦ی ئێوارەی ئەمڕۆ بە کاتی بەغداد، ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەڵەتی کۆدەبێتەوە و تاوتوێی ڕەوشی عێراق و ھێرشی گرووپە چەکدارەکانی نزیک لە ئێران دەکات.

لە کۆبوونەوەکەدا جینین پلاسخارت نێردەی سکرتێری گشتیی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری عێراق بەشداری دەکات و ڕاپۆرتێک لە بارەی دوایین پێشھاتە سیاسی و ئەمنی عێراق، پێشکەشی ئەنجومەنی ئاسایش دەکات.

"ھەیسەم عەبیدی" بەڕێوەبەری تەندروستی لە وەزارەتەکە ڕایگەیاندووە، ئەگەری ھاتنی شەپۆلی چوارەمی کۆرۆنا بۆ عێراق لە ھەر کاتێکدا ھەیە و مەترسییەکانیشی لەگەڵ کردنەوەی خوێندنگە و زانکۆکان زیاتر بووە.

وتیشی، وەزارەتی تەندروستی ھەموو ئامادەکارییەکی کردووە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو شەپۆلە و چەندین ڕێکاری پێویست لە نەخۆشخانەکان گیراونەتەبەر بۆ کەرەنتینکردنی تووشبووان و دابینکردنی ڤاکسین. 

"ھەیسەم عەبیدی" باسی لەوەشکرد ھێشتا ھیچ بڕیارێک سەبارەت بە قەدەغەکردنی ھاتنی گەشتیارانی ئەو وڵاتانە نەدراوە کە ژمارەی تووشبووانی کۆرۆنا تیایاندا بەرزبووەتەوە، بڕیاری قەدەغەی ھاتووچۆش لەلایەن لیژنەی بالای تەندروستی و سەلامەتی دەبێت.

موقتەدا سەدر رێبەری رەوتی سەدر، لە تویتێکدا ئاماژەی بەوەکردوە، کارەکانی کۆمیسیۆنی ھەڵبژاردنەکان پاک و بێگەرد بوون و ئیدانەی ھەر جۆرە فشارێکی سیاسی و ئەمنی لەسەر کۆمیسیۆن و دەستێوەردان لە کاروبارەکانیان دەکەن. 

وتیشی، نابێت دەستێوەردان لە کاروباری دەسەڵاتی دادوەری و دادگا بۆ پەسەندکردنی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردن بکرێت  کە ھەندێک لایەن بۆ پەکخستنی پێکھێنانی گەورەترین کوتلە و حکومەتی زۆرینە، ھەوڵی گۆڕینی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردن دەدەن.

 بە وتەی عیماد جەمیل ئەندامی تیمی راگەیاندنی کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەکانی عێراق، چاوەڕوان دەکرێت لە دوو رۆژی داھاتودا ئەنجامی کۆتایی ھەڵبژاردن رابگەیەنرێت، بە تایبەتی دوای ئەوەی دەستەی دادوەری بەتانەکاندا دەچێتەوە.

وتیشی، رەتکردنەوەی دەنگی چەند وێستگەیەک و پێداچونەوە بە تانەکاندا، کاریگەریی گەورەیان لەسەر گۆڕینی ئەنجامەکان و ژمارەی کورسیەکان ھەبووە.

سەیف بەدر وتەبێژی وەزارەتی تەندروستیی عێراق رایگەیاند، سەرەڕای ئەوەی شەپۆلی سێیەمی کۆرۆنایان کۆنتڕۆڵکردووە، بەڵام بڵاوبوونەوەی شەپۆلی چوارەمی کۆرۆنا لە عێراق ئەگەرێکی کراوەیە و مەترسییەکانی ڤایرۆسەکەش بەردەوامن. 

راشیگەیاند، وەزارەتی تەندروستی سەرجەم ئامادەکارییە مرۆیی و لۆجستییەکانی بۆ شەپۆلە نوێیەکە گرتووەتەبەر و بەردەوام دەبن لە دابینکردنی ڤاکسینی پێویست بۆ ھاوڵاتیان، لە تەواوی پارێزگاکانی عێراق و ھەرێمی کوردستان.

بەپێی دواین ئاماری وەزارەتی تەندروستیش، دوو ملیۆن و ٧٤ ھەزار و ٤١٩ کەس لە عێراق تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بوون، کە ٢٣ ھەزار و ٦٦٥ کەسیان گیانیان لەدەستداوە، زیاتر لە شەش ملیۆن و ٩٩١ ھەزار کەسیش ڤاکسینیان وەرگرتووە.

فیدراسیۆنی سەرانسەری پەنابەرانی عێراقی ڕایگەیاند، سەرەڕای دەربڕینی ناڕەزایی، بە ئەڵمانیایان ڕاگەیاندووە کە وەک ئەندامی پەرلەمانی ئەوروپا بەرپرسیارییان لەسەرە لە بارەی کێشەی کۆچبەران و ئەو دەستدرێژیانەی دەکرێتە سەر ماف و ژیانیان.

فیدراسیۆنەکە داوای لە حکومەتی ئەڵمانیاش کرد فریاگوزاری تەندروستی بگەیەنن بە کۆچبەران و ڕێگاش بە ڕێکخراوە مرۆییەکان بدرێت، یارمەتی خۆراکی و پزیشکی بگەیەننە کۆچبەران.

فیدراسیۆنی سەرانسەری پەنابەرانی عێراقی جەختیشیکردەوە، مافی پەنابەریەتی، مافێکی ئینسانیە و ئەو کەسانەی کە بە شوێن پاراستنی ژیانیانەوەن مافی ئەوەیان ھەیە کە کەیسەکانیان لێکۆلینەوەی لەسەر بکرێت و مافی پەنابەریان بۆ بڕەخسێت لەناو سنوری یەکێتی ئەوروپا.

ھەروەھا پێویستە لەسەر حکومەتی پۆڵەندا وەکو حکومەتێکی ئەندام لە یەکێتی ئەوروپا مافەکانی مرۆڤ بپارێزێت و نابێت ئەو کۆچبەرانە بکرێنە ئامرازی سیاسی لە نێوان وڵاتانی ئەوروپا.

عیماد جەمیل ئەندامی تیمی ڕاگەیاندنی کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەکانی عێراق ئاشکرایکرد، چاوەڕوان دەکرێت لە دوو ڕۆژی داھاتوودا ئەنجامی کۆتایی ھەڵبژاردنەکان ڕابگەیەنرێت بە تایبەت دوای ئەوەی دەستەی دادوەری بە تانەکاندا دەچێتەوە.

دەشڵێت، ڕەتکردنەوەی دەنگی چەند وێستگەیەک و پێداچوونەوە تانەکان، کاریگەریی گەورەی لەسەر گۆڕینی ئەنجامەکان و ژمارەی کورسییەکان ھەبووە.

مەلاز ئەمین پسپۆڕی ئابوری ڕایگەیاند، ڕێژەی ھەژاری لە عێراق بۆ ٣١.٧٪ بەرزبووەتەوە لە کاتێکدا سێ ساڵ لەمەوبەر ٢٣٪ بووە و پێویستە لەسەر حکومەت ڕێکاری کرداری بگرێتەبەر بۆ کەمکردنەوەی بە تایبەتی کە داھاتی نەوت زیادیکردووە و نرخی بەرمیلێک نەوتیش لە بازاڕەکانی جیھاندا گەیشتووەتە سەروو ٧٠ دۆلار.

وتیشی، ئەو پاساوانەی دەھێنرێنەوە بۆ زیادبوونی ڕێژەی ھەژاری لەوانەش بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا، بە تەواوەتی ڕاست نین.

ڕوونیشیکردەوە، ڤایرۆسی کۆرۆنا بووەتە ھۆی پاشەکشەپێکردنی ئابوری جیھانی و ناوخۆیی، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، وڵاتانی جیھان چەند ڕێوشوێنێکیان گرتەبەر بۆ ھاوکاریکردنی ھەژاران و دابینکردنی ھۆکارەکانی ژیان و بەردەوامبوون لەسەر کوتان بە ڤاکسینی کۆرۆنا.

عەلا جبوری وەزیری بازرگانی عێراق ڕایگەیاند، ٩٩ ملیار دیناری تر بۆ شایستەی دارایی جوتیاران تەرخانکراوە و چاوەڕێن وەزارەتی دارایی پارەکە بگوازێتەوە سەر حسابی وەزارەتەکەی بە مەبەستی دابەشکردنی بەسەر جوتیاراندا.

وتیشی، ھەماھەنگییەکان لەگەڵ وەزارەتی دارایی بەردەوامە بە مەبەستی گواستنەوەی بڕێکی تری شایستەی دارایی جوتیاران بۆ سەر کۆمپانیای دانەوێڵە بە مەبەستی تەواوکردنی بڕی شایستەی دارایی جوتیاران بۆ ساڵی ٢٠٢١.

"لیوا تەحسین خەفاجی" وتەبێژی فەرماندەیی ئۆپراسیۆنە ھاوبەشەکانی عێراق ڕایگەیاند، قسەکردن لە بارەی درێژکردنەوەی وادەی کشانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا لە عێراق دوورە لە ڕاستییەوە، چونکە کۆتا وادەی کشانەوەی ھێزە شەڕکەرەکانی ئەمریکا ڕۆژی ٣١ی کانونی یەکەمی داھاتووە، ئەو وادەیەش جێگیرە و ھیچ گۆڕانکارییەکی تێدا نەکراوە.

ئاماژەی بۆ ئەوەشکردووە، دوای کشانەوەی ھێزە شەڕکەرەکان، پەیوەندی نێوان ھەردوولا ڕاوێژکاری دەبێت لە بوارەکانی ڕاھێنان و چەکدارکردن و زانیاری ھەواڵگری و ئاسایش دژ بە تیرۆرستانی داعش.

ڕوانگەی سوریا بۆ مافەکانی مرۆڤ بڵاویکردەوە، لە نزیک شاری ئەبوکەمال چەند فڕۆکەیەکی بێ فڕۆکەوانی نەناسراو ھێرشیانکردووەتە سەر بارەگاکانی گروپە چەکدارەکانی نزیک لە ئێران و دەنگی چەند تەقینەوەیەکیش لەو ناوچەیە بیستراوە.

ئاماژەی بەوەشکردووە، تا ئێستا زیانەکانی ئەو ھێرشە نەزانراوە و دیاریش نییە ھێرشەکە لەلایەن چ وڵات و لایەنێکەوە ئەنجامدراوە.

لە ماوەی ڕابردووشدا ئیسرائیل چەندین جار ھێرشیکردووەتەوە سەر گروپەکانی نزیک لە ئێران لە سوریا و زیانی گیانی و ماددیان لێکەوتووەتەوە.

وەزارەتی بازرگانی عێراق ڕایگەیاند، لەلایەن ئەمینداریەتی گشتی ئەنجومەنی وەزیرانی عێراقەوە بڕیارێک لە بارەی بەشەخۆراکی مانگانەی ھاووڵاتییانەوە دەرکراوە، بە پێی بڕیارەکەش چەند توێژێک بەشەخۆراکی مانگانەیان دەبڕدرێت.

بە پێی ڕاگەیەنراوەکە، ئەو ھاووڵاتییانەی بۆ زیاتر لە سێ مانگ گەشتی دەرەوەی وڵاتیان کردووە و ئەوانەی ناویان لە ژوورەکانی بازرگانی و پیشەسازی تۆمارکردووە و ئەوانەی لە سەندیکاکانی پزیشکان و پزیشکانی ددان و دەرمانخانەکان ئەندامن بەشەخۆراکی مانگانەیان پێنادرێت، چونکە ئەو کەسانە پێویستیان بەوە نییە حکومەت بەشەخۆراکیان بۆ دابین بکات.

ڕاشیگەیاندووە، ئەوانەی لەلایەن دادگاوە بەندکراون تا کاتی سزادانەکانیان تەواو دەبێت بەشەخۆراکەکانیان دەبڕدرێت.