عیراق
وەزارەتی نەوتی عێراق لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، مانگی تەمووزی ئەمساڵ، لە کێڵگە نەوتییەکانی ناوەڕاست و باکووری عێراق بڕی ١٠٦ ملیۆن و ٧٥٥ ھەزار و ٦١٠ بەرمیل نەوتی خاو ھەناردەکراوە، داھاتەکەی ھەشت ملیار و ٢٩٣ دۆلار بووە، بەوەش عێراق ژمارەی پێوانەیی تۆمارکردووە لە ھەناردەکردنی نەوتی خاو لەماوەی ھەشت مانگی رابردوودا.
ئەوەشی خستووەتەڕوو، مانگی رابردوو رۆژانە سێ ملیۆن و ٤٤٤ ھەزار بەرمیل نەوتی خاو لە عێراقەوە ھەناردەکراوە و بەھای ھەر بەرمیلێکیش بە ٧٧ دۆلار و ٦٩ سەنت مەزندە کراوە.
مستەفا کەرعاوی، ئەندامی لیژنەی دارایی لە ئەنجومەنی نوێنەران ئاماژە بەوەدەکات، دواکەوتنی بڵاوکردنەوەی رێنماییەکان لەلایەن وەزارەتی داراییەوە کارێکی دروست نییە، چونکە ھیچ پاساوێکی نییە و بەو ھۆیەش خەرجییە سەرەکییەکان و بودجەی وەبەرھێنان پەکیان کەوتووە.
ئەوەشی خستووەتەڕوو، دەکرێت وەزارەتی دارایی رێنمایی بۆ ماددە تانەلێدراوەکانی یاسای بودجە دوابخات، چونکە ئەو مادانەی تانەیان لێدراوە زۆر نین و سەرەکیش نین، بۆیە لیژنەکەیان فشار لەسەر حکومەت دروستدەکات بۆ ئەوەی بەزووترین کات رێنماییەکانی جێبەجێکردنی بودجە دەربکرێن.
پەیوەست بە نەوتی ھەرێمیش، ئەندامەکەی لیژنەی دارایی باسی لەوەکرد، دۆسیەی نەوتی ھەرێم پەیوەستە بە رێنماییەکانی وەزارەتی دارایی کە ئەو بابەتە رێکدەخات، ئەگەریش نەوتی ھەرێم ھەناردەی دەرەوە نەکرێت، دەکرێت لە پاڵاوگەکانی ناوخۆدا بەکاربھێنرێت.
دەستەی کەشناسیی عێراق بڵاویکردەوە، رۆژی سێشەممە شەپۆلێکی نوێی گەرما روو لە عێراق دەکات و پلەکانی گەرما لە زۆرینەی شارەکان، بۆ ٥٠ پلە بەرز دەبنەوە.
بەھۆی ئەو شەپۆلە نوێیەی گەرماش، بەڕێوەبەرایەتیی بەرگریی شارستانی لە وەزارەتی ناوخۆی عێراق، ھۆشداریدا لە زیادبوونی حاڵەتەکانی ئاگرکەوتنەوە و ژمارەیەک رێنمایی بۆ ھاووڵاتیان بڵاوکردەوە.
لە لایەکی تریشەوە و لە ھەرێمی کوردستان، ئەمڕۆ پلەکانی گەرما بە بەرزیی دەمێننەوە، بەجۆرێک لە ھەولێر ٤٢ و لە سلێمانی ٤٠ و لە دھۆک ٤١ و لە ھەڵەبجە ٤٣ پلە دەبن، ھاوشێوەی رۆژانی رابردووش ئیدارەی گەرمیان بە ٤٥ پلە گەرمترین ناوچەی ھەرێم دەبێت.
بەپێی ئەو کارنامەیەی بڵاوکراوەتەوە، کۆبوونەوەی ئەنجومەنی نوێنەران سەعات ١ی پاش نیوەڕۆ دەستپێدەکات و ٧ بڕگە لەخۆدەگرێت.
تێیدا، دەنگ لەسەر دوو پڕۆژەیاسا دەدرێت، خوێندنەوەی یەکەمیش بۆ پڕۆژەیاسای ھەمواری یاسای دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵی گواستراوە و نەگواستراوەی بەرپرسانی پێشووی حزبی بەعس دەکرێت، ھەر بە پێی کارنامەکە سێ پرۆژەیاسای تریش گفتوگۆیان لەسەر دەکرێت.
١٣ حزبی کوردستانی لە شاری کەرکوک لە راگەیەنراوێکدا بۆ رایگشتی و سەرکردایەتی حزبە کوردستانییەکان ئاماژە بۆ ئەوەدەکەن، وادەی پێشکەشکردنی ھاوپەیمانێتی بەرەو کۆتایی دەڕوات، تائێستا کورد نێوماڵی خۆی رێنەکخستوەتەوە.
لە بەشێکی تری راگەیەنراوەکەدا ھاتووە، ئەنجومەنی پارێزگا بەپێی یاسا، ئایندەی پارێزگاکە دیاریدەکات بەپێی زۆرینە و کەمینە، لەبەرئەوە نابێت بە پەرشوبڵاویی و فرە لیستی ئایندەی کەرکوک بخرێتە مەترسییەوە.
ئەو حزبانە جەخت لەوە دەکەنەوە، دوور لە ململانێی حزبی پێویستە لیستی ھاوپەمانی کوردستانی لە کەرکوک دروست بکرێت و داھاتووی کەرکوک لە مەترسییەکان بپارێزرێت و لە فرە لیستی دوور بکەونەوە و بە یەک لیست بەشداری ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگای کەرکوک بکەن.
ئەوەش لە کاتێکدایە بە پێی بڕیارەکانی کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەلبژاردنەکانی عێراق، ئەمڕۆ دوا وادەیە بۆ تۆمارکردنی ناوی پارت و ھاوپەیمانێتییەکان بۆ ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان، کە بڕیارە لە ١٨/١٢/٢٠٢٣ بەڕێوەبچێت.
ئەحمەد سەحاف، وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی عێراق رایگەیاند، ئەمڕۆ شێخ سالم عەبدوڵا جابر سەباح وەزیری دەرەوەی کوەیت، بە سەردانێکی رەسمیی دەگاتە بەغداد.
راشیگەیاند، وەزیری دەرەوەی کوەیت، لەگەڵ ھاوتا عێراقییەکەی، ھەروەھا سەرۆک وەزیران و سەرۆک کۆمار و سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق کۆدەبێتەوە، بەڵام تەوەری کۆبوونەوەکانی ئاشکرا نەکرد.
ئیدارەی وزەی ئەمریکا لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، ھەفتەی رابردوو عێراق توانیویەتی بڕی ھەناردەکردنی نەوت بۆ ئەمریکا زیادبکات و بڕی نەوتی ھەناردەکراوی رۆژانەی عێراق بۆ ئەمریکا گەیشتووەتە ٢٧٣ ھەزار بەرمیل، کە بەراورد بە ھەفتەی رابردوو بڕی ١٤ ھەزار بەرمیل زیادیکردووە.
ئەوەشی خستووەتەڕوو، لەئێستادا عێراق لە ریزبەندی ئەو وڵاتانەی نەوت ھەناردەی ئەمریکا دەکەن پێش وڵاتی سعودییە کەوتووە، بەوپێیەی ئەو وڵاتە توانیویەتی رۆژانە ٢٥٩ ھەزار بەرمیل ھەناردەی ئەمریکا بکات.
ئیدارەی راگەیاندنی وزەی ئەمریکا ئاماژەی بەوەشدا، لەئێستادا ھەناردەکردنی نەوت لە روسیا و لیبیاوە بۆ ئەمریکا وەستاوە.
عەباس ئەلمالکی، سەرکردە لە دەوڵەتی یاسا لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، ئەمریکا لە ھەوڵدایە بۆ تێکدانی سەقامگیری عێراق و دەیەوێت لە رێگەی دروستکردنی قەیرانەکانەوە دۆخی عێراق بە ناسەقامگیری بھێڵێتەوە.
ئەوەشی خستووەتەڕوو، ئەمریکا دەتوانێت تورکیا پابەندبکات بە بەردانەوەی پشکی عێراق لە ئاو بەڵام نایکات و قەیرانەکە بە چارەسەرنەکراوی دەھێڵێتەوە، ھاوشێوەی قەیرانە سیاسی و ئابوورییەکان.
ئەو سەرکردەیەی دەوڵەتی یاسا وتیشی، ئەمریکا سەرجەم ئەو پرۆژانەی لە عێراق راگرتووە، کە دۆخی کارەبا باش دەکەن و بەوەش دەیەوێت متمانەی نێوان ھاوڵاتییان و حکومەت لاواز بکات.
مەزھەر محەمەد ساڵح، راوێژکاری دارایی سەرۆک وەزیرانی عێراق رایگەیاند، جوڵەیەک بۆ جێگیرکردنی بازاڕی دراو ھەیە، ئەوەش لە رێگەی دابینکردنی دۆلار بە بەھای رەسمیی بۆ ھاوردەکارە بچووکەکان، کە یەک دۆلار بە ھەزار و ٣٢٠ دینار دەگۆڕنەوە.
وتیشی، بازرگانی دەرەکی و ھاوردەکردنی کاڵا لە دەرەوە، رێژەیەکی گەورەی بازرگانیی عێراق پێکدەھێنێن، کە رێژەی ٦٠%ی پێویستییەکانی بازاڕی ناوخۆیی لە دەرەوە ھاوردە دەکرێن.
ئاژانسی رەسمی "ئێرنا" بڵاویکردەوە، ئەمڕۆ پلاسخارت بە یاوەری وەفدێک سەردانی تاران دەکات و لەگەڵ "حسێن ئەمیر عەبدوڵاھیان" وەزیری دەرەوەی ئێران کۆدەبێتەوە و چەندین پرسی جۆراوجۆر تاوتوێ دەکەن، ھەروەھا چاوی بە ژمارەیەک لێپرسراوی دیکەی ئێرانی دەکەوێت.
میدیاکانی ئێران وردەکاری زیاتریان لەسەر سەردانەکە نەداوە و تەنھا ئاماژە بەوەدراوە کە، لە ٣١ی کانونی دووەمی ساڵی ٢٠٢١یش، "پلاسخارت" لە تاران چاوی بە "عەلی ئەکبەر ویلایەتی" کەوت و تاوتوێی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقیان کرد.
سەیف بەدر، وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی عێراق ئاماژەی بەوەدا، ئەو دەرمانەی ئاژانسی بلومێرگ باسی لێوەکردووە بە ناوی "کۆڵد ئاوت"، لە وەزارەتی تەندروستی تۆمارنەکراوە و مامەڵەکردن بەو دەرمانەوە نایاساییە.
راشیگەیاند، بابەتی دەرمانی کۆڵد ئاوت، کە دەرمانێکە بۆ نەخۆشی سەرمابوونی منداڵ بەکاردەھێندرێت، بابەتێکی نوێ نییە و پێشتر وەزارەتی تەندروستی بەدواداچوونی بۆ کردووە.
وتەبێژی وەزارەتی تەندروستی جەختیشیکردەوە، تیمەکانی چاودێری وەزارەتی تەندروستی بەردەوامن لە بەدواداچوون بۆ ئەو دەرمانە و ھاوشێوەکانی و بە سزاگەیاندنی لایەنی سەرپێچیکاری پشت ھاوردەکردنی ئەو دەرمانانە.
وەزارەتی ناوخۆی عێراق رایگەیاندووە، لەسەر رێگای نێوان ھەردوو قەزای مەیمونە و مەجەڕی گەورە لەسنوری پارێزگای میسان، شەڕە تەقە لە نێوان ھێزێکی سەر بە بەڕێوەبەرایەتی نەھێشتنی ماددەی ھۆشبەر و بازرگانێکی مەترسیداری ھۆشبەر کە بە (ئابیش) ناسراوە دروستبووە، لە ئەنجامدا ئەو داواکراوە کوژراوە و نزیکەی کیلۆیەک و ٥٠٠ گرام ماددەی ھۆشبەر و چەک و تەقەمەنیشی پێبووە.
بەڕێوەبەرایەتی گشتی کاروباری ماددە ھۆشبەرەکانیش رایگەیاندووە، لە بەغداد دوو بازرگانی ماددەی ھۆشبەر لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیرکراون کەدوو کیلۆ ماددەی ھۆشبەریشیان لە جۆری کریساڵیان پێبووە.
وەزارەتی تەندروستی عێراقیش ئاماژەی بەوە کردووە، لە فەرمانگەی پزیشکی دادی لە بەغداد، بڕی ٦٠٠ کلیۆ ماددەی ھۆشبەر لە جۆری کپتاگۆن بە سێ قۆناغ لەناوبراوە.
دەزگای ھەواڵگری عێراق لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردووەتەوە، لە چوارچێوەی ھەوڵەکانی وەزارەتی ناوخۆ بۆ رێگریکردن لە بردنە دەرەوەی پارە لە عێراق و دەستگیرکردنی ئەو کەسانەی بوونەتە ھۆی ناسەقامگیری بازاڕەکانی دراو، دەزگای ھەواڵگری لە ئۆپراسیۆنێکدا ھەوڵێکی بە قاچاخ بردنە دەرەوەی پارەی لە پارێزگای دیالە شکستپێھێنا.
ئەوەشی خستووەتەڕوو، لە ئۆپراسیۆنەکەدا، باندێکی سێ کەسی دەستگیرکراون، کە ھەوڵیانداوە بڕی ١٢٨ ھەزار و ٥٠٠ دۆلار بە قاچاخ لە رێگەی ھەرێمی کوردستانەوە ببەنە دەرەوە.
دەزگای ھەواڵگری عێراقی ئاماژەی بەوەشداوە، رێککاری یاسای بەرامبەر ئەندامانی باندەکە گیراوەتەبەر و رەوانەی لایەنی پەیوەندیدار کراون.
وەزارەتی کارەبای عێراق لە راگەیەنراوێکدا کارپێکردنەوەی وێستگەکانی بەرھەمھێنانی کارەبای راگەیاند و ئاماژەی بەوەدا، دۆخی کارەبا لەو پارێزگایانەی کارەبایان لێ بڕدراوە قۆناغ بە قۆناغ ئاسایی دەبێتەوە.
لای خۆیەوە، لیژنەی کارەبا و وزەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە راگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، ژمارەیەک لیژنە بۆ بەدواداچوون لە ھۆکاری بڕانی کارەبا لە چەند پارێزگایەکی عێراق پێکھێندراوە.
بەپێی ئەو زانیارییانەی تائێستا دەست لیژنەکان گەیشتووە، لە وێستگەیەکی گواستنەوەی پارێزگای بەسڕە ئاگرکەوتووە و ئەوەش لە کارکەوتنی وێستگەکانی بەرھەمھێنانی کارەبا و بڕانی کارەبای لە چەند پارێزگایەک لێکەوتووەتەوە.
لیژنەی کارەبا و وزە دەڵێت، دوای تەواوبوونی بەدواداچوون و لێکۆڵینەوەکان لە حاڵەتەکە، سەرجەم ئەو لایەنانەی کەمتەرخەمبوون لە کارەکانیان و بوونەتە ھۆی رووداوەکە لێپرسینەوەیان لەگەڵدا دەکرێت، ھەروەھا رێوشوێنی پێویست دەگیرێتەبەر بۆ رێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی ئەو حاڵەتە.
وەزارەتی ناوخۆی عێراق بڵاویکردەوە، ئەو ئۆتۆمبێلانەی جامەکانیان بەڕێژەی ٥٠٪ رەش دەکرێت دەبێت پێنج ملیۆن دینار بدەن، ئەو ئۆتۆمبێلانەشی جامەکانیان بەڕێژەی ٤٠٪ رەش دەکەن پارەکەی دەگاتە سێ ملیۆن و ٥٠٠ ھەزار دینار و رێژەی ٣٠٪ش پارەکەی دەگاتە دوو ملیۆن و ٥٠٠ ھەزار دینار.
وەزارەتی ناوخۆی عێراق راشیگەیاند، ئەو بڕیارە ئۆتۆمبێلی سەرۆکایەتی کۆمار و ئەنجومەنی نوێنەران و ئەندامەکانیان و وەزیر و بریکارەکان و ھەروەھا سەرۆکی دەستەکان و نێردە دیپلۆماسییەکان و سەرۆکی ئەنجومەنی پارێزگاکان و راوێژکاران دەگرێتەوە
ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق کارنامەی کۆبونەوەی رۆژی دووشەممەی داھاتوی بڵاوکردەوە، بەپێی کارنامەکە دەنگ لەسەر دوو پڕۆژەیاسا دەدرێت، ھەروەھا خوێندنەوەی یەکەم بۆ پڕۆژەیاسای ھەمواری یاسای دەستبەسەرداگرتنی موڵک و ماڵی گواستراوە و نەگواستراوەی بەرپرسانی پێشووی حزبی بەعس دەکرێت، ھەر بە پێی کارنامەکەش سێ پرۆژەیاساش گفتوگۆیان لەسەر دەکرێت.
دوای تێپەڕبوونی دوو ساڵیش بەسەر ئەم خولەی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراقدا، تائێستا شەش لیژنەی پەرلەمانی سەرۆکایەتییان یەکلایی نەکراوەتەوە، کە پێکھاتوون لە لیژنەکانی"ئەوقاف، ھۆزەکان، راگەیاندن و رۆشنبیری، شەھیدان و زیندانیانی سیاسی، گەنجان وەرزش".
سۆزان مەنسور ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران بە کوردسات نیوزی راگەیاند، یەکێک لەو لیژنانە، لیژنەی کۆچ و کۆچبەرانە کە سەرۆکی لیژنەکە مافی فراکسیۆنی یەکێتییە و تائێستا دەستنیشان نەکراوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، یەکلایی کردنەوەی بەشێکی تری لیژنەکان پێویستی بە رێککەوتنی نێوان کوتلە سیاسییەکان ھەیە.