جاسم موسەوی، ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا رایگەیاند، قەیرانی دارایی لە ھەرێم قەیرانێکی نوێ نییە و ماوەی ١٠ ساڵە ھەیە، بەڵام حکومەتی ھەرێم تائێستا نەیتوانیوە چارەسەرێکی بۆ بدۆزێتەوە.

ئەوەشی خستەڕوو، لەماوەی ڕابردوودا، چەند جارێک حکومەتی فیدراڵ پشکی ھەرێمی کوردستانی لە شایستە داراییەکان ناردووە، بەڵام قەیرانەکە ھەر بەردەوامبووە ئەوەش گومانی لەسەر حکومەتی ھەرێم دروستکردووە.

ئەندامەکەی ئەنجومەنی نوێنەران وتیشی، تائێستا حکومەتی ھەرێم پابەندی بڕیار و یاساکانی حکومەتی فیدراڵ نییە و مووچەی فەرمانبەران دابەشناکات، ئەو قەیرانانەشی لە ھەرێم ھەن، حکومەتی ھەرێم لێی بەرپرسیارە و ھیچ پەیوەندییەکانی بە حکومەتی فیدراڵەوە نییە.

حەسەن سلێمان راوێژکاری یاسایی لە کۆمسیۆنی باڵای ھەڵبژاردنەکان بە ئاژانسی ھەواڵی عێراقی راگەیاندووە، بۆ رۆژی دەنگدانی ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان کۆمسیۆن گرێبەستیان لەگەڵ ٢٠٠ ھەزار کارمەند کردووە، لەئێستاشدا راھێنانی کارمەندەکانی سەر سندوقی دەنگدان دەستیپێکردووە.

ئەوەشی خستوەتەڕو، ھەر کارمەندێکی سەر سندوق ئەگەر خوێندکار یان دەرچووی زانکۆ بێت ٢٥٠ ھەزار دیناری پێدەدرێت، ئەوانەشی فەرمانبەری رەسمی دەوڵەتن ١٥٠ ھەزار دینار و نامەی سوپاس و پێزانینان لەلایەن وەزارەتەکانیانەوە پێدەدرێت.

کازم ئەلشەمەری، ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق لە لێدوانێکی رۆژانامەوانیدا رایگەیاند، پێویستە حکومەتی فیدراڵ و تەواوی لایەنە پەیوەندیدارەکان ھەوڵەکانیان چڕبکەنەوە بۆ پەروەردەکردنی شەقام و قوتابخانەکان، بۆ بەرەنگاربوونەوەی ماددەی ھۆشبەر، کە لەئێستادا بووەتە ھەڕەشەی راستەقینە بۆ سەر عێراق.

ئەوەشی خستەڕوو، پێویستە یاساییەکی نوێ ئامادەبکرێت، بۆ توندترکردنی سزادانی بەکارھێنەر و بازرگانانی ماددەی ھۆشبەر و بەزووی کاربکرێت، بۆ سنووردارکردنی ماددەی ھۆشبەر لە وڵاتدا، بەتایبەتی لەئێستادا کە باندەکانی بازرگانیکردن بە ماددەی ھۆشبەرەوە روو لە زیادبوونن.

ھاوکات، وەعد قەدو، ئەندامی لیژنەی ئاسایش و بەرگری ئەنجومەنی نوێنەران رایگەیاند، ماددەی ھۆشبەر بە بەراورد بە تیرۆریستان بۆ سەر عێراق مەترسیدارترە و بووەتە ئاستەنگییەکی گەورە بۆ ھێزە ئەمنییەکان.

پەیامنێری کوردسات نیوز لە بەغداد رایگەیاند، روداوەکە لە ناوچەی تاجیاتی باکوری بەغداد رویداوە و تیایدا ژمارەیەک چەکدار دەستڕێژی گولـلەیان لە فازڵ مەرسومی، سەرۆکی حزبی "ئەلداعی ئەلرەبانی" و چوار لە ھاوکارەکانی کردووە.

ئاماژەی بەوەشکرد، لە روداوەکەدا سەرۆکی حیزبی "ئەلداعی رەبانی" (تەمەن ٥٦ ساڵ) و یەکێک لە ھاوکارەکانی گیانیان لەدەستداوە و سێ کەسی دیکەش برینداربوون.

وتیشی، لێکۆڵینەوە لە روداوەکە دەستیپێکردووە و ھێزە ئەمنییەکان لەرێگەی کامێراکانی چاودێرییەوە، ھەوڵ دەدەن سەرەداوی تۆمەتبارانی رووداوەکە بدۆزنەوە.

عەبدولزەھرە ھنداوی، وتەبێژی وەزارەتی پلاندانانی عێراق رایگەیاند، پڕۆسەکە تەواوی دانیشتووان دەگرێتەوە، لە تەمەنی یەک رۆژەوە تا پیرترین کەس، ھیچ پرسیارێکیش سەبارەت بە رەچەڵەک و مەزھەب لەخۆناگرێت.

وتیشی، بەھۆی چەندین ھۆکارەوە نەتوانراوە چەند ساڵە سەرژمێری بکرێت، بۆیە گەیشتن بە داتای رەسمی قورس بووە. 

دوایین سەرژمێری کە لە عێراق ئەنجامدرا لە ساڵی ١٩٩٧ بوو، بەبێ پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان.  

د.لەتیف ڕەشید، سەرۆککۆماری عێراق پێشوازیکرد لە میساک بالاسانیان، بالیۆزی کۆماری ئەرمینیا لە عێراق و لە دیدارەکەدا جەخت کرایەوە  لە گرنگی پتەوکردنی پەیوەندییەکانی نێوان عێراق و ئەرمینیا بە تایبەتی لەبوارەکانی ئابووری، بازرگانی، تەکنەلۆژیا، پەروەردە و گەشتیاری و ھەروەھا بواری پەرەپێدانی ژێرخانی ئابوری و خزمەتگوزارییەکان بە شێوەیەک کە بەرژەوەندییە ھاوبەشەکانی ھەردوو وڵات و گەلی دۆست بەدی بێنێت.

ھەروەھا بەڕێزیان باسی لە سەردانەکەی بۆ ئەرمینیا کردو ئەو دەرەنجامە گرنگانەی کە لێھاتە ئاراوە، بەتایبەتی لە چەسپاندنی پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی ھەردوو وڵات، جەختیشی لە گرنگی تەواوکردنی گفتوگۆکان لەبارەی ئەو پرسانە کردەوە کە لەکاتی سەردانەکەدا خرانەروو بە شێوەیەک  سوودی ھاوبەش بۆ  ھەردو گەلی عێراق و ئەرمینیا  دەستەبەر بکات.

 لە بەرامبەردا باڵیۆزی ئەرمینیا جەختی لە پەرۆشی حکومەتەکەی کردەوە بۆ پەرەپێدان و بنیاتنانی پەیوەندییە پتەوەکان لەگەڵ عێراق لەسەر بناغەی بەرژەوەندی ھاوبەشی ھەردوو وڵاتی دۆست، ھەروەک ستایشی سەردانەکەی بەڕێزیانی بۆ ئەرمینیا کرد کە بوەھۆی ھاندانی بازرگانان لە یەریڤان و خواستیان بۆ ھاوکاری و کارکردن لە بوارە جیاجیاکان لە عێراق.

بنکەی سەربازی ھەریر بە دوو فڕۆکەی بێفڕۆکەوان کراوەتە ئامانج و دواتریش دوو جار لە  ڕێگەی فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانەوە بنکەی سەربازی عەین ئەسەد کە ھێزەکانی ئەمریکای تێدایە لە ئەنبار کرایە ئامانج.

گروپی مقاوەمەی ئیسلامیش بەرپرسیارێتی ئەو ھێرشانەی گرتە ئەستۆ و رایگەیاند، ئەو ھێرشانە وەڵامێکە بۆ ئەو تاوانانەی بەرامبەر بە فەڵەستینییەکان لە کەرتی غەززە دەکرێت.

وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا پنتاگۆن رایگەیاند، لە دوای دەستپێکردنی شەڕی ئیسرائیل و حەماس زیاتر لە ٧٥ جار ھێرشکراوەتەوە سەر ھێزەکانیان لە عێراق و سوریا و بەوھۆیەوە ٦٢ کەس برینداربوون. 

دادوەر حەیدەر حەنون، سەرۆکی دەستەی دەستپاکی عێراق لە کۆنگرەیەکی تایبەت بە رۆژی جیھانی بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی کە لە بەغداد بەڕێوەچوو رایگەیاند، دەستەی دەسپاکی عێراق لەماوەی یەک ساڵی رابردوودا ئەرکەکانی بۆ بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی و گەڕاندنەوەی پارە دزراوەکان بەشێوەیەکی باش جێبەجێکردووە.

دادوەر حەیدەر حەنون داواشیکرد حکومەت و ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق پرۆژەیەک بۆ ھەموارکردنەوەی دووەمی یاسای دەستپاکی و بەدەستھێنانی سەروەت و سامان بە نایاسایی ئامادە بکەن لەپێناو زیاتر دەستکرانەوەیان لە بەرەنگاربوونەوەی گەندەڵی لە عێراقدا.

وەزارەتی ناوخۆی عێراق لە راگەیەندراوێکدا ئاماژەی بەوە کرد، دوای کۆتایی ھاتنی رێکارە یاساییەکان بەرامبەر ئەو شۆفێرەی لە چەند رۆژی رابردوودا پۆلیسێکی ھاتووچۆی کرد بەژێرەوە و ھەڵات کە ویستبووی لەسەر سەرپێچییەک لێپرسینەوەی لەگەڵ بکات، شۆفێرەکە لەلایەن دادگای تاوانەکانی کەرخەوە لە بەغداد بە زیندانیکردن بۆ ماوەی یەک ساڵ سزادرا.

لە چەند رۆژی رابردوودا گرتەیەکی ڤیدیۆیی لەتۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاوبووەوە کە تیایدا دەرکەوتبوو پۆلیسێکی ھاتووچۆ لە گەڕەکی جامیعە لە بەغداد کاتێک ھەوڵیدابوو لەسەر سەرپێچی لێپرسینەوە لە شۆفێرێک بکات، بەڵام شۆفێرەکە پۆلیسەکەی کرد بەژێرەوە و ھەڵات، بەڵام دواتر لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانەوە دەستگیرکرا.

ئاژانسی فەرمی ھەواڵی عێراق لە سەرچاوەیەکی بانکی ناوەندییەوە بڵاویکردەوە، دوای ئەوەی تورکیا و عێراق رێککەوتن ئاڵوگۆڕی بازرگانی نێوانیان لە دۆلارەوە بکەن بە یۆرۆ و لیرەی تورکی، لەم کاتەدا بانکی ناوەندی دەیان ملیۆن یۆرۆی بۆ بازرگانان دەستەبەر کردووە.

ئەوەشی خستوەتەڕو، ئەو بازرگانانەی کاڵا لە تورکیا ھاوردە دەکەن سەرەتا پارەکانیان بە دینار لە بانک دادەنێن، دواتریش بانکی ناوەندی بە یۆرۆ پارەکانیان بۆ خەرج دەکات و رادەستی لایەنی تورکی دەکرێت.

نوسینگەی ئاسایشی نەتەوەیی عێراق بڵاویکردەوە، قاسم ئەعرەجی راوێژکاری ئاسایشی نەتەوەیی عێراق و محەمەد باقری سەرۆکی دەستەی ئەرکانی ھێزە چەکدارەکانی ئێران کۆبوونەوە و پەیوەندییە ستراتیژییەکانی نێوان ھەردوو وڵاتیان تاوتوێ کرد. 

ئەعرەجی رایگەیاند، حکومەتەکەی محەمەد شیاع سودانی سوورە لەسەر بەردەوامیدان بە پەیوەندییەکان لەگەڵ ئێران و جێبەجێکردنی خاڵەکانی ئەو رێککەوتنەی لەسەر سنوری ھەردوو وڵات کراوە. 

محەمەد باقریش ستایشی حکومەتی عێراقی کرد سەبارەت بە پاراستنی سنورەکان و زیادکردنی سەقامگیری لە عێراق. وتیشی، یەکێک لە رێگە باشەکان بۆ بەدیھێنانی ئاسایشی تەواوەتی لە سنورەکان، پلاندانان و چالاکی ھاوبەشی ھێزەکانی پاسەوانی سنورە. 

موسەنا جەبار، وتەبێژی وەزارەتی بازرگانی عێراق رایگەیاند، پێشبینی دەکەن ئاستی بەرھەمھێنانی گەنم لە وەرزی داھاتوو زیاتر ببێت و لە ساڵی ٢٠٢٤ بگاتە نزیکەی شەش ملیۆن تۆن، ئەوەش ئاسایشی خۆراکی وڵات دەپارێزێت.

وتەبێژی وەزارەتی بازرگانی راشیگەیاند، یەدەگی ستراتیژی عێراق لە گەنم بەشی تا کۆتایی مانگی نیسانی ساڵی ٢٠٢٤ دەکات.

بەپێی ئاماری وەزارەتی کشتوکاڵ، ژمارەی دانیشتووانی عێراق ٤٣ ملیۆن کەسە و ساڵانە پێویستی بە ٤ بۆ ٥ ملیۆن تۆن گەنم ھەیە. 

لە مانگی ئەیلولی رابردووش، محەمەد شیاع سودانی سەرۆک وەزیرانی عێراق رایگەیاندبوو، یەدەگی ستراتیژی گەنم ھێندە زۆرە کە بەشی ساڵێک زیاتر دەکات.

یەحیا رەسوول، وتەبێژی فەرماندەی گشتیی ھێزە چەکدارەکانی عێراق بڵاویکردەوە، بۆ پاراستنی سەلامەتی پڕۆسەی ھەڵبژاردن و دوورخستنەوەی ھەر کاریگەرییەکی نەرێنی، سەرۆکوەزیرانی عێراق فەرمانی بە سەرجەم فەرماندە سەربازی و ئەمنییەکان و بەڕێوەبەری دەزگا ئەمنییەکان و پێکھاتە ئەمنی و سەربازییەکان کردووە، کار بکەن و پابەندبن بە گەرەنتیکردنی بژاردەی ئازاد بۆ ئەفسەران لە پڕۆسەی دەنگدانی تایبەت و دەستوەرنەدان لە بژاردەکانی دەنگدان، ھەروەھا جەختیکردەوە لە گرنگیی دەنگدانێکی ئازاد بۆ ئەفسەران لە پڕۆسەی دەنگدانی تایبەت.

بڕیاروایە رۆژی ١٨ی ئەم مانگە ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی پارێزگاکان لە ١٥ پارێزگای عێراق (جگەلە لە پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان)، بەڕێوەبچێت.

بەپێی ئەو ئامارانەی بڵاوکراوەتەوە، مانگی تشرینی دووەمی رابردوو نزیکەی ١٩.٥ ملیۆن بەرمیل نەوت لە عێراقەوە ھەناردەی وڵاتانی ئەوروپا کراوە، لەکاتێکدا لە مانگی تشرینی یەکەم نزیکەی ٢٣.٨ ملیۆن بەرمیل نەوت ھەناردەکراوە، بەوەش ٤.٣ ملیۆن بەرمیل کەمیکردووە و داھاتی ھەناردەی نەوتی عێراق بۆ ئەوروپا لە مانگی رابردوو بە نزیکەی ٤٧١ ملیۆن دۆلار کەمیکردووە. 

ئەوەش لەکاتێکدایە کە بەغداد کار دەکات لەسەر زیادکردنی ھەناردەی نەوتی خاو بۆ بازاڕەکانی ئەوروپا، ئەوەش لەپێناو سود وەرگرتن لە داھاتی زیاتر و بەکارھێنانی ئەو پارەیە بۆ پێداویستییەکانی ناوخۆ. 

لە دیدارەکەدا، باس لە پەیوەندییەکانی نێوان ھەردوو وڵات و چۆنیەتی پەرەپێدانیان و فراوانکردنی ھاریکاری ھاوبەشی نێوان عیراق و شانشینی عەرەبستانی سعودی لەبوارە جیاجیاکاندا کرا، بەشێوەیەک کە خزمەت بە بەرژەوەندییە ھاوبەشەکانی ھەردوو گەلی برا بکات.

ھەروەھا سەرۆککۆمار بایەخی یەکخستنی ھەوڵە نێودەوڵەتییەکانی دوپاتکردەوە بۆ پشتیوانیکردنی فەڵەستین و کۆتاییھێنان بە ھێرش و پەلاماردان بۆسەر غەزە و دانیشتوانەکەی، ئاماژەی بە پێویستی رێگەدان بە گەیشتنی یارمەتییە مرۆییەکان بۆ خەڵکی فەڵەستین و دڵنیابوون لە پاراستنی دانیشتوان و ھاووڵاتیانی سڤیلیش کرد.

سەرۆککۆمار سوپاسی و پێزانینی خۆی بۆ ھەوڵەکانی شانشینی عەرەبستانی سعودی بۆ سازکردنی لوتکەی ھاوبەشی عەرەبی–ئیسلامی لە ریازی پایتەخت دەربڕی و بڕیار و ھەڵوێستەکانی کۆنفرانسەکەی سەبارەت بە پشتیوانیکردنی گەلی فەڵەستینی بەرزنرخاند. 

لەلایەن خۆیەوە باڵیۆزی سعودیە سوپاس و پێزانینی خۆی بۆ سەرۆککۆمار دەربڕی بۆ گرنگیدانی بە پەرەپێدان و بەھێزکردنی پەیوەندییە دوو قۆڵییەکان، جەختی لە پەرۆشی وڵاتەکەشی کردەوە بۆ بەردەوامبوون لە ھەماھەنگییە دوو قۆڵییەکان بۆ خزمەتکردنی ئاسایش و سەقامگیری و خۆشگوزەرانی ھەردوو وڵات و ناوچەکە.

ناوەندی ستراتیژی بۆ مافەکانی مرۆڤ لە عێراق رایگەیاندووە، بەھۆی تەقینەوەی مین و بۆمبی کلاستەر تائێستا ٣٤ ھەزار کەس لە عێراق بوونە قوربانی، بەشێکی زۆریان ئەندامەکانی جەستەیان لە دەستداوە، بەھۆی مینەکانەوە ھەزاران کەسیش ژیانیان لە مەترسیدایە.

راشیگەیاندوە، لەلایەن وەزارەتی ژینگە و بەڕێوەبەرایەتی کاروباری مین زیاتر لە شەش ھەزار کیلۆمەتر زەوی لە مین پاککراوەتەوە، بەڵام ھێشتا ٢٠٠ کیلۆمەتر لە خاکی عێراق روپێوی بۆ نەکراوە بۆ ئەوەی پاکبکرێتەوە.