عیراق
سەرچاوەیەک لە پۆلیسی کەرکوک ئاشکرایکرد، لیواکە فەوجەکانی پۆلیسی ئامادە لە کەرکوک لەخۆدەگرێت کە ژمارەیان چوار فەوجن و پەیوەندییان بە فەرماندەیی پۆلیسی پارێزگاکانیانەوە نامێنێت و دەخرێنە سەر فەرماندەیی ھێزەکانی پۆلیسی فیدڕاڵی عیراق.
سەرچاوەکە بە کوردسات نیوزی وت، ئەو چوار فەوجەی پۆلیسی ئامادە لە چوارچێوەی لیواکەدا رێکدەخرێنەوە و دەچنە سەر فەرماندەیی پۆلیسی فیدڕاڵی عیراق.
بەپێی بڕیارەکەی وەزارەتی ناوخۆی عیراق پێویستە ئەو لیوایە لەماوەیەکی دیاریکراودا دروست بکرێت.
محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی عێراق لە چاوپێکەوتنێکدا بە ئاژانسی ھەواڵی رۆیتەرزی وتووە، دەیانەوێت ھێزە بیانیەکان بە ڕێبەرایەتی ئەمریکا، لەڕێی دانوستانەوە بەپەلە خاکی عێراق جێبھێڵن، بەبێ ئەوەی کاتێک دیاری بکات.
سودانی دەشڵێت، پێویستە ئەم پەیوەندییە لەگەڵ ئەمریکا ڕێکبخرێتەوە بۆ ئەوەی ئامانج و پاساوێک نەبێت بۆ ئەوەی ھیچ لایەنێک چ ناوخۆیی بێت یان دەرەکی دەستکاری سەقامگیری عێراق و ناوچەکە بکات.
بانگەوازە بەردەوامەکانی لایەنە شیعەکان بۆ چوونە دەرەوەی ھێزەکانی ھاوپەیمانان و ئەمریکا لەعێراق، دوای زنجیرەیەک ھێرشی ھەردوولا دێت بۆسەر یەکتر، لە ئێستاشدا شەڕی غەززە ترسی ئەوەی دروستکردووە کە جارێکی دیکە عێراق ببێتەوە گۆڕەپانی ململانێیەکی ناوچەیی.
عائید ھیلالی سەرکردە لە چوارچێوەی ھەماھەنگی شیعەکان بە رۆژنامەی عەرەبی جەدیدی راگەیاندووە، لە چەند سەعاتی رابردوودا لە ئەنجامی گفتوگۆی نێوان لایەنەکان بۆ یەکلاکردنەوەی جێگرەوەی محەمەد حەلبوسی سەرۆکی پێشووی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق رێککەوتن کراوە و چاوەڕوان دەکرێت، رۆژی شەممەی داھاتوو دانیشتنێکی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بۆ یەکلاکردنەوەی جێگرەوەی حەلبوسی بەڕێوەبچێت.
وتیشی، لە ئێستادا بۆ بەدەستھێنانی پۆستەکە کێبڕکێی بەھێز لە نێوان شەعلان کەریم کاندیدی حزبی تەقەدوم و سالم عیساوی کاندیدی ھاوپەیمانی سیادە و مەحمود مەشھەدانی کاندیدی ھاوپەیمانی عەزمدایە.
جەختیشیکردەوە، چوارچێوەی ھەماھەنگی پەرلەمانتارەکانی سەرپشک دەکات بۆ دەنگدان بە ھەر کاندیدێک، بەڵام ئەگەر ھیچ یەکێک لە کاندیدەکان لە قۆناغی یەکەمدا دەنگی پێویستیان بەدەست نەھێنا، ئەوا لە قۆناغی دووەمی دەنگداندا پەرلەمانتارانی چوارچێوەی ھەماھەنگی دەنگ بەو کاندیدە دەدەن کە لە قۆناغی یەکەمدا زۆرترین دەنگ بەدەست دەھێنێت.
وەفدێکی باڵای حکومەتی عێراق لەگەڵ وەفدێکی حکومەتی ھەرێم لە بەغداد کۆبوویەوە، بەپێی راگەیەندراوێکی وەزارەتی نەوتی عێراق، لە کۆبوونەوەکەدا گفتوگۆ کراوە لەبارەی دیاریکردنی خشتەی جێبەجێکردنی بودجە بۆ ئەمساڵ و نرخی نەوت و داھاتی پێشبینیکراو.
وەزیری نەوت جەختی لەسەر پەرۆشی حکومەت کردەوە بۆ تەواوکردنی ئەو کارنامانەی لە چوارچێوەی بودجەی ئەمساڵدان و پەسەندکردنیان لەلایەن ئەنجومەنی نوێنەرانەوە، بە لەبەرچاوگرتنی بڕی ھەناردەکراوی نەوت بە پشکی ھەرێمی کوردستانیشەوە.
لە بەرامبەردا کەمال محەمەد، وەزیری سامانە سروشتیەکانی ھەرێمئامادەیی حکومەتی ھەرێمی بۆ ھاوکاری لەو بوارەدا نیشانداوە بەپێی ئەوەی لە یاسای بودجە پەسەند کراوە.
بەپێی راگەیەندراوێکی نووسینگەکەی، قاسم ئەعرەجی راوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی عێراق لە بەغداد لەگەڵ وەفدێکی باڵای ئەمنی و سەربازیی ئێران کۆبووەتەوە بۆ گفتوگۆ لەبارەی دواین ھەنگاو و پلانەکانی تایبەت بە جێبەجێکردنی رێککەوتنە ئەمنییەکانی نێوان بەغداد و تاران و رایگەیاندووە، خودی سەرۆکوەزیرانی عێراق گرنگی بەو ئەو رێککەوتنانە دەدات و سەرپەرشتی جێبەجێکردنی سەرجەم خاڵ و بڕگەکانی دەکات.
ئاماژە بەوەشکراوە، لەو کۆبوونەوەیەدا راوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی عێراق و وەفدی باڵای ئەمنی و سەربازیی ئێران جەختیانکردووەتەوە لەسەر زیاتر پاراستنی سنورەکان و رێگریکردن لە ھەموو کارێکی نایاسایی و قاچاخچێتی لەسەر سنورەکان.
عەلی فەیسەڵ، ئەمینداری گشتی دەستەی کۆمیسیارانی عێراق رایگەیاند، زیاتر لە ٨٠ بڕیار لە دەستەی دادوەرییەوە سەبارەت بە تانەی ھەڵبژاردنەکان دەرچووە و یەکلاکراوەتەوە.
ئاماژەی بەوەشکرد، لە ماوەی چەند ڕۆژی داھاتوودا وەڵامی ھەموو بڕیارەکان لەسەر تانەکان دەدەنەوە.
پێشتر کۆمیسیۆنی باڵای سەربەخۆی ھەڵبژاردنەکان ئەنجامی کۆتایی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکانی ڕاگەیاند و پشتڕاستیکردەوە کە ئەنجامی دەستی و ئەلیکترۆنی ھاوتای یەکن.
فەرماندەیی ئۆپراسیۆنە ھاوبەشەکان لە ڕاگەیەندراوێکدا بڵاویکردەوە، دوای کۆکردنەوەی زانیاری ورد بە ھەماھەنگی نێوان دەزگای ھەواڵگری سەربازی و فەرماندەی ئۆپراسیۆنە ھاوبەشەکان، لە ئۆپراسیۆنێکدا بە فڕۆکە ئێف ١٦ سێ پێگەی تیرۆریستانی داعشیان لە ناوچەی شایی باشووری پارێزگای کەرکوک کردووەتە ئامانج.
ئەوەشی خستەڕوو، لە بۆردومانەکەدا ژمارەیەک تیرۆریستی داعش کوژراون و چەندین کەرەستە و کەلوپەلی سەربازی و لۆجیستی لە پێگەکاندا تێکشکێندراون.
فەرماندەیی ئۆپراسیۆنە ھاوبەشەکانی عێراق جەختیلەوەشکردەوە، لە ئۆپراسیۆن و چالاکییەکانیان بەردەوام دەبن بۆ لەناوبردنی پاشماوەی تیرۆریستانی داعش لە تەواوی سنووری خاکی عێراق.
ھەرێم کەمال ئاغا، سەرۆکی فراکسیۆنی یەکێتی لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق بە کوردسات نیوزی راگەیاند، بڕیاربوو ئەمڕۆ سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نوێنەران و سەرۆک فراکسیۆنەکان کۆببنەوە بە مەبەستی دیاریکردنی رۆژێک بۆ کۆبوونەوەی ھەڵبژاردنی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران، بەڵام کۆبوونەوەکە بۆ کاتێکی نادیار دواخراوە.
سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نوێنەران لە دوایین نوسراوی خۆیدا رایگەیاندبوو، رۆژی سێشەممە ٩ی کانونی دووەم وەرزی یاسادانانی ئەنجومەنەکە دەستپێدەکاتەوە و داواشی لە پەرلەمانتاران و لیژنەکان کردبوو کارەکانی خۆیان دەستپێبکەنەوە.
پۆستی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران کە پشکی سوننەکانە، بەھۆی ناکۆکیە سیاسییەکانی ئەو پێکھاتەیە تائێستا یەکلایینەکراوەتەوە و سوننەکان زیاتر لە شەش کاندیدیان بۆ ئەو پۆستە ھەیە.
دەقی پەیامەکەی سەرۆککۆمار...
بەبۆنەی ١٠٢ەمین ساڵیادی دامەزراندنی پۆلیسی عیراقەوە، پیرۆزبایی لە کارمەندان و ئەفسەرانی گشت یەکەکانی پۆلیس دەکەین. یادی ئەو قوربانییە گەورانەی دەکەینەوە، کە شان بەشانی ھێزە چەکدارەکان بەخشیان لە جەنگی دژبە تیرۆریزم و پاراستنی ئاسایشی ناوخۆ و جێبەجێکردنی یاسا و شەونخونی بۆ پاراستنی ھاووڵاتیان.
لێرەدا جەختدەکەینەوە، کە پێویستە ھەموو پشتیوانییەکیان بۆ دەستەبەربکرێت بۆ جێبەجێکردنی ئەو ئەرکانەی پێیان سپێردراوە. ھەروەھا بەڕێزەوە یادی ئەو شەھیدانە دەکەینەوە، کە گیانیان بەخشی لەپێناو نیشتمان و شکۆی ھاووڵاتیانیدا.
ئوسامە مەجید، بەڕێوەبەری کار و راھێنان لە وەزارەتی کار و کاروباری کۆمەڵایەتی عێراق بە رۆژنامەی سەباحی راگەیاندووە، پلانی پێدانی قەرز بە دەرچووانی زانکۆ و پەیمانگاکان ئەوانە دەگرێتە کە لە ئێستادا بێکارن و بەدوای کاردا دەگەڕێن، بڕیاریشە بەمزوانە بە ھەماھەنگی وەزارەتی خوێندنی باڵا پڕۆژەکە بکەوێتەبواری جێبەجێکردنەوە.
ئەوەشی خستوەتەڕو، لەگەڵ راگەیاندنی پڕۆژەکە لیژنەکەیەکیش چاودێری کارەکان دەکات و پلانەکەش قۆناغەکانی راھێنانی دەرچووان، پێدانی قەرز، چاودێریکردن و رەخساندنی ھەلیکار لەنێوان گەنجان و کۆمپانیاکانی کەرتی تایبەت لە خۆ دەگرێت.
لە میانی دیدارەکەدا، کە ئەمڕۆ سێشەممە ٩-١-٢٠٢٤ لە کۆشکی بەغداد بەڕێوەچوو، باس لە پێشھاتە ئەمنییەکانی ئەمدواییەی عیراق و ناوچەکە کرا، ھەروەھا پێویستی پاراستنی ئاشتی و ئاسایشی نێودەوڵەتی و یەکخستنی ھەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ نەھێشتنی قەیران و گرژییەکان و گرتنەبەری پرەنسیپی دیالۆگی جدی و لێکتێگەیشتنی نێوان لایەنە ھەرێمی و نێودەوڵەتییەکان، جەختیان لەسەر کرایەوە.
سەرۆککۆمار تیشکی خستەسەر بارودۆخی ھێزەکانی ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی لە عیراق، کە پێویستە ئەرکیان لە چوارچێوەی پشتیوانی ھێزە ئەمنییەکان بێت لە بوارەکانی مەشق و راھێنان و پێشکەشکردنی راوێژ، ھەروەک گرنگە چوارچێوەیەکی بەرنامەی کاری دیاریکراوی بۆ دابنرێت.
سەرۆککۆمار ئاماژەی بەوەکرد، عیراق سورە لەسەر بونیادنانی پەیوەندی ھاوسەنگ لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ و جیھان، بەشێوەیەک کە خزمەت بە بەرژەوەندییەکانی عیراق و گەلانی ناوچەکە بکات و بەشداربێت لە نزیککردنەوەی دیدگاکانی نێوان وڵاتان.
ھەر لە دیدارەکەدا، سەرۆککۆمار ھەڵوێستی نەگۆڕی عیراقی لە بەرامبەر پرسی فەلەستین و پێویستی راگرتنی دەستدرێژی و بەئامانجگرتنی رۆژانەی دانیشتوانی سڤیلی لە غەززە و شارەکانی دیکەی فەلەستین دوپاتکردەوە. جەختی لەوەشکردەوە، کە لێکەوتەکانی جەنگ لە کەرتی غەززەدا، کاریگەری نەرێنی لەسەر سەقامگیری تەواوی ناوچەکە ھەیە، بۆیە پێویستە کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی و ئەمریکا بە تایبەتی، بەرپرسیارێتی خۆیان لەئەستۆبگرن بۆ وەستاندنی دەستدرێژی سەر فەلەستین.
لەبەرامبەردا باڵیۆزی ئەمریکا جەختیکردەوە لەسەر بایەخی چەسپاندنی پەیوەندییەکان و ھەماھەنگی لەبارەی ئەو پرسانەی جێی بایەخی ھەردوولان ئەویش بەگوێرەی رێککەوتنی چوارچێوەی ستراتیژی نێوان کۆماری عیراق و ویلایەتە یەکگرتووەکان. ھەروەھا ئاماژەی بە پەرۆشیی ئەمریکا کرد بۆ ئاسایش و سەقامگیری ناوچەکە و پشتیوانیکردن لە ھەوڵە نێودەوڵەتییەکان بۆ کۆتاییھێنان بەو دۆخەی لە فەلەستیندا ھەیە.
موقتەدا سەدر، رێبەری رەوتی سەدر لە پەیامێکدا وەڵامی ئەو کەس و لایەنانەی دایەوە کە داوایان لێکردووە کۆتایی بە بایکۆت بھێنێت و بگەڕێتەوە ناو گۆڕەپانی سیاسی و جەختیکردەوە، ناگەڕێتەوە بۆ پرۆسەی سیاسی.
ھەروەھا لایەنەکان تۆمەتبار دەکات بەوەی گەندەڵن یان ھاوپەیمانی گەندەڵکارانن تەنانەت ئەوانەش کە پێشتر ھاوپەیمانی رەوتی سەدر بوون.
سەدر داواشدەکات خەڵک لە چاکسازیی بەردەوام دەبن، تەنانەت دوای مردنی ئەویش و لەگەندەڵی دوربکەونەوە.
ساڵێک و شەش مانگە موقتەدا سەدر لە سیاسەت دوورکەوتووەتەوە و بایکۆتی پرۆسەکەی کردووە، دوای ئەوەی لە ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لە ٢٠٢١ لیستەکەی پلەی یەکەمی بەدەستھێنا، بەڵام نەیتوانی حکومەتی زۆرینەی نیشتمانی پێکبھێنێت و پەرلەمانتارانی فراکسیۆنەکەی دەستیان لەکارکێشایەوە.
پات ڕایدەر، وتەبێژی وەزارەتی بەرگری ئەمریکا لە کۆنفرانسێکی رۆژنامەوانیدا، لەبارەی بە مانەوەی ھێزەکانی ئەمریکا لە عێراق رایگەیاند، ھێزەکانی ئەمریکا لەسەر داوای حکومەتی فیدراڵ لە عێراقن و ئەرکی سەرەکییان بەرەنگاربوونەوەی تیرۆریستانی داعشە لە ناوچەکە.
وتیشی لە ڕۆژی چواری ئەم مانگەوە تائێستا نۆ جار ھێرشکراوەتە سەر ھێزەکانی ئەمریکا لە عێراق و سوریا بەوەش کۆی گشتی ئەو ھێرشانەی کراوەتە سەر ھێزەکانیان لە ناوچەکە گەیشتووەتە ١٢٧ ھێرش.
عەلی فەتلاوی، سەرکردە لە چوارچێوەی ھەماھەنگی لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، پێکھێنانی ئەنجومەنی پارێزگاکانی عێراق پەیوەستە بە پەسەندکردنی ئەنجامی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان لەلایەن دەستەی دادوەرییەوە، ھەر کاتێک ئەنجامەکان پەسەندکران، بە دوو ھەفتە دوای پەسەندکردنی ئەنجامەکان، ئەنجومەنی پارێزگاکانی عێراق پێکدەھێندێن.
ئەوەشی خستەڕوو، ھەوڵەکان بۆ پێکھێنانی ئەنجومەنی پارێزگاکان ئەرێنین و لێکتێگەیشتن لەنێوان ھێزە سیاسییەکاندا ھەیە بۆ خێراترکردنی پڕۆسەی پێکھێنانی ئەنجومەنی پارێزگاکان.
ئەوەش لەکاتێکدایە، کۆمسیۆنی ھەڵبژاردنەکانی عێراق ئەنجامی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان و تانەکانی ڕادەستی دەستەی دادوەری کردووە و بڕیارە لەماوەی ١٠ رۆژدا بڕیاری کۆتاییان لەبارەوە بدرێت.
کەریم علیوی، ئەندامی لیژنەی ئاسایش و بەرگری ئەنجومەنی نوێنەران لە لێدوانێکی رۆژانامەوانیدا رایگەیاند، سبەینێ سێشەممە، سەرۆکی فراکسیۆنەکانی ئەنجومەنی نوێنەران، لە ئەنجومەنی نوێنەران کۆبوونەوەیەک ئەنجامدەدەن و تیایدا گفتوگۆ لەبارەی دوو تەوەرەوە دەکەن، ئەوانیش ھێرشەکانی ئەمریکا بۆ سەر ھێزەکانی حەشدی شەعبی و دیاریکردنی وادەی دانیشتنی داھاتووی ئەنجومەنی نوێنەران بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران.
ئەوەشی خستەڕوو، وەکو لیژنەی ئاسایش و بەرگری داواکارییەکیان ئاڕاستەی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نوێنەران کردووە بۆ ئەنجامدانی دانیشتنێکی نائاسایی ئەنجومەنی نوێنەران سەبارەت بە ھێرشەکانی ئەمریکا بۆ سەر ھێزەکانی حەشدی شەعبی، بەو پێیەی ھێزێکی ئەمنی رەسمین و سەر بە فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانن.
سعود ساعدی، سەرۆکی کوتلەی حقوق ئاشکرایکرد، لە ھەفتەی داھاتوودا ئەنجومەنی نوێنەران کۆدەبێتەوە و دیاریکردنی سەرۆک لە خشتەی کاری کۆبوونەوەکە دەبێت و رێککەوتنێک ھەیە لەسەر سێ کەس بۆ پڕکردنەوەی پۆستەکە، کە ئەوانیش بریتین لە "شەعلان کەریم و سالم عیساوی و مەحمود مەشھەدانی".
وتیشی، ئەو ناوانە ئەگەرچی دیارترینن بەڵام رەنگە گۆڕانکارییان بەسەردا بێت، چونکە ھێزە شیعەکان لەسەر دیاریکردنی کەسێک بۆ پۆستی سەرۆکی ئەنجومەنی نوێنەران دابەش بوون. بابەتی یەکلاکردنەوەی ئەو پۆستە رەنگە بۆ ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەران بەجێبھێڵدرێت و چەند خولێکی دەنگدانی بوێت.
سەرۆکی کوتلەی حقوق ئاماژەی بەوەشدا، دۆسیەی کردنەدەرەوەی ھێزەکانی ئەمریکاش لە خشتەی کاری یەکەم کۆبوونەوەی وەرزی نوێی یاسادانانی ئەنجومەنی نوێنەراندا دەبێت، ھەروەھا ئەوان جدین لەسەر پێشکەش کردنی داواکارییەک بۆ دورخستنەوەی باڵیۆزی ئەمریکا و ئەوەش داواکارییەکی دەستورییە، داواشی کرد پەیوەندییەکان لەگەڵ ئەمریکا رێکبخرێنەوە.