جیهان
بە پێی ڕاپرسییەکی دامەزراوەی "گالوپ"، لە چارەکی سێیەمی ئەمساڵدا ئاستی جەماوەریی "بایدن" بۆ ٤٤.٧٪ دابەزیوە، لە کاتێکدا لە چارەکی یەکەمی ئەمساڵدا ٥٦٪ بووە، واتە بە ڕێژەی ١١.٣٪ پشتیوانی کردنی کەمبووەتەوە.
بە پێی ڕاپرسییەکە، "بایدن" لە سەرەتای گرتنە دەستی دەسەڵات پشتیوانی کردنی لەلایەن ھاووڵاتیانەوە کەمبووەتەوە، بە شێوەیەک ھیچ سەرۆکێکی ئەمریکا لە دوای جەنگی دووەمی جیھانییەوە ئاستی جەماوەری بەو ڕادەیە کەمنەبووەتەوە.
لە ڕاگەیەنراوێکدا کە لە پێگەی ئەلکترۆنی خامنەیی بڵاو کراوەتەوە ئاماژە کراوە بەوەی، بە بۆنەی یادی لە دایکبوونی پێغەمبەری ئیسلام بڕیاری لێبوردن و سووککردنی سزای سەر ٣٤٥٨ کەسی پەسەند کرد.
پێشتریش خامنەیی لە مانگی تەمووزی ڕابردوودا بە بۆنی جەژنی قوربانەوە لێخۆشبوونی بۆ زیاتر لە ٢٨٠٠ زیندانی دەرکرد.
خامنەیی ساڵانە لە بۆنە ئاینییەکاندا فەرمانی لێخۆشبوون دەردەکات، لەگەڵ ئەوەشدا دەستگیرکردن بە دۆسیەی جیاجیا لەو وڵاتە بەردەوامە.
ناوەندی ڕاگەیاندنی ھێزەکانی سوریای دیموکرات بڵاویکردەوە، ٣ ئەندامیان بۆ وەرگرتنی چارەسەر لە شارۆچکەی "سرین"ەوە چوونەتە "کۆبانێ"، بەڵام لە کاتی گەڕانەوەیاندا ڕووبەڕووی بۆردوومانی فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی تورکیا بوونەتەوە و شەھید بوون.
ڕوانگەی سوریاش بۆ مافەکانی مرۆڤ ڕایگەیاندبوو، لە ماوەی ٧٢ سەعاتی ڕابردوودا بۆ دووەم جارە تورکیا ھێزەکانی سوریای دیموکرات لە ڕۆژئاڤای کوردستان دەکاتە ئامانج و ڕۆژی چوارشەممەی ڕابردووش تورکیا ئۆتۆمبیلێکی تری لەناو کۆبانێ بۆردومان کرد و بەھۆیەوە پێنج کەس کوژران.
نوری مەحمود وتەبێژی ھێزەکانی سوریای دیموکرات (ھەسەدە) ڕایگەیاند، ڕەجەب تەیب ئەردۆغان دەیەوێت کورد لە ڕۆژئاڤای کوردستان کۆمەڵکوژ بکات.
دووپاتیشی کردەوە، مامەڵەکردن لەگەڵ سەرۆکی تورکیا بە واتای پەسەندکردنی کۆمەڵکوژکردنی کورد دێت.
رۆژی سێ شەممە پەرلەمانی تورکیا بڕیارەکانی سەرۆکایەتی تورکیا لە بارەی ناردنی ھێزی زیاتر بۆ سوریا و عێراق گفتوگۆ دەکات، ھەروەک بڕیاری ناردنی ھێز بۆ لوبنان لە چوارچێوەی بەشدارییکردنی لە ھێزی ئاشتی پارێزی نەتەوەیەکگرتوەکان بۆ ئەو وڵاتە یەکلایی دەکاتەوە.
کۆبوونەوەکەی پەرلەمانی تورکیا لەبەر رۆشنایی پرۆژەیەکی سەرۆکایەتی تورکیادایە کە رۆژی چوار شەممەی رابردوو بە ناونیشانی بڕیارەکانی پەیوەست بە درێژکردنەوەی ناردنی ھێز بۆ دەرەوەی وڵات دەریکردووە.
بەپێی بریارەکە لە کۆتایی ئەم مانگەدا تورکیا ھێزی زیاتر رەوانەی سوریا و عێراق دەکات، ئەوەش بە بیانووی رێگرییکردن لە دروستبوونی ھەرەشە بۆ سەر ئاسایشی تورکیا.
تەمەل کارامۆڵا ئۆغڵو سەرۆکی گشتی پارتی سەعادەت کە یەکێکە لە پارتە ئۆپۆزسیۆنەکانی تورکیا رایگەیاند، سەڵاحەدین دەمیرتاش بە نادادپەروەرانە زیندانیی کراوە و پێویستە بە زووترین کات ئازاد بکرێت.
سەرۆکی پارتی سەعادەت وتیشی، رۆژگارێک ئەردۆغان لەسەر خوێندنەوەی ھۆنراوەیەک لە سیاسەت دوورخرایەوە و دەبوو ئەمەی لەبیر نەکردایە، کەچی ئێستا خۆی دەمیرتاشی لەسەر ھەمان شت زیندانی کردووە و لەوەش خراپتر ئەوەیە دەمیرتاش لە دۆسێیەکدا بڕیاری ئازادکردنی بۆ دەردەچێت، بەڵام دۆسێیەکی تری بۆ دەکەنەوە بۆئەوەی لە زینداندا بیھێڵنەوە.
عەلی باباجان سەرۆکی پارتی دیموکراسی و پێشکەوتن (دەڤا) رەخنەی لە سیاسەتە ئابوورییەکانی رەجەب تەیب ئەردۆغان گرت و وتی، ماوەی چەند ساڵێکە تورکیا بووە بە تاقیگەیەک بۆ تاقیکردنەوەی بۆچوونە ھەڵەکانی ئەردۆغان.
وتیشی، کەلەڕەقییەکانی ئەردۆغان ھەموو تورکیای ھەژار کردووە، بۆیە دەبێت ئەردۆغان بزانێت خەڵکی تورکیا ئامرازی تاقیکردنەوەکانی ئەو نین.
عەلی باباجان یەکێکە لە دامەزرێنەرانی پارتی داد و گەشەپێدان، جگە لەوەی سێ جار پەرلەمانتاری ئاکپارتی بووە، وەزیری دارایی و جێگری سەرۆک وەزیرانیش بووە، بەڵام لە ساڵی ٢٠١٩ وازھێنانی لە ئاکپارتی راگەیاند و ساڵێک دواتریش پارتی دیموکراسی و پێشکەوتنی دامەزراند.
ئاماژەی بەوەشکرد، کوشتنی عەبدولحەمید مەتار تواناکانی قاعیدە بۆ ھێرش کردنەسەر ھاوڵاتیانی ئەمریکا و کەسانی بێ تاوان، لەناو دەبات.
وتەبێژی فەرماندەیی ناوەندیی سوپای ئەمریکا راشیگەیاند، قاعیدە لە سوریاوە پلان بۆ ھێرشەکانی بۆ ناوخۆی ئەو وڵاتە و عێراق و وڵاتانی دەوروبەر دادەڕێژێت.
ئاماژەی بەوەشکرد، نەیانتوانیوە کۆدەنگی لایەنەکان بۆ دانانی دەستورێکی نوێ بۆ سوریا بەدەستبھێنن و بگەنە ئەو ئەنجامەی کە ھیوایان پێھەڵچنیبوو.
ھەفتەی رابردوو نوێنەرانی حکومەتی سوریا و گروپەکانی ئۆپۆزسیۆنی ئەو وڵاتە بۆ شەشەمین جار لە جنێف کۆبوونەوە و بڕیاربوو لەسەر بنەماکانی دانانی دەستورێکی نوێ بۆ سوریا رێکبکەون، بەڵام وەک ھەموو دانوستانەکانی رابردوو ئەمجارەش نەگەیشتنە ھیچ ئەنجام و رێککەوتنێک.
ڤلادیمیر پوتن سەرۆکی روسیاش پەیوەندییەکانی نیوان مۆسکۆ و تەلئەبیبی بە بێوێنە وەسفکرد و رایگەیاند، گفتۆگۆ و پەیوەندییەکانی نێوانیان لە سەر بنەمای پەیوەندی قوڵی مێژوویی بنیات نراوە، ھیواشی خواست نەفتالی بینێت ھەمان سیاسەتی بنیامین نەتەنیاھۆ سەرۆکی وەزیرانی پێشووی ئیسرائیل بۆ پاراستنی پەیوەندییەکانیان، پەیڕەو بکات.
دوای وەرگرتنی پۆستی سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل، ئەوە بۆ یەکەم جارە نەفتالی بینێت سەردانی روسیا دەکات.
ئەنجومەنی ئاسایش هۆشداریشی داوە لەو هەڕەشانەی ئاراستەی نوێنەرایەتی نەتەوە یەكگرتووەكان لە عێراق دەكرێت و ئاماژەی بەوەكردوە، ئەوەی نەتەوە یەكگرتووەكان كردویەتی، تەنها هاوكاریكردنی حكومەت و گەلی عێراق بووە و ناڕەوایە هەڕەشەی لێبكرێت و بە دەستوەردان لەكاروباری ناوخۆی ئەو وڵاتە تۆمەتبار بكرێت.
ئەردۆغان، لە میانی بەشداریکردنی لە کۆبوونەوەی راوێژکاری ئاکەپە لە شاری ئێسکی شەھیر رایگەیاند، رێنمایی بە وەزیری دەرەوە داوە کە ئەو ١٠ باڵیۆزەی رەخنەیان لە دادگای تورکیا گرتووە بە کەسانی نەخوازراو ناوبھێنرێن.
ئەردۆغان ناڕەزایەتی و سەردانی باڵیۆزەکانیشی بۆ وەزارەتی دەرەوەی وڵاتەکەی بە بێئەدەبی ناو بردووە.
ئاماژەی بەوەش کردوە، تورکیا وڵاتێکی بەشکۆیە و ھەرکەسێک لە تورکیا تێنەگات و نەیناسێت ئەوا دەبێت ئەم وڵاتە بەجێبھێڵێت.
لە چەند رۆژی رابروودا باڵیۆزانی ئەمریکا، ئەڵمانیا، کەنەدا، دانیمارک، فینلەندا، فەڕەنسا، ھۆڵەندا، نیوزیلەندا، نەرویج و سوێد رەخنەیان لە دادگای تورکیا گرت و داوای ئازادکردنی عوسمان کاڤاڵا سەرمایەدارو چالاکوانی سیاسیان کرد کە ماوەی چوار ساڵە بە تۆمەتی بەشداریکردنی لە خۆپیشاندانەکانی گەزی پارک لە ساڵی ٢٠١٣ و کودەتاکەی ١٥ی تەموزی ٢٠١٦ لە زینداندایە.
رەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆک کۆماری تورکیا رایگەیاند، کەمال کڵچدارئۆغڵو، سەرۆکی پارتی گەلی کۆماری لە خەمی ئەوەدایە سەڵاحەدین دەمیرتاش لە زیندان دەربکات، بەڵام با ھەمووان دڵنیا بن، دادگا چی بڕیارێک دەربکات ھەر ئەوەیە و دەمیرتاش ئازاد ناکرێت.
ئەردۆغان دەمیرتاشی بە تیرۆریست ناو برد و وتی، کڵچدارئۆغڵو لەگەڵ دەمیرتاشی "تیرۆریست"دا ھاوکارە و یەک ئامانجیان ھەیە و شەرمیش ناکات لەو کارەی دەیکات.
سەڵاحەدین دەمیرتاش، سەرۆکی پێشووتری پارتی دیموکراتی گەلان ھەدەپە لە چواری تشرینی دووەمی ٢٠١٦ بە تۆمەتی پشتیوانیکردن لە پارتی کرێکارانی کوردستان پەکەکە دەستگیرکرا و سەرەڕای ناڕەزایەتییەکانی ئەمریکا و ئەوروپا و رێکخراوە نێودەوڵەتییەکان ئازاد نەکراوە.
ئەردۆغان لە كاتی گەڕانەوەی لە ئەفریقا، بە رۆژنامەنوسانی راگەیاند، مافی ئەو وڵاتانە نییە دەست لە كاروباری ناوخۆی توركیا وەربدەن و بەو شێوەیە، ناتوانن بوونی دیپلۆماتكارەكانیان لە توركیا قبوڵ بكەن.
چەند رۆژێك لەمەوبەر، كەنەدا، فەڕەنسا، فینلاند، دانیمارك، ئەڵمانیا، هۆڵندا، نیوزلەندا، نەرویج، سوید و ئەمریكا لە بەیاننامەیەكی هاوبەشدا داوایان لە توركیا كرد، بەشێوەیەكی دادپەروەرانە، لێكۆڵینەوە لە دۆسیەی "عوسمان كاوالا" بازرگان و چالاكوانی تورك بكەن كە ماوەی چوار ساڵە زیندانی كراوە.
ئاماژەی بەوەشکردووە، ئێران بانگھێشتی کردووە بە مەبەستی کۆبوونەوە لەگەڵ لێپرسراوانی ئەو وڵاتە، لە چەند رۆژی داھاتوودا سەردانی تاران بکات.
رۆژنامەی واشنتن پۆست ئاشکرایکردووە، بڕیارە بەڕێوەبەری گشتی ئاژانسی نێودەوڵەتی وزەی ئەتۆم لە سەردانەکەیدا بۆ تاران، سەبارەت بە بەربەستەکانی بەردەم ئاژانسەکە بۆ چاودێریکردنی ناوەندە ئەتۆمییەکان و کێشە چارەسەر نەکراوەکانی نێوانیان، لەگەڵ لێپرسراوانی ئێران، گفتوگۆ بکات.