عیراق
لیژنەی ئاسایش و بەرگری لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کردووە، پلانێکی تایبەت ئامادەکراوە کە دوای بەدواداچوون و لێکۆڵینەوەی ورد بە راپۆرتێک ئاراستەی ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق دەکرێت بە مەبەستی گۆڕینی سەرجەم فەرماندە سەربازیی و ئەمنییەکان لە ھەردوو وەزارەتی بەرگری و ناوخۆ.
ئەوەش لەکاتێکدایە ئەنجومەنی وەزیرانی عێراقیش لە کۆبوونەوەی ئاسایی ھەفتانەیدا بە زۆرینەی دەنگ رائید جوحی سەرۆکی دەزگای ھەواڵگری لە پۆستەکەی دورخستەوە.
سودانی: قەرەبووی ئەوانە دەکەینەوە کە بەھۆی گۆڕانکاری لە بەھای دۆلار زەرەرمەندبوون
محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی عێراق لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، ڤایرۆسی گەندەڵی ھەڕەشەیە لەسەر دەوڵەت و بەھەموو شێوەیەک کار بۆ ئەوە دەکەن روبەڕووی گەندەڵکاران بوەستنەوە و دەزگا و دامەزراوە ئەمنییەکانیش لە ململانێ و وەبەرھێنانی سیاسی دوور دەخەنەوە و بڕیاری ھەڵوەشاندنەوەی دامەزراندنی سەرۆکی دەزگاکان و راوێژکارە باڵاکانیش کردنە ئامانجی ھیچ لایەنێکی سیاسیش نیە، چونکە ئەوانە حکومەتی کاربەڕێکەر دایمەزراندوون کە نایاساییە.
جەختیشیکردەوە، کاری لەپێشینەی حکومەتەکەی چارەسەکردنی کێشەی ھەژاری و بێکاری و روبەڕوبوونەوەی گەندەڵی و چاکسازی ئابووری و خزمەتکردنی عێراقییەکان دەبێت.
سودانی ئاماژەی بەوەشکرد، ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی پێشوەخت پەیوەندی بەبڕیاری ئەنجومەنی نوێنەرانەوە ھەیە کە خۆی ھەڵبوەشێنێتەوە و حکومەتیش ئامادەیە بۆ ھەڵبژاردن، وتیشی، پێویستە سەرجەم بڕیارەکانی دادگای باڵای فیدراڵی جێبەجێ بکرێن.
لە بەشێکی تری قسەکانیدا سودانی وتی، حکومەتی عێراق پابەندە بە قەرەبووکردنەوەی ھەموو ئەوانەی بەھۆی گۆڕانکاری لە بەھای دۆلار زیانی زۆریان بەرکەوتووە.
شکار مەردان پارێزەری کەیسی زەویوزاری داقوق بەکوردسات نیوزی راگەیاند، لەڕێی دامەزراوە یاسایی و دادەوریەکانەوە لە عێراق و بەسێ بڕیار لەسنوری قەزای داقوق بەشێکی زەویوزار بۆ کورد گەڕێنراوەتەوە.
وتیشی، پێشتر بە دوو بڕیاری دادگای داقوق ھەزار و ٢٠٠ دۆنم و لەڕێی دادگای ڕەسافەشەوە لە بەغداد بە بڕیارێک ٣ ھەزار و ٣٨٩ دۆنم زەوی تریان بۆ دانیشتووانی کوردی سنوورەکە گەڕاندوەتەوە.
ئەو پارێزەرە ئاماژەی بەوەشکرد، بڕیارەکانی تایبەت بە گەڕاندنەوەی ئەو زەوییانە لەلایەن دادگای تێھەڵچوونەوەی عێراقیشەوە پەسەندکراون و ھیچ کەسێک ناتوانێت ھەڵیانبوەشێنێتەوە.
نوسینگەی تایبەتی موقتەدا سەدر لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، ھەموو ئەو دەنگۆیانەی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاودەکرێنەوە سەبارەت بە ئەنجامدانی خۆپیشاندان لە ناوچەی حەنانە دوورە لە راستییەوە.
راشیگەیاند، تائێستا ھیچ کەس و لایەنێک مافی خۆپیشاندانی نییە لە نزیک حەنانە، تەنھا بە فەرمانی راستەوخۆی "موقتەدا سەدر" نەبێت. داواشدەکەن پشت بە سەرچاوە رەسمییەکان ببەستن و باوەڕ بە ھەموو ھەواڵێک نەکەن کە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاودەکرێنەوە.
روونکردنەوەکەی نوسینگەی سەدر دوای ئەوە ھات کە لە لاپەڕەکانی لایەنگرانی رەوتی سەدر لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوکرایەوە کە خۆپیشاندان لە نزیک حەنانە دەکرێت کە بارەگای مانەوەی موقتەدا سەدرە.
ئەو پەیمانگایە کە بارەگاکەی لە ژنێڤە رایگەیاندووە، خراپی دۆخی ئاو لە عێراق رەنگدانەوەی دۆخی سیاسییە و کێشەکەش بەرەو خراپبوونی زیاتر دەچێت، چونکە ھیچ بەرەوپێشچوونێک لە دانوزستانەکاندا سەبارەت بە پشکی ئاوی عێراق بەدینەھاتووە.
ئەو پەیمانگایە راشیگەیاندووە، قەیرانی ئاو لە عێراق کاریگەری گەورەی لەسەر کەرتی ئابوری بە گشتی و کەرتی کشتوکاڵ بە تایبەتی دروستکردووە، ئەوەش بووەتە ھۆی کۆچکردنی جووتیاران.
داواشی لە حکومەتی عێراق کرد، پرسی ئاو لە پێشینەی ئەجێنداکانی بێت و لیژنەی کارا بۆ ئەو مەبەستە پێکبھێنێت، تاوەکو دانوستان لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ بکات و بگاتە چارەسەر.
سەرۆک وەزیرانی عێراق سەردانی بارەگای دەستەی نەزاھەی کردوو لە کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ سەرۆک و کادرانی پێشکەوتووی دەستەکە جەختی کردەوە، ھیچ ھێڵی سوریان نیە لەبەردەم ھەر دۆسییەیەکی گەندەڵی پەیوەست بە ھەر کەس و لایەنێکی سیاسی، حکومەت ھەموو پشتیوانییەکی دەستەی دەستپاکی دەکات، چ لە ئاستی رێوشوێنەکانی جێبەجێکردن بێت یاخود لایەنی یاسادانان، لە رێگەی پێشکەشکردنی پرۆژە یاسا بۆ بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی کە ببێتە مایەی داخستنی دەروازەکانی.
ئاماژەی بەوەشکرد، حکومەت سورە لەسەر دروستکردنی تیمێکی پاڵپشتی بۆ دەستەی دەستپاکی، بەئامانجی دەستگیرکردنی گەندەڵکاران و گرتنەبەری رێوشوێنەکان بۆ سنوردارکردنی گەندەڵی .
سەرۆک وەزیرانی عێراق دووپاتیشیکردەوە، یەکەم پێوەریان بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ حکومەتی وڵاتان بریتییە لە رادەی ھەماھەنگیکردن لەگەڵ عێراق بۆ رادەستکردنی تۆمەتبارانی دۆسیەی گەندەڵی و گێڕانەوەی پارە براوەکان.
وەزیری دارایی عێراق لە کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ بەڕێوەبەرانی گشتی و کادرانی پێشکەوتووی وەزارەتەکەی جەختی کردەوە لەسەر گرنگی کارکردن بە گیانی یەک تیمی و تەواوکردنی ھەنگاوەکانی چاکسازی لە سیاسەتی دارایی و دەستبەرکردنی پێداویستییەکانی گەشەپێدانی گشتگیری ئابوری نیشتمانی بەتایبەت لەم دۆخەی ئێستای ئابوریدا.
رونیشیکردەوە، گرنگترین کاری لە پێشینەی حکومەتی نوێ و وەزارەتەکەی پێشکەشکردنی پرۆژە یاسای بودجەی ساڵی ٢٠٢٣ و پەسەندکردنییەتی.
وەزیری دارایی عێراق راشیگەیاند، وەزارەتەکەی بە پێی سیستم و یاساکان کاردەکات کە نەخشەی ئەرکەکانی بە پێی پێوەرەکانی دەستپاکی و مەرجەکانی بەدیھێنانی دادپەروەری دیاری دەکات.
ھەردوو وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا و فەڕەنسا لە دوو راگەیەندراوی جیاجیادا ئاماژەیان بەوە کردووە، کارنامەی حکومەتی نوێی عێراق بە سەرۆکایەتی محەمەد شیاع سودانی دڵخۆشکەرە بەتایبەتی لە بوارەکانی گەشەپێدانی ئابوری و نەھێشتنی دیاردەی چەکداری و روبەڕوبوونەوەی گەندەڵی، بۆیە بەھەموو شێوەیەک ئامادەن پشتیوانی بکەن.
جۆزێپ بۆرێل رێکخەری سیاسەتی دەرەوەی یەکێتی ئەوروپاش رایگەیاندووە، عێراق پەیوەندییەکی مێژوویی لەگەڵ یەکێتی ئەوروپا ھەیە و ئامادەن ھەموو ھاوکارییەکی حکومەتی نوێی عێراق بکەن، ئامادەییشی پیشانداوە بۆ رێکخستنی کۆبوونەوەی ئەنجومەنی ھاوکاری ئەوروپی - عێراقی لە داھاتوویەکی نزیکدا.
ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس سکرتێری گشتی رێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکانیش رایگەیاندوە، پێویستە حکومەتی نوێی عێراق پابەندی بەڵێنەکانی بێت و نەتەوە یەکگرتووەکانیش ئامادەیە ھەموو ھاوکارییەکی بکات بۆ جێبەجێکردنی ئەو بەڵێنانە.
کۆمپانیای بە بازاڕکردنی نەوتی عێراق سۆمۆ سەر بە وەزارەتی نەوت رایگەیاندووە، لەمانگی رابردوودا نەوتی عێراق بە ٣٦ کۆمپانیای بیانی فرۆشراون، لە ناویشیاندا شەش کۆمپانیای چین و شەش کۆمپانیای ھندستان گەورەترین کڕیاری نەوتی عێراق بوون، لە دوای ئەوانیش چوار کۆمپانیای ئەمریکی و چوار کۆمپانیای کۆریای باشوور بە پلەی دووەم دێن لە کڕینی نەوتی عێراق لە مانگی رابردوودا.
ئاماژەی بەوەشکردووە، وەزارەتی نەوتی عێراق لە فرۆشتنی نەوتدا پشت بە پێوەرە سەرەکییە نێودەوڵەتییەکان دەبەستێت و لەسەر ئەو بنەمایانەش گڕێبەست لەگەڵ کۆمپانیا نێودەوڵەتییەکان ئیمزا دەکات.
بەپێی راگەیەندراوێکی کەشناسی عێراق، پێشبینی دەکرێت لە ئێوارەی ئەمڕۆوە تا سەرلەبەیانی سبەینێ شەپۆلێکی بارانبارین زۆربەی ناوچەکی ھەرێمی کوردستان و چەند ناوچەیەکی باشور و ناوەڕاستی عێراق بگرێتەوە، بەتایبەتیش لە بەغداد بارانبارینەکە لە ناوچەکانی تر زیاتر دەبێت.
ئاماژەی بەوەشکردووە، بە پێی پێشبینییەکان تەواوی رۆژەکانی ئەم ھەفتەیە لە ناوچە جیاجیاکانی عێراق و ھەرێمی کوردستان بارانی پچڕپچڕ بەردەوام بێت.
عودەی عەواد ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق رایگەیاند، ژمارەیەک لە پەرلەمانتاران لە ھەوڵی ئەوەدان رێکارە یاساییەکان بۆ رێگرتن لە گەشتکردنی مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی پێشووی عێراق دەستپێبکات و بۆ ئەو مەبەستەش داوایەکیان ئاراستەی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نوێنەران کردووە.
وتیشی، داواکارییەکەی پەرلەمانتاران لە سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق ئەوەیە، لیژنەی دەستپاکی رابسپێرێت بۆئەوەی بە رێگە یاساییەکان فەرمانی رێگرتن لە گەشتکردنی مستەفا کازمی سەرۆک وەزیرانی پێشوو و سەرجەم وەزیرانی حکومەتەکەی دەربکرێت و دەستیش بەسەر سەروەت و سامانەکانیاندا بگیرێت تا ئەو کاتەی لێپرسینەوە و لێکۆڵینەوەکان کۆتاییان دێت.
سائیر مخیف سەرۆکی لیژنەی کشتوکاڵ رایگەیاند، دوای پاشەکشەی بەرچاوی بەرھەمی کشتوکاڵی ناوخۆیی و کاریگەرییە نەرێنییەکانی لەسەر جوتیاران و ھاووڵاتیان، لیژنەکەیان کار بۆ ئەوەدەکات دۆسیەی کشتوکاڵ و ئاو بکاتە پێشینەی بەرنامەی کارەکانی لەگەڵ وەزارەتی کشتوکاڵ و دەیەوێت لە رێگەی بەرنامەیەکی نوێی ئاودێری، پلان دابنرێت بۆ گەرەنتی گەیشتنی ئاو بە جوتیاران و بەھەموو رێگەیەک پشتیوانی جوتیاران بکرێت بۆ بەرزکردنەوەی ئاستی بەرھەم کە پێداویستی ناوخۆیی لە بەرھەمە جیاوازەکان بەتایبەت گەنم و جۆ پڕبکاتەوە.
سەرۆکی لیژنەی کشتوکاڵ ئاماژەی بەوەشکرد، ئاسایشی خۆراک گرنگییەکی زۆری بۆ ژیانی ھاووڵاتیان ھەبووە و ھاوکار بووە بۆ گرێبەست کردن لەگەڵ ژمارەیەک وڵاتی بەرھەمھێنەر بۆ بەھێزکردنی گەنجینەی دانەوێڵە، بەڵام پێویستە ھەوڵەکان بۆ گەرەنتی چارەسەرە لەناکاوەکان چڕبکرێنەوە.
وەزارەتی بەرگری عێراق بڵاویکردەوە، روفاتی ھەزار و ٤٥٩ عێراقی کە ناسنامەیان نەزانراو بووە و لە جەنگی ھەشت ساڵە لەگەڵ ئێران کوژراون، دوای تەواوکردنی رێکارە پزیشکییەکان و وەرگرتنی نمونە، لە گۆڕستانی ( برجسیە) لە پارێزگای بەسرە، بەخاکسپێردراون.
روونیشیکردەوە، روفاتەکان لەماوەی رابردوودا لە پرۆسەکانی گەڕان بەدوای بێسەروشوێنبووانی جەنگی ١٩٨٠ - ١٩٨٨ی نێوان عێراق و ئێران لەو ناوچانەدا دۆزراونەتەوە کە بە درێژایی سنوری ھەردوو وڵات گۆڕەپانی جەنگ بوون.
غەریب عەسکەر بڕیاردەری ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق رایگەیاند، یەکێک لەو یاسایانەی حکومەتی نوێ بە سەرۆکایەتیی محەمەد شیاع سودانی، دەیەوێت لە داھاتوویەکی نزیکدا رەوانەی ئەنجومەنی نوێنەرانی بکات، رەشنووسی پڕۆژە یاسای بودجەی ساڵی داھاتووە، کە پێشتر ئەو رەشنووسە پێشتر لەلایەن حکومەتەکەی مستەفا کازمیەوە ئامادەکراوە و لە ئێستادا حکومەتی نوێ کار لەسەر دەستکاریکردنی ھەندێک لە بڕگەکانی دەکات، بەجۆرێک کە بگونجێت لەگەڵ کارنامەی حکومەتەکە.
غەریب عەسکر راشیگەیاند، ئەنجومەنی نوێنەران ھەر کە پڕۆژە یاسای بودجەی بەدەستگەیشت، لە سەرەتای ساڵی داراییدا لیژنە بۆ تاوتوێکردنی پێکدەھێنن، وتیشی، پێیان وایە بودجەی ساڵی ٢٠٢٣ جیاواز دەبێت لە بودجەی ساڵانی رابردوو، ئەوەش بەھۆی زیادبوونی داھات کە ھۆکارەکەی بۆ بەرزبوونەوەی نرخی نەوت دەگەڕێتەوە.
نوسینگەی راگەیاندنی سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیرانی عێراق بڵاویکردەوە، محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی عێراق پێشوازی لە د.لەتیف رەشید سەرۆک کۆماری عێراق کردووە و لە دیدارێکدا باسیان لە رەوشی گشتیی سیاسی و ئابووری و ئەمنی کردووە.
راشیگەیاند، سەرۆک کۆمار و سەرۆک وەزیران جەختیانکردەوە لە گرنگی ھاوکاری دەزگاکانی دەوڵەت بە گشتی بۆ ھەنگاونان بەرەو ئەنجامدانی چاکسازی و پشتگیریکردن لە ھەوڵەکانی حکومەت لە جێبەجێکردنی بەرنامەکەی بۆ باشترکردنی رەوشی خزمەتگوزاری و ئابووری و بەرجەستەکردنی پێداویستیەکانی خۆشگوزارانی بۆ ھاووڵاتیان.
پەیامنێری کوردسات نیوز رایگەیاند، لە نزیک پردی بنووک لە باکووری رۆژھەڵاتی شاری بەغداد، تانکەرێکی گواستنەوەی گازی شل کۆنترۆڵی لەدەستداوە و لە نزیک یاریگەیەکی تۆپی پێ تەقیووەتەوە، فەرماندەیی ئۆپراسیۆنەکانی بەغداد رایگەیاند، بەھۆی تەقینەوەی تانکەرەکەوە نۆ کەس گیانیان لەدەستداوە و ٢٠ کەسی تریش بریندار بوون، کە بەپێی زانیارییەکانی پەیامنێری کوردسات نیوز، بەشێک لە بریندارەکان برینەکانیان سەختە و پێویستیان بە نەشتەرگەری ھەیە، ھاوکات بەھۆی تەقینەوەکەوە زیان بەر ژمارەیەک خانو و ئۆتۆمبێلی ھاووڵاتیان گەیشتووە.
بەپێی زانیارییەکان، محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی عێراق، عەبدولئەمیر شەمەری وەزیری ناوخۆی راسپاردووە لێکۆڵینەوە لە رووداوەکە بکات، ھاوکات شانەی راگەیاندنی ئەمنی بڵاویکردەوە، ھێزە ئەمنییەکان دەستیان بە لێکۆڵینەوەی پێویست کردووە بۆ ئاشکراکردنی ھۆکاری تەقینەوەی تانکەرەکە.