عیراق
ئەو سەرکردەیەی چوارچێوەی ھەماھەنگی باسی لەوەکردووە، ھەوڵ ھەیە بۆ ئەوەی لەچەند ڕۆژی داھاتوودا دانیشتنەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق دەستپێبکاتەوە بۆ پێکھێنانی حکومەتی نوێی عێراق.
بەوتەی عائید ھلالی، کۆدەنگییەکی نیشتمانی ھەیە بۆ پێکھێنانی حکومەتێکی بەھێز و خزمەتگوزار کە بتوانێت لەسەر ھەموو ئاستە جیاوازەکان ڕووبەڕووی قەیرانەکان ببێتەوە.
"نوری مالکی" ئەمینداری گشتی حزبی دەعوەی ئیسلامی پەیامێکی ئاڕاستەی سەرکردەی لایەنە سیاسییەکان کرد بۆ کۆبوونەوە لەسەر مێزی گفتوگۆ و تەنیا بەرژەوەندی عێراق ئامانجی گفتوگۆکانیان بێت.
نوری مالکی دەڵێت، بە ڕاستگۆیی و خۆشەویستییەوە دەیڵێت دەنگی ئەو و ھەڵوێستی ئەو لەگەڵ ئەوانەیە کە ھەست بە بەرپرسیارێتی دەکەن و ھەوڵی ھێورکردنەوەی دۆخەکە و سەقامگیری عێراق دەدەن.
مالکی ھۆشداریشیداوە لە ڕشتنی ناڕەوایی خوێنی عێراقییەکان و دەڵێت، ئەگەر خوێن بڕژێت کەلێنێک دروستدەبێت کە چارەسەرکردنی قورسە و کاریگەری بۆ ماوەیەکی درێژ دەبێت.
لە کۆتایی پەپامەکەیدا مالکی داوای لە لایەنەکان کردووە دووربکەونەوە لە شەڕی میدیایی و سوکایەتی بە یەکتری و پێکەوە ڕوبەڕوی ساختەکاری ببنەوە و لەو کەسانەش خۆش ببن کە ستەمیان لێکردوون.
(خەشان) ئاماژەی بەوەکردوە، حکومەتی کاربەڕێکەر لە چەندین دۆسیەی گەورەی گەندەڵیەوە تێوەگلاوە، دیارترینیان لە وەزارەتەکانی نەوت و کارەبایە.
وتیشی، (مستەفا کازمی) لە یەکەم رۆژی دەستبەکاربونیەوە، دەستیکردوە بە کۆکردنەوەی سەروەت و سامان و لە سایەی تێپەڕاندنی ژمارەیەکی زۆر گرێبەستی گەندەڵی دارایی و بەھەدەردانی سامان، دوای ماوەیەکی تر دەبێتە یەکێک لە دەوڵەمەندەکانی جیھان .
وەزارەتی دەرەوەی ئێران لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، تاران خۆشحاڵە بە ھێوربوونەوەی رەوشی عێراق و پێیوایە تەنیا رێگە بۆ تێپەڕاندنی ئەو قەیرانەی وڵاتەکەی پێیدا تێپەڕدەبێت، دانووستان و پاراستنی مافی ھاووڵاتیان و رێزگرتنە لە دەزگا یاساییەکانی وڵاتەکە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، پێویستە ھەموو لایەنەکان پابەندی دەستور و میکانیزمە سیاسییەکان بن و رەوشێکی گونجاو دروستبکەن بۆ پێکھێنانی حکومەتی نوێ.
ھەروەھا وەزارەتی دەرەوەی ئێران پشتگیری تەواوی وڵاتەکەی بۆ عێراق دوپاتکردووەتەوە و جەختیکردووەتەوە لەوەی ئێران داوای عێراقێکی بەھێز دەکات کە ئاسایش و سەقامگیری تێدا بەرقەرار بێت.
قەیس خەزعەلی لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، پێویستە ئیستیحقاقاتە دەستوورییەکان و پێکھێنانی حکومەت بەزووترین کات و بەڕەچاوکردنی بەرژەوەندییەکانی ھاووڵاتیان و بەپێی چوارچێوە دەستوورییەکەیان دەستپێبکەنەوە.
رۆژی سێشەممە چوارچێوەی ھەماھەنگی رایگەیاند، دوای کۆتاییھاتنی خۆپیشاندانەکان و چۆڵکردنی ئەو ناوچانەی لەلایەن خۆپیشاندەرانەوە دەستیان بەسەرداگیرابوو، رەوشی سیاسی و ئەمنی بەرەو ئاساییبوونەوە دەچێت و ئەوانیش ھەموو ھەوڵێکیان بۆ ئەوەیە لە داھاتوویەکی زۆر نزیکدا دانیشتنەکانی ئەنجومەنی نوێنەران دەستپێبکەنەوە بۆ تەواوکردنی رێکارەکانی پێکھێنانی حکومەتی نوێ.
بەھۆی خۆپیشاندان و مانگرتنی لایەنگرانی رەوتی سەدر، زیاتر لە مانگێکە دانیشتنەکانی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق راگیراوە و بەوھۆیەوە کاری ئەنجومەنەکە پەکیکەوتووە.
وەزارەتی ناوخۆی ئێران: دەروازە سنورییەکانمان بەڕووی ھاوڵاتیانی عێراقدا کراونەتەوە
وەزارەتی ناوخۆی ئێران رایگەیاند، لە بەیانی ئەمڕۆوە دەروازەی مھران و خوسرەوی و کرمانشا و شەلامجە بەڕووی سەردانکەرانی عێراقی کراونەتەوە، کە بەھۆی ئاڵۆزییەکانی دووی رۆژی رابردووی عێراق بۆ ماوەیەکی کاتی داخرابوون.
وەزارەتی ناوخۆی ئێران بڵاویشیکردەوە، سنورە ئاسمانییەکان لە ئێوارەی سێشەممەوە کراونەتەوە و سەلامەتی ھاووڵاتیان پارێزراوە.
ھەروەھا ئاماژەی بەوەشداووە، دانوستانەکانیان لەگەڵ لایەنی عێراقی بەردەوامە و لە ھەماھەنگی بەردەومدان لەگەڵ باڵیۆزخانەی ئێران لە بەغداد.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، پێشنیوەڕۆی ئەمرۆ لەناوچەی تارمیەی باکوری بەغداد بۆمبێکی چێندراو بە کاروانێکی ھێزەکانی حەشدی شەعبیدا تەقیووەتەوە.
وتیشی، لە ئەنجامی تەقینەوەکەدا دوو ئەندامی ئەندامی حەشد کوژراون و یەکێکی دیکەش برینداربووە، تائێستاش ھیچ لایەنێک بەرپرسیاریەتی لە تەقینەوەکە رانەگەیەندووە.
ھاوپەیمانیی نەسر لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوەکرد، پێویستە لەسەر ھێزە سیاسییەکان قەیرانەکان سفر بکەنەوە و لاپەڕەی رووداوەکانی دوو رۆژی رابردوو و پێشتریش دابخەن و قۆناغی چارەسەرکردنی نیشتمانی دەستووری بە رێککەوتنی ھەموو لایەنەکان بنیادبنێن بە سەقفێکی زەمەنیی خێرا و دوور لە کەمینەیەکی سەرکەوتوو و گیانی رق و کینە و شکاندنی ئیرادە.
راشیگەیاند، پێویستە ھەر چارەسەرێک بە نەخشەرێگەی روون و رێککەوتنی ھەمووان و بنەمای دەستووریی و یاسایی و دامەزراوە شەرعییەکان و ھەڵگرتنی بەرپرسیارێتی و کەمکردنەوەی داوکارییەکان و سازشکردنی ھەمەلایەنە بێت.
ھاوپەیمانیی نەسر دەشڵێت، پێویستە رێککەوتن لەسەر نەخشە رێگەیەکی دوو قۆناغی بکرێت، قۆناغی یەکەم چارەسەرکردنی قەیرانەکان و کۆتاییھێنان بە چەقبەستوویی و قۆناغی دووەمیش رێککەوتن بێت لەسەر ھەنگاوە پێشکەشکراوەکان بۆ چاکسازیی لە سیستمی سیاسی.
دادگای باڵای فیدڕاڵی عێراق لەبارەی داواکارییەکەی موقتەدا سەدر رێبەری رەوتی سەدر بۆ ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی نوێنەران کۆبووەوە و بڕیاردانی لەسەر داواکاریی ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی نوێنەران بۆ سبەینێ پێنجشەممە دواخستووە.
ناوەڕاستی ئەم مانگە موقتەدا سەدر داوای لە ئەنجومەنی باڵای دادوەریی عێراق کرد، ئەنجومەنی نوێنەران ھەڵبوەشێنێتەوە، بەڵام ئەنجومەنەکە رایگەیاند، ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی نوێنەران لە دەسەڵاتی ئەواندا نییە.
دواتر ئەوە سەدر داوای لە دادگای باڵای فیدڕاڵی کرد، ئەنجومەنی نوێنەران ھەڵبوەشێنێتەوە، بەڵام بەھۆی خۆپیشاندان و مانگرتنی لایەنگرانی رەوتی سەدر لە ناوچەی سەوز، دادگای فیدڕاڵی یەکلاییکردنەوەی ئەو داواکارییەی چەند جارێک دواخستووە.
محەمەد حەلبوسی لە راگەندراوێکدا ئاماژەی بەوەکردووە، لەسەر داواکاری ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەران سێ رۆژ ماتەمینی لە ئەنجومەنی نوێنەران رادەگەینن بۆ گیانی سەرجەم ئەو خۆپیشاندەر و ھێزە ئەمنییانە کە بەھۆی رووداوە نەخوازراوەکانی دوو رۆژی رابردوو شەھیدبوون.
ھاوکات حەلبوسی داوایەک ئاراستەی سەرۆک وەزیرانی عێراق دەکات و داواکارە ماتەمینی لە سەرتاسەری عێراقدا رابگەیەنێت.
لە شەڕ و پێکدادانەکانی چەند رۆژی رابردوودا لەناوچەی سەوزی بەغداد ٢٣ کەس کوژران و زیاتر لە ٣٥٠ی تریش برینداربوون.
لە کۆبوونەوەی لیژنەکەدا، قاسم ئەعرەجی لیژنە لاوەکییەکانی ڕاسپارد بۆ ئەوەی زانیاری تەواو لەبارەی شەڕوپێکدادانەکانی چەند ڕۆژی ڕابردووی بەغداد کۆبکەنەوە.
ھاوکات ئەعرەجی بەڵێنیدا لێکۆڵینەوەیەکی وورد و بێلایەن بکات و ڕاستی ڕووداوەکان بۆ ڕای گشتی ئاشکرابکەن و دەشڵێت، ئەوانەی کوژراون و برینداربوون کوڕی ئێمەن.
پەیامنێری کوردسات نیوز ڕایگەیاند، بەپێی نوسراوێکی وەزارەتی تەندروستی عێراق کە ئاڕاستەی سەرجەم بەڕێوەبەرایەتییەکان کراوە، لە ڕۆژی پێنجشەممەوە وەرگرتنی مۆڵەتی تەندروستی لە کەرکوک بۆ ئەو شوێنانەی کاری تێدا دەکرێت نابێت بە زمانی کوردی بنوسرێت و تەنیا زمانی عەرەبی ڕێگەی پێدراوە.
ئەوەش لەکاتێکدایە، بەپێی "ماددەی چوار/ بڕگەی دووەم/ج" لە دەستوری ھەمیشەیی عێراق، بەڵگەنامە ڕەسمییەکان دەبێت بە ھەردوو زمانی عەرەبی و کوردی بنوسرێن و لە دوای ساڵی ٢٠٠٣ وە مۆڵەتە تەندروستیەکان لەکەرکوک بەعەرەبی و کوردی نوسران، ئەوەش بە قۆناغێکی دیکەی تەعریب کردن دادەندرێت لە کەرکوک.
رەیان کلدانی ئەمینداری گشتیی بزوتنەوەی بابلیۆن لە دیدارێکی تەلەفزیۆنیدا لەبارەی چۆنیەتی ئەو پەیوەندییەی کە لەگەڵ سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی ھەیەتی، وتی، پێشتر کاک بافڵ کەسێکی سەربازیی بوو، منیش سەرباز بووم، پەیوەندییەکی ئەمنیم لەگەڵ کاک بافڵ ھەبووە، وتیشی، کاک بافڵ لە کاری سیاسی نوێ نییە، ھەرکەس وا بڵێت، ھەڵە دەکات.
کلدانی ئاشکراشیکرد، کاتێک سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی لەگەڵ ئەو و سەرکردەکانی دیکەی چوارچێوەی ھەماھەنگی کۆدەبێتەوە، خەمی خستنە سەرپێی عێراق و ھەرێمی ھەیە، ئاماژەی بەوەشکرد، ھیچ کات گوێیان لێ نەبووە بافڵ جەلال تاڵەبانی تەنیا لەپێناو بەرژەوەندییەکی تاکەکەسی قسە بکات، بۆیە ئێستا پێویستیان بە کەسایەتییەکی لەو شێوەیە ھەیە.
کلدانی راشیگەیاند، سەرۆک بافڵ جەلال تاڵەبانی زیاتر بەرگری لە خەڵکی ھەولێر دەکات و لە ھەموو دیدارەکانیدا دەڵێت، پێش ئەوەی لە سلێمانی بم، پشتیوانی لە برایانم لە ھەولێر و خەڵکی ھەولێر دەکەم.
وەزارەتی دەرەوەی تورکیا لەبارەی شەڕ و ئاڵۆزییەکانی عێراقەوە رایگەیاند، ئەوەی لە بەغداد روودەدات سەقامگیری و ئاسایشی عێراقی خستووەتە مەترسییەوە و ئەمەش مایەی نیگەرانییە بۆ تورکیا، بۆیە داوا لە لە سەرجەم لایەنەکان دەکەن دان بە خۆیاندا بگرن و لە توندوتیژی دووربکەونەوە.
وەزارەتی دەرەوەی تورکیا داوای لە ھاوڵاتیانی وڵاتەکەشی کردووە ئەگەر زۆر ناچارنەبن بەھیچ جۆرێک سەردانی بەغداد نەکەن و لەو شوێنانەش دووربکەونەوە کە خۆپیشاندان و توندوتیژییان تێدایە.
ستیڤان دوجاریک وتەبێژی ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان بڵاویکردەوە، گۆتێرێس بەنیگەرانییەوە چاودێری خۆپیشاندان و پێشھاتەکانی عێراق دەکات، داواشدەکات رەوشەکە ئارام بکرێتەوە و دان بەخۆدا بگرن و دووربکەونەوە لە توندوتیژی.
"گۆتێرێس" داوای لە سەرجەم لایەنەکانیش کردووە ناکۆکییەکانیان تێبپەڕێنن و بەبێ دواکەوتن دەستبکەن بە دانوستانی گشتگیر و ئاشتییانە.
ھاوکات یەکێتی ئەوروپاش نیگەرانی لەرەوشی عێراق دەربڕی و سەرباری داواکاری بۆ دان بەخۆداگرتن، داوای لە لایەنەکان کرد زمانی گفتوگۆ زاڵ بکەن و دووربکەونەوە لە توندوتیژی.
.jpg&w=3840&q=75)
سەرەڕای راگەیاندنی پشوو لەسەرجەم پارێزگاکان، شەڕو رووبەرووبوونەوە بە چەکی سوک و مامناوەند لەنێوان ھێزە ئەمنییەکان و گروپەکانی حەشدی شەعبی لەگەڵ گروپی سەرایا سەلام لەناوچەی سەوز و شەقامەکانی بەغداد بەردەوامە و لەشەوی رابردوەوە تا بەرەبەیانی ئەمڕۆ دەیان مووشەک و ھاوەن ئاڕاستەی ناوچەکە کراون و دەنگی چەندین تەقینەوەش بیستراون.
شانەی راگەیاندنی ئەمنیش بڵاویکردەوە، چوار مووشەک ئاراستەی ناوچەی سەوز کراون و لە کۆمەڵگەی نیشتەجێبون کەوتوونەتە خوارەوە.
جگە لە بەغداد لە شارەکانی بەسرە و میسان و نەجەف و سامەرا، ژمارەیەک بارەگای حزبی و حکومی سوتێنراون.
بەپێی دواین ئامارەکانیش تائێستا لە شەڕ و پێکدادانەکاندا ٣٠ کەس کوژراون و ٣٠٠ی دیکەش برینداربوون کە ژمارەیەکیان ئەفسەر و کارمەندی ھێزە ئەمنییەکانن.